Capítulo 18 de 36
· 18
यतः एवम्- तस्मात्वमिन्दियाण्यादौ नियस्य भरतषभ । पाप्मानं प्रजदिद्येन ज्ञानविज्ञाननाक्नम् ॥४१॥
तस्मात् त्वम् इन्द्रियाणि आदौ पूर्वैमेव नियम्य वशीकृ भरतषभ पाप्मानं पापाचार कार्म प्रजहिहि परियज एनं प्रकृतं वैरिणं ज्ञानविज्ञाननारानं ज्ञान शाद्लतः आचार्यतश्च आत्मादीनाम् अवबोध, विज्ञानं विशेषतः तदनुभवः, तयो ज्ञानविज्ञानयोः श्रेयःप्राप्रिहेत्वोः नादानं नाशकरं प्रजहिहि आत्मनः परियजेयथेः ॥
इन्द्रियाण्यादौ नियम्य कामे श्रु जहिहि इत्युक्तम्, तत्र किमाश्रयः काम जह्यात् इत्युच्यते- ।
इन्द्रियाणि पराण्याहरिन्दियेभ्यः परं मनः मनसस्तु परा बुदिर्यो बुदेः परतस्तु सः ॥४२॥
इन्द्रियाणि श्रोत्रादीनि पच्च देहं स्थूरं बाह्यं॑परिच्छिन्न च अपेक्ष्य सोक्षम्यान्तरत्वव्यापित्वाद्यपेक्षया पराणि प्रकृ- छटानि आहुः पण्डिताः । तथा इन्द्रियेभ्यः परं मनः संकर्प- विकस्पात्मकम् । तथा मनसः तु परा बुद्धि. निश्चयास्मिका । तथा य सवेदश्येभ्य. बुद्धयन्तेभ्यः आभ्यन्तरः, य देहि- नम् इन्द्रियादिभिः आश्रयः युक्तः कामः ज्ञानावरणद्धारेण मोहयति इत्युक्तम् । बुद्धेः परतस्तु सः सः बुद्धेः द्रष्टा पर आला ॥
ततः किम्-- एवे बुद्धेः परं बुद्धा संस्तञ्यात्मानमात्मना । जहि राच्च महाबाहो कामरूपं दुरासदम् ॥४३॥
इति श्रीमहाभारते चतसाहसचां संहिताया वैयासिक्यां भीष्मपर्वणि श्रीमद्धगवदरीतातुपनिषत्यु ब्रह्मविद्यायां ५ ७ १. क क © भ न योगशा श्रीकृष्णाजुनसंवदे कमेयोगो नाम ततीयोऽध्यायः ॥
एवं बुद्धे परम् आत्मानं बुद्धा ज्ञात्वा संस्तभ्य सम्यक् स्तम्भनं कृत्वा आत्मानं स्वेनैव आत्मना संस्कृतेन मनसा सम्यक् समाधायेलयथेः । जहि एने शत्रुं हे महावाहो काम- रूपं दुरासदं दुःखेन आसदः आसादनं प्राप्निः यस्य त दुरासदं दुर्विज्ञेयानेकविशेषमिति ॥
इति भ्रीमत्परमहसपरित्राजकाचार्यस्य श्रीगोविन्द भगवस्पूज्यपाद-
जिष्यस्य श्रीमच्छकरभगवतः कृतौ श्रीमद्धगवद्रीताभाष्ये तृतीयो ऽध्यायः ॥
श्रीमद्धगवद्रीता =| 8 माष्यम् ९ ¢ प | त् चतुर्थोऽध्यायः न अ 9 4999
यं योगः अध्यायद्रयेनोक्तः ज्ञाननिष्ठाटक्षणः, ससंन्यासः कमंयोगोपायः, यस्मिन् वेदार्थः परिसमाप्तः; प्रवृत्तिलक्षणः निवृत्तिरुक्षणव्ध, गीता च सबोसु अयमेव योगो विवक्षितो भगवता । अतः परिसमाप्तं वेदाथ मन्वानः तं वंशकथनेन स्तौति श्रीभगवान्--
श्रीमगवायुवाच- इम विवस्वते योग प्रोक्तवानहमव्ययम् । विवस्वान्मनवे प्राह मनुरिश््वाकवेऽत्रवीत् ॥ १॥
इमम् अभ्यायद्वयेनोक्तं योगं विवस्वते आदिलयाय सगादौ प्रोक्तवान् अहं जगत्परिपाङयितृणां क्ष्नियाणां बराधानाय तेन योगबलेन युक्ताः समथां भवन्ति ब्रह्म परिरक्षितुम् । ब्रह्मक्षत्रे परिपारिते जगत् परिपाकयितुमख्म् । अन्ययम् अन्ययफरत्वात् । न ह्यख योगस्य सम्यग्दशेननिष्ठाढक्षणस्य
मोक्षाख्यं फलं व्येति । स च विवस्वान् मनने प्राहु । मनु. इक्ष्वाकवे स्वपुत्राय आदिराजाय अत्रवीत् ॥ # + € ऋ एवं परम्पराप्राक्षमिमं राजषयो विदुः, स कालेनेह महता योगो नष्टः परतप ॥ २॥ एवं क्षत्रियपरस्पराप्राघ्रम् इमं राजषेयः राजानञ्च ते ऋषयश्च राजषेय विदुः इमं योगम् । स योगः काठेन इह महता दीर्घेण नष्टः विच्छिन्नसंप्रदायः संवृत्तः । हे परतप, अत्मनः बिपक्षभूता. परा इति उच्यन्ते, तान् शौयैतेजो- गभस्तिभि. मालुरिव तापयतीति परतपः शन्रुतापन इयथः ॥ दुबेखानजितेन्द्रियान् प्राप्य नष्टं योगमिमयुपभ्य रोकं च अपुरुषाथेसंबन्धिनम्- स एवायं मया तेऽद्य योगः प्रोक्तः पुरातनः। भक्तोऽसि मे सखा चेति रहस्यं द्येतदुत्तमम् । स एव अयं मया ते तुभ्यम् अद्य इदानी योगः प्रोक्त पुरातनः भक्तः असिम सखा च असि इति । रहस्यं हि यस्मात् एतत् उत्तमं योगः ज्ञानम् इदयथेः ॥
भगवता विप्रतिषिद्धमुक्तमिति मा भूत् कखचित् बुद्धि
इति परिहारार्थं चोद्यमिव कुर्वन अजैन उवाच-- अज्ञेन उवाच- अपरं भवतो जन्म परं जन्म विवस्वतः । कथमेतद्िजानीथां त्वमादौ पोक्तवानिति ॥
अपरम् अवाक् वसुदेवगृहे भवतो जन्म । परं पूर्व सर्गादौ जन्म उत्पत्तिः विवस्वतः आदियस्य । तत् कथम् एतत् विजानीयाम् अविरद्धा्थैतया, यः त्वमेव आदौ प्रोक्तवान् इमं योगं स एव इदानी मद्यं भरोक्तवानसि इति ॥
या वासुदेवे अनीश्रासवैज्ञाशङ्का मूखोणाम्, तां परिहरन् श्रीभगवानुवाच, यदर्थो ह्यजनस्य प्रभ्नः- श्रीमगवाचुवाच- बहनि मे व्यतीतानि जन्मानि तव चान । तान्यहं बवेद् स्वाणि न त्वं वेत्थ परंतप ॥ ५॥ बहूनि मे मम व्यतीतानि अतिक्रान्तानि जन्मानि तव च हे अज्ञैन । तानि अहं वेद् जाने स्वाणि नत्वं वेत्थ न जानीषे, धमांधमोदिप्रतिबद्धज्ञानदाक्तित्वात् । अदं॒पुनः
निटय्युद्धवुद्धयुक्तस्वभावत्वात् अनावरणज्ञानश्क्तिरिति वेद अदं हे.परंतप ॥ ३. छ 8
कथं तर्हिं तव नियेश्वरस्य धमीधमौभवेऽपि जन्म इति, उच्यते--~ अजोऽपि सन्नव्ययात्मा भूतानामीश्वरोऽपि सन् । प्रकृतिं स्वामधिष्टाय सभवाम्यात्ममायया ॥ & ॥ अजोऽपि जन्मरहितोऽपि सन, तथा अव्ययात्मा अक्षीणज्ञानराक्तिखमावोऽपि सन्, तथा भूतानां ्रह्मादिश्त- म्बपयेन्तानाम् इंशरः ईंशनशीरोऽपि सन, प्रकृतिं स्वां मम वैप्णवी मायां त्रिगुणास्मिकाम्, यस्या वो सर्व जगत् वतेते, यया मोहितं सत् खमात्मानं वासुदेवं न जानाति, तां प्रकृति स्वाम अधिष्ठाय वश्ीकृलय संभवामि देहवानिव भवामि जात इव आत्ममायया आत्मनः मायया, न परमा- थेतो रोकवत् ॥ तच्च जन्म कदा किमर्थं च इत्युच्यते--
अभ्युत्थानमधमेस्य तदात्मानं खजाम्यहम् ॥ यदा यदा हि धमस गडानिः हानिः बणौश्नमादिश्चमस्य
प्राणिनामभ्युदयनिःश्रेयससाधनस्य भवति भारत, अभ्युत्था- नम् उद्धवः अधर्मस्य, तदा तदा आत्मानं सजामि अहं मायया ॥
किमथम् "-- परित्राणाय साधूना विनाद्ाय च दुष्कृताम् । धमेसंस्थापनाथाय सं भवामि युगे युगे ॥ ८ ॥ परित्राणाय परिरक्षणाय साधूनां सन्मागेख्थानाम्, विना- राय च दुष्कृतां पापकारिणाम्, किंच धर्मसंस्थापना्थाय धर्मस्य सम्यक् स्थापनं तदथं संभवामि युगे युगे प्रतियुगम् ॥ तत्- जन्म कमे च मे दिव्यमेवं यो वेत्ति तत्वतः । त्यकत्वा देहं पनजेन्म नैति मामेति सोऽञखेन ॥ जन्म मायारूपं कमे च साधूनां परित्राणादि मे मम दिव्यम् अप्राकृतम् रेश्वरम् एवं यथोक्तं यः वेत्ति तन्त्वतः तत्त्वेन यथावत् टयक्त्वा देहम् इमं पुनजेन्म पुनरुत्पत्ति न एति न प्राप्नोति । माम् एति आगच्छति सः मुच्यते ह अञ्जन ॥ नैष मोक्षमार्ग इदानी प्रवृत्तः; किं तरि? पूवेमपि-
वीतरागभयक्रोधा मन्मया मासुपाभिताः। बहवो ज्ञानतपसा पूता मद्भावमागताः ॥ १०॥
वीतरागभयक्रोधा. रागश्च भयं च क्रोधश्च वीताः विगता येभ्यः ते वीतरागभयक्रोधाः मन्मयाः जह्यविद्, इश्राभेद- दिनः मामेव च परमेश्वरम् उधाश्चिताः केवलनज्ञाननिष्ठा इत्यथः । बहव. अनेके ज्ञानतपसा ज्ञानमेव च परमा- त्मविषयं तपः तेन ज्ञानतपसा पूताः परां शुद्धि गताः सन्त मद्धावम् इश्रभाव मोक्षम् आगताः समनुप्राप्रा. । इतरतपो- निरपेक्षज्ञाननिष्ठा इत्यस्य लिङ्गम् ‹ ज्ञानतपसा ' इति विशे- षणम् ॥
तव तर्हिं रागद्वेषौ स्तः, येन केभ्यधिदेव आत्मभावं प्रयच्छसि न सर्वेभ्यः इत्युच्यते--
ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव मजाम्यहम् । मम वत्मौन॒वर्तन्ते मलष्याः पाथं सर्वाः ॥
ये यथा येन प्रकारेण येन प्रयोजनेन यत्फछाथितया मां प्रपद्यन्ते तान् तथेव तत्फठदानेन भजामि अयुगृह्णामि अहम् इत्येतत् । तेषां मोक्षं प्रति अनथित्वात् । न हि एकस्य मुयुष्षुलं फखा्थित्व च युगपत् संभवति । अतः ये फडङा-
धिनः तान् फट्प्रदानेन, ये यथोक्तकारिणस्तु अफटाथिनः मुसुक्षवश्च तान् ज्ञानप्रदानेन, ये ज्ञानिनः संन्यासिनः सुमु- व्य तान् मोक्षप्रदानेन, तथा आर्तान् आर्विहरणेन इत्येवं यथा प्रपद्यन्ते ये तान् तथेव भजामि इत्यर्थः । न पुनः रागद्रषनिमित्तं मोहनिमित्तं वा कंचित् भजामि । सर्वथापि सवोवस्थस्य मम इश्वरस्य वत्मे मामेम् अनुवर्तन्ते मवुष्याः- यत्फलार्थितया यस्मिन् कमेणि अधिकृताः ये प्रयतन्ते ते मनुष्या अत्र उच्यन्ते-- हे पार्थं सर्वशः सर्वप्रकारैः ॥
Usa las flechas ← → del teclado para pasar de capítulo.