Capítulo 17 de 36
· 17
कती ईश्वराय भ्रूयवत् करोमि" इदयनया बुद्धया । किच, निराशीः लयक्ताश्चीः निर्ममः ममभावेश्च निगेतः यस्य तव स त्वं निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतञ्वरः विगतसंतापः विगतश्छोकः सन्निलयथेः ॥ यदेतन्मम मतं क्म कतेञ्यम् इति सप्रमाणमुक्तं तत्त तथा-- ये मे मतमिदं निदलयमयतिष्टन्ति मानवाः। अडावन्तोऽनद्यन्तो सुच्यन्ते तेऽपि कभमिः॥ ये मे मदीयम् इदं मतं नियम् अनुतिष्ठन्ति अनुबतेन्ते मानवाः मनुष्याः श्रद्धावन्तः श्र्धाना. अनसूयन्तः असूयां च मयि परमरुरौ वासुदेवे अकुर्वन्त, मुच्यन्ते तेऽपि एवं- भूताः कमैभिः धमौधर्माख्ये. ॥ ये त्वेतदभ्यसूयन्तो नाच॒तिषछठम्ति म मतम् । सयैन्ञानविमूदास्तान्विदधि नष्टानचेतसः ॥३२॥ ये तु तद्विपरीताः एतत् मम मतम् अभ्यसूयन्तः निन्द- न्तः न अनुतिष्ठन्ति नानुवतेन्ते मे मतम्, सर्वेषु ज्ञानेषु वि- विधं मूढा ते । सवज्ञानविमूढान् तान् विद्धि जानीहि नष्टान् नारं गतान् अचेतसः अविवेकिनः ॥
कस्मात् पुनः कारणात् त्वदीयं मतं नानुतिष्ठन्ति; परध- मान् अनुतिष्ठन्ति, स्वधम च नानुवतैन्ते, त्वत्प्रतिकरूटाः कथं न बिभ्यति त्वच्छासनातिक्रमदोषात् ए तत्राह--
सदां चेष्टते खस्याः पकृतेज्ञोनवानपि । परक्रुति यान्ति श्रुतानि निग्रहः किं करिष्यति ॥
महशम् अनुरूपं चेष्टते चेष्टं करोति । कस्य स्वस्याः सखकीयायाः प्रकृतेः । प्रकृतिनौम पूर्वछृतधरममाधमौदिसंस्कारः वतैमानजन्मादौ अभिव्यक्तः, सा प्रकृतिः । तस्याः सदश्च- मेव सर्वो जन्तुः ज्ञानवानपि चेष्टते, कि पुनमूखेः । तस्मत् प्रकृति यान्ति अनुगच्छन्ति भूतानि प्राणिनः । निभ्रहः निषेधरूपः कि करिष्यति मम वा अन्यस्य वा ॥
यदि सर्वो जन्तुः आत्मनः प्रकृतिसहशमेव चेष्टते, न च
प्रकृतिद्यून्यः कश्चित्त् अस्ति, ततः पुरुषकारस्य विषयानुप- कि # भ पत्तेः शाख्रानथक्यप्राप्नो इदमुच्यते-
इन्द्रियस्येन्रियस्यार्थे रागद्वेषौ ञ्यवच्थितौ । तयोने वशमागच्छेत्तौ ह्यस्य परिपन्थिनौ ॥
इन्द्रियस्येन्द्रियस्य अर्थे श्न द्दादि विष्ये
्न्थात्तय, क. उ शि सान स्तन १ वाराणसी ~ ~ ^-^ क्कि
इष्टे रागः अनिष्टे देषः इयेवं प्रतीन्द्रियार्थं रागदेषौ अवदयं- भाविनौ तत्र अयं पुरुषकारस्य शास्रार्थस्य च विषय उच्यते । शाखार्थे प्रवृत्तः पूर्वमेव रागद्वेषयोर्वशं नागच्छेत् । या हि पुरुषस्य प्रकृतिः सा रागद्वेषपुरःसरैव सखकार्ये पुरुषं प्रतेयति । तदा खधमैपरिव्यागः परधर्मानुष्ठानं च भवति । यदा पुनः रागद्वेषौ तसपरतिपक्षेण नियमयति तदा शाखदृष्टि- रेव पुरुषः भवति, न प्रकृतिवश्चः । तस्मात् तयोः रागदे- षयोः वशं न आगच्छेत्; यतः तौ हि अस्य पुरुषस्य परिपन्थिनो श्रेयोमार्गस्य विघ्रकतौरौ तस्करौ इव पथी- यथः ॥
तत्न रागद्रेषप्रयुक्तो मन्यते शाखाथमप्यन्यथा ' परधर्मो ऽपि धमेतवात् अनुष्ठेय एव › इति, तदसत्-
श्रेयान्खध्मों विगुणः परधमौत्खयुशितात् । खधमं निधनं श्रेयः परधमो भयावहः ॥ ३५ ॥
्रेयान् प्रशस्यतरः स्वो ध्मः स्वधमैः विगुणः अपि विगतगुणोऽपि अनुष्ठीयमानः परधमोत् श्लबुष्ठितात् साहु- ण्येन संपादितादपि । स्वधर्मे सितस्य निधनं मरणमपि ्रेयः परधर्मे स्थितस्य जीवितात् । कस्मात् परधमः भया- वहः नरकादिरक्षणं भयमावहति यतः ॥
यद्यपि अनथेमूखम् ‹ ध्यायतो विषयान्पुंसः” इति ‹ राग- द्वेषौ द्यस्य परिपन्थिनौ ' इति च उक्तम्, विशिप्नम् अनव- धारितं च ' तदुक्तम् । तत् संक्षिप्नं निशितं च इदमेवेति ज्ञातुमिच्छन् अजनः उवाच ‹ ज्ञाते हि तस्मिन् तदुच्छेदाय यन्नं कुयाम् ' इति
अज्ञेन उवाच- अथ केन प्रयुक्तोऽयं पापं चरति पूरुषः । अनिच्छन्नपि वाष््णय बलादिव नियोजितः ॥
, अथ केन हेतुभूतेन प्रयुक्त. सन् राज्ञेव श्रयः अयं पापं
कम चरति आचरति पृर्षः पुरुष. स्वयम् अनिच्छन् अपि हे वार्ष्णेय ब्ुष्णिकुरग्रसूत, बलात् इव नियोजितः राज्ञेव इत्युक्तो दृष्टान्तः ॥
णु तवं तं वैरिणं सवौन्थंकर यं त्वं पृच्छसि इति भगवान् उवाच--
काम एष क्रोध एष रजोगुणससुद्धवः । महाच्ानो महापाप्मा विद्धयेनमिह वैरिणम् ॥
‹ देश्चरयस्य -समग्रस्य धर्मस्य यक्स॒ श्रियः । वैराग्य-
स्याथ मोक्षस्य षण्णां भग इतीङ्गना ' एेश्चयोदिषट्कं यस्मिन् वासुदेवे नियमप्रतिबद्धत्वेन सामस्येन च वतेते, ‹ उत्पात्त प्रख्यं चैव भूतानामागतिं गतिम् । वेत्ति विद्यामविद्यां च स वाच्यो भगवानिति ` उत्पत्त्यादिविषयं च विज्ञानं यस्य स वासुदेव. वाच्यः भगवान् इति ॥
काम एष. सचंखोकश्तरुः यन्निमित्ता सवोनथभ्रापिः प्राणि- नाम् । स एष कामः प्रतिहतः केनचित् कोधत्वेन परिणमते । अतः कोधः अपि एष एव रजोगुणसमुद्भवः रजश्च तत् गुणश्च रजोगुणः सः समुद्भवः यस्य सः कामः रजोगुणसमुद्भवः, रजोगुणस्य वा समुद्भवः । कामो हि उद्भूतः रजः प्रवतेयन् पुरुषं प्रवतेयति; ‹ ठृष्णया हि अहं कारितः इति दुःखिनां रजःका्ये सेवादौ प्रवृत्तानां प्राप श्रूयते । महाशनः महत् अनं अस्यति महान:; अत एव महापाप्मा, कामेन हि प्ररितः जन्तुः पापं करोति । अतः विद्धि एनं कामम् इह संसारे वैरिणम् ॥
धूमेनाधियते वहियेथादर्चो मखेन च । यथोर्बेनाघ्रतो गभैस्तथा तेनेदमाश्रतम् ॥ ३८ ॥
धूमेन सहजेन आघ्रियते वद्भिः प्रका्चाट्मकः अप्रकाश्चा- त्मकेन, यथा वा आदर्शो मरेन च, यथा उल्बेन च जरा- युणा गभवेष्टनेन आवतः आच्छादितः गर्भैः तथा तेन इदम् आब्रतम् ॥
कि पुनस्तत् इदं शब्दवाच्यं यत् कमेनावृतमित्युच्यते--
आचरत ज्ञानमेतेन ज्ञानिनो निलयवैरिणा । कामरूपेण कोन्तेय दुष्पूरेणानटेन च ॥ ३९ ॥
आवृतम् एतेन ज्ञानं ज्ञानिन. निलवैरिणा, ज्ञानी हि जानाति (अनेन अहमनर्थे प्रयुक्तः ' इति पूवमेव । दु.खी च भवति निलयमेव । अतः असौ ज्ञानिनो निलयवैरी, न तु मूखेस्य । स हि कामे ठृष्णाकाटठे मिल्मिव पयन् तत्कार्य दुःखे प्राप्रे जानाति ` वृष्णया अहं दु.खित्वमापादितः ` इति, न पूर्वमेव । अतः ज्ञानिन एव निलवैरी । किरूपेण कामरूपेण कामः इच्छैव रूपमस्य इति कामरूपः तेन दुष्पूरेण दुखेन पूरणमस्य इति दुष्पूरः तेन अनेन न अस्य अट प्याप्िः विद्यते इत्यनखः तेन च ॥
किमधिष्ठानः पुनः कामः ज्ञानस्य आवरणत्वेन वैरी सर्व॑स्य खोकस्य? इत्यपेक्षायामाह, ज्ञाते हि शतोरधिष्ठाने
इन्द्रियाणि मनो बुदधिरस्याधिष्ठानखच्यते । एतैर्विमोहयद्येष ज्ञानमाच्ल्य देहिनम् ॥ ४० ॥
इन्द्रियाणि मनः बुद्धिश्च अस्य कामस्य अधिष्ठानम् आश्रयः उच्यते । एतैः इन्द्रियादिभिः आश्रयैः विमोहयति विविधं मोहयति एष कामः ज्ञानम् आब्रूल्य आच्छाद्य देहिनं शरीरिणम् ॥
Usa las flechas ← → del teclado para pasar de capítulo.