Capítulo 11 de 36
· 11
कामात्मानः कामस्वभावाः, कामपरा इयथः । ख्गपराः सर्म: परः पुरुषाः येषां ते खगंपराः स्वभप्रधानाः । जन्म- कर्मफलप्रदा कर्मणः फलं कममफलं जन्मैव करमफठं जन्मकर्म- फलं तत् प्रददातीति जन्मकमेफलटप्रदा, तां वाचम् । प्रवदन्ति इत्यवुषज्यते । क्रियाविकशेषबहूलां क्रियाणां विशेषाः क्रिया- विशेषाः ते बहुला यस्यां बाचि तां स्वगेपञ्युपुत्राद्यथौ. यया
वाचा बाहुल्येन प्रकाइयन्ते । भोगैश्वयैगति प्रति भोगश्च देश्यं च भोनैचचर्ये, तयोगैति. प्रापि; भोगैश्वयगतिः, तां प्रति साधनभूताः ये क्रियाविदोषाः तद्रहुखां तां वाचं प्रबद्न्त. मूढा. संसारे परिवतेन्ते इयभिप्राय. ॥
तेषां च- भोगैश्वयेप्रसक्तानां तयापहतचेतसाम् । व्यवसायात्मिका वुडिः समाधौ न विधीयते ॥
भोगोश्वयेप्रसक्तानां मोग: कतैव्यः फेशचर्य च इति भोगौ- शयेयोरेव प्रणयवतां तदात्मभूतानाम् । तया क्रियाविशेष बहूुख्या वाचा अपहृतचेतसाम् आच्छादितविवेकप्रज्ञानां व्यवसायात्मिका सांख्ये योगे वा बुद्धिः समाधौ समाधीयते अस्मिन् पुरुषोपभोगाय सवेमिति समाधिः अन्तःकरणं बुद्धिः तस्मिन् समाधो, न विधीयते न भवति इलयर्थ. ॥
ये एवं विवेकबुद्धिरदहिताः तेषां कामात्मनां यत् फर तदाह- जैयुण्यविषया वेदा निखरेगुण्यो भमवाजैन । निदेन््ो नियसत्त्वस्थो निर्थोगक्षेम आत्मवान्
त्रैगुण्यविषयाः त्रैगुण्यं संसारो विषयः प्रकाशयितव्यः येषां ते वेदाः त्रेरुण्यविषयाः । खं तु निसैरुण्यो भव अजन, निष्कामो भव इयथः । निद्न्द्रः सुखदुःखहेतू सप्रतिपक्चौ पदार्थो दन्द्रराब्दवाच्यो, ततः निगैत. निर्न्द्ो भव । नियसन्त्वस्यः सदा सत्त्वगुणाश्रितो भव । तथा निर्योगक्षेमः अनुपात्तस्य उपादानं योगः, उपात्तस्य रक्षणं क्षेम., योग- ्षेमप्रधानस्य श्रेयसि प्रवृत्तिटष्करा इयतः निर्योगक्षेमो भव । आत्मवान् अप्रमत्तश्च भव । एष तव उपदेशः सधम- मनुतिष्ठतः ॥ ्
सर्वेषु वेदोक्तेषु कमेसु यान्युक्तान्यनन्तनि फलानि तानि नापेक््यन्ते चेत्, किमर्थं तानि ई्वरायेदयनुष्ठीयन्ते इत्युच्यते श्दु-- यावानथे उदपाने स्वैतःसंप्ल्दुतोदके । तावान् सर्वेषु वेदेषु ब्राह्यणस्य विजानतः॥ ४६॥ यथा रोके कूपतडागाद्यनेकस्मिन् उदपाने परिच्छिन्नोदके यावान् यावत्परिमाणंः ज्ञानपानादिः अथः फर प्रयोजनं स सवेः अर्थः स्वैतःसंतोदकेऽपि यः अथः तावानेव संपद्यते, तत्न अन्तभवतीलय्थः । एवं तावान् तावत्परिमाण
एव संपद्यते सर्वेषु वेदेषु वेदोक्तेषु कर्मसु य: अथः यत्क्म- फटं स: अथः ब्राह्यणस्य संन्यासिन. परमार्थतच्त्वं विजा- नतः यः अथेः यत् विज्ञानफटं सवेतःसंतोदकस्थानीयं तस्मिन् तावानेव संपद्यते तत्रैवान्त्भ॑वतीय्थः । ‹यथा कृताय विजितायाधरेयाः संयन्येवमेनं सर्व तदभिसमेति यत् किचित् प्रजाः साघु छुबेन्ति यस्तद्वेद यत्स वेद् इति श्रुतेः । °सवै कमाखिलम् ' इति च वक्ष्यति । तस्मात् प्राक् ज्ञाननिष्ठाधिकारप्रप्तिः कर्मण्यधि्तेन कूपतडागा्थ- सथानीयमपि कमं कतेन्यम् ॥
कमेण्येवाधिकारस्ते मा फटेषु कदाचन । मा कमेफलदेतुभरमो ते सङ्खोऽस्त्वकमणि ॥ ४७॥
कमेण्येव अधिकारः न ज्ञाननिष्ठायां ते तव । तत्रच कमं कु्वेतः मा फटेषु अधिकारः अस्तु, कर्मफर्तृष्णा मा भूत् कदाचन कस्यांचिद्प्यवसख्थायामिलय्थंः । यदा कर्मफले तृष्णा ते खात् तदा क्मफटप्राप्रेः हेतु" स्याः, एवं मा कमेफल्हेतु भू । यद् हि कमेफटदृष्णाप्रयुक्तः कर्मनि प्रवसते तदा कर्मपटस्यैव जन्मनो हेतुभवेत् । यदि कर्मफलं
नेष्यते, कि कमेण दुःखखरूपेण १ इति मा ते तव सङ्घ ४५ भ ¢ अस्तु अकमणि अकरणे प्रीतिमा भूत् ॥
यदि कर्मफढम्रयुक्तेन न कतैव्यं कमै, कथं तर्हिं कतैव्य- मिति; उच्यते--
योगस्थः कुर कमोणि सङ्क तयक्त्वा धनंजय । सिषख्थसिडधोः समो श्रुत्वा समत्वं थोग उच्यते ॥ ४८ ॥
योगस्थः सन् कर् कमणि केवरमीचखरारथम्; तत्रापि {इश्वरो मे तुष्यतु ' इति सङ्गं लयक्त्वा धनंजय । फङवृष्णा- शूत्येन क्रियमाणे कर्मणि सत्त्व्युद्धिजा ज्ञानभ्राप्निरक्षणा सिद्धिः, तद्विपर्ययजा असिद्धिः, तयोः सिद्धयसिद्धयोः अपि समः तुल्यः भूत्वा छुरु कर्माणि । कोऽसौ योगः यत्रस्थः कुरु इति उक्तम् 2 इदमेव तत्-- सिद्धथसिद्धथोः समत्वं योगः उच्यते ॥
यत्पुनः समत्वबुद्धियुक्तमीश्वराराधनार्थं क्मोक्तम्, एत- स्मात्कमेणः--
दूरेण छवरं कम वुडियोगाडनंजय । बु चारणमन्विच्छ कृपणाः फलहेतवः ॥ ४९॥
दूरेण अतिविग्रकषेण अयन्तमेव हि अवरम् अधमं जि- कृष्ट कमे फलार्थिना क्रियमाणं बुद्धियोगात् समत्बुद्धियु- क्तात् कमेण., जन्ममरणादिहेतुत्वात् । हे धनंजय, यत एवं ततः योगविषयायां बुद्धौ तत्परिपाकजायां वा सांख्यबुद्धौ शरणम् आश्रयमभयप्रापरिकारणम् अन्विच्छ प्रार्थयस, पर- माथेज्ञानशरणो भवेयथः । यतः ' अवरं कम कुवीणा कृप- णाः दीनाः फलहेतवः फडदृष्णाप्रयुक्ताः सन्तः, ‹यो वा एत- दक्षरं गाग्येविदित्वास्माह्लोकातप्रेति स कृपणः ' इति श्रुतेः ॥
समत्वबुद्धियुक्तः सन् स्वधमेमनुतिष्ठन् यत्फर प्राप्रोति तच्टृयु-- बुद्धियुक्तो जहातीह उभे सुक्रतदुष्कृते । तस्माद्योगाय युज्यस्व योगः कमे कौरालम् ॥
बुद्धियुक्तः कमेसमत्वविषयया बुद्धया युक्तः बुद्धियुक्तः सः जहाति परियजति इह अस्मिन् रोके उभे सुकृतदुष्कृते पुण्यपापे सत्त्वश्ुद्धिज्ञानम्रािद्धारेण यतः, तस्मात् समत्व- बुद्धियोगाय युज्यस्व घटस्व । योगो हि कमसु कौशलम्,
स्वधर्माख्येषु कमैसु वतेमानख या सिच्यसिच्योः समत्वबुद्धिः ईश्वरापितचेतस्तया तत् कौशं कुरारभावः । तद्धि कौशलं यत् बन्धनस्वभावान्यपि कमांणि समत्वब्ुद्धथा स्वभावान् निवर्वन्ते । तम्मात्समत्वबुद्धियुक्तो भव त्वम् ॥
यस्मात्- कमज बुद्धियुक्ता हि फलं व्यत्तवा मनीषिणः । जन्मबन्धविनिसै्ताः पदं गच्छन्त्यनामयम्
क्ैजं फं क्त्वा इति व्यवहितेन संबन्ध. । इष्टानि छदेहपापति. कर्मजं फं कमेभ्यो जातं बुद्धियुक्ताः समत्व- जुदधियुक्ताः सन्त. हि यस्मात् फं यक्त्वा परिलयञ्य मनी- षिण ज्ञानिनो भूत्वा, जन्मवन्धविनिभक्ताः जन्मेव बन्ध जन्मबन्धः तेन विनिक्ताः जीवन्त एव जन्मबन्धात वि- नि्क्तः सन्तः, पदं परमं विष्णोः मोक्षाख्यं गच्छन्ति अना- मयं सर्वोपद्रवरहितभिलयथेः । अथवा 'बुद्धियोगाद्धनंजय ' इत्यारभ्य परमाथैददौनरुक्षणेव सवेतःसं्तोद्कस्थानीया क्मयागजसच््वञयुद्धिजनिता बुद्धिदर्दिता, साक्षात्सुकृतदुष्कृ- तप्रहाणादिहेतुत्वेश्रवणात् ॥
योगानुष्ठानजनितसन््वश्चुद्धिजा बुद्धिः कदा प्राप्स्यते इत्युच्यते --
यदा ते मोहकलिलं बुदिव्येतितरिष्यति । तदा गन्तासि निर्वेदं ओतन्यस्य श्रुतस्य च ॥
यदा यस्मिन्काङे ते तव मोहकिटं मोहात्मकमविवेक- रूपं काट्ुष्यं येन॒ आत्मानात्मविवेकबोध कटटुषीकृय विषयं प्रयन्तःकरणं प्रवतेते, तत् तव बुद्धिः व्यतितरिष्यति व्यति- ऊमिष्यति, अतियुद्धभावमापत्खते इयथः । तदा तस्मिन् काटे गन्तासि प्राप्स्यसि निर्वेदं वैराग्यं श्रोतव्यस्य श्रुतस्य च, तदा श्रोतव्यं श्रुतं च ते निष्फङं प्रतिभातीदयभिप्रायः ॥
मोहकरिखाययद्रारेण कन्धात्मविवेकजप्रज्ञः कदा कर्म- योगजं फर परमाथेयोगमवप्स्यामीति चेत्, तत् श्णु-
श्चुति विप्रतिपन्ना ते यदा स्थास्यति निखा । समाधावचला बुद्धिस्तदा योगमवाप्स्यसि |
्रुतिविप्रतिपन्ना अनेकसाध्यसाधनसंबन्धप्रकाड्नश्रतिभिः भ्रवणेः प्रवृत्तिनिचरत्तिरक्षणेः विप्रतिपन्ना नानाप्रतिपन्ना वि- क्षिप्रा सती ते तव बुद्धि. यदा यस्मिन् काठे स्थास्यति स्थरीभूता भविष्यति निश्चङा विक्षिपचरनवभिता सती समाघो, समाधीयते चिन्तमस्मिन्निति समाधिः आत्मा,
तस्मिन् आत्मनि इयेतत् । अचला तत्रापि विकस्पवर्सिता
इयेतत् । बुद्धिः अन्तःकरणम् । तदा तस्मिन्काङे योगम् अवाप्स्यसि विवेकम्रज्ञां समाधि प्राप्स्यसि ॥
Usa las flechas ← → del teclado para pasar de capítulo.