Capítulo 30 de 56
· 30
त्वे अनियेव भवति । तेन प्रमाणाचा फएरमिध्युपचयते ॥ 8 ८ 1{)
यदेवे भगवन्, कूटस्थनिदयावगति आत्मज्योति स्वरू- पैव स्वयसिद्धा, आत्मनि प्रमाणनिरपेक्षत्वात्, ततोऽन्यत् अचेतन सहसयकारित्वात् पराथेम् । येन च सुखदु खमोह हेतुप्रलययावगतिरूपेण पारार्थ्यम्, तेनैव स्वरूपेण अनात्मन अस्तित्व नान्येन शूपान्तरेण । अतो नास्ित्वमेव परमाथेत । यथा हि छोके रज्जुसपमरीन्युदकादीना तदवगतिन्यतिरेकेण अभावो दृष्ट, एव जाम्रस्स्वप्नदवैतभावस्यापि तद्वगतिव्य तिरेकेण अभावों युक्त । एवमेव परमाथत भगवन्, अव- गते आत्मन्योतिष नैरन्तर्यभावात् करूटस्थनियता अद्वैतभा- वश्च, सवेप्रययभेदेषु अब्यभिचारात् । प्रययभेदाश्च अनगरतिं व्यभिचरन्ति । यथा स्वप्रे नीरपीताद्याकारभेदरूपा प्रयया तद्वगतिं व्यभिचरन्त परमाथतो न सन्तीव्युच्यन्ते, एव जागप्रयपि । नीरुपीतादिप्रययभेदा तामेवावगति व्यभिचर न्त असलयरूपा भवितुम् अर्हन्ति । तस्याश्च अवगतेरन्य अवगन्ता नास्तीति न स्वेन स्वरूपेण स्वयमुपादातु हातु बा राक्यते, अन्यस्य च अभावात् ॥ १०९ ॥
तथेनेक्ि) एषा अविद्या यन्निभित्त ससारो जाग्रत्स्वप्न- छश्चण 1 तस्या अविद्याया विद्या निवतिका । इत्येव त्वम्
गर्यपरचन्ध । १४५७ अभय प्राप्नोषि, नात ॒ पर जाम्रत्छप्नदु खमनुभनिष्यसि । ससारदु खान्मुक्तोऽसीति ॥ ११० ॥
मुमुक्षणाम् उपान्तपुण्यापुण्यक्षपणपराणामपूबोनुपच्चयाथि- ना परिसख्यानमिदयुन्यते- अधिधाष्टैेतवो दौषा वान - कायप्रवृत्तिहेतव, प्रवृत्तेश्च इष्टानिष्टमिश्नरषएङानि कमोणि उप- चीयन्ते इति तन्मोक्षाथम्।। ११२ ॥
तत्र॒ शाब्दस्परोरूपरसगन्धाना विषयाणां श्रोघ्रादिम्राह्य- स्वात् स्वात्मनि परेषु वा बिङ्ञानाभाव । तेषामेव परिणताना यथा लोष्टादीनाम् । शरोत्रादिद्धारेश्च ज्ञायन्ते । येन च ज्ञायन्ते स ज्ञातृत्वात् अतसञ्जतीय । ते हि शब्दादय अन्योन्यससगित्वात् जन्मबृद्धिविपरिणामापक्षयनाक्चसयोग- वियोगाविभोवतिरोभावविकारविकारिकषेत्रबीजाद्यनेकधमाण, सामान्येन च सुखदु खाद्यनेककमाण तद्धिज्ञावृत्वदेव तद्वि ज्ञाता स्वशबव्वादिधमैविलक्षण ॥ ११३ ॥
तत्र शब्दादिभि उपरभ्यमते पीड्यमानो विद्वान् एव परिसनचक्षीत ॥ ११४॥
शब्दस्तु ध्वनिसामान्यमात्रेण बा विशेषधर्मेवौ षडजादि- भि प्रिये स्तुयादिमि इ अनिष्टेश्च असलयबीभत्सपरिभवा- क्रोरादिभि वचनेवौ मा दक्स्वभावमसस्गिणमविक्रियमच छमनिधनमभयमयन्तसूष्ष्ममविषय गोचरीकृलय स्पष्ट नैवा- दैति, अससगित्यादेव भाम् । अत एव न शब्दनिमित्ता हानि बद्धवा । अतो मा किं करिष्यति स्त॒तिनिन्दादिप्रियाप्रियत्वा- दिखक्षण राब्दं । अविवेकिन हि रब्द्मात्मत्वेन गत प्रिय राव्दो वधयेत् अग्रियश्च क्षपयेत्, अविवेकित्वात् । न तु मम विवेकिनो बालाग्रमा्रमपि कतुमुत्सहते इति । एवमेव स्परी- सामान्येन तद्विशेषेश्च छीतोष्णमूदुककंशादिञ्वरोदरशूलादिख क्षणे अग्रिय प्रियश्च कैथित् ररीरसमवायिभि बाह्यागन्तु- कनिभित्तेश्च न मम काचित् विक्रिया दृद्धिहानिलक्षणा अस्प- दोत्वात् क्रियते, व्योन्न इव युष्टिधातादिमि । तथा रूपसामा- न्येन तद्विरोवैश्च प्रियाप्रिये सीग्य-लनादिलक्षणे अरूपत्वात् न मम काचित् हानि बृद्धिवां क्रियते। तथा रससामान्येन तष्धि- दोषश्च परियाभियै मधुराम्टखवणकडपिक्तकषयै मूढलुद्धिभि
परिगीते अरसात्मकस्य मम न काचित् हानि बृद्धिनो कि- यते । तथा गन्धसामान्येन तद्धिरेषै भ्ियाभियै पुष्पाद्यतुे- पनादिरक्षणे अगन्धात्मकस्य न मम काचित् हानि वृद्धिर्वा क्रियते, ' अशाब्देमस्पशेमरूपमन्यय तथारसर नियमगन्धवश्च यत् * इति श्रुते ॥ ११५ ॥
किंच-ये एव बाह्या इाब्दादय ते शरीराकारेण सस्थिता › तस्परिमाणसूपेस्तद्राहकैश्च शरोत्रा्याकारै, अन्त करणद्यतद्विषयाकारेण च, तेषामन्योन्यससीत्वात् सह्- तत्वाच्च सवेश्रियासु । तत्रैव सत्ति विदुषो न मम कथित् रात्र भित्रम् उदासीनो वा अस्ति । तत्र यदि कथित् मिथ्याज्ञानाभिमानेन प्रियमभ्रिय वा प्रयुयुक्चेत कियाफल- लक्षण तन्म्रपेव प्रयुयुक्षते स, तस्याविषयत्वान्मम, ‹अव्य- ्तोऽयमचिन्त्योऽयम्' इति स्मरते । तथा सर्वेषा पच्वाना- मपि भूतानामविकायं, अविषयत्वात्, ‹अच्छेयोऽयमदाद्यो- ऽयम् ` इति स्मृते । यापि शरीरेन्द्रियसस्थानमाबरमुपटक््य मद्भक्ताना विपरीताना च प्रियाप्रियादिप्रयुयुक्षा, तञ्ना ष्व वमोधमौदिपाति, सा तेषमिव, न तु मथि अजरे अग्रत अभये, "नैन छृताछृते तपत › "न बधते कमणा नो
कनीयान् ' ' सबाह्याभ्यन्तरो ह्यज ` ‹ न छिप्यते छोकदुः खेन बाह्म › शयादिश्चुतिभ्य । अनात्मवस्तुनश्च अस्व परमो हेतु । आत्मनश्च अद्भयत्वे, द्वयस्य असन््वात्, यानि स्बाणि उपनिषद्वाक्यानि बिस्तरश्च॒ समीध्ितव्यानि समी- क्ितव्यानि ॥ ११६ ॥ इति श्रीमत्परमहसपरित्राजका चार्थस्य श्रीगोविन्दभगवत्पूज्यपादशिष्यस्य श्रीमच्छकरभगवत कृतौ उपदेशसहस्रथा गद्यप्रबन्ध समाप्त ॥
चेतन्य सवैग सर्वं सवेभूतगुहाशयम् । यत्सवेविषयातीत नस्मे स्वैचिदे नम ॥ ९॥
समापय्य क्रिया सर्वा दाराग्न्याधनपूर्विका । ब्ह्मविद्यामथेदानीं वक्तु वेद प्रचक्रमे ॥ २॥
कर्माणि देहयोगाथ देहयोगे भरियापिये । भरूवे स्याता ततो रागो दवेषशचेव तत क्रिया ॥२॥
धमौधमौ ततोऽक्नस्य देहयोगस्तथा पुन । पव नित्यप्रच्रत्तोऽय ससारश्चक्रव द्ुराम् ॥ ४ ॥
अज्ञान तस्य मूल स्यादिति तद्धानमिष्यते। बरह्मविद्यात आर्धा ततो नि श्रेयस मवेत् ॥५॥
विधैवाज्ञानहानाय न कमाप्रतिकरूरुत । नाश्ानस्याप्रहणि हि रागदेषश्चयो भवेत् ॥ ६ ॥
रागद्वेषक्षयाभावे कमे दोषोद्धव धुवम् । तस्मान्न भ्रेयसाथोय विदैवात्र विधीयते ॥ ७ ॥
नु कमं तथा नित्य कत्य जीवने सति । विद्याया सहक्ारित्व मोक्च प्रति हि तद्रजेत् ॥ ८ ॥
यथा विद्या तथा कमे चोदितत्वाविशेषत । प्र्यवायस्मृतेश्चैव कायं कम सुसुश्चुमि ॥९॥
नचु श्वुवफला विद्या नान्यत्किचिद्पेक्षते । ना्निष्टोमो यथैवान्यद्भूवकायोऽप्यपेक्षते ॥ १० ॥
वथा धुवफला विद्या कमे नित्यमपेश्षते । इत्येव केचिविच्छन्ति न कमं प्रतिङ्ूरुत ॥ १९॥
विद्याया प्रतिक हि कमे स्यात्साभिमानत । निर्विकारात्मवुद्धिश्च विदेतीह प्रकोतिता ॥ १२॥
अह कतौ ममेदं स्यादिति क्म प्रवर्तते) वरस्त्वधीना मवेद्धिधा कचैधीनो भवेद्धि ॥ १२॥
कारकाण्युपमदधाति विद्या बुद्धिमिषोषरे । तत्सत्यमतिमादाय कमे कतं व्यवस्यति ॥ १४॥
विरुद्धत्वादत शक्य कमे कलु न विद्यया । सहैव विदुषा तस्मात्कमै हेय मुञुश्चुणा ॥ १५॥
देहायैरविरोषेण देहिनो ग्रहण निजम् प्राणिना तदविद्योत्थ तावत्कमेविधिमवेत् ॥ १६ ॥
नेति नेतीति देहादीनपोह्यात्मावरषितं । निर्विशोषात्मभानाथं तेनाविद्या निवर्तिता ॥ १७ ॥
निब्रन्ता सा कथ भूय प्रसूयेत प्रमाणत । असव्येवाविरोषेऽपि प्र्यगात्मनि केवर ॥ १८॥
न चेद्धूय प्रसूयेत कतां भोक्तेति धी कथम् । सदस्मीति च विज्ञाने तस्माष्धेद्यासहायिका ॥ १९ ॥
Usa las flechas ← → del teclado para pasar de capítulo.