युद्धकाण्डम्/सर्गः ७९

श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे एकोनाशीतितमः सर्गः ॥६-७९॥ निर्गतं मकराक्षं ते दृष्ट्वा वानरपुंगवाः। आप्लुत्य सहसा सर्वे योद्धुकामा व्यवस्थिताः॥ १॥ ततः प्रवृत्तं सुमहत् तद् युद्धं लोमहर्षणम्। निशाचरैः प्लवंगानां देवानां दानवैरिव॥ २॥ वृक्षशूलनिपातैश्च गदापरिघपातनैः। अन्योन्यं मर्दयन्ति स्म तदा कपिनिशाचराः॥ ३॥ शक्तिखड्गगदाकुन्तैस्तोमरैश्च निशाचराः। पट्टिशैर्भिन्दिपालैश्च बाणपातैः समन्ततः॥ ४॥ पाशमुद‍्गरदण्डैश्च निर्घातैश्चापरैस्तथा। कदनं कपिसिंहानां चक्रुस्ते रजनीचराः॥ ५॥ बाणौघैरर्दिताश्चापि खरपुत्रेण वानराः। सम्भ्रान्तमनसः सर्वे दुद्रुवुर्भयपीडिताः॥ ६॥ तान् दृष्ट्वा राक्षसाः सर्वे द्रवमाणान् वनौकसः। नेदुस्ते सिंहवद् दृप्ता राक्षसा जितकाशिनः॥ ७॥ विद्रवत्सु तदा तेषु वानरेषु समन्ततः। रामस्तान् वारयामास शरवर्षेण राक्षसान्॥ ८॥ वारितान् राक्षसान् दृष्ट्वा मकराक्षो निशाचरः। कोपानलसमाविष्टो वचनं चेदमब्रवीत्॥ ९॥ तिष्ठ राम मया सार्धं द्वन्द्वयुद्धं भविष्यति। त्याजयिष्यामि ते प्राणान् धनुर्मुक्तैः शितैः शरैः॥ १०॥ यत् तदा दण्डकारण्ये पितरं हतवान् मम। तदग्रतः स्वकर्मस्थं स्मृत्वा रोषोऽभिवर्धते॥ ११॥ दह्यन्ते भृशमङ्गानि दुरात्मन् मम राघव। यन्मयासि न दृष्टस्त्वं तस्मिन् काले महावने॥ १२॥ दिष्ट्यासि दर्शनं राम मम त्वं प्राप्तवानिह। कांक्षितोऽसि क्षुधार्तस्य सिंहस्येवेतरो मृगः॥ १३॥ अद्य मद‍्बाणवेगेन प्रेतराड‍‍्विषयं गतः। ये त्वया निहताः शूराः सह तैश्च वसिष्यसि॥ १४॥ बहुनात्र किमुक्तेन शृणु राम वचो मम। पश्यन्तु सकला लोकास्त्वां मां चैव रणाजिरे॥ १५॥ अस्त्रैर्वा गदया वापि बाहुभ्यां वा रणाजिरे। अभ्यस्तं येन वा राम वर्ततां तेन वा मृधम्॥ १६॥ मकराक्षवचः श्रुत्वा रामो दशरथात्मजः। अब्रवीत् प्रहसन् वाक्यमुत्तरोत्तरवादिनम्॥ १७॥ कत्थसे किं वृथा रक्षो बहून्यसदृशानि ते। न रणे शक्यते जेतुं विना युद्धेन वाग्बलात्॥ १८॥ चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां त्वत्पिता च यः। त्रिशिरा दूषणश्चापि दण्डके निहतो मया॥ १९॥ स्वाशिताश्चापि मांसेन गृध्रगोमायुवायसाः। भविष्यन्त्यद्य वै पाप तीक्ष्णतुण्डनखाङ्कुशाः॥ २०॥ राघवेणैवमुक्तस्तु मकराक्षो महाबलः। बाणौघानमुचत् तस्मै राघवाय रणाजिरे॥ २१॥ ताञ्छराञ्छरवर्षेण रामश्चिच्छेद नैकधा। निपेतुर्भुवि विच्छिन्ना रुक्मपुङ्खाः सहस्रशः॥ २२॥ तद् युद्धमभवत् तत्र समेत्यान्योन्यमोजसा। खरराक्षसपुत्रस्य सूनोर्दशरथस्य च॥ २३॥ जीमूतयोरिवाकाशे शब्दो ज्यातलयोरिव। धनुर्मुक्तः स्वनोऽन्योन्यं श्रूयते च रणाजिरे॥ २४॥ देवदानवगन्धर्वाः किंनराश्च महोरगाः। अन्तरिक्षगताः सर्वे द्रष्टुकामास्तदद्भुतम्॥ २५॥ विद्धमन्योन्यगात्रेषु द्विगुणं वर्धते बलम्। कृतप्रतिकृतान्योन्यं कुरुतां तौ रणाजिरे॥ २६॥ राममुक्तांस्तु बाणौघान् राक्षसस्त्वच्छिनद् रणे। रक्षोमुक्तांस्तु रामो वै नैकधा प्राच्छिनच्छरैः॥ २७॥ बाणौघवितताः सर्वा दिशश्च प्रदिशस्तथा। संछन्ना वसुधा चैव समन्तान्न प्रकाशते॥ २८॥ ततः क्रुद्धो महाबाहुर्धनुश्चिच्छेद संयुगे। अष्टाभिरथ नाराचैः सूतं विव्याध राघवः॥ २९॥ भित्त्वा रथं शरै रामो हत्वा अश्वानपातयत्। विरथो वसुधास्थः स मकराक्षो निशाचरः॥ ३०॥ तत्तिष्ठद् वसुधां रक्षः शूलं जग्राह पाणिना। त्रासनं सर्वभूतानां युगान्ताग्निसमप्रभम्॥ ३१॥ दुरवापं महच्छूलं रुद्रदत्तं भयंकरम्। जाज्वल्यमानमाकाशे संहारास्त्रमिवापरम्॥ ३२॥ यं दृष्ट्वा देवताः सर्वा भयार्ता विद्रुता दिशः। विभ्राम्य च महच्छूलं प्रज्वलन्तं निशाचरः॥ ३३॥ स क्रोधात् प्राहिणोत् तस्मै राघवाय महाहवे। तमापतन्तं ज्वलितं खरपुत्रकराच्च्युतम्॥ ३४॥ बाणैश्चतुर्भिराकाशे शूलं चिच्छेद राघवः। स भिन्नो नैकधा शूलो दिव्यहाटकमण्डितः। व्यशीर्यत महोल्केव रामबाणार्दितो भुवि॥ ३५॥ तच्छूलं निहतं दृष्ट्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा। साधु साध्विति भूतानि व्याहरन्ति नभोगताः॥ ३६॥ तं दृष्ट्वा निहतं शूलं मकराक्षो निशाचरः। मुष्टिमुद्यम्य काकुत्स्थं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत्॥ ३७॥ स तं दृष्ट्वा पतन्तं तु प्रहस्य रघुनन्दनः। पावकास्त्रं ततो रामः संदधे तु शरासने॥ ३८॥ तेनास्त्रेण हतं रक्षः काकुत्स्थेन तदा रणे। संछिन्नहृदयं तत्र पपात च ममार च॥ ३९॥ दृष्ट्वा ते राक्षसाः सर्वे मकराक्षस्य पातनम्। लङ्कामेव प्रधावन्त रामबाणभयार्दिताः॥ ४०॥ दशरथनृपसूनुबाणवेगै रजनिचरं निहतं खरात्मजं तम्। प्रददृशुरथ देवताः प्रहृष्टा गिरिमिव वज्रहतं यथा विकीर्णम्॥ ४१॥ इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकोनाशीतितमः सर्गः ॥ ७९ ॥

पाठकौ घनपाठी वि.श्रीरामः, घनपाठी हरिसीताराममूर्तिः च । अत्र उपलभ्यते ।