· 4

. आवेभंवति देहेषु प्राणिनामथविस्पृतः ।। £३ ॥ प्रकृतो कालनुन्नायां गुणान्तःकरणात्मनि । देहश्चतुविधो ज्ञयो जन्तोरुत्पत्तिमदतः ॥ ६४ ॥ ओद्धिदः स्वदजोऽण्डात्यश्चतुथस्तु जरायुजः । चद्धिख भूमिसुद्रच्छयद्धिदः म्थावरस्तु सः ॥ &५॥

पञ्चभूतात्मकः सवेः क्ष्मामधिष्ठाय जायते । && ॥ अम्बुयोन्यम्निपवननभसां समवायतः । स्वदजःस्विद्यमानेभ्यो भूवहशद्धयः प्रजायते ॥ ६७ ॥ यूकमक्ुणकोटाणुस्तरस्यादयाः क्षणभङ्गुराः ।

अण्डजो बतुखीभूताच्छुृशोणितसंपुटात्‌ ॥ &८ ॥ कारेन भिन्नास्पुणोर्मा निगच्छन्प्रकरमिष्यति । अहिगाधावयोमदरञ्युमारादिकञ्च सः ॥ ६९ ॥

जरायुजस्तु ्राम्यातः क्रियातः सूत्यतिसंभवः ।

स जायते चतुधिशत्तत्त्वसंयुक्तदेहवान्‌ ॥ ७० ॥ स्वस्थानतश्च्युताच्छुङ्काद्विन्दुमादाय मारुतः । गभांशायं प्रविश्चति यदा तुल्यं तद्‌ापरः ॥ ७१ ॥ आतेवात्परमं बीजमादायास्याश्च मुतः ।

यदा गभादायं नेष्ययथ संमिश्रयेन्मरुत्‌ ॥ ७२ ॥ मायीयं नाम योषोत्थं पौरषं कामणं मलम्‌ । आणवं नाम सप्रक्तं मिखितं तन्मलद्वयम्‌ ॥ ७३ ॥ सृष्ष्मरूपाणि तच््वानि चतुविशान्मुद्रये ।

तत्र युक्तं नयययाश्यु ततस्तद्रभमारुतः ॥ ७४ ॥ संक्षोभ्य संवधेयति तन्मरं शोणिताधिकम्‌ ।

खरी स्याच्छ्रुङ्ाधिक ना स्यात्समभागं" नपुंसकम्‌ ॥ ७५॥ स्वगाभि्मरुदग्न्याद्धिः कव्यते काथ्यते च तत्‌ । सान्द्री भूतं तदह्ैव मातुरङ्कषछठसंमितम्‌ ॥ ७६ ॥

आयामि बुदरदाकारं परेऽहनि विजृम्भते । पक्षेण चतुरश्र स्यान्मातुभुक्तरसात्मवत्‌ ॥ ७७ ॥

१२ प्रपश्चसार मिखिताद्पि तस्मात्तु प्रथगेव मर्द्यान्‌ । किटरभूतद्वयं पवर बीजयुगमं समुन्नम्‌ ॥ ७८ ॥ उध्वै तु मरुता नुन्नं तस्मादपि फढ्द्रयात्‌ । उभयात्मिक्यधो्रत्ता नाडी दीघा भवेटजुः ॥ ७९ ॥ अवाङ्मुखी सा तस्याश्च भवत्पक्षदय द्वयम्‌ । नाड्योस्तत्संधिबन्धाः स्युः सप्रान्या नाडयो मताः ॥ ततो या प्रथमा नाडी सा सुषुम्रेति कथ्यते | या वामडत्ि सा ज्ञया दक्षिणा पिङ्गला स्मृता ।॥ ८१ ॥ या वामसुष्कसबन्धा सा श्छिष्यन्ती सुषुम्नया ।

दश्षिणवृक्तमाभरेय धनुवक्रा हृदि स्थिता ॥ ८२ ॥

वामांसज्ञच्वन्तरगा दक्षिणां नाडिकाभियात्‌ । तथा दक्षिणसुष्कोव्था नाडी या बमरन्ध्रगा ॥ ८३ ॥

अन्या धमन्यो याः परोक्ता गान्धारीहस्तिजिद्धिका । सपूषाङबुषा चेव यश्खिन्यपि शद्धनी ।॥ ८४ ॥

कुहूरिति च बिद्रद्धिः प्रधाना व्यापिकास्तनौ | काचिन्नाडी बहिवेक्त्रा या मातुद्ृदि वध्यते | ८५ ॥

यथा तत्पुष्टिमाप्रीति केदार इव कुस्यया । मातुराहाररसजै्घातुभिः पुष्यते कमात्‌ ॥ ८& ॥ कऋमधृद्धौ परंज्योतिष्कटा क्षत्रज्ञताभियात्‌ ।

सक्षितरज्ञं मरुं तत्त॒ सभूतं सगुणं पुनः ॥ ८७ ॥ सदोष दूष्यसंपन्नं जन्तुरियभिधीयते ।

फरकोाराद्रयं तत्त व्यक्त पुंसो न तु खियः ॥ ८८ ॥ नपुंसकस्य किंचित्त॒ व्यक्तिरत्रोपडक्च्यते । मध्यस्थायाः सुषुम्नायाः पवेपच्चकसंभवाः ॥ ८९ ॥ शाखोपश्चाखतां प्राप्राः सिराछक्षत्रयात्परम्‌ । अधेखक्षमिति प्राहुः शरी राथविश्ारदाः ॥ ९० ॥

तद्भेदाश्च बहू नाहुस्ताभिः सवाभिरव च । व्याप्नोति सवतो वायुर्येन देहः प्रवस्येतेः ।। ९१ ॥

देहेऽपि मूलाधारे तु समुदेति समीरणः । नाडीभ्यामस्तमभ्येति घ्राणतो द्विषडङ्कुखे ॥ ९२ ॥

अहोरा्नमिनन्दभ्यासूध्वाधोचत्तिरुच्यते । वामदक्षिणनाडीभ्यां खादुदग्दक्षिणायनम्‌ ॥ ९२ ॥

7 १ त 1) न ५ ८ ० न का मन "ण [वि एका मि ए 1

अत्रापि चतनायातोरागति बहुधा विदुः । रेतःशोणितजं प्राहूुरकऽन्ये मावुराद्रतान्‌ । ९४ ॥ आहाराद्रसजं प्राहुः कचित्कमफरं विदुः । कथ्चिदस्य परं धाश्नो व्याप्निमेव विवक्षति | ५५ ॥ कश्चिर्कमेप्रकारज्ञः पितुर्देहात्मनासकृत्‌ ।

"संबध्य मथनेद्रकविधिना शुङ्कधातुतः ॥ ९६ ॥ तत्परधाम सोजरकं संक्रान्तं मारुतन तु ।

रुत रक्तव्यतिकृतादीपाद्ीपान्तरं यथा ॥ ९७ ॥ कंथित्त भौतिकज्यापरे जन्मकाले वपुष्यथ । करुतश्चिदेय जीवात्मा निष्पन्न इति शंसति ॥ ९८ ॥ बहुना किं पुनः" पसः सानिध्यासरविजुंभिता । परकृतिगुणसंभिन्ना त्रिदोषात्मा' महीयसी ॥ ९९ ॥ पच्चभूतमयी सप्तधातुभिन्ना च भोतिकेः । पच्चभिश्च गुणयुक्ता पश्ेन्द्रियविचारिणी ।। १०० ॥ पञ्चेन्द्रियाथगा भूयः पञ्चबुद्धिभरमािनी | पच्चकर्मन्द्रियगता पच्चत्वाद्‌ा प्रवतते ॥ १०१ ॥

1. ज्िसध्यमथनेद्रेकविलीनाः; >. पर, >+. दोषा सा.

परेण धाम्ना समनुप्रबद्धा मनस्तदा सा तु महाप्रभावा । यदा तु सकस्पकिकिस्पक्रल्या यदा पुननिध्चिनुत तदा सा॥ १०२॥

स्याद्र द्धिसंज्ञा च यदा प्रवेत्ति ज्ञातारमात्मानमहकृतिः स्यात्‌ ।

तदा यदा सा त्वभिरीयतेऽन्त- शित्त च निधारितमथमेषा ॥ १०३ ॥

यदा स्वयं व्यश्चयितुं यतेत महीयसी सा करणे: कमेण । तदा तु बिन्दुस्फुटनोद्धवखय रवख सम्यक्प्रतिजम्मितं स्यात्‌ ॥ १०४ ॥ इति श्रीमत्परमहसपरि्ाजकाचायंस्य श्रीगोविन्द भगवत्पूज्यपादरिष्यस्य श्रीमछकरभगवतः कृतो प्रपञ्चसारे प्रथमः पररः ॥

अथ व्यवस्थिते स्ववं मासास्पक्षाहिनादपि । मुहूतान्नाडिकायाश्च क्षणादपि च वधत ॥ १ ॥