Chapter 26 of 56
· 26
सम्, गृहस्थो वा, इदानीमस्मि परमहसपरित्राद् ससारसा गरात् जन्ममृ्युमह भराहात् उत्तितीषरिति । १० ॥
आचार्यो बरूयात्-- इदैव तव सोम्य मृतस्य शरीर वयो- मिर्यते मृद्धान वाप्यते ¡ तत्र कथ ससारसागरादुद्धतैमि न्छसीति ¦ न हि नद्या अवरे कूरे भस्मीभूते नद्या पारं तरिष्यसीति ॥ ११॥
स यदि ब्रूयात्-- अन्योऽह शरीरात् । शरीर तु जायते भ्रियते वयोभिरव्यते मृद्धावमापन्यते शक्चार्न्यादिमिश्चं विना श्यते व्याध्यादिभिश्च प्रयुज्यते । तस्मिन अह स्वञृतधमोध वशात् पक्षी नीडमिव प्रविष्ट पुन पुन शरीरविनाणे धमौध्मवहात् शरीरान्तर यास्यामि पूवेनीडविनाशे पश्षीव नीडान्तरमर । एवमेवाहमनादौ संसारे देनमयुष्यतियंइनिर- यस्थानेषु सखकभेवदयादुपात्तयुपात्त शरीर यजन नव नव चा- न्यदुपाददानो जन्ममरणप्रबन्धचक्रे घटीयन्त्रवत् स्वकमेणा भ्राम्यमाण क्रभेणेद रारीरमासाद्य ससार्वक्रभमणादस्मान्नि- विण्णो भगवन्तमुपसन्नोऽस्मि ससास्वक्रश्रमणप्रक्षमनाय । तस्मान्निय एवाह क्रीरादन्य । हारीराणि अआगच्छन्यपग- न्छन्ति च वासासीव पुरुषस्येति ॥ १२॥
आचार्यो ब्रूयात्-- साध्ववादी; सम्यक्पशयसि । कथ मृषा अवादी ब्राह्मणपुत्रोऽदोन्वयो ब्रह्मचायांसम्, गृहस्थो वा, इदानीमस्मि परमहसपरित्राडति ॥ १३॥
स यदि ब्रूयात्- भगवन् कथमह मृषाबादिषम् इति ॥
त प्रति बरूयादाचायं -- यतस्त्व॒ भिन्नजालयन्वयसस्कार
हारीर जालयन्वयसस्कारबजितस्यात्मन प्रयभ्यज्ञासी ब्राह्म णपुत्रोऽदौन्बय इत्यादिना वाक्येनेति ॥ १५ ॥
स यदि प्न्देत्-- कथ भिन्नजायन्वयसस्कार रारीरम्, „कथ वा अह जाखन्वयसस्कारवजित इति ॥ १६ ॥ आचार्यो जूयात्-- णु सोम्य तदेव यथेद शरीर तसवत्तो भिन्न भिन्नजायन्वयसस्कारम्, त्व च जालयन्वयसस्कारवजित इत्युक्त्वा त स्मारयेत्--- स्मदमदैसि सोम्य परमात्मान सवौ- त्मान यथोक्तरक्षण श्रावितोऽसि ' सदेव सोम्येदम् ` इलयादिभि ्ुतिभि स्मरतिभिश्च, क्षण च तस्य श्रुतिभि स्परतिमिश्च ॥
छन्धपरमाप्मखक्षणस्मरतये ब्रूयात्-- योऽसावाकाद्यनामा नामरूपाभ्यामथौन्तरभूत अश्रीर अस्थूलादिकक्षण अप हतपाप्मत्वादिलक्षणश्च सर्वै ससारधर्मैरनागन्धित यत्साक्षा- द्षयेक्षाद्भद्य ण्ष तत आत्मा सर्वान्तर अदृष्टो द्रष्टा अश्चुत श्रो-
त। अमती मन्ता अचिज्ञातो परिज्ञाता नियविज्ञानस्वरूप अन न्तर अबाह्य विज्ञानघन ण्व परिपूणं आकाशवत् अनन्त शक्ति आस्मा सर्व॑स्य अङ्नायादिवारजत आविभावतिरोभा- ववजितश्च स्वात्मनिखक्षणयो नामरूपयो जगद्रीजभूतयो स्वास्मस्थयो तन्तवान्यत्वारयामनिवैचनीययो स्वसवेद्यया [+ ¢ ७ ¢ सद्धावमव्रेणाचिन्थरशक्तित्वाच्याकता अव्याकृतयो ।॥ १८ ॥
ते नामरूपे अव्याररते सती व्याक्रियमाणे तस्मादेतस्मा दात्मन आकाश्नामाछृती सवृत्ते । तश्चाकाशराख्य भूतमनेन प्रकारेण परमात्मन सभूत प्रसन्नादिव सङिलान्मरमिव फेनम । न सिर न च सखिरखाददयन्त भिन्न फेनम्, सटि- रव्यतिरेकेणादशेनात्, सखिख तु स्वन्छम अन्यते फेनान्मल- रूपात् । एव परमात्मा नामरूपाम्यामन्य फेनस्थानीयाभ्या शुद्ध प्रसन्नस्तद्धिखक्षण । ते नामरूपे अव्याकृते सती व्या- क्रियमाणे फेनस्थानीये आकादानामाछरेती सबृत्ते || १५ ॥
ततोऽपि स्थूरभावमापयमाने नामरूपे व्याक्रियमाणे वा- युभावमापयेते, ततोऽप्यन्चिभावम्, अभ्ररब्भावम, तत प्रथि वीभावम्, इत्येवक्रमेण पूवेपूवैभवस्योत्तरोत्तरानुप्रषेशेन पश्च महाभूतानि प्रथिन्यन्तान्युखन्नानि । तत॒ पश्चगुणविशिष्टा
प्रथिषी । प्रथिन्याश्च पञ्चात्मिका त्रीहियबाद्या ओषधय जायन्ते । ताभ्यो भक्षिताभ्यो खोहित श्रु च स्मीपुसशरीरस- बन्धि जायते । तलभयम् ऋतुकाङे अविधाप्रयुक्तकामखज- निमेथनोद्ूतं मन्त्रसस्छृत गभौशये निषिच्यते । तत्स्वयोनि- रसानुभ्वेदोन विवधमान गर्भीभूत नवमे दशमे वा मासि जायते ।। २० ॥ ॥
तसात छब्धनामाछ्तिक जातकमीदिभि मन्त्रसस्करत पुन उपनयनसस्कारयोगेण ह्मचारिसनज्ञ भवति । तदेव हारीर पल्लीयोगसस्कारयोगेण गृहससज्ञ भवति । तदेव वनखसस्का- रेण तापससन्ञ भवति । तदेव क्रियानिघ्रन्तिनिभित्तेन सस्का- रेण परित्राद्सज्ञ भवति । इत्येव त्वत्तो भिन्न भिन्नजालयन्वय- सस्कार शरीरम ॥ २१॥
मनश्चेस्द्रियाणि च नामरूपाप्मकान्येव, ° अन्नमय हि सो- म्य मन › इयादिश्वुतिभ्य ॥ २२॥
कथ चाह भिन्नजायन्वयसस्कारवजित इवयतच्छरणु-- योऽसौ नामरूपयो््याकतां नामरूपधमेविलक्षण स एव नाम- ख्ये व्याकुर्बन सष्टेद शरीर स्वय सस्कारधमवर्जितो नामरूपे इह प्रविष्ट जन्यैरदृष्ट स्वय पयन् तथा अश्रुत श्ण्वन्
अमतो मन्वान अविज्ञातो विजाननं सवाणि रूपाणि विचि धीरो नामानि कृत्वाभिवदन्यदास्ते इति । अस्मिन्नर्थे श्रुतय सहश ~ “तप्सृष्रा । तदेवालुप्राविदत् ` ८अन्त प्रविष्ट सास्रा जनानाम् "स एष इह प्रविष्ट ` "ण्ष त आत्मा स एतमेव सीमान विदार्यैतया द्वारा प्राप्यत ` (एष सर्वेषु भूतेषु गृढोऽप्मा ` ‹ सेय देबतेक्षत हन्ताहमिमास्तिस्रो देवता इयाना श्रुतय ॥ २३॥ समृतयोऽपि-“ आत्मैव देवता सवौ › (नवद्वारे पुरे दे
“क्षेत्रज्ञ चापि मा विद्धि "सम सर्वेषु भूतेषु ‹उपद्रष्टानुम- न्ता च ` +उत्तम पुरुषस्त्वन्य ` (अरीर शरीरेषु ' इलया द्या । तस्मात् जायन्वयसस्कारबजितस्त्वमिति सिद्धम् ॥२४॥
स यदि ब्रूयात्-- अन्य एवाहमज्ञ॒ सुखी दुखी बद्ध ससारी, अन्योऽसौ मद्िरुक्षण अससारी देब, तमह बस्यु पहारनमस्कारादिभि बणोश्रमकममभिश्वाराध्य ससारसागरा- दुक्तितीषरस्मि । कथमष्ं स एवेति । २५ ॥
आचार्यो व्रूयात्-- नैव सोम्य प्रतिपततमर्हसि, प्रतिषिद्ध- त्वाद्धेदप्रतिपन्ते । कथ प्रदिषिद्धा मेदप्रतिपत्तिरियत आह- ‹ अन्योऽसावन्योऽहमस्मति न स षेद ` (ब्रह्म त परादाद्यो-
ऽन्यत्रात्मनो ब्रह्म बेद › “मृत्यो स मृुमाप्रोति य इह नानैव परयति ` इन्येवमाद्या ॥ २६ ॥
एता एव श्रुतयो भेदश्रतिपन्ते समारगमन दश्छंयन्ति ।|२५।
अभेदप्रतिपन्तेश्च मोक्ष ॒दरदायन्ति सदश । ‹स आत्मा तत्त्वमसि इति परमात्मभाव विधाय 'आचायंवान्पुरूषो वेद इत्युक्त्वा “ तस्य तावदेव चिरम् इति मोक्ष दशेयन्यभेदबि- ज्ञानादेव । स्याभिसयस्यावस्करस्येव दादहाद्यभावदृष्टान्तेन ससाराभाव दशांयन्ति। भेददशेनादसयाभिसधस्य ससारग- मन दर्रयन्ति तस्करख्येव द्ाहादिदृष्टान्तेन ॥ २८ ॥
त इह व्याघ्रो वा इयादिना च अभेददरोनात् 'सख राड् भवति ` इत्युक्त्वा तद्विपरीतेन भैददशेनेन ससारगमन र्हायन्ति “अथ येऽन्यथातो बिदुरन्थराजानस्ते क्षस्यल्येका
भवन्तिः इति प्रतिक्ञाखम् । तस्मात् मूषैवैवमवादी ब्राह्मण- पुत्रोऽदोन्वय संसारी परमात्मविलक्षण इति ॥ २९ ॥
तस्माखतिषिद्धत्बादेददक्षनस्य, मेदविषयत्वा्च कर्मोपादा- नस्य, कर्मसाधनत्वा्च यज्ञोपवीतादे, कमसाधनोपादानस्य
परमास्मामेदप्रतिपन्त्या प्रतिषे कृतो वेदितज्य, कर्मणा तत्साधनानां च यज्ञोपवीतादीना परमात्मामेदगप्रतिपत्तिविर-
द्रत्वात् । ससारिणो हि कर्माणि विधीयन्ते तत्साधनानि च यज्ञपवीतादीनि, न परमात्मनोऽमेददारन । भेददर्शनमा- तरेण च ततोऽन्यत्वम् ॥ ३० ॥
यदि कमोणि कतेन्यानि न निविवतयिषितानि कर्मसाधना- सबन्धिन कमेनिमित्तजालयाश्रमाध्सबन्धिनश्च, परमात्मनश्च आप्मनैबाभेदप्रतिपन्ति नावश््यत॒ ‹ स आत्मा तत्त्वमसि" इलयेबमादिभिर्मिधितरूपैवाक्ये, मेदप्रतिपत्तिनिन्दा च ना- भ्यधास्यत् ' एष निलयो महिमा ब्राह्मणस्य" “अनन्वागत पुण्येनानन्वागत पपिन ` "अच्र स्तेनोऽस्तेन ` इलयादिनः ॥
कमोसबन्धिस्वेरूपतप्य कर्मनिमित्तवणील सबन्धरूपत्ता च नभ्यधास्यत् कमणि च कर्मसाधनानि च यज्ञोपवीतादीनि यद्यपरितियाजयेषितानि । तस्मात्ससाधन कर्म॑ परियक्तव्य युस्षुणा, परमात्मामेददशनविरोधात् । आत्मा च पर एवेति प्रतिपत्तव्यो यथाश्रव्युक्तरक्षण ॥ ३२ ॥
Use the ← → keys to move between chapters.