Skip to content
The ConsciousLibrary

Chapter 4 of 36

· 4

हृतिः,.. ९० जगच्क्रानुवतंनातिरूङ्गिनोऽधिकृतस्य प्रत्यवायोक्तिः... ९२ भूतजातस्य सवंस्य प्रकृत्यधीनत्वे विधिनिषेधानर्थक्य-

राङ्काया निरसनम्‌ ०.०. १०२ भगवच्छन्दार्थव्णंनम्‌ „, १०३

चतुर्थोऽध्यायः । वर्णाश्रमादिक्माधिकारो मर्त्यलोक एवेति कथनम्‌... ११८

कर्मण्यकर्मेति शोके वृत्तिकारव्याख्यानस्य दूषणम्‌... १२५

ारीरपदार्थनिणयः ५ ब्ह्मार्पणमित्यत्रार्पणादौ (^ ४५ बह्यदष्िर्विं धिरिति ९ ४) [षा बरह्माप॑णमित्यत्ार्पणादौ ब्ह्महष्टिविधिरिति पभमनूव् दोषा- पादनम्‌ ५

श्रद्धावत्वादीना समुचिताना ज्ञनेन सहैकान्तिकत्वप्रदर्य- नपुरःसर प्रणिपातादिसाधनस्य बहिर ङ्गत्वप्रतिपादनम्‌

क पञ्चपाऽध्यायः | कर्मसन्यासकर्मयोगयोः प्रगस्यतरविषयकस्याजञैनप्रश्नस्य सगतिप्रतिपादनम्‌

निःश्रेयसकरौ योगौ सन्यासकमयोगरब्दाम्यामुपक्रम्य सा- ख्ययोगयोरामिन्नफलककत्वकथन क्थ नु सगतमिति राड्ाया निराकरणम्‌ वः सवेकमांणीत्यत्र -के नवद्धारे पुर इति विदोषणस्य प्रयो-

जनकथनम्‌ सात्िकादिषु त्रिविधेषु स्वेषु समत्वदृष्टिरनु चितेति श- इया निरसनम्‌ षष्ठो ऽध्यायः । पञ्चमान्तोपक्षित्तस्य ध्यानयोगस्य विवरणरूपः षष्ठोऽध्यायः इति प्रतिपादनम्‌ ५

व्यानयोगारोहणमात्रे पर्यवस्यति कम॑योगानुष्टानमिति व्य- वस्थापनम्‌ व

(418 फलेच्छा परित्यज्य विहित कमनुतिष्ठतो गौणमेव सन्या- सित्व योभित्व चेति कथनम्‌.., १८३ सवेकर्मोपरमः पुरुषार्थसाधनमित्यत्र पौराणिकसमतिश्रद- दनम्‌... १८५ सर्वेषा कामाना सकल्पमूरत्वे स्मृत्युदराहरमम्‌ क सप्रमोऽध्यायः। सर्वभूताना ज्ञाप्रतिबन्धकेन इन्द्रमोहेनाधृतत्वतः सातम भूतमगवञ्ज्ञानाभावप्रतिपादनम्‌ -.. २२८ अष्टमोऽध्यायः 1 ओकारद्वारा श्त्युक्तस्य ब्रह्मोपासनस्यानुक्रमणम्‌,,, २३९ नवमोऽध्यायः 1 ईश्वरस्य साक्षित्वे पमाणश्रुतिनिरूपणम्‌ क किनिमित्तर्य सृष्टिरिति ग्रभपतिवचनृयोरनुपपत्तिकथनम्‌ २६० भक्तमात्रे भगवतो योगक्षेमनिर्वोदृत्वानिष्कामभक्तन्ञानि- विषये योगक्षमनिर्वाहामिधानस्यासगतिराङ्काया दूर- निरखमम्‌... २६८ ईश्वरापंणवुद्धया सर्वकर्माणि कुर्वतो जीवन्मुक्तस्य परारन्ध कमोनिवृत्तौ निदेहकेवस्यस्यावश्यमावित्ववोधनभ्‌ ‰.. २७१

ईंश्वरार्पणधिया कर्मकरणात्सन्यासयोगाच्च मुक्तिरिति प्रथ-

ग्भूतसा घनंद्यडङ्काया निरास भगव्रद्भक्तस्य दुराचारादुपरतिकथनम्‌ न

न श्र द्श्रमांऽध्यायः । इश्वरस्य दिव्यविभूतीनामपरिच्छिन्न्वकथनम्‌

एकादशोऽध्यायः । भगवतो विश्वसूपस्यानुपमत्वप्रतिपादनम्‌ एद

दरादशोऽध्यायः । दितीयाध्यायादुक्तस्यार्थस्य सक्नपेणानुवादः फरत्यागपूव्रकस्य कर्मयोगस्याविरुम्बतः श्रेयः साधनतोक्ते- स्तात्पर्यवर्णनम्‌ अश्षरोपासकस्येवान्येषामपीश्वरात्मकस्वे समाने तदधीनत्वं कुत इति शङ्कायाः परिहारः रारीरया्रामान्नपयोजनेनान्नादिना ज्ञानिनः सवुष्टतवे भ्रमा-

्रयोदशोऽध्यायः । इश्वरस्य क्षेरञस्य चैकत्वे शङ्कानिराकरणपूर्वक वहुबिधा- ना युक्तीना निरूपणम्‌ स

सह कायंमपञ्चेनाविदया हातव्येत्त्र नैकश्चतिमरमाणघदर्खनम्‌ ३५९

विनापि विद्या हत्वन्तरान्मुक्तिः किं न स्यादिति शङ्का या निरसनम्‌ ५ विद्या तावद्धयहेत्वविद्यानिरसन पुरःसर तजन्यं भयमपि निरस्यतीत्यत्र श्चतिप्रमाणप्रदरनम्‌ ५ वि्याधिद्याविषये स्मरतिप्रददीनम्‌ विद्ाया अनर्थभ्वसोऽविद्यायाश्चानथौवा्तिः फलमित्यत्ना- न्वयन्यतिरेकाख्यनयस्य बोधनम्‌ बन्धमुक्त्यवस्थयोरयाथा्यंपरतिपादनम्‌ ६ गाखस्याविद्रद्विषयत्वाद्यथोक्तार्थवच्वस्याक्षेपसमाधिभ्या प्र- पञ्चनार्थमाक्षेपः सर्वशास्रमर्यादाविदोऽप्यसंप्रदायविचे मूखब दुपेश्चयत्वोक्ति अमानित्वादीना ज्ञानत्वोक्तेस्तात्पयंविवरणम्‌ च| ब्रह्मणोऽवस्तुत्वनिरासाथः पूवः पक्षः मिथ्याभूतमपि ज्ञेयवस्तु ज्ञानोपयोगीत्य्न ^ अध्यारोपापवा- दाभ्या निष्प्रपञ्च प्रपञ्च्यते इति साप्रदायिकवच- नोपक्षेपः ° विद्धवनादी उभावपि ` इत्यत्रानादिपदे तत्पुरुषपक्- निराकरणम्‌ प्रकृतिपुरुषयोः सस्तिहेवुत्ववर्णनम्‌ ज्ञानोदयानन्तर जन्मान्तरोच्छित्तिसमर्थनम्‌ ध्यानपदा्थनिक॑चनम्‌

क्षेच्क्षेजज्ञसयोगसखसरूपनिर्पणम्‌ श न हिनस्वीत्यस्याप्रसक्तप्रतिषेधत्वशङ्कानिरसनम्‌ 4 कृवैत्वकर्मफलक्लेपयोः पारमा्थिकत्वाभावप्रदर्थनम्‌

चतुदंशोऽध्यायः । ्ेत्रभे्जसयोगस्य प्रपञ्चोत्पादकत्वप्रकारप्रदरानाथः प्रकृ- तश््वतुर्दोऽध्याय इति कथनम्‌ १ ८न करोति न छिप्यते › इत्यस्य ‹ निबश्रन्ति महाबाहो ' इत्यस्य च परस्परविरोधपरिहारप्रकारः ह क्तिरक्तिमतोरनन्यत्वप्रदशंनम्‌ र

ससारद्रकविषये प्रमाणभूतानां पुराणश्छोकाना प्रद्यनम्‌.

चैतन्यज्योतिषः सर्वत्र समानदृत्तावग्यादित्यादिष्वा विस्तर- त्ववर्णनम्‌ ६

"द्वाविमौ पुरुषौ › इत्यादि शछछोकाना तात्पर्यपयांखोचनम्‌

सिद्धे तच्वज्ञाने कतकरत्यतायाः प्रतिपादकस्य मनुवचनस्य प्रदनम्‌ ६

षोडशोऽध्यायः । नवमाध्यायसूचिताना दैवायुरराश्चसप्रकृतीना विस्तरेण प्र-

प्ष्टम्‌ दर्शनार्थः ‹ अमय सच्वसद्यद्धिः ` इत्यादिरिति परकृ- ताध्यायतात्पर्यप्रदनम्‌,.„ ४५१ भूताना दैबासुरमेदतो द्वैविध्ये उद्रीथत्राह्मणस्य प्रमाणत्वे- नोदाहरणम्‌,.. ४५५ सप्चदश्चोऽध्यायः । ेहिकमामुष्मिक वा फर सपद्यतेऽश्वद्धितेनापि कम॑णेति कुतोऽस्य कर्मणोऽसच्वमित्यादाङ्काया निरसनम्‌... ४८४ अष्टादशोऽध्यायः ।

नित्यनैमित्तिककर्मणा फलाभावात्कथ तच्यागसगतिरिति राङ्कायास्तेषामपि फरूवच्वस्य भगवदिष्टत्प्रदर्शनेन निराकरणम्‌ ५ ४८४ कर्मत्यागात्यागविकस्पाना ज्ञाननिष्ठसन्यासिपरत्वव्युदसनम्‌ ४९० ‹ एतान्यपि ठ कर्मा्िं ` इत्यस्य व्याख्यानान्तरमनृच्य दोषप्रदर्शनपूवंक तन्निरसनम्‌. ४९३ कृमफल्त्यागस्य चकिथ्य प्रस्तुत्य सङ्खफलत्यागस्य वरतीय- व्वेनोक्तेः समर्थनम्‌, ४९६ अधिष्ठानादीना पञ्चाना सर्वकम॑कारणत्वे ° शारीरवाड्मनो- भियं्करमं प्रारभते ` इत्युक्तिबिरोधस्य परिहारः... ५०२ ° हत्वापि न हन्तिः इत्यत्र ॒विगप्रतिषिद्धोक्तिशङ्कानि- रसनम्‌,.. ५०४

अत्मनोऽविक्रियत्वस्य श्रतिस्मृतिन्यायग्रसिद्धत्वपरतिपाद- नम्‌ ४ गास्तप्रविभक्ताना शमदमादिकर्म॑णां गुणप्रविमक्तत्वोक्ति- विरोधपरिहारः ४ सदोषमपि न त्यजेत्‌ ` इत्यत कर्मणामरोषतस्त्यक्वमश-

क्यत्वस्य हेवुत्वसमर्थनम्‌ ॥ असत्कार्यवादस्य निरसनम्‌ 1 साख्याभिमतस्य परिणामवादस्य निरासः ४६ आत्मनो निराकारत्वसम्थंनम्‌ व आत्मनो निराकारत्वे ज्ञाननिष्ठाया दुःसाधत्ववादनिर- सनम्‌ 4 जेयस्य वेदने ज्ञानाद्रत्तिखक्षणज्ञाननिष्टाया नापेभा किं तहिं ज्ञानमातस्येवेत्याश्चेपपरिहारः 1

Use the ← → keys to move between chapters.

· 4 · Commentary on the Bhagavadgītā — Adi Shankara · The Conscious Library