Chapter 5 of 36
· 5
गीतारासख्रनिभचितस्य निःश्रेयससाधनस्य नानााङ्कानिरा- सपूरवकं निष्कृष्य कथनम् । ूवप्रतिपादितस्य ज्ञानकर्मणोः समुच्यासमवस्य निगमनम् अनारब्धफलपुण्यकमभावेऽपि मोक्षानुपपत्तिः कथमिति खद्धायाः समाहितिः $ नित्यानुष्ठानायासदुःखस्य नोपात्तदुरितफल्त्वमिति प्रदं - नम् ५
एम् अयिहोजादीनामात्मज्ञानवन्मोभे साक्षान्नान्वय इति प्रति- पादनम् "° ५५५ मिथ्याभूतसंघातविषयकाहधीप्रयुक्त नात्मनि कवरैत्व कि तु बास्तवमात्मीयैरेव ज्ञनेच्छाप्रयज्ञेरस्य तदिति
मतमनूच् निरसनम्.** ५५८ ससार भ्रमस्य विपरीतप्रत्ययनिमित्तत्वेन तस्यात्यन्तोच्छेदः सम्यग्ज्ञानदेवेति रादधान्तप्रदर्शनम् ५६३
, => 1 2 2 (+ ६ 6 $ > ५ १ ( र + वि 6 प 1 ¦ ^
भरीवाणीविकासमुद्रायच्रालये मुद्वितमिदम् ।
०9 /004.14.40 -147210422 श्रीमच्छंकरभगवत्पाद विरचिते
नारायणः परोऽव्यक्तादण्डमन्यक्तसभवम् । जण्डस्यान्तस्त्विमे लोका सक्द्रीपा च मेदिनी ॥
स के, ७ ट ई भगवान् शदैदं जगत्; तस्य च स्थिति चिकीषु", मरीच्यादीनगे सृष्टा ५ प्रजापतीन्, प्रवृत्तिरक्षणं धर्म ्राह- (८1१... (0. (न न ५ ५ * द यामास वेदोक्तम् । ततोऽन्यांश्च सन- न = =| ||| कसनन्द नादीनुत्पाद्य, निवृत्तिरक्षणं धर्मं ज्ञानवैराग्यलक्षणं प्राहयामास । दरेबिधो हि वेदोक्तो धर्मैः, प्रवृत्तिलक्षणो निव्रततिलक्षणश्च,
जगतः स्थितिकारणम् । प्राणिनां साक्षाद्भ्युदयनिःभ्रेयस- हेवुर्य. स॒ धर्मो ब्राह्मणायैवर्णिमिराश्रमिभिश्च श्रेयोर्थिभिः अनुष्ठीयमानो दीर्घेण कालेन । अवुष्ठातृणां कामोद्धवात् हीयमान विवेकनिज्ञानहेतुकेन अधर्मेण अभिभूयमने धर्मे, प्रेमाने च अधर्मे, जगतः स्थितिं परिपिपाख्यिषुः स आदिकर्ता नारायणाख्यो विष्णुः भोमख ब्रह्मणो ब्राह्मणत्वस्य रक्षणार्थं देवक्यां वसुदेवादंशेन कृष्णः किर संबभूव । ब्राह्मणत्वस्य हि रक्षणे रक्षितः स्याद्वैदिको धर्मः, तदधीनत्वा- दरणौश्रममेदानाम् ॥
स च भगवान् ज्ञानैश्वयशक्तिबर्वीर्यतेजोभिः सद्ा संपन्नः त्रिगुणास्मिकां स्वां मायां मूखप्रकृतिं वशीकृय, अजोऽन्ययो भूतानामीश्वरो नियश्चुद्धबुद्धमुक्तस्वभावोऽपि सन्; स्वमा; यया देहवानिव जात इव च छोकायुप्रहं कुवेन् छक््यते । खप्रयोजनाभवेऽपि भूतानुजिधृक्षया वैदिकं धर्मद्वयम् अज नाय रोकमोहमहोदधौ निमप्नाय उपदिदेश, गुणाधिकैरि गृहीतो ऽनुष्ठीयमानश्च धमे; प्रचयं गमिष्यतीति । तं धर्म भगवता यथोपदिष्टं वेदन्यासः सवैज्ञो भगवान् गीताख्येः सप्तभिः श्छोकङचतेरुपनिवबन्ध ॥
तदिदं गीताश्चाद्धं समस्तवेदाथसारसंग्रहमूत दुरविज्ञेया-
म्, तदर्थाविष्करणायानेकैर्विवृत्तपदपदार्थवाक्याथेन्यायमपि अलन्तविरुद्धानेकार्थत्वेन ङोकिकेगह्यमाणसुपङूभ्य अहं विवे- कतोऽथैनिधौरणार्थं संक्षेपतो विवरणं करिष्यामि ॥
तस्य अस्य गीताशासख्स्य सक्षेपतः प्रयोजनं पर निःश्र- यसं सहेतुकस्य संसारस्य अत्यन्तोपरमरक्षणम् । तच्च सवे. कमैसंन्यासपूवैकादात्मज्ञाननिष्ठारूपात् धमात् भवति । तथा इममेव गीतार्थं धमेमुदिदय भगवतैवोक्तम्-- ‹ स हि धमैः सुपयौप्ो ब्रह्मणः पदवेदने ' इति अनुगीतासु । तत्रेव चो- ्तम्-- ८ नैव धर्मी न चाधर्मी न चेव हि ्युभाञ्युभी। यः स्यादेकासने छीनस्तूष्णी किंचिदचिन्तयन् ॥ ` इति ‹ ज्ञानं सन्यासरक्षणम् ' इति च । इहापि च अन्ते उक्तमयौनाय-: सवेधमोन् परियञ्य मामेकं शरणं ब्रज ` इति । अभ्युद्- यार्थोऽपि यः प्रवृत्तिरृक्षणो धर्मो वणोनाश्रमांश्चोदिदय विहि- तः, स देवादिस्थानप्राप्रिहेवुरपि सन्, ईंशरापंणबुद्धथा असु- छ्वीयमानः सन्तवश्ुद्धये भवति फठाभिसंधिवरजितः । ज्ुद्धस- स्वस्य च ज्ञाननिष्ठायोग्यताप्रापरिद्रारेण ज्ञानोत्पत्नतिहेवुत्वेन च निःश्रेयसहेतुत्वमपि प्रतिपद्यते । तथा चेममर्थमभिसंधाय वक्ष्यति- ` ब्रह्मण्याधाय कमाणिः ‹ योगिनः कर्म कुवन्ति सङ्ग दयक्त्वासशुद्धये ` इति ॥
¢ श्रीमद्धगवद्धीताभाष्ये इमं द्विप्रकारं धर्म॑नि श्रेयसप्रयोजनम्, परमाथेतत्त्वं च वासुदेवाख्यं परं ब्रह्माभिधेयभूतं विशेषतः अभिव्य ख्यत् विषिष्टभ्रयोजनसंबन्धाभिधेयवद्रीताराखम् । यतः तदथेवि- € ^", न [^ ४० ज्ञाने समस्तपुरुषाथंसिद्धिः, अत. तद्विवरणे यनन" क्रियते मया ॥
धरतराघ्र उवाच- धर्मक्षेते कुरुक्षे्े समवेता युयुत्सवः । मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुवेल संजय ॥ १ ॥ संजय उवाच- दष्टा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा । आचार्यखुपसंगम्य राजा वचनमव्रवीत् ॥ २॥
पदयेतां पाण्डपुलाणामाचाये महतीं चमूम् । व्यूढां दरपदपुवेण तव शिष्येण धीमता ॥ ३ ॥
अव शरा महेष्वासा भीमाजेनसमा युधि । युयुधानो चिरार्श्च हुपद्श् महारथः ॥ ४ ॥
पृष्टकेतुओेकितानः कारीराजओथ वीयेवान् । पुरुजित्कुन्ति भोजश्च रौच्यश्च नरपुंगवः ॥ ५ ॥
युधामन्युश्च विक्रान्त उत्तमौजाश्च वीयैवान् । सौभद्रो व्रौपदेयाश् सवे एव महारथाः ॥ ६ ॥
अस्माकं तु विदिष्टा ये तान्निबोध द्विजोत्तम । नायका मम सैन्यस्य संज्ञाधं तान््रवीमि ते ॥
भवान्भीष्मश्च कणे कृपश समितिंजयः । अश्वत्थामा विकणैश्च सौमद्त्तिजियद्रथः ॥ ८ ॥
अन्ये च बहवः दूरा मदर्थे यक्तजीविताः । नानादाखप्रहरणाः सर्वे युद्धविरारदाः ॥ ९ ॥ अपयौस तदस्माकः बलं -भीष्माभिरक्षितम् । चयं त्विदमेतेषां बलं -मीमाभिरक्षितम् ॥ अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः । -मीष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्तः सवे एव हि ॥
तस्य संजनयन्हषे कुरुब्द्धः पितामहः । सिंहनादं विनव्योचैः दाङ्रवं दध्मौ प्रतापवान्. ॥ ततः शाङ्वादच भेयंदच पणवानकगोखुसवाः । सहसैवाभ्यहन्यन्त स शाब्दस्तुश्ुखोऽमवत् ॥
ततः श्वेतैदेयैयुक्ते महति खन्दने स्थितौ । माधवः पाण्डवदचेव दिव्यौ राङ्खौ प्रदध्मतुः॥
पाश्चजन्यं हषीकेदाो देवदत्तं धनंजयः । पौण्डं दध्मौ महादाङ्खं भीमकमा व्रृकोद्रः ॥
अनन्तविजयं राजा कन्तीपुलो युधिष्ठिरः । नकुलः सददेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ ॥ १६ ॥
काडइयश्च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः । धृष्टदयुन्नो विराट सालयकिञ्यापरानजितः ॥१७॥
सोमद्ररच महाबाहः चाङ्खान्दच्ुः एथकण्थक् ॥ १८ ॥
स घोषो धातैराद्राणां हृद्यानि व्यदारयत् नमहच पृथिवीं चैव तुखुखो व्यनुनादयन् ॥
अथ व्यवस्यितान्दष्ा धातेराद्ान्कपिष्वजः। प्रवर्त राख्रसंपाते धनुरुद्यम्य पाण्डवः ॥ २० ॥
Use the ← → keys to move between chapters.