Skip to content
The ConsciousLibrary

Chapter 42 of 56

· 42

जाग्रतश्च तथा मेदो श्चानस्यास्य चिकदिपत्त । बुद्धिस्थ ध्याकसरेल्यथं भ्रान्त्या चृष्णोद्वक्रिय ॥ १७ ॥

स्वे तद्वत्पवोध्रे यो चद्िश्ान्तस्तथैव च । आलिख्याभ्ययने यद्गसद्न्योन्यधियो्धवम्‌ ॥ १८ ॥

यदाय कटपयेद्धेद तत्काम सन्यथाक्षतु । यत्कामस्तत्कवुभूत्वा कृत यसस्पपद्यते ॥ १९ ॥

अविदधाश्रमव सवेमसन्तस्मादिद जगत्‌ । तद्वता दश्यते यस्मास्ुषुके न च गद्यते ॥ २० ॥

चिद्याविच्े श्चतिभोक्ते पएकत्वान्यधियौ हिन । तस्मात्सवप्रयस्नेन चासखि विद्या विधीयते ॥ २१॥

चित्ते ह्यादशोवद्यस्माच्ज्युद्धे विधा भ्रकाराते । यनेर्निद्यश्च नियभैस्तपोभिस्तस्य रोधनम्‌ ॥ २२॥

हारीरादि तप कयौ तदिश्युखयथैमुत्तमम्‌ । मनयादिसतमाधानि तत्तदेहेविहोषणम्‌ ॥ २३ ॥

मनसश्चेन्दरियाणा च दैकोश्रच परम तप । तञ्ज्याय सवेश्र्मेभ्य स धमे पर उच्यते ॥ २४ ॥

दष जागरित षिद्यार्स्यत स्वर तदेव तु| सषु तदभाव च स्वमात्मान पर पदम्‌ ॥ २५ ॥

सखुषुप्स्यारय तमोऽन्ञान बीज स्वभ्रप्रबोधयो । स्वात्मबोधप्रदग्ध स्याद्रीज् दग्ध यथामवम्‌ ॥ २६॥

तदेवैक निधा क्ेय मायाबीज पुन कमात्‌ मायाष्यात्माचिकारोऽपि बहुधैको जलाक॑वत्‌ ॥ २७ ॥

बीज चेक यथा भिन्न प्राणस्वप्रादिभिस्तथा। स्वप्नजाग्रच्छरीरेषु तद्धच्चात्मा जङेन्दुवत्‌ ५ २८ ॥

मायाहस्तिनिमारुष् मायाव्येको यथा बज्ञेत्‌ । आगच्छस्तद्वदेवात्मा पाणस्वप्नादिगोचर ॥ २९ ॥

न हस्ती न तदारूढो मायाव्यन्यो यथा स्थित । न पाणादिनतद्ष्रा तथा ज्ञोऽन्य सदादृदि ॥ ३० ५

अबद्धचश्चुषो नास्ति माया मायाविनोऽपि वा, बखाश्चस्यैव सा मायामायाव्येव ततो भवेत्‌ ॥ २९॥

साक्षादेव स विज्ञेय साक्षाद्‌ात्मेति च श्रुते । भिद्यते ददयप्रन्थिनै चदित्यादितं श्रुते ॥ ३२ ॥

अद्राग्वादितस्वतो नास्य ग्रहण चेन्दरियभषेत्‌ । सुखादिभ्यस्तथान्यत्वाद्वख्खा वापि कथ भयेत्‌ ॥ ३२ ॥

उ्श्योऽपि यथा राहुश्चन्द्रे चिम्ब यथाम्भसि । स्वैगोऽपि तथेवात्मा बुद्धावेष स ग्यते ॥ २४ ॥

मानोर्विम्ब यथा चौष्ण्य जे दृष्ट न चाम्भस । बुद्धौ बोधो न तद्धमेस्तथेव स्याद्धिधरमैत ॥ ३५ ॥

चश्चुयेक्ता धियो च्ुत्तियौ ता पदयन्नलुपद््‌ । दश्चद्रे्ठा भवेवात्मा श्रुते रोता तथा श्च॒ते ॥ ३६॥

केवला मनसो वृत्ति पदयन्मल्ता मतेर्ज । विक्षाताद्धुप्शक्तित्वात्तथा रासान्न हीत्यत ॥ २३७ ॥

ध्यायतीदयचिकारित्वं तथा टसेरखयतीदयपि । मर स्तेनेति शुखत्व तथानन्वागतश्चुते ॥ ३८ ॥

दाक्त्यलोपात्सुषुपे कस्तथा बोधेऽधिकारत । केयस्येव विशेषस्तु यत्न वेति श्रुतेमेत ॥ २९ ॥

यत्कामस्नत्करतुभूत्वा छृत स्वज्ञ प्रपद्यते । यदा स्वात्मदश्ा कामा पमुच्यन्तेऽस्तस्तद्‌ा ॥ ४८ ॥

आत्मरूपविधरे कायै क्रियादिभ्यो निवतेनम्‌ । न साध्य साधन चात्मा निदयतृ्तशचुतेमेत ॥ ४९ ॥

उत्पाद्याप्यधिका्याणि खस्कायं च क्रियाफरम्‌ । नातोऽन्यत्कमेणा काय त्यजेत्तस्मात्खसाधनम्‌ ॥ ५० ॥

तापान्तत्वादनित्यत्वादात्माथेत्वाच्च या बहि । सहत्यात्मनि ता पीति स्याथी गुरुमाश्रयेत्‌ ॥ ५१ ॥

श्रान्त पाज्ञ तथा मुक्तं निष्क्रिय ब्रह्मणि सितम्‌ । ध्रुतेराचायवान्वेद तद्विद्धीति स्रतेस्तथा ॥ ५२ ॥

स गुरुस्तारयेद्युक्त शिष्य रिष्यशुणान्वितम्‌ । ब्ह्मविद्याप्रवेनाद्यु स्वान्तध्वान्तमरहोदधिम्‌ ॥ ५३ ॥

ष्टि स्पृष्ट धरुतिघ्रातिमेतिर्चिक्ञातिरेव च । राक्तयोऽन्यश्च भिद्यन्ते चिद्रुपत्वेऽप्युपाधिभि ॥ ५४ ॥

Use the ← → keys to move between chapters.

· 42 · Upadeśasāhasrī (A Thousand Teachings) — Adi Shankara · The Conscious Library