Die Fragmente der Vorsokratiker, griechisch und deutsch (1.ª ed.)

Aber Billirheens Coltegu (ὀεαίαα Manım Magelalınag.

NATIONAL INSTITUTE OF INDUSTRIAL PSYCHOLOGY

THoRNToNn & Son, Booksellers, ἢ ıı Broad Street, '

Digitized by the Internet Archive in 2016

Χαῖρέ μοι ἀρχαίης σοφίης, φίλε, συνϑιασῶτα,

Das vorliegende Buch ist zunächst bestimmt, Vorlesungen über grie- chische Philosophie zu Grunde gelegt zu werden. Zum eindringenden Verständnis der Begriffe und Systeme ist es unerlässlich, an der Hand der Originalurkunden den Entwickelungsprozess des griechischen Denkens in statu nascendi zu beobachten. Willkürliche Auswahl der Fragmente wird stets als Hemmung und Bevormundung der Lehrenden und Ler- nenden empfunden werden. Darum strebt diese Sammlung Vollstän- digkeit der eigentlichen Fragmente und Mitteilung des wesentlichen bio- graphischen und doxographischen Materials an. Dies letztere wurde in der Disposition des grundlegenden Buchs, Theophrast's Φυσιχῶν δόξαι, angeordnet: Principien, Gott, Kosmos, Meteora, Psychologie, Physiologie. Der Kreis der Philosophie ist im antiken Sinne mög- lichst weit gezogen, so dass auch die exakten Wissenschaften, nament- 'lich die Mathematik, berücksichtigt wurden. Die Medizin, die eigent- lich auch in den Rahmen gehört, habe ich mit Rücksicht auf M. WELL- MANN’s Fragmentsammlung nur insoweit aufgenommen, als sie direkt mit der alten Physiologie im Bunde steht. Die Anordnung des Ganzen musste die einzelnen Persönlichkeiten möglichst getrennt halten. Gegenüber der pragmatischen Zusammenfassung der Schulen, wie sie für die eigent- liche Geschichtschreibung nötig erscheint, hat es ein gewisses Interesse, nun auch einmal die Individuen als solche zu beobachten, die wenigen Grossen und die unzähligen Kleinen, deren emsige Arbeit freilich nur in der Massenwirkung zu Tage tritt, welche die unbegreiflich rasche Ent- faltung der Philosophie im sechsten und vor allem im fünften Jahr- hundert zeigt. Es sind in diesem Bande über vierhundert Namen ver- einigt, von denen freilich die meisten für uns nur Namen bleiben. Aber sie alle haben doch ihren Anteil an dem Blühen und Überblühen des griechischen Geistesfrühlings.

Wo die alten Schulen in ununterbrochener Continuität bis ins vierte Jahrhundert gedauert haben, ist auch diese nachsokratische Dia- doche berücksichtigt worden, was willkommen sein wird wie der ‚Anhang‘, der die alten Kosmologen, Astrologen und Sophisten zufügt. Warum von dem unendlichen Wuste der Orphiker und Pythagoreer nur das Altbezeugte gegeben worden ist, bedarf keiner Motivierung.

Mein vor zwanzig Jahren gefasster Plan!) einer kritischen Ge- samtausgabe der Vorsokratiker hat sich nicht verwirklichen lassen. Meine damalige Voraussetzung und Hoffnung, dass die fundamentalen Werke des Plutarch, Galen, Clemens, Diogenes, Eusebius’ Praeparatio, Stobäus u. a. bald in zuverlässigen Ausgaben benutzt werden könnten, hat sich nur im kleinsten Umfange erfüllt. Von allen diesen längst versprö- chenen und vorbereiteten Editionen liegt nur die des Stobäus zu zwei Dritteln vollendet vor, und auch sie droht ein Torso zu bleiben. Die Unmöglichkeit, mit den bisherigen Ausgaben der Hauptschriftsteller einen zuverlässigen Text der alten Philosophen herzustellen, habe ich sattsam bei der Ausarbeitung der Poetae philosophi (Berlin, Weidmann 1902) erprobt und die Passionsstrasse, durch die ich mich bei Zusammenstel- lung dieses Buchs schleppen musste, möchte ich nicht noch einmal ziehen. Solange nicht die Herausgeber, welche die Hand auf die erwähnten Schriftsteller gelegt haben, ihre Pflicht der Wissenschaft gegenüber er- füllt haben, die mit Ungeduld wartet, solange ferner noch immer Autoren wie Plutarch, geeigneter Bearbeiter harren, kann auf diesem Gebiet an ein wirklich gedeihliches Arbeiten nicht gedacht werden?).

Wenn ich es trotzdem gewagt habe, ein Werk in Angriff zu nehmen, das von vornherein auf den Anspruch vollkommenster Genauigkeit aus inneren und äusseren Gründen verzichten muss, so leitete mich lediglich der Wunsch, dem dringenden Bedürfnis namentlich der jüngeren Philo- logen und Philosophen abzuhelfen, die sich einerseits mit der willkür- lichen und knappen Auswahl der üblichen Compendien nicht begnügen wollen und sich andererseits nicht die Bibliothek von Monographien anschaffen können, die zum Studium der Originaltexte notwendig sind. Denn Mullachs Sammlung sollte, abgesehen von ihren wissenschaftlichen und praktischen Mängeln, schon darum nicht benutzt werden, weil man sich sonst zum Mitschuldigen einer schliesslich zum Plagiat herabsinken- den Abschreiberei machen würde.

Da der Umfang eines handlichen Bandes nicht überschritten werden sollte, musste der Druck, der zum Teil den stehen gebliebenen Satz der Poetae philosophi verwenden konnte, möglichst zusammengerückt und auf Rechtfertigung der Lesung und Anordnung verzichtet werden. Nur in einzelnen wichtigen Fällen habe ich vorläufig kurz das Nötige be- merkt. Ich hoffe in nicht allzulanger Zeit genauere Rechenschaft in einem Supplementheft ablegen zu können, das auch Sach-, Wort- und

1) S. Vorrede zu Simpl. Phys. IS. IX. 2) Ähnlich liegt es auch sonst; s. Elementum S. X.

Stellenregister bringen und damit die wissenschaftliche Brauchbarkeit dieses Handbuches erhöhen wird.

Was den Dialekt betrifft, habe ich an meinem Prinzip festgehalten, die zufällige Überlieferung der einzelnen Schriftsteller getreu wiederzu- geben, da sonst eine wissenschaftliche Verwertung der Fragmente zu dialektologischen Zwecken unmöglich wäre \), Auch für die Scheidung des Eehten und Unechten ist es unumgänglich nötig, die uncorrigierte Überlieferung mit allen Vulgarismen, Hyperionismen und Pseudodorismen festzuhalten. Unbedenklich dagegen erschien es in den alten Stücken, die correkte Orthographie μεῖξαι, οἰχτίρειν, Χίλων u. dgl., die in der römischen Zeit grundsätzlich geändert wurde, herzustellen.

Auch von dem Prinzip, die Ordnung umfangreicher Fragmente, wo die Überlieferung oder der Inhalt keine sichere Disposition an die Hand gab, in der alphabetischen Reihenfolge der Autoren zu geben, glaubte ich nicht abgehen zu sollen. Was hilft es, in dem gewaltigen Haufen der Aphorismen Heraklits oder Demokrits hier und da einen wirklichen oder vermeintlichen Zusammenhang zu finden, wo man doch der weit überwiegenden Mehrzahl gegenüber ratlos bleibt? Die äusserliche Ord- nung nach den Autoren wahrt wenigstens das Recht der Überlieferung, die für die Beurteilung der Fragmente und ihrer Form wesentlich ins Gewicht fällt. Ausserdem wird man bei der Gewohnheit unserer Antho- logien, im Original nahe zusammenstehende Stellen hintereinander zu bringen, dem ursprünglichen Zusammenhang in vielen Fällen näher bleiben als durch eine Zerteilung nach willkürlich gewählter eigener Disposition. Selbst für die Wortkritik kann dies Prinzip unter Um- ständen wichtig werden, da die Excerpte, auch wenn sie aus verschie- denen Stellen stammen, doch häufig durch das Band des Stichwortes zusammenhängen, nach dem alle Anthologien, die Urquellen wie die späteren Excerptoren, die einzelnen Stellen unter die Kapitel zu ver- teilen pflegen 2).

Die Übersetzung der Fragmente, die ich statt eines Commentars nach dem Muster meiner Sonderausgaben (Parmenides, Berlin, G. Reimer, 1897

1) Nur in den Hippokratesstücken ce. 12 C 5. 85f. habe ich zur Probe eine Dialektrecension durchgeführt.

2) So liest man in Natorps verdienstlicher Sammlung der Demokritea fr. 184 [= 280 8. 456, 16 D.] νοήμασι nach Meinekes Conjectur im Text, wo die Hds. χρήμασι bietet. Solche Vermutungen pflegt man heutzutage mit Mis- trauen zu betrachten, und der Zusammenhang der Excerpte (vorher geht fr. 279 — 203 Nat.) zeigt in der That, dass χρήμασι ganz richtig ist. Man hat die Ideali- tät Demokrits überschätzt. Für die Emendation des fr. 179 ist das Vor- kommen des Stichwortes χόσμος fr. 180 vielleicht nicht ohne Belang.

und Herakleitos, Berlin, Weidm., 1901) zugefügt habe, beabsichtigt rasch in das Verständnis der Texte, soweit es sich mir erschlossen hat, einzu- führen. Dieses Verständnis bietet nicht nur bei den Dichterphilosophen, sondern auch bei der teils eigentümlichen, teils eigenwilligen alten Prosa erhebliche Schwierigkeiten. Denn abgesehen von der beabsichtigten oder unbeabsichtigten Unklarheit der Sprache, in der sich die aus der Tiefe zum erstenmale aufsteigenden Gedanken nur mühsam durchringen, steht diese archaische Rede weit ab von der periodisch gerundeten und sema- siologisch abgeschlossenen Eleganz der Attiker des vierten Jahrhunderts. Manche Wörter haben später ihren Geltungsbereich verengt. Wie wir z. B. öfter den Sinn des altdeutschen Wortes ‚Mut‘ verkennen, so ver- standen Aristoteles und Eudemos die ihnen verkürzt im Gedächtnis haftende Sentenz des Heraklit fr. 85 ϑυμῶι μάχεσϑαι χαλεπόν ὅτι γὰρ ἂν ϑέληι, ψυχῆς ὠνεῖταν vom Zorne, ohne zu beachten, dass durch ὅτε ἂν ϑέλην (auch dies archaisch gesagt) der weitere Begriff von ϑυμός, der das ἐπιιϑυμεῖν mit umfasst, indiziert ist. Der Sophist Antiphon verstand in seiner Paraphrase der Sentenz fr. 58 S. 559, 8 das Wort ϑυμός noch richtig.

Bei dem mühseligen Geschäft der Rezension und Emendation der Texte, die sich bestrebte, möglichst Sicheres, aber doch Verständliches zu geben, und die bequemen Hilfsmittel des /oyöc λόγος, Kreuz und Stern, nur zur Not zu gebrauchen, habe ich von vielen Freunden wert- volle Förderung erfahren. So verdanke ich u. a. Beiträge zu den schwie- rigen Ce. 82, 83 U. v. WILAMOWITZz, zu Οὐ. 80, 81 H. SCHOENE, zu c. 81 B 16 H. GrAEvEn, zu c. 51 B 6 K. KALBFLEISCH, zu den meisten Senecaartikeln (Nat. quaest.) A. GERCKE. Die bei der Fülle des Petit- druckes schwierige und augenmörderische Arbeit der Correktur hat E. WELLMANN getreulichst mit mir geteilt.

. Hippasos.:. Kalliphon u. Πα δκσῆοι. Parmiskos. Re. Xenophanes.

. Theodoros.. Philolaos.. Eurytos. 34. Archippos.

S. 3 | Cap. 36. Timaios. 14 37. Hiketas. 21 38. Ekphantos. 26 39. Xenophilos. 32 40. Diokles. Echekrates. 33 Polymnastos. Phanton. 33 Arion. 34 41. Proros. Amyklakt Rlei- 37 nias.: 38 42. Damon und ΡΠ Ή λα ξ 38 43. Simos. Myonides. Eu- 58 phranor.:: 89 44. Lykon 108 45. Pythagoreische Sehe 107 A. Katalog des Iambli- 108 chos. 108 B. Anonyme Pythago- 108 τορι. 180 C. Axovouare, Ba 140 Po) ἂς: ας 155 D. ᾿ριστοξένου ΠΡΡΥΣ 228 γορικαὶ ἀποφάσεις 229 E. Pythagoristen der 229 Komödie. 229 46. Anaxagoras 232 | 47. Archelaos. Der 236 48. Metrodoros v. Lamp- 237 sakos 239 49. Kleidemos. 241 50. Idaios 242 51. Diogenes v. Ayallanta 243 52. Kratylos 259 53. Antisthenes 54. Leukippos. 260 55. Demokritos 261 56. Nessas

. Metrodoros v. Chios. Diogenes v. Smyrna. Anaxarchos. AR. Hekataios v. Abdera.. Apollodoros

INHALT.. 472 475 | Cap. 71. 475 19. 480 73. 484 484 487 74 488 75 488 76 77 18 79 80 489 81 490 82 499 88 84 505 505 85

2. Anonymus Tomblicht. Anonymi Dialexeis.

oO OU OO DOT Οἱ osram m μὸ » oO δι μὰ ©. δ ὧδ μὰ

2 ᾿ - Br “ Ἵ j e Ν AR > »" ᾿ ω. ν) Fe 5 Ä r - ΟὟ « N ᾿

Ἦν τοίνυν ὅ Θαλῆς, ὡς μὲν Ἡρόδοτος [1 170] καὶ “οῦρις 22 fr. 52, FHG II 482] χαὶ 4ημόχριτός φασι, πατρὸς μὲν Ἔξα- μύου, μητρὸς δὲ Κλεοβουλίνης, ἐκ τῶν Θηλιδῶν, οἵ εἰσι Φοίνικες, εὐγενέστατοι τῶν ἀπὸ Κάδμου χαὶ Ayivogog (x * * χαϑὰ χαὶ Πλάτων [Protag. 343 A] φησί χαὶ πρῶτος σοφὸς ὠνομάσϑη ἄρ- χοντος.ϑήνησι Δαμασίου [582], za” ὃν καὶ οἱ ἑπτὰ σοφοὶ ἐχλήϑησαν, ὥς φησι 4ημήτριος ὃ Φαληρεὺς ἐν τῆι τῶν Aoydvrwov ἀναγραφῆι [fr. 1, FHG U 8362]. ἐπολιτογραφήϑη δὲ ἐν ϊιλήτωι, ὅτε ἦλϑε σὺν Νείλεωι ἐχτιεσόντι Φοινίκης" ὡς δ᾽ οἱ πλείους φασίν,

ἐϑαγενὴς ἸΠιλήσιος ἦν χαὶ γένους λαμπροῦ. μετὰ δὲ τὰ πολι- 28

τιχὰ τῆς φυσιχῆς ἐγένετο ϑεωρίας. χαὶ χατά τινας μὲν σύγγραμμα χατέλιπτεν οὐδέν᾽ ἡ γὰρ εἰς αὐτὸν ἀναφερομένη Ναυτιχὴ ἀστρολογία

. Φώχου λέγεται εἶναι τοῦ Σαμίου. Καλλίμαχος δ᾽ αὐτὸν οἶδεν eü-

ρἑτὴν τῆς ἄρχτου τῆς μιχρᾶς λέγων ἐν τοῖς ᾿Ιάμβοις |[fr. 94, II 259 Schneid.] οὕτως"

τοὺς ἀστερίσχους, ἧι τυλέουσι Φοίνικες. χατά τινας δὲ μόνα δύο συνέγραψε Περὶ τροπῆς χαὶ ᾿Ισημερίας, τὰ ἄλλ᾽ ἀχατάληπτα εἶναι δοχιμάσας. δοχεῖ δὲ κατά τινας πρῶ- τὸς ἀστρολογῆσαι χαὶ ἡλιαχὰς ἐχλείψεις χαὶ τροπὰς προειπεῖν, ὥς φησιν Εὔδημος [fr. 94 Speng.] ἐν τῆι περὶ τῶν ᾿Α΄στρολογου- μένων ἱστορίαι᾽ ὅϑεν αὐτὸν χαὶ Ξενοφάνης |fr. 19] χαὶ Ἡρόδοτος (1 74] ϑαυμάζει. μαρτυρεῖ δ᾽ αὐτῶι χαὶ Ἡράκλειτος |[fr. 88] χαὶ Ζ]ημόχριτος.

ἔνιοι δὲ χαὶ αὐτὸν σιρῶτον εἰπεῖν φασιν ἀϑανάτους τὰς ψυ- 24

zes’ ὧν ἐστι Χοιρίλος ὁ ποιητής [ρ. 182 Naeke]. πρῶτος δὲ χαὶ τὴν ἀπὸ τροπῆς ἐπὶ τροχτὴν πτάροδον εὗρεν, χαὶ πιρῶτος τὸ τοῦ ἡλίου μέγεϑος (τοῦ ἡλιαχοῦ κχύχλου ὥσπερ καὶ τὸ τῆς σελήνης μέ- γεϑος) τοῦ σεληναίου ἑπταχοσιοστὸν χαὶ εἰχοστὸν μέρος ἀπεφήνατο

χατά τινας. πρῶτος δὲ καὶ τὴν ὑστάτην ἡμέραν τοῦ μηνὸς τρια-

χάδα εἶσχτεν. πρῶτος δὲ χαὶ πτερὶ φύσεως διελέχϑη, ὥς τιγες. *

Aoıororeing [de anima A 2. 405° 19] δὲ χαὶ Ἱππίας |fr. 10 FHG U 62] φασὶν αὐτὸν χαὶ τοῖς ἀψύχοις μεταδιδόναι ψυχῆς, τεχμαιρόμεγον Ex τῆς λίϑου τῆς μαγνήτιδος χαὶ τοῦ ἠλέχτρου. παρά TE «Αἰγυπτίων γεωμετρεῖν μαϑόντα φησὶ Παμφίλη |fr. 1, FHG II ὅ20] πρῶτον καταγράψαι κύχλου τὸ τρίγωνον ὀρϑογώνιον

χαὶ ϑῦσαι βοῦν. οἱ δὲ Πυϑαγόραν φασίν, ὧν ἐστιν ᾽Αττολλό- 25

δωρος ὃ λογιστικός [οἵ. Diog. VIII 12]. (οὗτος ττροήγαγεν ἐτπτὶ γλεῖστον, ἅ φησι Καλλίμαχος ἐν τοῖς ᾿Ιάμβοις [fr. 83a. II 244 Schneid.] Εὔφορβον εὑρεῖν τὸν Φρύγα οἷον σχαληνὰ [zei] τρίγωνα χαὶ ὅσα γραμμιχῆς ἔχεται ϑεωρίας.) δοχεῖ δὲ καὶ ἐν τοῖς στολιτι- χοῖς ἄριστα βεβουλεῦσϑαι. Κροίσου γοῦν στέμιψαντος πρὸς Πῆιλη- σίους ἐττὶ συμμαχίαι ἐχώλυσεν᾽ Örceo Κύρου χρατήσαντος ἔσωσε τὴν πόλιν. χαὶ αὐτὸς δέ φησιν, ὧς Ἡραχλείδης [Ponticus fr. 47 Voss.]

« -“ [4 > x, Ν 2 ὄ » x x ἱστορεῖ, μονήρη αὐτὸν γεγονέναι xal ἰδιαστήν. ἔνιοι δὲ χαὶ 26

γῆμαι αὐτὸν χαὶ Κύβισϑον υἱὸν σχεῖν᾽ οἱ δὲ ἄγαμον μεῖναι, τῆς δὲ ἀδελφῆς τὸν υἱὸν ϑέσϑαι. ὅτε χαὶ ἐρωτηϑέντα διὰ τί οὐ τε- xvosvoLel, διὰ φιλοτεχνίαν eirrelv. χαὶ λέγουσιν ὅτι τῆς μητρὸς ἀναγκαζούσης αὐτὸν γῆμαι ἔλεγεν “οὐδέτιω χαιρός᾽, εἶτα ἐπειδὴ παρήβησεν ἐγχειμένης δἰχυεῖν ᾿ οὐχέτι χαιρός᾽. φησὶν δὲ χαὶ Teoo- γυμος ὁ Ῥόδιος ἐν τῶι δευτέρων Τῶν σποράδην ὑπτομνημάτων |fr. 8 Hiller], ὅτε βουλόμενος δεῖξαι δάιϊδιον εἶναι πλουτεῖν, φορᾶς ἐλαιῶν

μελλούσης ἔσεσθαι, προνοήσας ἐμισθώσατο τὰ ἐλαιουργεῖα χαὶ,

ἀρχὴν δὲ τῶν πάντων ὕδωρ ὑπεστήσατο, χαὶ τὸν χόσμον ἔμ- 27 5 ψυχον χαὶ δαιμόνων πλήρη. τάς TE ὥρας τοῦ ἐνιαυτοῦ φασιν

αὐτὸν εὑρεῖν χαὶ εἰς τριαχοσίας ἑξήκοντα “τέντε ἡμέρας διελεῖν. οὐδεὶς δὲ αὐτοῦ χαϑηγήσατο, πλὴν ὅτι εἰς Αἴγυτστον ἐλϑὼν τοῖς ἱερεῦσι συνδιέτριψψεν. ὃ δὲ ᾿Ιερώνυμος [fr. 21 Hiller) xai &x- μετρῆσαί φησιν αὐτὸν τὰς srvgauidag, ἐκ τῆς σχιᾶς πταρατηρήσαντα ὅτε ἡμῖν ἰσομεγέϑης ἐστίν. συνεβίω δὲ καὶ Θρασυβούλωι τῶι Mı- λησίων τυράννωι, χαϑά φησι Mivüng [FHG U 335, 8]. τὰ δὲ περὶ τὸν τρίποδα φανερὰ τὸν δὑρεϑέντα ὑττὸ τῶν ἁλιέων χαὶ διαπεμ:-

φϑέντα τοῖς σοφοῖς ὑπὸ τοῦ δήμου τῶν Π]ιλησίων. φασὶ γὰρ 28

᾿Ιωνικούς τινας veavioxovg βόλον ἀγοράσαι παρὰ Milmoiwv ἁλιέων. ἀνασπασϑέντος δὲ τοῦ rolscodog ἀμφισβήτησις ἦν, ἕως οἱ ΠΠιλήσιοι ἔπεμψαν εἰς Δελφούς" χαὶ 6 ϑεὸς ἔχρησεν οὕτως"

ἔχγονε ἩΠιλήτου, τρίποδος πέρι Φοῖβον ἐρωτᾶις,

τίς σοφίαι πάντων πρῶτος, τούτου τρίποδ᾽ αὐδῶ. διδοῦσιν οὖν Θαλῆι᾽ ὅ δὲ ἄλλωι χαὶ ἄλλος ἄλλωι ἕως Σόλωνος. Ö δὲ ἔφη σοφίαι πιρῶτον εἶναι τὸν ϑεὸν καὶ ἀπέστειλεν εἰς “ΤΙξλφούς.

ταῦτα δὴ ὅ Καλλίμαχος ἐν τοῖς ᾿Ιάμβοις ἄλλως ἱστορεῖ, παρὰ Meıevdoiov [fr. 3, FHG II 335] λαβὼν τοῦ Mıiinmoiov. Βαϑυχλέα γάρ τινα Agxada φιάλην καταλιπεῖν καὶ ἐπισχῆψαι ᾿ δοῦναι τῶν σοφῶν ὀνηΐστωϊ [fehlt Βομποίά,, vgl.fr. 95, 11260]. ἐδόϑη δὴ Θαλῆι καὶ χατὰ περίοδον πάλιν Θαλῆι ὁ δὲ τῶι 4ιδυμεῖ ᾿4΄πόλλωνι ἀτιέ- 29 στειλεν εἰχεὼν οὕτω χατὰ τὸν Καλλίμαχον |fr. 95, II 260 Schn.]'

τὸ δὲ πεζὸν οὕτως ἔχει᾽ ᾿ Θαλῆς Ἐξαμύου ΜἩΠιλήσιος Andhkovı 10 “ελφινίωι Ἑλλήνων ἀριστεῖον δὶς λαβών. ὁ δὲ σπιεριενεγχὼν τὴν φιάλην τοῦ Βαϑυχλέους παῖς Θυρίων ἐχαλεῖτο, χαϑά φησιν Ἔλευσις ἐν τῶι Περὶ ᾿Αχιλλέως [FHG I 886, 8] zat “λέξων ὁ Πύνδιος ἐν &varwı ]υϑικχῶν.

Εὔδοξος δ᾽ ὁ Κνίδιος χαὶ Εὐάνϑης ὅ ]ιλήσιός |FHG 1Π 2*) φασι τῶν Κροίσου τινὰ φίλων λαβεῖν παρὰ τοῦ βασιλέως ποτής- 0109 χρυσοῦν, ὅπως δῶι τῶι σοφωτάτωι τῶν Ἑλλήνων" τὸν δὲ δοῦναι Θαλῆι, καὶ περιελθεῖν εἰς Χίλωνα. ὃν πυνϑάνεσϑαι τοῦ Πυϑίου 80 τίς αὑτοῦ σοφώτερος᾽ χαὶ τὸν aveısıelv Mvowva, περὶ οὗ λέξομεν. (τοῦτον οἱ περὶ τὸν Εὔδοξον ἀντὶ Κλεοβούλου τιϑέασι, Πλάτων 20 δ᾽ ἀντὶ Περιάνδρου.) περὶ αὐτοῦ δὴ τάδε aveinev 6 Πύϑιος"

᾿Οἰταῖόν τινά φημι ύσων᾽ ἐνὶ Χηνὶ γενέσϑαι σοῦ μᾶλλον πραπίδεσσιν ἀρηρότα πευχαλίμηισιν. ὁ δὲ ἐρωτήσας ἦν ᾿Ανάχαρσις. Δαΐμαχος δ᾽ ὃ Πλατωνιχὸς [fr. 6, FHG II 442] χαὶ Κλέαρχος |[fr. 44c, FHG ΤΠ 817] φιάλην ἀποστα- 23 λῆναι ὑπὸ Κροίσου Πιτταχῶι καὶ οὕτω περιενεχϑῆγαι. Avdowv δ᾽ ἐν τῶι Τρίποδι |fr. 1, FHG II 847] ᾿“ργείους ἄϑλον ἀρετῆς τῶι σοφωτάτωι τῶν Ἑλλήνων τρίποδα ϑεῖναι" χριϑῆναι δὲ

“Αριστόδημον Σπαρτιάτην, ὃν παραχωρῆσαι Χίέλωνι. μέμνηται 81 τοῦ ᾿Αριστοδήμου χαὶ ᾿Αλκαῖος [ἴτ. 49 Bergk] οὕτως" 80 ὡς γὰρ δή ποτ᾽ „Agıorodaudv φασ᾽ οὐχ ἀτιάλαμνον ἐν Σπάρ- [raı λόγον

elzreiv' χρήματ᾽ ἀνήρ, πιενιχρὸς δ᾽ οὐδεὶς sueler’ ἐσλός. ἔνιοι δέ φασιν ὑπὸ Περιάνδρου Θρασυβούλωι τῶι ιλησίων τυ- gavvoı πλοῖον ἔμφορτον ἀποσταλῆναι" τοῦ δὲ περὶ τὴν Κώιαν ϑά-

35 λασσαν ναυαγήσαντος, ὕστερον εὑρεϑῆναι πρός τινων ἁλιέων τὸν τρίποδα. Φανόδιχος [fr. 4, FHG IV 478] δὲ περὶ τὴν ᾿Α'ϑηναίων ϑάλασσαν εὑρεϑῆναι nal ἀνενεχϑέντα εἰς ἄστυ γενομένης ἐχκλησίας 32 Biavrı σπιεμφϑῆναι" διὰ τί δέ, ἐν τῶι seegl Βίαντος λέξομεν.

ἄλλοι φασὶν ἡφαιστότευχτον εἶναι αὐτὸν καὶ δοϑῆναι πρὸς

40 τοῦ ϑεοῦ Πέλοπι γαμοῦντι᾽ αὖϑίς τε εἰς Meveiaov ἐλθεῖν χαὶ σὺν

τῆι Ἑλένην ἁρττασϑέντα ὑττὸ ᾿4λεξάνδρου διφῆναι εἰς τὴν Κώιαν ϑάλασσαν πρὸς τῆς “Ἕαχαίνης, εἰπούσης ὅτι σιεριμάχητος ἔσται. χρόνων δὲ Aeßediwv τινῶν αὐτόϑι γρῖφον ὠνησαμένων χαταλη- φϑῆναι χαὶ τὸν τρίποδα, μαχομένων δὲ πρὸς τοὺς ἁλιέας, γενέσϑαν 5 τὴν ἄνοδον ἕως τῆς Kö’ χαὶ ὡς οὐδὲν ἤνυτον, τοῖς Πιλησίοις μητροπόλει οὔσηι μηνύουσιν. οἱ δ᾽ ἐπειδὴ διαπιρρεσβευόμενοι ἠλο- γοῦντο, πρὸς τοὺς Κώιϊους ττολεμοῦσι. καὶ στολλῶν ἑχατέρωϑεν γιιτύτόντων ἐχτύίτίτει χρησμὸς δοῦναι τῶι σοφωτάτωι᾽" χαὶ ἀμφότεροι συνήννεσαν Θαλῆι. ὁ δὲ μετὰ τὴν περίοδον τῶι Jıövuel τέϑησιν 10 ArcöAlwvı. Kouoıg μὲν οὖν τοῦτον ἐχρήσϑη τὸν τρόπον" οὐ πρότερον λήξει γεῖχος ᾿Μερόπων χαὶ ᾿Ιώνων, πρὶν τρίποδα χρύσειον, ὃν Ἥφαιστος βάλε πόντωι, ἐχ πτόλιος πέμψψητε χαὶ ἐς δόμον ἀνδρὸς ἵχηται, ὃς σοφὸς ἦι τά τ᾽ ἐόντα τὰ τ᾽ ἐσσόμενα τιρό τ᾽ ἐόντα. 15 Milmoioıg δέ" &xyove ᾿Πιλήτου, τρίποδος zregı Φοῖβον ἐρωτᾶις; χαὶ ὡς προξίρηται. χαὶ τόδε μὲν οὕτως. Ἕρμιτίττος δ᾽ ἐν τοῖς Βίοις (fr. 12, FHG ΠῚ 89] eig τοῦτον ἀναφέρδι τὸ λεγόμενον ὑπό τινων σπιδρὶ Σωχράτους. ἔφασχε γάρ, 20 φησί, τριῶν τούτων ἕνεχα χάριν ἔχειν τῆι τύχην᾽ πρῶτον μὲν ὅτι ἄνϑρωττος ἐγενόμην χαὶ οὐ ϑηρίον, εἶτα ὅτι ἀνὴρ χαὶ οὐ γυγή, τρίτον ὅτι Ἕλλην χαὶ οὐ βάρβαρος. λέγεται δ᾽ ἀγόμενος ὑπὸ γραὸς ἔχ τῆς οἰκίας, ἵνα τὰ ἄστρα χατανοήσηι, εἰς βόϑρον ἐμπε- σεῖν χαὶ αὐτῶι ἀνοιμώξαντι φάναι τὴν γραῦν" ᾿ σὺ γάρ, ὦ Θαλῆ, 235 τὰ ἐν ποσὶν οὐ δυνάμενος ἰδεῖν τὰ Ei τοῦ οὐρανοῦ οἴει γνώσε- sau; οἷδε δ᾽ αὐτὸν ἀστρονομούμενον χαὶ Τίμων, καὶ ἐν τοῖς Σίλ- λοις fr. 6 W.] ἐπαινεῖ αὐτὸν λέγωνγ᾽ οἷόν ϑ᾽ ἑπτὰ Θάλητα σοφῶν σοφὸν ἀστρονόμημα. τὰ δὲ γεγραμμένα ὑπ αὐτοῦ φησι A6ößwv ὃ ᾿4ργεῖος [ΕῊ( UI27*] 30 eig ἔπτη τείνειν διαχόσια. ἐπιιγεγράφϑαι δ᾽ αὐτοῦ ἐπὶ τῆς εἰχόνος τόδε" τόνδε Θαλῆν Milmros ᾿Ιὰς ϑρέψασ᾽ ἀνέδειξεν ἀστρολόγων ττάἄντων πρεσβύτατον σοφίαι. τῶν τε ἀιδομένων αὐτοῦ τάδε εἶναι" οὔ τι τὰ solle ἔπη φρονίμην ἀτιξφήνατο δόξαν" 35 Ev τι μάτευξ σοφόν, ἕν τι χεδνὸν aigoö' δήσεις γὰρ ἀνδρῶν χωτέλων γλώσσας ἀπεραντολόγους. φέρεται δὲ χαὶ ἀποφϑέγματα αὐτοῦ ads‘ πρεσβύτατον τῶν ὄντων θεός" ἀγένητον γάρ. χάλλιστον χόσμος᾽" ποίημα γὰρ ϑεοῦ. 40 μέγιστον τόττος᾽ ἅπαντα γὰρ χωρεῖ. τάχιστον νοῦς" διὰ παντὸς

γὰρ τρέχει. ἰσχυρότατον avayın' χρατεῖ γὰρ πάντων. σοφώ- τατον χρόνος᾽ ἀνευρίσχδι γὰρ χίάντα. οὐδὲν ἔφη τὸν ϑάνατον διαφέρειν τοῦ ζῆν. “σὺ οὖν᾽ ἔφη τις “διὰ τί οὐχ ἀποθϑνήισχεις᾽ Σ΄ “ὅτι, ἔφη, ᾿ οὐδὲν διαφέρει". πρὸς τὸν πυϑόμενον τί πρότερον 80

γεγόνοι, νὺξ ἢ ἡμέρα, ᾿ ἡ γύξ᾽ ἔφη ᾿ μιᾶι ἡμέραι τιρότερον. ἠρώ- ι » 2 N Aust} > »ox

τησέ τις αὐτόν, δἰ λήϑοι ϑεοὺς ἄνθρωπος ἀδικῶν ἀλλ᾽ οὐδὲ διανοούμενος᾽ ἔφη. πρὸς τὸν μοιχὸν ἐρόμενον, εἰ ὀμόσειξδ μὴ

μεμοιχευχέναι, ᾿ οὐ χεῖρον᾽ ἔφη ᾿ μοιχείας ἐπιορχία. ἐρωτηϑεὶς τί δύσχολον, ἔφη ᾿ τὸ ἑαυτὸν γνῶναι τί δὲ εὔκολον, “To ἄλλωι ὑποϑέ- σϑαι᾽" τί ἥδιστον, ' τὸ ἐπτιτυγχάνξιν᾽ ' τί τὸ ϑεῖον, “τὸ μήτε ἀρχὴν ἔχον μήτε τελευτήν᾽᾿ τί δὲ καινὸν εἴη τεϑεαμένος, ἔφη. “γέροντα τύ- ραννον. πῶς ἄν τις ἀτυχίαν δἄιστα φέροι, “El τοὺς ἐχϑροὺς χεῖρον χτιράσσοντας βλέποι" πῶς ἂν ἄριστα χαὶ δικαιότατα βιώσαιμδν, «ἐάν ἃ τοῖς ἄλλοις ἐπιτιμῶμεν, αὐτοὶ μὴ δρῶμεν" τίς εὐδαί- 37

5 μων, “Ö τὸ μὲν σῶμα ὑγιής, τὴν δὲ ψυχὴν εὔπορος, τὴν δὲ φύσιν

edrraldevrog'. φίλων παρόντων χαὶ ἀπόντων μεμνῆσϑαί φησι" μὴ τὴν ὄψιν χαλλωπίζεσϑαι, ἀλλὰ τοῖς ἐπιτηδεύμασιν εἶναι χαλόν. “μὴ πλούτει’ φησί ᾿καχῶς μηδὲ διαβαλλέτω σε λόγος πρὸς τοὺς πίστεως χεχοινωνηχότας᾽. “οὗς ἂν ἐράνους εἰσενέγκηις᾽ φησί τοῖς γονεῦσιν, τοὺς αὐτοὺς γιροσδέχου χαὶ παρὰ τῶν τέχνων. τὸν Νεῖλον εἶπε πληϑύειν ἀνακοπτομένων τῶν ῥευμάτων ὑπὸ τῶν ἐτησίων ἐναντίων ὄντων. ἐ φησὶ δ᾽ ᾿Απολλόδωρος ἐν τοῖς Χρονιχοῖς [ἴτ. 76, FHG I 440] γεγενῆσϑαι αὐτὸν χατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τῆς τριαχοστῆς χτέμτττης

ὀλυμτιιάδος [640]. ἐτελεύτησε δ᾽ ἐτῶν ἑβδομήκοντα ὀχτώ (N,ὡς 38

Σωσιχράτης [fr. 10, FHG IV 501] φησίν, ἐνεγνήχοντα) τελευτῆσαι γὰρ ἐπὶ τῆς πεντηχοστῆς ὀγδόης ὀλυμπιάδος [548—5], γεγονότα χατὰ Κροῖσον, ὧι καὶ τὸν “Ἅλυν ὑποσχέσϑαι ἄνευ γεφύρας σπιερᾶσαι, τὸ δεῖϑρον παρατρέψαντα.

γεγόνασι δὲ χαὶ ἄλλοι Θαλαῖ, καϑά φησι 4ημήτριος 6 Πάγνης ἐν τοῖς Ὁμωνύμοις, πέντε" ῥήτωρ Καλλατιανὸς καχόζηλος" ζωγράφος Σικυώνιος μεγαλοφυής᾽ τρίτος ἀρχαῖος πάνυ κατὰ Ἡσίοδον xai Ὅμηρον χαὶ “1χοῦργον᾽ (τέταρτος οὗ μέμνηται Jovgıg ἐν τῶι Περὶ ζωγραφίας |fr. 77, FHG II 481] πέμτιτος νεώτερος, ἄδοξος, οὗ μνη- μονεύει Διονύσιος ἐν Κριτιχοῖς).

ὁ δ᾽ οὖν σοφὸς ἐτελεύτησεν ἀγῶνα ϑεώμενος γυμνικὸν ὑττό 39

τε χαύματος χαὶ δίψους χαὶ ἀσϑενείας, ἤδη γηραιός. xal αὐτῦο. ἐχειγέγρατιται τῶι μνήματι [Anth. Pal. VII 84]" ἢ ὀλίγον τόδε σᾶμα (τὸ δὲ κλέος οὐρανόμακχες) τῶ πολυφροντίστω τοῦτο Θάλητος don.

ἔστι xal παρ᾽ ἡμῖν ἐς αὐτὸν ἐν τῶι πρώτωι τῶν Ἐπιγραμμάτων ἢ Παμμέτρωι τόδε τὸ ἐπίγραμμα [Anth. Pal. VII 865]᾽ γυμνικὸν αὖ ποτ᾽ ἀγῶνα ϑεώμενον, ἠέλιε Ζεῦ, τὸν σοφὸν ἄνδρα Θαλῆν ἥρπασας Ex σταδίου. δῷ αἰνέω ὅττι uw ἐγγὺς ἀττήγαγες᾽ ἦ γὰρ ὅ πρέσβυς οὐχέϑ᾽ ὁρᾶν ἀπὸ γῆς ἀστέρας ἠδύνατο. τούτου ἐστὶν τὸ Γνῶϑι σαυτόν, ὅπερ ᾿ΑἸντισϑένης ἐν ταῖς 40 Διαδοχαῖς [FHG ΠῚ 182] Φημονόης εἶναί φησιν, ἐξιδιοττοιήσα- σϑαι δὲ αὐτὸ Χίλωνα.

10 Περὶ δὴ τῶν ἕπτά (ἄξιον γὰρ ἐνταῦϑα χαϑολιχῶς χἀχείνων ἐπιμνησϑῆναι!) λόγον φέρονται τοιοῦτοι. Ζ4ΖΙάμων Ö Ἀυρηναῖος γεγραφὼς Περὶ τῶν φιλοσόφων [FHG IV 277] πᾶσιν ἐγκαλεῖ, μά- λιστα δὲ τοῖς ἕπτά. ᾿Αναξιμένης δέ φησι πάντας ἐπιϑέσϑαι scom- τιχῆι᾽ ὃ δὲ Δικαίαρχος [fr. 28, FHG II 248 vgl. Ineditum Vaticanum ed.

15 v. Arnim Herm. XXVI 120. 126] οὐτὲ σοφοὺς οὔτε φιλοσόφους φησὶν αὐτοὺς γεγονέναι, συνετοὺς δέ τινὰς „al νομοϑετιχούς. Aoyxerıuog δὲ 6 Συραχούσιος [FHG IV 818] ὁμιλίαν αὐτῶν ἀνα- γέγραφε παρὰ Κυψέλωι, ἧι καὶ αὐτός φησι πτιαρατυχεῖν᾽ Ἔφορος [fr. 101, FHG I 262] δὲ παρὰ Κροίσωι πλὴν Θαλοῦ. φασὶ δέ τινες

20 χαὶ ἐν Πανιωνίωι καὶ ἐν Κορίνϑωι χαὶ ἐν Aehpois συνελθεῖν αὖ- τούς. διαφωνοῦνται δὲ καὶ αἱ ἀποφάσεις αὐτῶν χαὶ ἄλλου ἄλλο 41 φασὶν εἶναι, ὡς ἐχεῖνο"

ἦν “αχεδαιμόνιος Χίλων σοφός, ὃς τάδ᾽ ἔλεξε" μηδὲν ἄγαν" χαιρῶιν πάντα πρόσεστι xald.

25 στασιάζεται δὲ χαὶ περὶ τοῦ ἀριϑμοῦ αὐτῶν. ἥϊαιάνδριος [ἢ 4, FHG II 336] μὲν γὰρ ἀντὶ Κλεοβούλου καὶ Miowvog “εώ- φαντον Γοργιάδα AsßEdıov ἢ Ἐφέσιον ἐγχρίνει χαὶ Ἐπιμενίδην τὸν Kontra‘ Πλάτων δὲ ἐν Πρωταγόραι [p. 343 A] Πύσωνα ἀντὶ Περι- ἀνδρου' Ἔφορος [fr. 101, FHG 1 262] δὲ ἀντὶ Miowvog ᾿Ανάχαρ-

80 σιν᾽ οἱ δὲ χαὶ Πυϑαγόραν προσγράφουσιν. Ζ4ικαίαρχος |fr. 28, FHG II 244] δὲ τέσσαρας ὡμολογημένους ἡμῖν παραδίδωσιν Θαλῆν, Βίαν- τα, Πιτταχόν, Σόλωνα. ἄλλους δὲ ὀνομάζει ἕξ, ὧν ἐχλέξασϑαι τρεῖς, Agıoröönuov, Πάμφυλον, Χίλωνα «“Ταχεδαιμόνιον, Κλεόβου- λον, Avdyagoı, Περίανδρον. ἔνιοι προστιϑέασιν ᾿Ακουσίλαον Κάβα

35 ἢ Σχάβρα ᾿Αργεῖον. ὭἭρμισιπος δ᾽ ἐν τῶι Περὶ τῶν σοφῶν [fr. 8,42 FHG III 37] ἑπταχαίδεχά φησιν, ὧν τοὺς ἑπτὰ ἄλλους ἄλλως ai- ρεῖσϑαι" εἶναι δὲ Σόλωνα, Θαλῆν, Πιτταχόν, Βίαντα, Χίλωνα, {(ὐσωναν, Κλεόβουλον, Περίανδρον, ᾿νάχαρσιν, Axovolkaov, Ἔστι- μενίδην, “εώφαντον, (Φερεχύδην, Aoıorödnuov, Πυϑαγόραν, Ad@oov 40 Χαρμαντίδου ἢ Σισυμβρίνου, ἢ ὡς Aoıoröäevog, Χαβρίνου, Ἕρ-

μιονέα, Avasaydoav. Ἱππόβοτος δὲ ἐν τῆι τῶν Φιλοσόφων ἀνα- γραφῆι" Ὀρφέα, Alvov, Σόλωνα, Περίανδρον,᾿ νάχαρσιν, Κλεόβουλον, ιύσωνα, Θαλῆν, Βίαντα, Πιτταχόν, Ἐπίχαρμον, Πυϑαγόραν.

φέρονται δὲ καὶ τοῦ Θαλοῦ ἐπιστολαὶ αἵδε (an Pherekydes und Solon $ 43. 44).

Θαλῆς Ἐξαμύου χαὶ Κλεοβουλίνης Mıljouos, ὡς δὲ Ἡρόδοτος [110] Φοῖνιξ, γεγονὼς πρὸ Κροίσου ἐπὶ τῆς λὲ ὀλυμπιάδος [640 —637], χατὰ δὲ Φλέγοντα [vgl. Rh. Mus. 31, 182] γνωριζόμενος ἤδη ἐπὶ τῆς ζ [752— 749]. ἔγραψε σπιερὶ μετεώρων ἐν ἔπεσι, zwegl lon- μερίας χαὶ ἄλλα πολλά. ἐτελεύτησε δὲ γηραιὸς ϑεώμενος γυμνικὸν ἀγῶνα, πιληϑεὶς δὲ ὑπὸ τοῦ ὄχλου χαὶ ἐκλυϑεὶς ὑπὸ τοῦ χαύματος [aus Hesych|].

πρῶτος δὲ τὸ τοῦ σοφοῦ ἔσχεν ὄνομα καὶ πρῶτος τὴν ψυχὴν εἶπεν ἀϑάνατον, ἐχλείψεις τε καὶ ἰσημερίας χατείληφεν. ἀποφϑέ- γματα δὲ αὐτοῦ πλεῖστα χαὶ τὸ ϑρυλούμενον ᾿γνῶϑι σαυτόν. τὸ γὰρ ᾿ἐγγύα πάρα δ᾽ ἄτα᾽ Χίλωνός ἐστι μᾶλλον ἰδιοποιησαμένου αὐτὸ χαὶ τὸ ᾿ μηδὲν ἄγαν᾽ [aus Diog. vgl. Cedren. I 275, 14.

Θαλῆς ὁ φυσικὸς φιλόσοφος ἐπὶ Aageiov (1) προειπὼν τὴν τοῦ ἡλίου ἔχλευψιν.

Θαλῆς Ἐξαμύου ΠΠιλήσιος, Φοῖνιξ δὲ καϑ' Ἡρόδοτον. οὗτος πρῶτος ὠνομάσϑη σοφός. εὗρε γὰρ τὸν ἥλιον ἐχλείσπεειν ἐξ ὕὑστο- δρομῆς σελήνης χαὶ μιχρὰν ἄρχτον αὐτὸς ἔγνω xal τὰς TOOTTAG πρῶτος Ἑλλήνων καὶ περὶ μεγέϑους ἡλίου χαὶ φύσεως, ἀλλὰ καὶ ἄψυχα ψυχὴν ἔχειν ὁπωσοῦν ἐχ τῆς μαγνήτιδος καὶ τοῦ ἠλέχτρου. ἀρχὴν δὲ τῶν στοιχείων τὸ ὕδωρ. τὸν δὲ χόσμον ἔμψυχον ἔφη xal δαιμόνων τιλήρη. ἐπαιδεύϑη ἐν Αἰγύτττων ὑπὸ τῶν ἱερέων. τούτου τὸ γνῶϑι σαυτόν. ἐτελεύτησε δὲ μονήρης γηραιὸς γυμνιχὸν ἀγῶνα ϑεώμενος ὑπὸ χαύματος ἐχλυϑείς [aus Hesych].

4. Hrrovor. 1170 χρηστὴ δὲ χαὶ πρὶν ἢ διαφϑαρῆναι Ἰωνίην Θάλεω ἀν- δρὸς Μιλησίου ἐγένετο [sc. 7 γνώμη], τὸ ἀνέχαϑεν γένος ἐόντος Φοίνικος, ὃς ἐχέλευε ἕν βουλευτήριον Ἴωνας ἐκτῆσϑαι, τὸ δὲ εἶναι ἐν Τέωι (Ἰέων γὰρ μέσον εἶναι Ἰωνίης), τὰς δὲ ἄλλας πόλιας οἰχεομένας μηδὲν ἧσσον νομίζεσϑαι κατά- περ εἰ δῆμοι εἰεν. vgl. I 146.

5. — 174 (Krieg zwischen Alyattes und Kyaxares) διαφέρουσι δέ σφι ἐπ᾽ ἴσης τὸν πόλεμον τῶι ἕχτωι ἔτει συμβολῆς γενομένης συνήνειχε ὥστε τῆς μά- χης συνεστεώσης τὴν ἡμέρην ἐξαπίνης νύχτα γενέσϑαι. τὴν δὲ μεταλλαγὴν ταύτην τῆς ἡμέρης Θαλῆς ὃ Μιλήσιος τοῖσι Ἴωσι προηγόρευσε ἔσεσϑαι, οὖρον προϑέμενος ἐνιαυτὸν τοῦτον ἐν τῶι δὴ καὶ ἐγένετο ἡ μεταβολή. Οτεμ. Strom. 165 p. 354 P. Θαλῆν δὲ Εὔδημος ἐν ταῖς ᾿Αστρολογικαῖς ἱστορίαις τὴν γενο- μένην ἔχλειψιν τοῦ ἡλίου προειπεῖν φησι, καϑ᾽ οὺς χρόνους συνῆψαν μάχην

πρὸς ἀλλήλους Μῆδοί τε zul “υδοὶ βασιλεύοντος Κυαξάρους μὲν τοῦ ᾿Αστυά- γους πατρὸς Μήδων, ᾿Αλυάττου δὲ τοῦ Κροίσου Δυδῶν... εἰσὶ δὲ οἱ χρόνοι ἀμφὶ τὴν ν ὀλυμπιάδα [580---17] (das letzte aus Tatian 41 περὶ τῆς τῶν ἑπτὰ σο- φῶν ἡλικίας ἀναγράψομεν" τοῦ γὰρ πρεσβυτάτου τῶν προειρημένων Θάλητος γενομένου περὶ τὴν πεντηχοστὴν ὀλυμπιάδα cf. Eus. Chr. ΟἹ. 50 [Cyrill. e. Iul. I p. 18 ΕἸ). Prim. N. H. II 53 apud Graecos autem wwestigavit [sc. defectus rationem] primus omnium Thales Milesius olympiadis xLvIır anno quarto [585/4 a. Chr.) praedicto solis defectu qui Alyatte rege factus est urbis conditae cLxx. EusE». Chron. (Hieron.) solis facta defectio, cum futwram eam Thales ante dixisset, Aly- attes et Astyages dimicaverunt a. Abr. 1432 [585 a. Chr.]; 1433 [584] Arm. — Die neueren Astronomen setzen die Finsternis meist 28. Maii 585 vgl. Ginzel Spez. Kanon Berl. 1899 p. 171.

6. Heron. 175 ὡς δὲ ἀπίχετο ἐπὶ τὸν 'Alvv ποταμὸν ὃ Κροῖσος τὸ ἐν- ϑεῦτεν, ὡς μὲν ἐγὼ λέγω, χατὰ τὰς ἐούσας γεφύρας διεβίβασε τὸν στρατόν, ὡς δὲ ὃ πολλὸς λόγος “Ελλήνων, Θαλῆς οἱ ὃ Μιλήσιος διεβίβασε. ἀπορέοντος γὰρ Κροίσου, ὅκως οἱ διαβήσεται τὸν ποταμὸν ὃ στρατὸς... λέγεται παρε- ὄντα τὸν Θαλῆν ἐν τῶι στρατοπέδωι ποιῆσαι αὐτῶι τὸν ποταμὸν ἐξ ἀριστερῆς χειρὸς ῥέοντα τοῦ στρατοῦ καὶ &x δεξιῆς δέειν, ποιῆσαι δὲ WdE‘ ἄνωθεν τοῦ στρατοπέδου ἀρξάμενον διώρυχα βαϑέαν ὀρύσσειν ἄγοντα μηνοειδέα, ὅχως ἂν τὸ στρατόπεδον ἱδρυμένον χατὰ νώτου λάβοι, ταύτηι χατὰ τὴν διώρυχα ἐχτρα- πόμενος ἐχ τῶν ἀρχαίων ῥεέϑρων καὶ αὖτις παραμειβόμενος τὸ στρατόπεδον ἐς τὰ ἀρχαῖα ἐσβάλλοι. ὥστε ἐπείτε καὶ ἐσχίσϑη τάχιστα ὃ ποταμός, ἀμ- φορτέρηι διαβατὸς ἐγένετο.

7. Eusee. Chron. graece ap. Cyrill. c. Iul. Ip. 12 τριαχοστῆι πέμπτηι ὀλυμ- rıadı [640—37] ©. Μιλήσιος πρῶτος φυσικὸς φιλόσοφος γενέσϑαι λέγεται, παρα- τείνεσϑαι δὲ τῆν ζωὴν αὐτοῦ φασιν ἕως πεντηχοστῆς ὀγδόης 04. [548—5]; Hieron. Ol. 35, 1 [640], Armen. Ol. 35, 2 [639]. AsuLrAracıus p. 33 Pococke: tradit Oyrillus in libro suo quo respondet Iuliano... fuisse Thaletem ante initium regni Nebuchadnesaris xXVIII anmis. dieit autem Porphyrius floruisse Thaletem post Nebuchadnesarem ΟΧΧΙΠ [xxIII?] annis (589—6?).

8. ᾿χλογὴ ᾿Ιστοριῶν Parisina [Cramer An. Par. II 263 vgl. Leo Bekker p. 36, 4] unter König Hiskias J. 6: χατὰ τούτους τοὺς χρόνους ©. Μιλήσιος ἐν Tevedwı ἀπέϑανε καὶ Σίβυλλα Ἐρυϑραία ἐγνωρίζετο. CHRoN. pasch. 214, 20 Bekk. unter Hiskias J. 5 (ol. 10, 3) τούτωι τῶι ἔτει ©. ὃ Μιλήσιος φιλόσοφος ἐν Τενέδωι ἀπέϑανεν. Die Erythräische Sibylle erscheint bei Euseb. unter Hiskias Ol. 9, 3 [742/1]. Ahnlicher Ansatz des Thales bei Phlegon vgl. A 2 (ὃ. 9). Tenedos wegen seines angeblichen Nachfolgers in der Astronomie Kleo- stratos. |

9. Praro Theaet. 1144. ὥσπερ zul Θαλῆς ἀστρονομοῦντα χαὶ ἄνω βλέ- ποντα, πεσόντα εἰς φρέαρ, Θρᾶιττά τις ἐμμελὴς χαὶ χαρίεσσα ϑεραπαινὶς ἀπο- σκῶψαι λέγεται, ὡς τὰ μὲν ἐν οὐρανῶι προϑυμοῖτο εἰδέναι, τὰ δ᾽ ἔμπροσϑεν αὐτοῦ χαὶ παρὰ πόδας λανϑάνοι αὐτόν.

10. Arıstor. Pol. A 11 12ὅ926 πάντα γὰρ ὠφέλιμα ταῦτ᾽ ἐστὶ τοῖς τι- μῶσι τὴν χρηματιστικήν, οἷον καὶ τὸ Θάλεω τοῦ Μιλησίου. τοῦτο γάρ ἐστι χατανόημά τι χρηματιστιχόν, ἀλλ᾽ ἐχείνωι μὲν διὰ τὴν σοφίαν προσάπτουσι. τυγχάνει δὲ χαϑόλου τι ὄν. ὀνειδιζόντων γὰρ αὐτῶι διὰ τὴν πενίαν ὡς ἀνω- φελοῦς τῆς φιλοσοφίας οὔσης, κατανοήσαντα φασιν αὐτὸν ἐλαιῶν φορὰν ἐσο- μένην ἐκ τῆς ἀστρολογίας, ἔτι χειμῶνος ὄντος εὐπορήσαντα χρημάτων ὀλίγων

αρραβῶνας διαδοῦναι τῶν ἐλαιουργείων τῶν τ᾽ ἐν Μιλήτωι χαὶ Χίωι πάντων ολίγου μισϑωσάμενον ἅτ᾽ οὐδενὸς ἐπιβάλλοντος. ἐπειδὴ δ᾽ ὃ χαιρὸς ἧκε, πολλῶν ζητουμένων ἅμα καὶ ἐξαίφνης ἐχμισϑοῦντα ὃν τρόπον ἠβούλετο, πολλὰ χρήματα συλλέξαντα ἐπιδεῖξαι, ὅτι ῥάιδιόν ἐστι πλουτεῖν τοῖς φιλοσόφοις, ἂν βούλωνται, ἀλλ᾽ οὐ τοῦτ᾽ ἔστι περὶ ὃ σπουδάζουσιν.

11. Prur. Sol. 2 χαὲὶ Θαλὴν δέ φασιν ἐμπορίαι χρήσασϑαι χαὶ Ἱπποχφάτην τὸν μαϑηματιχόν, καὶ Πλάτωνι τῆς ἀποδημίας ἐφόδιον ἐλαίου τινὸς ἐν Αἰγύ- πτωι διάϑεσιν γενέσϑαι. de Is. et Osir. 34 οἴονται δὲ χαὶ Ὅμηρον ὥσπερ Θαλὴ μαϑόντα παρ ᾿Αἰγυπτίων ὕδωρ ἀρχὴν ἁπάντων χαὶ γένεσιν τίϑεσϑαι. ἸΟΒΕΡΗ. c. Ap. 12 ἀλλὰ μὴν χαὶ τοὺς περὶ τῶν οὐρανίων τε χαὶ ϑείων πρώτους παρ᾽ Ἕλλησι φιλοσοφήσαντας οἷον Φερεχύδην τε τὸν Σύριον καὶ Πυϑαγόραν καὶ Θάλητα πάντες συμφώνως ὁμολογοῦσιν Αἰγυπτίων καὶ “Χαλδαίων γενομένους μαϑητὰς ὀλίγα συγγράψαι καὶ ταῦτα τοῖς Ἕλλησιν εἶναι δοχεῖ πάντων ἀρχαιό- τατα χαὶ μόλις αὐτὰ πιστεύουσιν ὑπ᾽ ἐχείνων γεγράφϑαι. Akrıus de plac. 13,1 [Dox. 276] φιλοσοφήσας ἐν Αἰγύπτωι ἦλϑεν εἰς Μίλητον πρεσβύτερος. TAMBL. V. Pythag. 12 προετρέψατο [Thales] τὸν Πυϑαγόραν εἰς Αἴγυπτον διαπλεῦσαι καὶ τοῖς ἐν Μέμφιδι καὶ Διοσπόλει μάλιστα συμβαλεῖν ἱερεῦσι" παρὰ γὰρ ἐχείνων χαὶ ἑαυτὸν ἐφωδιάσϑαι ταῦτα, di ἃ σοφὸς παρὰ τοῖς πολλοῖς νομίζεται. PROCL. in Eucl. θὅ, 8 [aus Eudem] ὥσπερ οὖν παρὰ τοῖς Φοίνιξιν διὰ τὰς ἐμπορείας χαὶ τὰ συναλλάγματα τὴν ἀρχὴν ἔλαβεν ἡ τῶν ἀριϑμῶν ἀκριβὴς γνῶσις, οὕτω δὴ καὶ παρ᾽ Αἰγυπτίοις ἡ γεωμετρία διὰ τὴν εἰρημένην αἰτίαν εὕρηται. Θαλῆς δὲ πρῶτον εἰς Αἴγυπτον ἐλϑὼν μετήγαγεν εἰς τὴν Ελλαδα τὴν ϑεωρίαν ταύτην χαὶ πολλὰ μὲν αὐτὸς εὗρεν, πολλῶν δὲ τὰς ἀρχὰς τοῖς μετ᾽ αὐτὸν ὑφηγήσατο τοῖς μὲν χαϑολιχώτερον ἐπιβάλλων, τοῖς δὲ αἰσϑητιχώτερον.

12. Arısror. Metaphys. A 3. 983018 τὸ μέντοι πλῆϑος καὶ τὸ εἶδος τῆς τοιαύτης ἀρχῆς οὐ τὸ αὐτὸ πάντες λέγουσιν, ἀλλα Θαλῆς μὲν ὃ τῆς τοιαύτης ἀρχηγὸς φιλοσοφίας ὕδωρ εἶναί φησιν (διο καὶ τὴν γῆν ἐφ᾽ ὕδατος ἀπεφαίνετο εἶναι ᾿ λαβὼν ἴσως τὴν ὑπόληψιν ταύτην ἐχ τοῦ πάντων ὁρᾶν τὴν τροφὴν ὑγρὰν οὐσαν καὶ αὐτὸ τὸ ϑερμὸν ἐχ τούτου γιγνόμενον χαὶ τούτωι ζῶν (τὸ δ᾽ ἐξ οὗ γίγνεται, τοῦτ᾽ ἐστὶν ἀρχὴ πάντων), διά τε δὴ τοῦτο τὴν ὑπόληψιν λαβὼν ταύτην χαὶ δια τὸ πάντων τὰ σπέρματα τὴν φύσιν ὑγρὰν ἔχειν, τὸ δ᾽ ὕδωρ ἄρχη τῆς φυσεώς ἐστι τοῖς ὑγροῖς. εἰσὶ δέ τινες οἱ καὶ τοὺς,"παμπαλαίους χαὶ πολὺ πρὸ τῆς νῦν γενέσεως χαὶ πρώτους ϑεολογήσαντας οὕτως οἴονται περὶ τῆς φύσεως ὑπολαβεῖν᾽ Nxeanvov τε γὰρ καὶ Τηϑὺν ἐποίησαν τῆς γενέσεως πατέρας, χαὶ τὸν ὅρχον τῶν ϑεῶν ὕδωρ, τὴν καλουμένην ὑπ᾽ αὐτῶν Στύγα τῶν ποιητῶν᾽ τιμιώτατον μὲν γὰρ τὸ πρεσβύτατον, ὅρκος δὲ τὸ τιμιώτατόν ἐστιν.

13. Smpr. Phys. 28, 21 [aus Theophrast’s Phys. Dox. fr. 1. Doxogr. 475, 1] τῶν δὲ μίαν zul κινουμένην λεγόντων τὴν ἀρχήν, οὺς χαὶ φυσικοὺς ἰδίως καλεῖ [Aristoteles] οἱ μὲν πεπερασμένην αὐτήν φασιν, ὥσπερ Θαλῆς μὲν Ἐξαμύου Μιλήσιος καὶ Ἵππων, ος δοχεῖ χαὶ ἄϑεος γεγονέναι, ὕδωρ ἔλεγον τὴν ἀρχὴν ἐχ τῶν φαινομένων χατὰ τὴν αἴσϑησιν εἰς τοῦτο προαχϑέντες" καὶ γὰρ τὸ ϑερ- μὸν τῶι ὑγρῶι ζῆι καὶ τὰ νεχρούμενα ξηραίνεται χαὶ τὰ σπέρματα πάντων ὑγρὰ χαὶ ἡ τροφὴ πᾶσα χυλώδης" ἐξ οὗ δέ ἐστιν ἕχαστα τούτωι καὶ τρέφεσϑαι πέ- φυχε" τὸ δὲ ὕδωρ ἀρχὴ τῆς ὑγρᾶς φύσεώς ἐστι χαὶ συνεχτιχὸν πάντων" διὸ

πάντων ἀρχὴν ὑπέλαβον εἶναι τὸ ὕδωρ χαὶ τὴν γῆν ἐφ᾽ ὕδατος ἀπεφήναντο χεῖσϑαι.

14. ArısT. de caelo B 13. 294228 οἱ δ᾽ ἐφ᾽ ὕδατος κεῖσϑαι [sc. τὴν γῆν]. τοῦτον γὰρ ἀρχαιότατον παρειλήφαμεν τὸν λόγον, ὃν φασιν εἰπεῖν Θαλῆν τὸν Μιλήσιον ὡς διὰ τὸ πλωτὴν εἶναι μένουσαν ὥσπερ ξύλον ή τι τοιοῦτον ἕτερον (χαὶ γὰρ τούτων ἐπ᾽ ἀέρος μὲν οὐϑὲν πέφυχε μένειν, ἀλλ᾽ ἐφ᾽ ὕδατος), ὥσπερ οὐ τὸν αὐτὸν λόγον ὄντα περὶ τῆς γῆς χαὶ τοῦ ὕδατος τοῦ ὀχοῦντος τὴν γῆν.

15. SenecA Nat. Quaest. III 14 Thaletis inepta sententia est. ait enim ter- rarum orbem aqua sustineri et vehi more navigiüs mobilitateque eius fluctuare tunc cum dicitur tremere (aus Posidonios vgl. VI 6).

16. Herop. II 20 von den Ansichten der Griechen über die Nilschwelle ἡ ἑτέρη μὲν λέγει τοὺς ἐτησίας ἀνέμους εἶναι αἰτίους πληϑίειν τὸν ποταμὸν χω- λύοντας ἐς ϑάλασσαν ἐχρέειν τὸν Νεῖλον (der Name Thales Dox. 228).

17. DercYLLIDES ap. Theon. astr. 198, 14H. Εὔδημος ἱστορεῖ ἐν ταῖς ᾿άστρο- λογίαις, ὅτι Οἰνοπίδης εὗρε πρῶτος τὴν τοῦ ζωιδιαχοῦ διάζωσιν |. λόξωσιν»)] χαὶ τὴν τοῦ μεγάλου ἐνιαυτοῦ περίστασιν, Θαλῆς δὲ ἡλίου ἔχλειψιν καὶ τὴν χατὰ τὰς τροπὰς αὐτοῦ περίοδον, ὡς οὐκ ἴση ἀεὶ συμβαίνει.

18. Ῥιαν. N. H. XVII 213 occasum matutinum Vergiliarum Hesiodus (nam hwius quoque nomine exstat Astrologia ) tradidit fieri, cum aequinoctium autumni conficeretur Thales xxv. die ab aequinoctio, Anascimander xxIıx., Eu- ctemon xLvIn. vgl. Β 1.

19. ApuLeıus Flor. 18 Thales Milesius ex septem illis sapientiae memoratis viris facile praecipuus..... maximas res parvis lineis repperit: temporum am- bitus, ventorum flatus, stellarum meatus, tomitruum sonora miracula, siderum. obligua curricula, solis annua reverticula, idem lunae vel nascentis incrementa vel senescentis dispendia vel delinquentis obstiticula. idem sane iam proclivi se- nectute divinam rationem de sole commentus est, guam equidem non didiei modo, verum etiam escperiundo comprobavi, quotiens sol magnitudine sua circulum quem permeat metiatur. id a se recens inwentum Thales memoratur edocuisse Man- draytum [l. Mandrolytum] Prienensem, qui nova et inopinata cognitione impen- dio delectatus optare iussit quantam vellet mercedem sibi pro tanto documento rependi: ‘satis’ inquit ‘mihi fuerit mercedis’ Thales sapiens, ‘si id quod a me didicisti cum perferre ad quosdam coeperis, tibi non adsciveris, sed eius inwenti me potius quam alium repertorem praedicaveris.’

20. Procr. in Eucl. 157, 10 (aus Eudem) τὸ μὲν οὖν διχοτομεῖσϑαι τὸν χύχλον ὑπὸ τῆς διαμέτρου πρῶτον Θαλῆν Exeivov ἀποδεῖξαί φασιν. 250, 20 τῶι μὲν οὖν Θαλῆι τῶι παλαιῶι πολλῶν τε ἄλλων εὑρέσεως ἕνεχα καὶ τοῦδε τοῦ ϑεωρήματος χάρις. λέγεται γὰρ δὴ πρῶτος ἐχεῖνος ἐπιστῆσαι χαὶ εἰπεῖν, ὡς ἄρα παντὸς ἰσοσχελοῦς αἱ πρὸς τῇ βάσει γωνίαι ἴσαι εἰσίν, ἀρχαϊκώτερον δὲ τὰς ἴσας ὁμοίας προσειρηχέναι. 299, 1 τουτο τοίνυν τὸ ϑεώρημα δείχνυσιν, ὅτι dio εὐθειῶν ἀλλήλας τεμνουσῶν αἱ χατὰ χορυφὴν γωνίαι ἴσαι εἰσίν, εὑρη- μένον μέν, ὥς φησιν Εὔδημος, ὑπὸ Θαλοῦ πρώτου. 352, 14 Εὔδημος δὲ ἐν ταῖς Γεωμετρικαῖς ἱστορίαις εἰς Θαλῆν τοῦτο ἀνάγει τὸ ϑεώρημα [Identität der Dreiecke, wenn sie zwei Winkel und eine Seite gleich haben]* τὴν γὰρ τῶν ἐν ϑαλάττηι πλοίων ἀπόστασιν, δι᾿ οὗ τρόπου φασὶν αὐτὸν δεικνύναι, τούτωι χρῆσϑαί φησιν ἀναγχαῖον.

21. Ῥιαν. H. Nat. 36, 82 mensuram altitudinis earum [seil. pyramidum] deprehendere invenit Th. Milesius umbram metiendo qua hora par esse corpori solet (vgl. Hieronym. oben 8.4, 28). PLuT. conv. vır sap. 2 p. 147 A. τὴν βαχτηρίαν στήσας ἐπὶ τῶι πέρατι τῆς σχιᾶς ἣν ἡ πυραμὶς ἐποίει, γενομένων τῆι ἐπαφῆι

A. 14—25. LEHRE. AUSSPRÜCHE. — B. 1 FRAGMENTE. 13

τῆς ἀχτῖνος δυοῖν τριγώνων ἔδειξας, ὃν ἣ σχιὰ πρὸς τὴν σχιὰν λόγον εἶχε, τὴν προσπυραμίδα πρὸς τὴν βαχτηρίαν ἔχουσαν.

22. Arısr. de anima A 5. 41147 χαὶ ἐν τῶι ὅλωι δέ τινες αὐτὴν [sc. τὴν ψυχή» μεμεῖχϑαί φασιν, ϑϑενὶ ίσως καὶ Θ. ὠιήϑη πάντα πλήρη ϑεῶν εἶναι. ebend. A 2. 405219 ἔοιχε δὲ χαὶ Θ.) ἐξ ὧν ἀπομνημονεύουσι, κινητιχὸν τι τὴν ψυχὴν ὑπολαβεῖν, εἴπερ τὸν λίϑον ἔφη ψυχὴν ἔχειν, ὅτι τον σίδηρον κινεῖ.

23. Aür. 17, 11 (Ὁ. 301) ©. νοῦν τοῦ κόσμου τὸν ϑεόν, τὸ δὲ πᾶν ἔμ- ψυχον ἅμα καὶ δαιμόνων πλῆρες" διήχειν δὲ καὶ διὰ τοῦ στοιχειώδους ὑγροῦ δύναμιν ϑείαν χκινητιχὴν αὐτοῦ.

APOPHTHEGMATIK (vgl. Diog. $ 35 ff. S. 6, 38).

24. PrATo Protag. 343 A τούτων Isc. τῶν φιλοσόφως λαχωνιξόντω»] ἦν χαὶ Θαλῆς ὃ Μιλήσιος χαὶ Πιτταχὸς ö Mvrulnveiog καὶ Βίας ὃ Πριηνεὺς χαὶ Σόλων ὃ ἡμέτερος καὶ Κλέοβουλος ὃ Λίνδιος καὶ Μύσων ὃ Anvevg καὶ ἕβδομος ἐν τούτοις ἐλέγετο “ακεδαιμόνιος Χίλων" οὗτοι πάντες ζηλωταὶ καὶ ἐρασταὶ καὶ μαϑηταὶ ἤσαν τῆς “αχεδαιμονίων πολιτείας" χαὶ καταμάϑοι ἄν τις αὐτῶν τὴν σοφίαν τοιαύτην οὐσαν ῥήματα βραχέα ἀξιομνημόνευτα ἑχάστωι εἰρημέν᾽ ἃ οὗτοι καὶ κοινῆι ξυνελϑόντες ἀπαρχὴν τῆς σοφίας ἀνέϑεσαν τῶι ᾿Απόλλωνι εἰς τὸν νεὼν τὸν ἐν Δελφοῖς, γράψαντες ταῦτα, ἃ δὴ πάντες ὑμνοῦσι; Γνῶϑι σαυτόν καὶ Μηδὲν ἄγαν. τοῦ δὴ ἕνεχα ταῦτα λέγω; ὅτι οὗ- τος ὃ τρόπος ἦν τῶν παλαιῶν τῆς φιλοσοφίας, βραχυλογία τις “αχωνικχή.

25. Stop. flor. 1, 172 Hense Anuntelov Φαληρέως τῶν ἑπτὰ σοφῶν ἀπο- φϑέγματα. ὃ. Θ. Ἐξαμύου Μιλήσιος ἔφη 1. ἐγγύα, πάρα δ᾽ ἄτα. 2. φίλων παρ- ὄντων χαὶ ἀπόντων μέμνησο. 8. μὴ τὴν ὄψιν καλλωπίζου, ἀλλ᾽ ἐν τοῖς ἐπι- τηδεύμασιν ἴσϑι χαλός. 4. μὴ πλούτει καχῶς. 5. un σε διαβαλλέτω λόγος πρὸς τοὺς πίστεως χεχοινωνηχότας. 6. χολαχεύειν γονεῖς μὴ ὄχνει. 7. μὴ προσ- δέχου τὸ φαῦλον. 8. οἵους ἂν ἐράνους ἐνέγχηις τοῖς γονεῦσι, τοιούτους αὐτὸς ἐν τῷ γήραι παρὰ τῶν τέχνων προσδέχου. 9. χαλεπὸν τὸ ἑαυτὸν γνῶναι. 10. ἥδιστον οὗ ἐπιϑυμεῖς τυχεῖν. 11—13. ἀνιαρὸν ἀργία, βλαβερὸν ἀκχρασία, βαρὺ ἀπαιδευσία. 14. δίδασχε zul μάνϑανε τὸ ἄμεινον. 15. ἀργὸς μὴ ἴσϑι μηδ᾽ ἂν πλουτῆις. 16. χακὰ ἐν οἴχωι χρύπτε. 18. φϑονοῦ μᾶλλον ἢ οἰχτίρου [φϑόνου χάριν un οἰχτείρου Stob.]. 18. μέτρωι χρῶ. 19. μὴ πᾶσι πίστευε. 20. ἄρχων χόσμει σεαυτόν.

Dios. 23 ‚Ivel. 5. 8,11] χατά τινὰς μὲν σύγγραμμα χατέλιπεν οὐδέν᾽ ἢ γὰρ εἰς αὐτὸν ἀναφερομένη Ναυτικχὴ ἀστρολογία Φώχου λέγεται εἶναι τοῦ Σαμίου. Ἰαλλί ἐμαχος δ᾽ αὐτὸν οἶδεν εὑρετὴν τῆς ἄρκτου τῆς μικρᾶς λέγων ἐν τοῖς Ἰάμβοις οὕτως" “zul τῆς ἁμάξης ἐλέγετο σταϑμήσασϑαι τοὺς ἀστερίσχους ἧι πλέουσι Φοίνιχες. SIMPL. phys. 23,29 ©. δὲ πρῶτος παραδέδοται τὴν περὶ φύσεως ἱστορίαν τοῖς “Ἕλλησιν ἐχφῆναι, πολλῶν μὲν καὶ ἄλλων προγεγονότων, ὡς zul τῶι Θεοφράστωι [Phys. dox.1,D. 475] doxel, αὐτὸς δὲ πολὺ διενεγχὼν ἐχείνων ὡς ἀποχρύψαι πάντας τοὺς πρὸ αὐτοῦ. λέγεται δὲ ἐν γραφαῖς μηδὲν καταλπεῖν πλὴν τῆς καλουμένης Ναυτιχῆς ἀστρολογίας. Sup. [ef. A 2 S. 9] ἔγραψε περὶ μετεώρων ἐν ἔπεσι. Plut. Pyth. or. 18. 402 E πρότερον μὲν ἐν ποιή-

μασιν ἐ ξέφερον οἱ φιλόσοφοι τὰ δόγματα χαὶ τοὺς λόγους ὥσπερ Ὀρφεὶς καὶ Ἡσίοδος χαὶ Παρμενίδης zei Ξενοφάνης χαὶ Eunedoxing [zul Θαλῆς]. - «. οὐδὲ ἀστρολογίαν ἀδοξοτέραν ἐποίησαν οἱ περὶ ᾿Αρίσταρχον χαὶ Τιμόχαριν zul ᾿Αρί- στυλλον καὶ Ἵππαρχον καταλογάδην γράφοντες, ἐν μέτροις πρότερον Εὐδόξου καὶ Ἡσιόδου καὶ Θαλοῦ γραφόντων, εἴ γε Θ. ἐποίησεν ὡς ἀληϑῶς τὴν εἰς av- τὸν ἀναφερομένην ᾿Αστρολογίαν. Vgl. A 18. 20.

GALEN. in Hipp. de hum. 11 [XVI 37 Κι] 9. μὲν οὖν καίπερ ἐκ τοῦ ὕδατος φήσας συνεστάναι πάντα, ἀλλ᾽ ὅμως καὶ τοῦτο βούλεται [50. μεταβάλλειν εἰς ἄλληλα τὰ στοιχεῖα]. ἄμεινον δὲ χαὶ αὐτοῦ τὴν ῥῆσιν προσϑεῖναι ἐκ τοῦ δευτέρου Περὶ τῶν ἀρχῶν ἔχουσαν ὧδέ πως᾿ “τὰ μὲν οὖν πολυϑρύλητα τέτταρα, ὧν τὸ πρῶτον ὕδωρ εἱναίφαμεν καὶ ὡσανεὶ μόνον στοι"- χεῖον τίϑεμεν, πρὸς σύγχρισίν τε χαὶ πήγνυσιν χαὶ σύστασιν τῶν ἐγκοσμίων πρὸς ἄλληλα συγχεράννυται. πῶς δέ, ἤδη λέλεχται ἡμῖν ἐν τῶι πρώτω!ι΄.

D106. 1 28 [p.4,1] χατά τινας δὲ μόνα δίο συνέγραψε" Περὶ τροπῆς καὶ ἰσημερίας, τα ἄλλ᾽ ἀκατάληπτα εἶναι δοκιμάσας. vgl. Suid. p. 9.

2. Die vielberedeten vier Principien, deren erstes wir Wasser nennen und als alleiniges Element annehmen, werden zur Vereinigung und Gerinnung und Verbindung der irdischen Stoffe mit einander zusammengemischt. Wie aber, das haben wir bereits in dem ersten Buch dargelegt.

᾿Αναξίμανδρος Πραξιάδου Πιλήσιος. οὗτος ἔφασχεν ἀρχὴν χαὶ στοιχεῖον τὸ ἄπειρον, οὐ διορίζων ἀέρα ἢ ὕδωρ ἢ ἄλλο τι. xal τὰ μὲν μέρη μεταβάλλειν, τὸ δὲ πᾶν ἀμετάβλητον εἶναι. μέσην τὲ τὴν γῆν χεῖσϑαι χέντρου τάξιν ἐπέχουσαν οὖσαν σφαιροειδῆ (τήν τὲ σελήνην ψευδοφαῆ χαὶ ἀπὸ ἡλίου φωτίζεσϑαι, ἀλλὰ καὶ τὸν ἥλιον οὐχ ἐλάττονα τῆς γῆς χαὶ χαϑαρώτατον στῦρ; gehört zu Anaxagoras).

εὗρε δὲ χαὶ γνώμονα πρῶτος καὶ ἔστησεν ἐπὶ τῶν σχιοϑήρων ἐν “αχεδαίμονι, χαϑά φησι Φαβωρῖνος ἐν Παντοδαπῆι ἱστορίαι (fr. 27, FHG III 581] τροπάς τε χαὶ ἰσημερίας σημαίνοντα xal ὡροσχοτιεῖα χατεσχεύασε. χαὶ γῆς χαὶ ϑαλάσσης περίμετρον πρῶτος ἔγραψεν, ἀλλὰ χαὶ σφαῖραν χατεσχεύασε.

τῶν δὲ ἀρεσχόντων αὐτῶι στεποίηται χεφαλαιώδη τὴν ἔχϑεσιν ἧι που περιέτυχεν χαὶ Arnollödwgos ὁ ᾿Αϑηναῖος, ὃς xal φησιν αὐτὸν ἐν τοῖς Χρονικοῖς τῶι δευτέρωι ἔτει τῆς πεεντηχοστῆς ὀγδόης ὀλυμπιάδος [547/6] ἐτῶν εἶναι ἑξήχοντα τεττάρων καὶ μετ᾽ ὀλίγον

τελευτῆσαι (ἀχμάσαντά πη μάλιστα κατὰ Πολυχράτη τὸν Σάμου τύραννον; gehört zu Pythagoras).

τούτου φασὶν ἄιδοντος χαταγελάσαι τὰ παιδάρια, τὸν δὲ μα- ϑόντα φάναι ᾿ βέλτιον οὖν ἡμῖν ἀιστέον διὰ τὰ σαιδάρια᾽.

γέγονε δὲ καὶ ἄλλος ᾿ἀναξίμανδρος ἱστορικὸς χαὶ αὐτὸς ἤ]ιλή- σιος τῆι ᾿Ιάδι γεγραφώς.

᾿Αναξίμανδρος Πραξιάδου ΠΠιλήσιος φιλόσοφος συγγενὴς χαὶ μαϑητὴς χαὶ διάδοχος Θάλητος. πρῶτος δὲ ἰσημερίαν εὗρε χαὶ τροπὰς χαὶ ὡρολογεῖα, χαὶ τὴν γῆν ἐν μεσαιτάτωι χεῖσϑαι. γνώ- uova τε εἰσήγαγε καὶ ὅλως γεωμετρίας ὑποτύπωσιν ἔδειξεν. ἔγραψε Περὶ φύσεως, Γῆς περίοδον χαὶ Περὶ τῶν ἀπλανῶν χαὶ Σφαῖραν χαὶ ἄλλα τινά (Mitte aus Diog.).

3. ΑΕ, V.H. II 17 χαὶ ᾿ἀναξίμανδρος δὲ ἡγήσατο τῆς ἐς ᾿Απολλωνίαν ἐχ Μιλήτου ἀποιχίας.

4. Eus. P.E. X 14,11 Θαλοῦ δὲ γίνεται ἀχουστὴς ᾿Α4., Πραξιάδου μὲν παῖς, γένος δὲ zul αὐτὸς Μιλήσιος. οὗτος πρῶτος γνώμονας κχκατεσχεύασε πρὸς διάγνωσιν τροπῶν τε ἡλίου καὶ χρόνων καὶ ὡρῶν καὶ ἰσημερίας. (vgl. Herovor. II 109 πόλον μὲν γὰρ καὶ γνώμονα καὶ τὰ δυώδεχα μέρεα τῆς ἡμέρης παρὰ Βαβυλωνίων ἔμαϑον οἱ “Ἑλληνες).

5. Ῥιαν. N. H. II 31 obliquitatem eius [sc. zodiaci] intellexisse, hoc est rerum foris aperuisse, Anaximander Milesius traditur primus olympiade quin- quagesima octava [548—545], signa deinde in eo Cleostratus, et prima arietis ac sagittari, sphaeram ipsam ante multo Atlas. 191 praeclara quaedam et immor- talis in eo si credimus divinitas perhibetur Anasimandro Milesio physico quem ferunt Lacedaemonüs praedixisse, ut urbem ac tecta custodirent, instare enim motum terrae,; et tum urbs tota eorum conruit et Taygeti montis magna pars ad formam puppis eminens abrupta cladem eam insuper ruina pressit.

-6. AGATHEMER. (aus Eratosthenes) I 1 Ava&iuevdoog ὃ Μιλήσιος axovorng Θάλεω πρῶτος ἐτόλμησε τὴν οἰχουμένην ἐν nivarı γράψαι, μεϑ᾽ ὃν χαταῖος ὃ Μιλήσιος ἀνὴρ πολυπλανὴς διηχρίβωσεν, ὥστε ϑαυμασϑῆναι τὸ πρᾶγμα. StrABo 17 τοὺς πρώτους μεϑ᾽ Ὅμηρον δύο φησὶν Ἐρατοσϑένης, ἀναξίμανδρόν τε Θαλοῦ γεγονότα γνώριμον χαὶ πολίτην χαὶ Ἑχαταῖον Μιλήσιον" τὸν μὲν οὖν ἐχδοῦναι πρῶτον γεωγραφικὸν πίναχα, τὸν δὲ Exaraiov χαταλιπεῖν γράμμα πιστευόμενον ἐχεῖνου εἶναι ἐχ τῆς ἄλλης αὐτοῦ γραφῆς.

7. ΤΉΕΜΙΒΤ. or. 36 p. 317 ἐθάρρησε πρῶτος ὧν ἴσμεν Ἑλλήνων λόγον ἐξενεγχεῖν περὶ φύσεως συγγεγραμμένον.

8. θιοα. VIII τὸ Διόδωρος δ᾽ ὃ Ἐφέσιος περὶ ᾿ἀναξιμάνδρου γράφων φησὶν ὅτι τοῦτον ἐζηλώχει [Empedocles] τραγιχὸν ἀσχῶν τῦφον καὶ σεμνὴν ἀναλαβὼν ἐσϑῆτα.

9. Smmpuic. phys. 24, 18 (Theophrasts Phys. Dox. fr. 2 D. 476).

τῶν δὲ ἕν χαὶ χινούμενον χαὶ ἄπειρον λεγόντων AvaSiuavdgoc μὲν Πραξιάδου Πϊιλήσιος Θαλοῦ γενόμενος διάδοχος χαὶ μαϑητὴς ἀρχήν TE χαὶ στοιχεῖον εἴρηχε τῶν ὄντων τὸ ἄπειρον, πρῶτος

τοῦτο τοὔνομα χομίσας τῆς ἀρχῆς. λέγει δ᾽ αὐτὴν μήτε ὕδωρ μήτε ἄλλο τι τῶν χαλουμένων εἶναι στοιχείων, ἀλλ᾽ ἑτέραν τινὰ φύσιν ἄπειρον, ἐξ ἧς ἅπαντας γίνεσϑαι τοὺς οὐρανοὺς χαὶ τοὺς ἐν αὐτοῖς χόσμους᾽ ἐξ ὧν δὲ ἡ γένεσίς ἐστι τοῖς οὖσι, χαὶ τὴν φϑο- ρὰν εἰς ταῦτα γίνεσϑαι χατὰ τὸ χρεώγ᾽ διδόναι γὰρ αὐτὰ δέχην καὶ τίσιν ἀλλήλοις τῆς ἀδικίας κατὰ τὴν τοῦ χρό- γου τάξιν, ποιητιχωτέροις οὕτως ὀνόμασιν αὐτὰ λέγων.

δῆλον δὲ ὅτι τὴν εἰς ἄλληλα μεταβολὴν τῶν τεττάρων στοιχείων οὗτος ϑεασάμενος οὐχ ἠξίωσεν ἕν τι τούτων ὑποχείμενον ποιῆσαι, ἀλλά τι ἄλλο παρὰ ταῦτα. οὗτος δὲ οὐχ ἀλλοιουμένου τοῦ στοιχείου τὴν γένεσιν ποιεῖ, ἀλλ᾽ ἀποχρινομένων τῶν ἐναντίων διὰ τῆς ἀιδίου κινήσεως. διὸ καὶ τοῖς περὶ Avagayo- ραν τοῦτον δ᾽ ᾿ἀριστοτέλης συνέταξεν. 150,24 ἐναντιότητες δέ εἰσι ϑερμόν, ψυχρόν, ξηρόν, ὑγρόν, χαὶ τὰ ἄλλα. vgl. Arıstor. phys. A.4. 187220 οἱ δ᾽ ἐχ τοῦ ἑνὸς ἐνούσας τὰς ἐνανιότητας ἐχχρίνεσϑαι, ὥσπερ ᾿Αναξίμανδρός φησι χαὶ 0001 δ᾽ ἕν χαὶ πολλά φασιν εἶναι, ὥσπερ Εμπεδοχλῆς καὶ ᾿Αναξαγόρας. SmpL. Phys. 154, 14 χαὶ Θεόφραστος δὲ τὸν ᾿Αναξαγόραν εἰς τὸν ᾿ἀναξίμανδρον συνωθῶν καὶ οὕτως ἐχλαμβάνει τὰ ὑπὸ Avagayogov λεγόμενα, ὡς δύνασϑαι μίαν αὐτὸν φύσιν λέγειν τὸ ὑποχείμενον" γράφει δὲ οὕτως ἐν τῆι Φυσιχῆι ἱστορίαι (D. 479) “οὕτω μὲν οὖν λαμβανόντων δόξειεν ἂν ποιεῖν τὰς μὲν ὑλικὰς ἀρχὰς ἀπείρους, ὥσπερ εἴρηται, τὴν δὲ τῆς χινήσεως χαὶ τῆς γενέσεως αἰτίαν μίαν. εἰ δέ τις τὴν μίξιν τῶν ἁπάντων ὑπολάβοι μίαν εἶναι φύσιν ἀόριστον χαὶ κατ᾽ εἶδος χαὶ χατὰ μέγεϑος, ὅπερ ἂν δόξειε βούλεσϑαι λέγειν, συμβαίνει δύο τὰς ἀρχὰς αὐτῶι λέγειν τήν τε τοῦ ἀπείρου φύσιν χαὶ τὸν νοῦν, ὥστε πάντως φαίνεται τὰ σωματικὰ στοιχεῖα παραπλησίως ποιῶν Avakıuavdowı.

10. [Puur.] Strom. 2 (Dox. 579; Theophrastisches Excerpt) nach Thales.

μεϑ' ὃν AvaSiuavdgov Θάλητος ἑταῖρον γενόμενον τὸ drreigov φάναι τὴν πᾶσαν αἰτίαν ἔχειν τῆς τοῦ σπταντὸς γενέσεώς τε χαὶ φϑορᾶς, ἐξ οὗ δή φησι τούς τε οὐρανοὺς ἀπτοχεχρίσϑαι χαὶ χαϑόλου τοὺς ἅπαντας ἀτίξίρους ὄντας χόσμους. ἀτιεφήνατο δὲ τὴν φϑορὰν γίνεσθαι xal στολὺ τιρότερον τὴν γένεσιν ἐξ ἀτιείρου αἰῶνος ἀναχυ- χλουμένων πάντων αὐτῶν. ὑπάρχειν δέ φησι τῶι μὲν σχήματι τὴν γῆν χυλινδροειρῆ, ἔχειν δὲ τοσοῦτον βάϑος ὅσον ἂν εἴη τρίτον χιρὸς τὸ πλάτος. φησὶ δὲ τὸ ἐχ τοῦ ἀιδίου γόνιμον ϑερμοῦ τε χαὶ ψυχροῦ χατὰ τὴν γένεσιν τοῦδε τοῦ χόσμου ἀπιοχριϑῆναι χαΐ τινὰ ἐχ τούτου φλογὸς σφαῖραν στιεριφυῆναι τῶι περὶ τὴν γῆν ἀέρι ὡς τῶι δένδρων φλοιόν. ἥστινος ἀπορραγείσης καὶ εἴς τινας ἀπο- χλεισϑείσης χύχλους ὑποστῆναι τὸν ἥλιον χαὶ τὴν σελήνην χαὶ τοὺς ἀστέρας. ἔτι φησίν, ὅτι χατ᾽ ἀρχὰς ἐξ ἀλλοειδῶν ζώιων ὃ

9. Anfang der Dinge ist das Unendliche. Woraus aber ihnen die Geburt ist, dahin geht auch ihr Sterben nach dem Schicksal. Denn sie zahlen einander Strafe und Busse für ihre Ruchlosigkeit nach der Zeit Ordnung.

ἄνϑρωτιος ἐγεννήϑη ἐχ τοῦ τὰ μὲν ἄλλα di ἑαυτῶν ταχὺ νέμεσϑαι. μόνον δὲ τὸν ἄνϑρωτπον ττολυχρονίου δεῖσϑαι τιϑηνήσεως" διὸ καὶ χατ᾽ ἀρχὰς οὐχ ἄν ποτε τοιοῦτον ὄντα διασωϑῆναι. ταῦτα μὲν οὖν ὃ ᾿αἸναξίμανδρος.

Θαλοῦ τοίνυν ᾿Ἰναξίμανδρος γίνεται ἀχροατής. AvaSiuavögog 1 Πραξιάδου ϊιλήσιος᾽ οὗτος ἀρχὴν ἔφη τῶν ὄντων φύσιν τινὰ τοῦ ἀπείρου, ἐξ ἧς γίνεσϑαι τοὺς οὐρανοὺς καὶ τοὺς ἐν αὐτοῖς χόσμους. ταύτην δ᾽ ἀίδιον εἶναι χαὶ ἀγήρω, ἣν καὶ πάντας τύξριέχευν τοὺς χόσμους. λέγει δὲ χρόνον ὡς ὡρισμένης τῆς γενέσεως καὶ τῆς οὐσίας xal τῆς φϑορᾶς. οὗτος μὲν οὖν ἀρχὴν χαὶ στοιχεῖον ἃ εἴρηχε τῶν ὄντων τὸ ἄπειρον, πρῶτος τοὔνομα καλέσας τῆς ἀρχῆς. χερὸς δὲ τούτωι χίνησιν ἀίδιον εἶναι, ἐν ἦν συμβαίνειν γίνεσϑαι τοὺς οὐρανούς.

τὴν δὲ γῆν εἶναι μετέωρον ὑττὸ μηδενὸς χρατουμέγην, μένουσαν 3 δὲ διὰ τὴν ὁμοίαν πάντων ἀπόστασιν. τὸ δὲ σχῆμα αὐτῆς γυρόν, στρογγύλον, χίονι λίϑωι πιαρατιλήσιον᾽ τῶν δὲ ἐτπιισιέδων ὧν μὲν ἐπιβεβήχαμεν, ὃ δὲ ἀντίϑετον ὑτιάρχει.

τὰ δὲ ἄστρα γίγνεσθαι κύχλον πυρός, ἀπτοχριϑέντα τοῦ κατὰ τὸν 4 χόσμον στυρός, τιδριληφϑέντα δ᾽ ὑπὸ ἀέρος. ἐχπινοὰς δ᾽ ὑπάρξαι πόρους τινὰς αὐλώδεις, χαϑ᾽ οὗς φαίνεται τὰ ἄστρα᾽ διὸ χαὶ &rı- φρασσομένων τῶν ἐχτινοῶν τὰς ἐχλείινψνεις γίνεσϑαι. τὴν δὲ σελή- 5 vv ποτὲ μὲν σιληρουμένην φαίνεσϑαι, ποτὲ δὲ μειουμένην “ταρὰ τὴν τῶν πόρων ἐπίφραξιν ἢ ἄνοιξιν. εἶναι δὲ τὸν χύχλον τοῦ ἡλίου ἑτυταχαιδιχοσατιλασίονα τῆς σελήνης, χαὶ ἀνωτάτω μὲν εἶναι τὸν ἥλιον, χατωτάτω δὲ τοὺς τῶν ἀπλανῶν ἀστέρων χύχλους᾽ τὰ δὲ 6 ζῶια γίνεσϑαι (ἐξ ὑγροῦ) ἐξατμιζομένου ὑττὸ τοῦ ἡλίου. τὸν δὲ ἄνϑρωττον ETEOWL ζώτω γεγονέναι, τουτέστι ἐχϑύι, ΤΟΣ ΟῚ χατ᾽ ἄρχάς. ἀνέμους δὲ γίνεσϑαι τῶν λετττοτάτων ἀτμῶν τοῦ ἀέρος 7 ἀττοχρινομένων καὶ A ἀϑροισϑῶσι ἈΙου με γον, ὑετὸν δὲ ἐχ τῆς ἀτμίδος τῆς &x γῆς ὑφ᾽ ἥλιον ἀναδιδομένηρ᾽ ἀστραπὰς δέ, ὅταν ἄνεμος ἐμηίσχστων διιστᾶι τὰς νεφέλας. οὗτος ἐγένετο χατὰ ἔτος τρίτον τῆς τεσσαραχοστῆς δευτέρας ὀλυμτιιάδος.

12. Herm. irris. 10 (D. 653) ὃ πολίτης αὐτοῦ (des Thales) Αναξίμανδρος

τοῦ ὑγροῦ πρεσβυτέραν ἀρχὴν εἶναι λέγει τὴν aldıov χίνησιν καὶ ταύτηι τὰ μὲν γεννᾶσϑαι τὰ δὲ φϑείρεσϑαι.

15: [Arıst.] de MXG 2, 10. 9756 21 ἔτι οὐδὲν χωλύει ulav τινὰ οὖσαν τὸ πᾶν μορφήν, ὡς χαὶ ὃ AvaSiuavögog χαὶ ὃ ᾿ἀναξιμένης λέγουσιν, ὃ μὲν ὕδωρ εἶναι φάμενος τὸ πᾶν, ὃ δέ, ὃ ᾿Αναξιμένης, ἀέρα, καὶ ὅσοι ἄλλοι οὕτως εἶναι τὸ πᾶν ἕν ἠξιώκασιν, τοῦτο ἤδη σχήμασί τε χαὶ πλήϑει καὶ ὀλιγότητι, καὶ τῶι

μανὸν ἢ πυχνὸν γίνεσϑαι, πολλὰ καὶ ἄπειρα ὄντα τε χαὶ γιγνόμενα ἀπεργά- ζεσϑαι [τὸ 0Aov).

14. Arr. de plac. I 3, 3 (Ὁ. 277) ᾿ἀναξίμανδρος δὲ Πραξιάδου ιλήσιός φησι τῶν ὄντων ἀρχὴν εἶναι τὸ ἀπειρον᾽ ἐχ γὰρ τούτου πάντα γίγνεσϑαι καὶ εἰς τοῦτο πάντα φϑείρεσϑαι. διὸ καὶ γεννᾶσϑαι ἀπείρους χόσμους χαὶ πάλιν φϑείρεσϑαι εἰς τὸ ἐξ οὗ γίγνεσϑαι. λέγει γοῦν διότι ἀπέραντόν ἐστιν, ἵνα μηδὲν ἐλλείπηι ἡ γένεσις ἡ ὑφισταμένη. ἁμαρτάνει δὲ οὗτος μὴ λέγων τί ἐστι τὸ ἄπειρον, πότερον ἀήρ ἐστιν ἢ ὕδωρ ἢ γῆ ἢ ἄλλα τινὰ σώματα. ἁμαρτάνει οὖν τὴν μὲν ὕλην ἀποφαινόμενος, τὸ δὲ ποιοῦν αἴτιον ἀναιρῶν. τὸ γὰρ ἄπειρον οὐδὲν ἄλλο ἢ ὕλη ἐστίν" οὐ δύναται δὲ ἡ ὕλη εἶναι ἐνέργεια, ἐὰν μὴ τὸ ποιοῦν ὑποχέηται.

ἅπαντα γὰρ ἢ ἀρχὴ ἢ ἐξ ἀρχῆς, τοῦ δὲ drreigov οὐχ ἔστιν ἀρχή" εἴη γὰρ ἂν αὐτοῦ πέρας. ἔτι δὲ χαὶ ἀγένητον χαὶ ἄφϑαρτον ὡς ἀρχή τις οὖσα᾽ τό τὲ γὰρ γενόμενον ἀνάγχη τέλος λαβεῖν, καὶ τελευτὴ πάσης ἐστὶ φϑορᾶς. διὸ χαϑάτιερ λέγομεν, οὐ ταύτης ἀρχή, ἀλλ᾽ αὕτη τῶν ἄλλων εἶναι δοχεῖ καὶ περιέχειν ἅταντα χαὶ πάντα χυβερνᾶν, ὥς φασιν ὅσοι μὴ ττοιοῦσι σπταρὰ τὸ ἄτεειρον ἄλλας αἰτίας οἷον νοῦν ἢ φιλίαν. χαὶ τοῦτ᾽ εἶναι τὸ ϑεῖον᾽ ἀϑάνατον γὰρ χαὶ ἀνώλεϑρον, ὥς φησιν ὃ AvaSiuavögog χαὶ οἱ τιλεῖστοι τῶν φυσιολόγων. τοῦ δ᾽ εἶναί τι ἄπειρον ἡ πίστις &x πέντε μάλιστ᾽ ἂν συμβαίνοι σχοτιοῦσιν, ἔκ TE τοῦ χρόνου (οὗτος γὰρ ἄτιξιρος) χαὶ ἐχ τῆς ἐν τοῖς μεγέϑεσι διαιρέσεως (χρῶνται γὰρ οὗ μαϑηματιχοὶ τῶι ἀπείρωι), ἔτε τῶν οὕτως ἂν μόνως μὴ ὑττολείσιξιν γένεσιν χαὶ φϑοράᾶν, εἰ Ärceıgov εἴη ὅϑεν ἀφαιρεῖται τὸ γιγνόμενον. ἔτι τῶι τὸ τιδγυερασμένον ἀξὶ πρός τι τιδραίνειν, ὥστε ἀνάγχη μηδὲν εἶναι χέρας, el dei τιεραίνειν ἀνάγχη ἕτερον τιρὸς ἕτερον. μάλιστα δὲ χαὶ χυριώτατον, ὃ τὴν χοινγὴν στοιξῖ ἀπορίαν πᾶσιν᾽ διὰ γὰρ τὸ ἐν τῆι νοήσει μὴ ὑττολξίσεδιν χαὶ ὃ ἀριϑμὸς δοχεῖ drreıgog εἶναι χαὶ τὰ μαϑηματικὰ μεγέϑη χαὶ τὸ ἔξω τοῦ οὐρανοῦ. ἀπείρου δ᾽ ὄντος τοῦ ἔξω, χαὶ σῶμα ἄπειρον εἶναι δοχεῖ χαὶ χόσμοι.

16. Aurx. Metaph. 60, 8 προσέϑηχε δὲ τῆι ἱστορίαι zal τὴν ᾿Αναξιμάνδρου δόξαν, ὃς ἀρχὴν ἔϑετο τὴν μεταξὺ φύσιν ἀέρος τε χαὶ πυρός, ἢ ἀέρος τε καὶ ὕδατος" λέγεται γὰρ ἀμφοτέρως, falsch aus Arist. de caelo Γ 8. 808» 12. Me- taph. A 1. 988 ἃ 80 ἃ. ἃ. St. erschlossen; vgl. dagegen Phys. A 4. 1872 12 οἱ μὲν γὰρ ἕν ποιήσαντες τὸ ὃν σῶμα τὸ ὑποχείμενον ἢ τῶν τριῶν τι ἢ ἄλλο ὃ ἔστι πυρὸς μὲν πυχνότερον ἀέρος δὲ λεπτότερον, τάλλα γεννῶσι πυχνότητι καὶ μανότητι πολλὰ ποιοῦντες... 20 οἱ δὲ ἐκ τοῦ ἑνὸς ἐνούσας τὰς ἐναντιό- τητας ἐχκρίνεσϑαι, ὥσπερ ᾿Αναξίμανδρός φησι.

17. Αυαυϑτιν. C. D. VIIL2 non enim ex una re sicut Thales ec umore sed ex suis proprüs principüs quasque res nasci putavit. quae rerum principia singularum esse credidit infinita, et innumerabiles mundos gignere et quaecum-, in eis oriuntur; eosque mundos modo dissolvi modo iterum gigni existimavit quanta quisque aetate sua manere potuerit, nec ipse aliquid divinae menti in his rerum operibus tribuens. Sımpr. de caelo 615, 13 4. δὲ Θαλοῦ πολίτης xal ἑταῖρος... ἄπειρον δὲ πρῶτος vnEgEero ἵνα ἔχηι χρῆσϑαι πρὸς τὰς γενέσεις

ἀφϑόνως" zul x00uovg δὲ ἀπείρους οὗτος χαὶ ἕχαστον τῶν χόσμων ἐξ ἀπεί- gov τοῦ τοιούτου στοιχείου ὑπέϑετο, ὡς doxst. ΑἘπτ. 171,12 (Ὁ. 802) ’A. ἀπε- φήνατο τοὺς ἀπείρους οὐρανοὺς ϑεούς. (ἸΟ. 4. nat. d. 1 10, 25 Anaximandri autem opinio est nativos esse deos longis intervallis orientis occidentisque, eosque innumerabilis esse mundos. sed nos deum nisi sempiternum intellegere qui ρο08- sumus? Arm. 111,3 (D. 327) 'A., Ἀναξιμένης, ᾿Αρχέλαος, Ξενοφάνης, Διογένης; “εύχιππος, Δημόκριτος, Ἐπίχουρος ἀπείρους χόσμους ἕν τῶι ἀπείρωι χατὰ πᾶσαν περιαγωγήν [Plut. περίστασι». ib. 8 (Ὁ. 329) τῶν ἀπείρους ἀποφηνα- μένων τοὺς κόσμους Ἀ. τὸ ἴσον avrovg ἀπέχειν ἀλλήλων. 4,6 (D. 331) A φϑαρτὸν τὸν χόσμον.

18. Art. II 13, 7 (D. 342) ἃ: [sc τὰ ἄστρα εἶναι] πιλήματα ἀέρος τρο- χοειδῆ, ni ἔμπλεα, κατά τι μέρος ἀπὸ στομίων ἐχπνέοντα φλόγας. 15, 6 (Ὁ. 345) A. χαὶ Μητρόϑωρος ὃ Xloc καὶ Κράτης ἀνωτάτω μὲν πάντων τὸν ἥλιον τετάχϑαι, μετ᾽ αὐτὸν δὲ τὴν σελήνη», ὑπὸ δὲ αὐτοὺς τὰ ἀπλανῆ τῶν ἄστρων χαὶ τοὺς πλανήτας. 16, 5 (D..345) ’A. ὑπὸ τῶν χύχλων χαὶ τῶν σφαι- ρῶν, ἐφ᾽ ὧν ἕχαστος [sc. ἀστήρ] βέβηχε, φέρεσϑαι [sc. τοὺς ἀστέρας].

19. ΞΊΜΡΙ, de caelo 471,1 ταῦτα οὖν, φησίν [Arist. 2913 29] “Ex τῶν περὶ ἀστρολογίαν ϑεωρείσϑω᾽. zul γὰρ ἐχεῖ περὶ τῆς τάξεως τῶν πλανωμένων καὶ περὶ μεγεϑῶν zul ἀποστημάτων ἀποδέδειχται ᾿Αναξιμάνδρου πρώτου τὸν περὶ μεγεϑῶν zul ἀποστημάτων λόγον εὑρηχότος, ὡς Εὔδημος ἱστορεῖ τὴν τῆς ϑέ- σεως τάξιν εἰς τοὺς Πυϑαγορείους πρώτους ἀναφέρων. τὰ δὲ μεγέϑη καὶ τὰ ἀποστήματα ἡλίου καὶ σελήνης μέχρι νῦν ἔγνωσται ἀπὸ τῶν ἐχλείψεων τὴν ἀφορμὴν τῆς καταλήψεως λαβόντα, zul εἰχὸς ἦν ταῦτα χαὶ τὸν ᾿Αναξίμανδρον εὑρηχέναι, χαὶ Ἑρμοῦ δὲ καὶ ᾿Αφροδίτης ἀπὸ τῆς πρὸς τούτους μεταπαραβολῆς.

20. Ῥταν. N. Η. XVII 218 occasum matutinum Vergiliarum Hesiodus.. tradidit fieri, cum aequinoctium autumni conficeretur, Thales XXV. die ab aequi- noctio [vgl. S.12 n. 18], Anaximander XXIX.

21. Art. 1 20,1 (Ὁ. 348) ’A. [sc. τὸν Ἴλιον] κύκλον εἶναι ὀχτωκαιειχοσα- πλασίονα τῆς YnS; ἁρματείωι τροχῶι παραπλήσιον, τὴν ἁψῖδα i ἔχοντα κοίλην, πλήρη πυρός, κατά τι μέρος ἐχφαίνουσαν διὰ στομίου τὸ πὺρ ὥσπερ διὰ πρηστῆρος αὐλοῦ. χαὶ τοῦτ᾽ εἶναι τὸν ἥλιον. 1] (D. 351) A. τὸν μὲν ἥλιον ἴσον εἶναι τῆι γῆι, τὸν δὲ χύχλον, ἀφ᾽ οὗ τὴν ἐχπνοὴν ἔχει χαὶ dp’ οὗ περι- φέρεται, ἑπταχαιειχοσαπλασίω τῆς γῆς. 24,2 (Ὁ. 354) ’A. [sc. γίγνεσϑαι τὴν ἔχλειψιν ἡλίου] τοῦ στομίου τῆς τοῦ πυρὸς ἐχπνοῆς ἀποχλειομένου.

22. — 125, 1 (D. 355) 4, [se. σελήνην] χύχλον εἶναι ἐννεακαιδεκαπλα- σίονα τῆς γῆς; ὅμοιον ἁρματείωι {τροχῶι) χοίλην ἔχοντι τὴν ἁψῖδα καὶ πυ- ρὸς πλήρη. χαϑάπερ τὸν τοῦ ἡλίου, κείμενον λοξόν, ὡς x0xElvov, ἔχοντα μίαν ἐχπνοήν οἷον rose avrov' ἐχλείπειν δὲ κατὰ τὰς τροπὰς τοῦ τροχοῦ. 28, 1 (Ὁ. 358) ’A., “Ξενοφάνης, Βήρωσος ἴδιον αὐτὴν ἔχειν φῶς. 29, 1 (Ὁ. 359) ‚A. [se. ἐκλείπειν τὴν σελήνην] τοῦ στομίου τοῦ ἀρὰν τὸν τροχὸν ἐπιφραττομένου.

28. — ΠῚ 8,1 (D. 367) περὶ βροντῶν ἀστραπῶν κεραυνῶν πρηστήρων τε χαὶ τυφώνων. Ἄ. ἐχ τοῦ πνεύματος ταυτὶ πάντα συμβαίνειν" ὅταν γὰρ περιληφϑὲν νέφει παχεῖ βιασάμενον ἐχπέσηι τῆι λεπτομερείαι καὶ κουφότητι, τόϑ᾽ n μὲν ῥῆξις τὸν ψόφον, ἡ δὲ διαστολὴ παρὰ τὴν μελανίαν τοῦ νέφους τὸν διαυγασμὸν ἀποτελεῖ. Senec. Nat. Qu. II 18 Anaximandrus ommia ad spiritum retulit. tonitrua, inquit, sunt nubis ictae sonus. quare inaequalia sunt? qwia et ipse spiritus inaequalis est. quare et sereno tonat? quia tunc quoque per

crassum et scissum aera spiritus prosilit. at quare aliquando non fulgurat et tonat? quia spiritus infirmior non valuit in flammam, in sonum valuit. quid est ergo ipsa fulguratio? aeris diducentis se corruentisque iactatio Tangwidum ignem nec exiturum aperiens. quwid est fulmen? acrioris densiorisque spiritus cursus. (Folgt Anaxagoras).

24. Arr. II 7,1 (Ὁ. 374) ’A. ἄνεμον εἶναι δύσιν ἀέρος τῶν λεπτοτάτων ἐν αὐτῶι χαὶ ὑγροτάτων ὑπὸ τοῦ ἡλίου χινουμένων ἢ τηκομένων.

25. — III 10, 2 (Ὁ. 810) ’A. λίϑωι κίονι τὴν γῆν προσφερῆ᾽ τῶν ἐπιπέ- δων x x * [5. n. 11, 9].

26. Arıst. de caelo Β 13. 295° 10 εἰσὶ δέ τινες οἱ διὰ τὴν ὁμοιότητά φασιν αὐτὴν [86. γῆν] μένειν, ὥσπερ τῶν ἀρχαίων ᾿4.. μᾶλλον μὲν γὰρ οὐϑὲν ἄνω ἢ χάτω ἢ εἰς τὰ πλάγια φέρεσϑαι προσήχει To ἐπὶ τοῦ μέσου ἱδρυμένον καὶ ὁμοίως πρὸς τὰ ἔσχατα ἔχον' ἅμα δ᾽ ἀδύνατον εἰς τἀναντία ποιεῖσϑαι τὴν χίνησιν, ὥστ᾽ ἐξ ἀνάγχης μένειν.

27. Arıst. Meteor. Β 1. 8ὅ8 6 εἶναι γὰρ τὸ πρῶτον ὑγρὸν ἅπαντα τὸν περὶ τὴν γῆν τόπον, ὑπὸ δὲ τοῦ ἡλίου ξηραινόμενον τὸ μὲν διατμίσαν πνεύ- ματα χαὶ τροπὰς ἡλίου χαὶ σελήνης φασὶ ποιεῖν, τὸ δὲ λειφϑὲν ϑάλατταν εἶναι" διὸ χαὶ ἐλάττω γίνεσϑαι ξηραινομένην οἴονται χαὶ τέλος ἔσεσϑαί ποτε πᾶσαν ξηράν. ALkx. Ζ. ἃ. St. 67,3 οἱ μὲν γὰρ αὐτῶν ὑπόλειμμα λέγουσιν εἶναι τὴν ϑάλασσαν τῆς πρώτης ὑγρότητος" ὑγροῦ γὰρ ὄντος τοῦ περὶ τὴν γῆν τόπου χάπειτα τὸ μέν τι τῆς ὑγρότητος ὕπο τοῦ ἡλίου ἐξατμίζεσϑαι καὶ γίνεσϑαι πνεύματά τε ἐξ αὐτοῦ καὶ τροπὰς ἡλίου τε καὶ σελήνης ὡς διὰ τὰς ἀτμίδας ταύτας καὶ τὰς ἀναϑυμιάσεις χἀχείνων τὰς τροπας ποιουμένων, ἔνϑα ἡ ταύτης αὐτοῖς χορηγία γίνεται, περὶ ταῦτα τρεπομένων" τὸ δέ τι αὐτῆς ὑπολειφϑὲν ἐν τοῖς κοίλοις τῆς γῆς τόποις ϑάλασσαν εἶναι" διὸ καὶ ἐλάττω γίνεσϑαι ξη- ραινομένην ἑχάστοτε ὑπὸ τοῦ ἡλίου χαὶ τέλος ἔσεσϑαί ποτε ξηράν" ταύτης τῆς δόξης ἐγένετο, ὡς ἱστορεῖ Θεόφραστος [Phys. opin. fr. 28. D. 494] ᾿Αναξί- μανδρός τε καὶ Διογένης. Aer. ΠῚ 10,1 (Ὁ. 381) Α. την ϑάλασσάν φησιν εἶναι τῆς πρώτης ὑγρασίας λείψανον, ἧς τὸ μὲν πλεῖον μέρος ἀνεξήρανε τὸ πῦρ, τὸ δὲ ὑπολειφϑὲν διὰ τὴν ἔχχαυσιν μετέβαλεν.

28. Ammıan. XVII 7, 12 (Erdbeben) Anaximander ait arescentem nimia aestuum siccitate aut post madores imbrium terram rimas pandere grandiores, quas penetrat supernus aer violentus et nimius ac per eas vehementi spiritu quas- satam cieri proprüs sedibus. qua de causa tremores hwius modi vaporatis tempo- ribus aut nimia aquarum caelestium superfusione contingunt. ideoque Neptunum umentis substantiae potestatem Ennosigaeon et Sisichthona poetae veteres et theo- ἰοσὶ nuncuparunt [Anasximenes Accursianus vgl. S. 24 n. 21].

29. Arr. IV 3,2 (Ὁ. 387 not.) ’A. δὲ χαὶ ’Avaslunvdoog (?) zal ᾿ἀναξαγόρας καὶ ᾿Αρχέλαος ἀερώδη τῆς ψυχῆς τὴν φύσιν εἰρήκασιν.

30. Αππτ. V 19, 4 (Ὁ. 430) 4. ἐν ὑγρῶι γενηϑῆναι τὰ πρῶτα ξῶια φλοι- οἷῖἴς περιεχόμενα ἀχανϑώδεσι, προβαινούσης δὲ τῆς ἡλικίας ἀποβαίνειν ἐπὶ τὸ ξηρότερον χαὶ περιρρηγνυμένου τοῦ φλοιοῦ ἐπ᾿ ὀλίγον μεταβιῶναι. ÜENSO- RIN. 4,7 A. Milesius videri sibi ex aqua terraque calefactis exortos esse sive pisces seu piscibus simillima animalia,; in his homines concrevisse fetusque ad puber- tatem intus retentos tunc demum ruptis illıs viros mulieresque qui iam se alere possent processisse. Prur. Symp. VIII 8, 4 οἱ δ᾽ ἀφ᾽ Ἕλληνος τοῦ παλαιοῦ χαὶ

3, ANAXIMENES A. 1-4. A. LEBEN UND LEHRE. 91

πατρογενείωι Ποσειδῶνι ϑύουσιν, ἐχ τῆς ὑγρᾶς τὸν ἄνϑρωπον οὐσίας φῦναι δόξαντες ὡς καὶ Σύροι" διὸ καὶ σέβονται τον ἰχϑῦν ὡς ὁμογενῆ καὶ σύντρο- φον ἐπιειχέστερον ᾿Δναξίμανδρου φιλοσοφοῦντες᾽ οὐ γὰρ ἐν τοῖς αὐτοῖς ἐχεῖνος ἐχϑῦς χαὶ ἀνϑρώπους, ἀλλ᾽ ἐν ἰχϑύσιν ἐγγενέσϑαι τὸ πρῶτον ἀνϑρώπους ἀπο- φαίνεται καὶ τραφέντας, ὥσπερ οἱ γαλεοί, καὶ γενομένους ἱκανοὺς ξαυτοῖς βοη- ϑεῖν ἐχβῆναι τηνικαῦτα καὶ γῆς λαβέσϑαι. καϑάπερ σὺν το πὺρ τὴν vAnv, εξ ἧς ἀνήφϑη, μητέρα χαὶ πατέρα οὖσαν ἤσϑιεν, ὡς ὁ τὸν Kıjvxos γάμον εἰς τὰ Ἡσιόδου παρεμβαλὼν εἴρηχεν, οὕτως ὃ A. τῶν ἀνϑρώπων πατέρα καὶ μητέρα χοινὸν ἀποφήνας τὸν ἰχϑῦν διέβαλε πρὸς τὴν βρῶσιν; vgl. de soll. anim. 33. 982 A τοῦ δὲ γαλεοῦ τὸ φιλόστροργον... τίχτουσι μὲν γὰρ wıov εἶτα ζῶιον οὐχ ἐχτὸς ἀλλ᾽ ἐντὸς ἐν ἑαυτοῖς χαὶ τρέφουσιν οὕτω χαὶ φέρουσιν ὥσπερ ἐκ δευτέρας γενέσεως" ὅταν δὲ μείζονα γένηται, μεϑιᾶσι ϑύραζε κτλ.

᾿Αναξιμένης Εὐρυστράτου ΠΠιλήσιος ἤχουσεν Avasıunavögov (ἔνιοι δὲ χαὶ Παρμενίδου φασὶν ἀχοῦσαι αὐτόν; versprengte Notiz). οὗτος ἀρχὴν ἀέρα εἶπεν καὶ τὸ ἄπειρον. χινεῖσϑαι δὲ τὰ ἄστρα οὐχ ὑπὸ [so BP!] γῆν, ἀλλὰ περὶ γῆν.

χέχρηταί τε λέξει [so BP] Ἰάδι ἁτιλῆι χαὶ ἀττερίττῳ. χαὶ γεγένη- ται μέν, χαϑά φησιν ᾿Απολλόδωρος, zregl τὴν Σάρδεων ἅλωσιν, ἐτε- λεύτησε δὲ τῆι ἑξηχοστῆι τρίτην ὀλυμπιάδι [6285]; vgl. Ah. Mus. 31, 27.

γεγόνασι δὲ χαὶ ἄλλοι δύο “αμψαχηνοί, δήτωρ καὶ ἱστορι- χός, ὃς ἀδελφῆς υἱὸς ἦν τοῦ ῥήτορος τοῦ τὰς ᾿4“λεξάνδρου πράξεις γεγραφότος.

AvaSıuevng Εὐρυστράτου ϊιλήσιος φιλόσοφος, μαϑητὴς xal διάδοχος “Ἀναξιμάνδρου τοῦ Mılmolov, οἱ δὲ xal Παρμενίδου ἔφα- σαν. γέγονεν (ἔν τῆι ve ὀλυμητιάδι |560/7)) ἐν τῆι Σάρδεων ἁλώ- σει, ὅτε Κῦρος ὁ Πέρσης Κροῖσον χαϑεῖλεν [- 546].

3. Evszr. Chron. Avafıuevng φυσιχὸς ἐγνωρίζετο 01.55, 4 [557|6, Kyros Regierungsantritt]. |

A. δὲ ἀέρα χαὶ “ηιογένης τιρότερον ὕδατος καὶ μάλιστ᾽ ἀρχὴν τιϑέασι τῶν ἁτιλῶν σωμάτων... 21 τί τὸ αἴτιον; οὐ γὰρ δὴ τό γε ὑποχείμενον αὐτὸ ποιεῖ μεταβάλλειν ἑαυτό᾽ λέγω δ᾽ οἷον οὔτε τὸ ξύλον οὔτε ὁ χαλχὸς αἴτιος τοῦ μεταβάλλειν ἑχάτερον αὐτῶν οὐδὲ ποιεῖ τὸ μὲν ξύλον κλίνην ὃ δὲ χαλκὸς ἀνδριάντα, ἀλλ᾽ ἕτε- ρόν τι τῆς μεταβολῆς αἴτιος.

5. SIMPL. Phys. 24, 26 (Theophr. Phys. Dox. fr. 2. D. 476).

‚4. δὲ Εὐρυστράτου Mılmouog, ἑταῖρος γεγονὼς Avasıudvöoov, μίαν μὲν χαὶ αὐτὸς τὴν ὑττοχειμένην φύσιν χαὶ ἄπειρόν φησιν ὥστιερ ἐχεῖνος, οὐχ ἀόριστον δὲ ὥστιερ ἐχεῖνος, ἀλλὰ ὡρισμένην, ἀέρα λέγων αὐτόν᾽ διαφέρειν δὲ μανότητι χαὶ πυχγνότητι χατὰ τὰς οὐσίας. χαὶ ἀραιούμενον μὲν ττῦρ γίνεσϑαι, τιυχνούμενον δὲ ἄνε- μον, εἶτα νέφος, ἔτι δὲ μᾶλλον ὕδωρ, εἶτα γῆν, εἶτα λίϑους, τὰ δὲ ἄλλα ἐχ τούτων. χίνησιν δὲ χαὶ οὗτος ἀίδιον ποιεῖ, δι᾿ ἣν χαὶ τὴν μεταβολὴν γίνεσϑαι. 149, 82 Erri γὰρ τούτου μόνου Θεό- φραστος ἐν τῆι ᾿Ιστορίαι τὴν udvwow εἴρηχε χαὶ πύχνωσιν, δῆλον δὲ ὡς καὶ οἱ ἄλλοι τῆι μανότητι χαὶ σπυυχνότητι ἐχρῶντο.

AvaSıuevnv δέ φασι τὴν τῶν ὅλων ἀρχὴν τὸν ἀέρα eircelv χαὶ τοῦτον δἶναι τῶι μὲν μεγέϑει ἄτίειρον, ταῖς δὲ zregi αὐτὸν ποιό- τησιν ὡρισμένον᾽ γεγγᾶσϑαί τὸ πάντα κατὰ τινὰ TTÜRVWOLV τούτου χαὶ πάλιν ἀραίωσιν. τήν ye μὴν κίνησιν ἐξ αἰῶνος ὑπάρχειν᾽ χπιλουμένου δὲ τοῦ ἀέρος πρώτην γεγενῆσθαι λέγει τὴν γῆν πλα- τεῖαν μάλα᾽ διὸ χαὶ χατὰ λόγον αὐτὴν ἐποχεῖσϑαι τῶι ἀέρι" χαὶ τὸν ἥλιον χαὶ τῆν σελήνην χαὶ τὰ λοιπὰ ἄστρα τὴν ἀρχὴν τῆς γενέσεως ἔχειν ἐκ γῆς. ἀποφαΐένεται γοῦν τὸν ἥλιον γῆν, διὰ δὲ τὴν ὀξεῖαν χίνησιν χαὶ μάλ᾽ ἱχανῶς ϑερμὴν ταύτην καῦσιν λαβεῖν.

A. δὲ xal αὐτὸς ὧν ΠΠιλήσιος υἱὸς δ᾽ Εὐρυστράτου, ἀέρα 1 ἄπειρον ἔφη τὴν ἀρχὴν εἶναι, ἐξ οὗ τὰ γινόμενα χαὶ τὰ γεγονότα χαὶ τὰ ἐσόμενα χαὶ ϑεοὺς χαὶ ϑεῖα γίνεσθαι, τὰ δὲ λοιττὰ ἐκ τῶν τούτου ἀπογόνων. τὸ δὲ εἶδος τοῦ ἀέρος τοιοῦτον᾽' ὅταν μὲν 2 ὁμαλώτατος ἦι, ὄψει ἄδηλον, δηλοῦσϑαι δὲ τῶι ψυχρῶι χαὶ τῶι ϑερμῶι χαὶ τῶι νοτερῶι χαὶ τῶι κινουμένωι. κινεῖσϑαι δὲ dei’ οὐ γὰρ μεταβάλλειν ὅσα μεταβάλλει, δὲ μὴ χινοῖτο. πυχνούμενον γὰρ χαὶ ἀραιούμεγον διάφορον φαίνεσθαι" ὅταν γὰρ εἰς τὸ ἀραιότερον 8 διαχυϑῆι, srög γίνεσϑαι, ἀνέμους δὲ πάλιν εἶναι ἀέρα πυχνούμε- γον, ἐξ ἀέρος (δὲ) γέφος ἀποτελεῖσϑαι κατὰ τὴν πίλησιν, ἔτι δὲ μᾶλλον ὕδωρ, ἐττὶ σιλεῖον σπυυχχνωϑέντα γῆν χαὶ εἰς τὸ μάλιστα ἱπυχνότατον] λίϑους. ὥστε τὰ κυριώτατα τῆς γενέσεως ἐναντία δῖναι ϑερμόν τὸ χαὶ ψυχρόν. τὴν δὲ γῆν ττλατεῖαν εἶναι ἐπ᾽ 4 ἀέρος ὀχουμένην, ὁμοίως δὲ χαὶ ἥλιον χαὶ σελήνην χαὶ τὰ ἄλλα ἄστρα πάντα πύρινα ὄντα ἐποχεῖσϑαι τῶι ἀέρι διὰ ττλάτος. γε- 5 γονέναι δὲ τὰ ἄστρα Ex γῆς διὰ τὸ τὴν ἐχμάδα &x ταύτης ἀνίστα- σϑαι, ἧς ἀραιουμένης τὸ τιῦρ γίνεσϑαι, ἐχ δὲ τοῦ πυρὸς UETEWEL- ζομένου τοὺς ἀστέρας συνίστασθαι. εἶναι δὲ χαὶ γεώδεις φύσεις

ἐν τῶι τόπωι τῶν ἀστέρων συμτιεριφερομένας ἐχείνοις. οὐ χινεῖσϑαι δὲ ὑπὸ γῆν τὰ ἄστρα λέγει, χαϑὼς ἕτεροι ὑπειλήφασιν, ἀλλὰ περὶ γῆν, ὡστιερεὶ τιερὶ τὴν ἡμετέραν χεφραλὴν στρέφεται τὸ πιλίον. χρύπτεσϑαί τε τὸν ἥλιον οὐχ ὑπὸ γῆν γενόμενον, ἀλλ ὑπὸ τῶν τῆς γῆς ὑψηλοτέρων μερῶν Oxertöuevov xal διὰ τὴν πλείονα ἡμῶν αὐτοῦ γενομένην ἀπόστασιν. τὰ δὲ ἄστρα μὴ ϑερ- μαίνειν διὰ τὸ μῆχος τῆς ἀποστάσεως. ἀνέμους δὲ γεννᾶσϑαι, ὅταν ἦι πιεπυχνωμένος 6 ἀὴρ χαὶ ὠσϑεὶς φέρηται᾽ συνελϑόντος δὲ χαὶ ἐπὶ πιλεῖον ττ:αχυνϑέντος νέφη γεννᾶσϑαι καὶ οὕτως εἰς ὕδωρ μεταβάλλειν. χάλαζαν δὲ γίνεσϑαι, ὅταν ἀτιὸ τῶν νεφῶν τὸ ὕδωρ Η a > N ᾽} χαταφερόμενον τταγῆτ᾽ χιόνα δέ, ὅταν αὐτὰ ταῦτα ἐνυγρότερα ὄντα πῆξιν λάβηι. ἀστραττὴν δ᾽ ὅταν τὰ νέφη διιστῆται βίαι πίνευ- μάτων᾽ τούτων γὰρ διισταμένων λαμπρὰν χαὶ πυρώδη γίνεσϑαι τὴν αὐγήν. ἶριν δὲ γεννᾶσϑαι τῶν ἡλιακῶν αὐγῶν εἰς ἀέρα Ovve- στῶτα σιιτιτουσῶν. σεισμὸν δὲ τῆς γῆς ἐπὶ πλεῖον ἀλλοιουμένης ὑπὸ ϑερμασίας χαὶ ψύξεως. ταῦτα μὲν οὖν ᾿Αναξιμένης. οὗτος ἤχμασε regt ἔτος πρῶτον τῆς πεντηχοστῆς ὀγδόης ὀλυμτιιάδος [548/7].

8, Hermsas Irris. 7 (Ὁ. 653) ἐπειδὰν δὲ ἡγήσωμαι δόγμα ἔχειν ἀκίνητον, ᾿Ἀ.. ὑπολαβὼν ἀντιχέχραγεν᾽ ἀλλ᾽ ἐγώ σοί φημι" τὸ πᾶν ἐστιν ὃ ἀήρ, καὶ οὗτος πυχνούμενος καὶ συνιστάμενος ὕδωρ καὶ γῇ γίνεται, ἀραιούμενος δὲ χαὶ δια- χεόμενος αἰϑὴρ καὶ πῦρ, εἰς δὲ τὴν αὑτοῦ φύσιν ἐπανιὼν ano‘ ἀραιωϑεὶς δὲ χαὶ πυχνωϑείς. φησίν, ἐξαλλάσσεται.

9. Cıc. Acad. II 37, 118 post [näml. Anaximandrum] eius auditor Anascimenes infinitum aera, sed ea quae ex eo orerentur, definita: gigni autem terram, aquam, ignem, tum ex his ommia.

10. Cıc. denat. d. 1 10, 26 post A. aera deum statwit eumque gigni esseque im- mensum et infinitum et semper in motu, quasi aut aer sine ulla forma deus esse possit, cum praesertim deum non modo aliqua, sed pulcherrima specie deceat esse, aut non omne quod ortum sit mortalitas consequatur. 11. inde Anaxagoras, qui accepit ab Anasximene disciplinam ete. Aucustin. C. Ὁ. VOII 2 iste [Ana- ximander] Anaximenen discipulum et successorem reliquit, qui omnes rerum causas aeri infinito dedit, nec deos negavit aut tacuit; non tamen ab ipsis aerem fac- tum, sed ipsos ex aere ortos credidit. Ast. 17,13 (Ὁ. 302) ’A. τὸν ἀέρα (näml. ϑεὸν εἶναι)" δεῖ δ᾽ ὑπαχούειν ἐπὶ τῶν οὕτως λεγομένων τὰς ἐνδιηκούσας τοῖς στοιχείοις ἢ τοῖς σώμασι δυνάμεις.

11. Sımpr. Phys. 1121, 12 γενητὸν δὲ χαὶ φϑαρτὸν τὸν ἕνα κόσμον ποι- οὔσιν, 0001 ἀεὶ μέν φασιν εἶναι χόσμον, οὐ μὴν τὸν αὐτὸν ἀεί, ἀλλὰ ἄλλοτε ἄλλον γινόμενον χατὰά τινας χρόνων περιόδους, ὡς ᾿Αναξιμένης τε καὶ Ἡρα- χλειτος χαὶ Διογένης καὶ ὕστερον οἱ ano τῆς Στοᾶς [s. Anaximand. 17, 8.19].

12. A&r. Π 2, 4 (Ὁ. 329» not.) χαὲ οἱ μὲν μυλοειδῶς [vgl. Hipp. 1,6], οἱ δὲ τροχοῦ δίχην περιδινεῖσϑαι [Anaximander 8, ἢ. 21], nämlich τὸν χόσμον.

13. — II 11, 1 (D. 889) ’4. χαὶ Παρμενίδης τὴν περιφορὰν τὴν ἐξωτάτω τῆς γῆς εἶναι τὸν οὐρανόν.

14. Art. I113, 10 (Ὁ. 342) Ἀ. πυρίνην μὲν τὴν φύσιν τῶν ἄστρων, περιέχειν δέ τινα καὶ γεώδη σώματα συμπεριφερόμενα τούτοις ἀόρατα. Ebenda 14,3 (D.344) 4. ἥλων δίχην ζΦαταπεπηγέναι τὰ ἄστρα τῶι κρυσταλλοειδεῖ. ἔνιοι [1] δὲ πέταλα εἶναι πύρινα ὥσπερ ζωγραφήματα. 16,6 (Ὁ. 846) A. οὐχ ὑπὸ τὴν γῆν, περὶ αὐτὴν δὲ στρέφεσϑαι τοὺς ἀστέρας. Arıst. Meteor. B 1. 3542 28 πολλοὺς πει- σϑῆναι τῶν ἀρχαίων μετεωρολόγων τὸν ἥλιον μὴ φέρεσϑαι ὑπὸ γῆν ἀλλὰ περὶ τὴν γῆν καὶ τὸν τόπον τοῦτον, ἀφανίζεσθαι δὲ καὶ ποιεῖν νύχτα διὰ τὸ ὕψη- λὴν εἶναι πρὸς ἄρχτον τὴν γῆν. ΔΈΤ. ΠΊ9, 1. 2 Πλάτων τας ἐπισημασίας τάς τε χειμερινὰς καὶ τὰς ϑερινὰς κατὰ τὰς τῶν ἄστρων ἐπιτολάς τε zul δυσμὰς γίνεσϑαι. ᾿Α. δὲ διὰ μὲν ταῦτα μηδὲν τούτων, διὰ δὲ τὸν ἥλιον μόνον.

15. Arr. II 20, 2 (Ὁ. 848) ’A. πύρινον ὑπάρχειν τὸν ἥλιον ἀπεφήνατο. 22,1 (Ὁ. 852) ’4. πλατυν ὡς πέταλον τὸν ἥλιον. 28, 1 (D. 352) περὶ τροπῶν ἡλίου. ᾿4. ὑπὸ πεπυχνωμένου ἀέρος καὶ ἀντιτύπου ἐξωϑεῖσϑαι τὰ ἄστρα.

10. Tueo Smyrn. ®. 198, 14 Hill. ἱστορεῖ ἐν ταῖς στρολογίαις (fr. 94 Sp.], ὅτι Οἰνοπίδης εὗρε πρῶτος... ᾿ἀναξιμένης δὲ ὅτι ἣ σελήνη ἐκ τοῦ ἡλίου ἔχει τὸ φῶς χαὶ τίνα ἐχλείπει τρόπον. ΑἘτ. ΤΙ 25, 2 ’A. (Ὁ. 356) πυρί- vnv τὴν σελήνην.

11. Aerr. DI 3, 2 (D. 368, nach Anaximand. n. 23) ᾿Αναξιμένης ταὐτὰ τούτωι, προστιϑεὶς τὸ ἐπὶ τῆς ϑαλάσσης, ἥτις σχιζομένη ταῖς κώπαις παρα- στίλβει. 4, 1 (Ὁ. 370) A. νέφη μὲν γίνεσθαι παχυνϑέντος ἐπὶ πλεῖον τοῦ ἀέρος, μᾶλλον δ᾽ ἐπισυναχϑέντος ἐχϑλίβεσθαι τοὺς ὄμβρους, χάλαζαν δέ, ἐπειδὰν To χαταφερόμενον ὕδωρ παγῆι, χιόνα δ᾽ ὅταν συμπεριληφϑῆι τι τῶι ὑγρῶι πνευματικόν.

18. — ΠῚ 5, 10 (Ὁ. 818) ’4. ἦριν γίνεσϑαι zart’ αὐγασμὸν ἡλίου πρὸς νέφει πυχνῶι καὶ παχεῖ καὶ μέλανι παρα τὸ μὴ δύνασϑαι τὰς ἀχτῖνας εἰς τὸ πέραν διαχόπτειν ἐπισυνισταμένας αὐτῶι. SCHOL. ARAT. p. 515,27 M. (aus Poseidonios) τὴν ἶριν ’A. φησὶ γίνεσϑαι ἡνίχα ἂν ἐπιπέσωσιν αἱ τοῦ ἡλίου αὐγαὶ εἰς παχὺν χαὶ πυχνὸν τὸν ἀέρα. ὅϑεν τὸ μὲν πρότερον αὐτοῦ τοῦ ἡλίου φοινικοῦν φαίνεται διακαιόμενον ὑπὸ τῶν ἀχτίνων, τὸ δὲ μέλαν ᾿καταχρατούμενον ὑπὸ τῆς ὑγρότητος. χαὶ γυχτὸς δέ φησι γίνεσϑαι τὴν ἶριν ἀπὸ τῆς σελήνης, ἀλλ᾽ οὐ πολλάκις διὰ τὸ μὴ πανσέληνον εἶναι διὰ παντὸς καὶ ἀσϑενέστερον αὐτὴν φῶς ἔχειν τοῦ ἡλίου.

19. GALEn. in Hipp. de hum. HI XVI 395 K. (mittelbar aus Poseidonios) A. δὲ ἐξ ὕδατος zul ἀέρος γίνεσϑαι τοὺς ἀνέμους βούλεται καὶ [τῆ] ῥύμηι τινὶ ἀγνώστωι φέρεσϑαι βιαίως καὶ τάχιστα ὡς τὰ πτηνὰ πέτεσϑαι.

20. Arr. III 10, 8 (Ὁ. 377) ’A. τραπεζοειδῆ [nämlich τὴν γῆν]. Arıstor. de caelo B 13. 294b 13 ’A. δὲ χαὶ ᾿ἀναξαγόρας καὶ Δημόκριτος τὸ πλάτος αἴτιον εἶναί φασι τοῦ μένειν αὐτήν" οὐ γαρ τέμνειν, αλλ᾽ ἐπιπωματίξειν τὸν ἀέρα τὸν χάτωϑεν, ὅπερ φαίνεται τὰ πλάτος ἔχοντα τῶν σωμάτων ποιεῖν" ταῦτα γὰρ καὶ πρὸς τοὺς ἀνέμους ἔχει δυσκινήτως διὰ τὴν ἀντέρεισιν. ταὐτὸ δὴ τοῦτο ποιεῖν τῶι πλάτει φασὶ τὴν γὴν πρὸς τον ὑποχείμενον ἀέρα. τὸν δ᾽ οὐχ ἔχοντα [ποῦ ἘΠ τοῦ} μεταστῆναι τόπον ἱκανὸν ἀϑρόον τῶι χάτωϑεν

ἠρεμεῖν, ὥσπερ τὸ ἐν ταῖς χλεψύδραις ὕδωρ. Vgl. Aet. III 1ὅ, 8 (Ὁ. 380).

21. ΑΒΙΒΤΟΥ. Meteor. Β 7.3655 6 4. δέ φησι βφεχομένην τὴν γῆν xal ξηραι- γομένην ῥήγνυσϑαι χαὶ ὑπὸ τούτων τῶν ἀπορρηγνυμένων κολωνῶν ἐμπιπτόν- τῶν σείεσϑαι᾽ διὸ χαὶ ylyveodaı τοὺς σεισμοὺς ἔν τε τοῖς αὐχμοῖς χαὶ πάλιν ἐν ταῖς ὑπερομβριάις" ἔν TE γὰρ τοῖς αὐχμοῖς, ὥσπερ εἴρηται, ξηραινομένην

A. 14—23. LEBEN UND LEHRE. B. 1.2. FRAGMENTE. 25

ῥήγνυσθαι, zal ὑπὸ τῶν ὑδάτων ὑπερυγραινομένην διαπίπτειν. Vgl. Aet. ΠῚ 15, 8. Senec. Nat. Qu. VI 10 und S. 20.n. 28.

22. Garen. in Hipp. ἃ. nat.h. XV 25 H. aus Sabinos οὔτε γὰρ πάμπαν ἀέρα λέγω τὸν ἄνϑρωπον ὥσπερ ᾿Α.

23. Prrtoronx. de anima 9,9 Hayd. οἱ δὲ ἀερίαν [nämlich τὴν ψυχήν] ὡς 4. χαί τινες τῶν Στωιχῶν. 87,2 Διογένης ὃ ᾿Απολλωνιάτης καὶ A. ἀρχὴν τῶν ὄντων τὸν ἄερα λέγοντες ἐχ τούτου χαὶ τὴν ψυχὴν ἔλεγον, καὶ γινώσκειν μὲν πάντα τὴν ψυχὴν ὡς ἔχουσαν τὴν τῶν πάντων ἀρχήν, κινητικωτάτην δὲ εἶναι διὰ λεπτομέρειαν. Vgl. ἔν. 2; Aet. IV 8, 2. Plato Phaedon p. 908.

ἢ χαϑάπερ A. ὃ παλαιὸς ὥιετο, μήτε τὸ ψυχρὸν ἐν οὐσίαι μήτε τὸ ϑερμὸν ἀπολείπτωμεν, ἀλλὰ πάϑη κοινὰ τῆς ὕλης ἐτίι- γιγνόμενα ταῖς μεταβολαῖς" τὸ γὰρ συστελλόμεγον αὐτῆς καὶ πσπύυ- χγούμεγον ψυχρὸν εἶναί φησι, τὸ δ᾽ ἀραιὸν χαὶ τὸ χαλαρόν (οὕτω WS ὀνομάσας χαὶ τῶι ῥήματι) ϑερμόν. ὅϑεν οὐχ ἀτιξδικότως λέ- γεσϑαι τὸ χαὶ ϑερμὰ τὸν ἄνϑρωτπιον ἐχ τοῦ στόματος χαὶ ψυχρὰ μεϑιέναι᾽ ψύχεται γὰρ ἡ πνοὴ σπιιεσϑεῖσα χαὶ πυχνωϑεῖσα τοῖς χείλεσιν, ἀνειμένου δὲ τοῦ στόματος Exreintovoa γίγνεται ϑερμὸν ὑπὸ μαγότητος. τοῦτο μὲν οὖν ἀγνόημα στοιεῖται τοῦ ἀνδρὸς ὃ ᾿Τριστοτέλης |Probl. 84, 7. 964" 102] ἀνειμένου γὰρ τοῦ στόματος ἐχχινεῖσϑαι τὸ ϑερμὸν ἐξ ἡμῶν αὐτῶν, ὅταν δὲ συστρέψαντες τὰ χείλη φυσήσωμεν οὐ τὸν ἐξ ἡμῶν ἀλλὰ τὸν ἀέρα τὸν τιρὸ τοῦ στόματος ὠϑεῖσϑαι ψυχρὸν ὄντα χαὶ σπιροσεμτείτιτειν.

AvaSıuevng Εὐρυστράτου πιλήσιος ἀρχὴν τῶν ὄντων ἀέρα ἀπεφήνατο᾽ Ex γὰρ τούτου πάντα γίγνεσϑαι χαὶ εἰς αὐτὸν πάλιν ἀναλύεσθαι. “οἷον ἡ ψυχή, φησίν, ἡ ἡμετέρα ἀὴρ οὖσα συγχρατεῖ ἡμᾶς, καὶ ὅλον τὸν κόσμον πνεῦμα χαὶ ἀὴρ περιέχει λέγεται δὲ συνωνύμως ἀὴρ καὶ πνεῦμα. ἁμαρτάνει δὲ ἐξ ἀπλοῦ χαὶ μονοειδοῦς ἀέρος χαὶ πνεύματος δοχῶν συγε- στάναι τὰ ζῶια ἀδύνατον γὰρ ἀρχὴν μίαν τὴν ὕλην τῶν ὄντων ὑποστῆναι, ἀλλὰ xal τὸ ποιοῦν αἴτιον χρὴ ὑτιοτυϑέναι᾽ οἷον ἄρ- γυρος οὐχ ἀρχεῖ πρὸς τὸ ἔχπωμα γενέσϑαι, ἐὰν μὴ τὸ ποιοῦν Nu τουτέστιν ἀργυροχότιος᾽ ὁμοίως χαὶ ἐπὶ τοῦ χαλχοῦ χαὶ τοῦ ξύλου χαὶ τῆς ἄλλης ὕλης.