Chapter 35 of 36
· 35
मोधाचा मोघकमोणो मोघज्ञाना विचेतसः । राक्षसीमासुरीं चैव प्रकृति मोहिनीं भिताः ॥ मोघाशाः ब्रथा आश्चाः आशिषः येषां ते मोघाशाः, तथा मोघकमौणः यानि च अग्निहोत्रादीनि तैः अनुष्ठीय- मानानि कमणि तानि च, तेषां भगवत्परिभवात्, खात्म- भूतस्य अवज्ञानात्, मोघान्येव निष्फलानि कमाणि भव- न्तीति मोघकमांण" । तथा मोघज्ञानाः मोघं निष्फलं ज्ञानं
येषां ते मोघज्ञानाः, ज्ञानमपि तेषां निष्फट्मेव स्यात् । विचेतसः विगतविवेकाश्च भवन्ति इद्यभिप्रायः | किच~ ते भवन्ति राक्षसी रक्षसां प्रकृति स्वभावम्
आसुरीम् असुराणां च प्रकृति मोहिनी मोहकरीं देहात्मवा- दिनीं भरिताः आशिता, छिन्द्धि; भिन्द्धि; पिब, खाद, ९ भ
परस्वमपहर, इयेवं वदनशीला क्रूरकमाणो भवन्ति इत्यथ.; क
ये पुनः श्रदधानाः भगवद्धक्तिछक्षणे मोक्षमार्गे प्रबृत्ताः- महात्मानस्तु मां पाथं दैवीं पकृतिमाभिताः | भजन्त्यनन्यमनसो ज्ञात्वा भूतादिमव्ययम् ॥
महात्मानस्तु अष्षुद्रचित्ताः माम् ईश्वरं पाथं देवीं देवानां प्रकृति शामदमद्याश्रद्धादिढक्षणाम् आश्रिताः सन्तः भजन्ति सेवन्ते अनन्यमनस. अनन्यचित्ता: ज्ञात्वा भूतादि भूतानां वियदादीनां प्राणिनां च आदिं कारणम् अव्ययम् ॥
कथम् ८-- सततं कीतेयन्तो मां यतन्तश्च दढबताः । नमस्यन्तञ्च मां मत्या निलययुक्ता उपासते ॥
सवतं सवेदा भगवन्तं ब्रह्मस्वरूपं मां कीतेयन्तः, यतन्त- श्च इन्द्रियोपसंहारशमदमदयाहिसादिरक्षणः धर्मैः प्रयतन्तश्च, दृढत्रता. दृढं स्थिरम् अचास्यं व्रतं येषां ते दृढव्रताः नम- स्यन्तश्च मां हृदयेशयम् आत्मानं भक्या निययुक्ताः सन्तः कथ क उपासते सेवन्ते ॥
ज्ञानयज्ञेन चाप्यन्ये यजन्तो भासुपासने । एकत्वेन परथक्तवेन बहूधा विश्वतोमुखम् ।॥१५॥
ज्ञानयज्ञेन ज्ञानमेव भगवद्विषयं यज्ञः तेन ज्ञानयज्ञेन यजन्तः पूजयन्तः माम् इश्वरं च अपि अन्ये अन्याम् उपास- नां परित्यज्य उपासते । तच्च ज्ञानम्--एकत्वेन ' एकमेव परं ब्रह्मः इति परमार्थदशनेन यजन्तः उपासते । केचिच्च प्रथ- क्तवेन ‹ आदियचन्द्रादिभेदेन स एव भगवान् विष्णुः अव- स्थितः ` इति उपासते । केचित् “बहुधा अवस्थितः स एव भगवान् सर्वतोमुखः विन्वरूपः ` इति तं विश्वरूपं सवेतोमुखं बहुधा बहुप्रकारेण उपासते ॥
यदि बहुभिः प्रकारैः उपासते, कथं स्वामेव उपासते इति, अत आह--
अहं क्रतुरहं यज्ञः खधाहमहमौषधम् । मच्ोऽदमहमेवाज्यमहमभ्रिरदं हतम् ॥ १६ ॥
अहं कतुः श्रौतकमभेदः अहमेव । अहं यज्ञः स्मातैः । किंच स्वधा अन्नम् अहम्, पित्रभ्यो यत् दीयते । अहम् ओषधं सर्वप्राणिभिः यत् अद्यते तत् ओषधशब्दश्चग्दितं व्री- हियवादिसाधारणम् । अथवा स्वधा इति सवेप्राणिसाधा- रणम् अन्नम्, ओषधम् इति व्याध्युपरामनार्थ भेषजम् । मन्न: अहम्, येन पितृभ्यो देवताभ्यश्च हविः दीयते । अहमेव आज्यं हविश्च । अहम् अभि.) यस्मिन् हूयते हविः सः अभिः अहम् । अहं हृतं हवनकमै च ॥
किच~ पिताहमख जगतो माता धाता पितामहः । वेद्यं पविच्रमोकार ऋक्साम यञ्चुरेव च ॥ १७॥ पिता जनयिता अहम् अस्य जगतः, माता जनयिच्री, धाता कमेफटस्य प्राणिभ्यो विधाता, पितामहः पितुः पिता,
के $ के विचरं र । वेद्यं वेदितव्यम्, पवित्रं पावनम् ओंकारः, ऋक् साम यजुः एव च ॥
गतिभेतो परशुः साक्षी निवासः रारणं खुदत | प्रभवः प्रलयः स्थानं निधानं बीजमव्ययम् ॥
गतिः कमेफठम्, भता पोष्टा; प्रभुः स्वामी, साक्षी प्राणिनां कृताकृतस्य, निवास. यस्मिन् प्राणिनो निवसन्ति, दारणम् आतौनाम्, प्रपन्नानामा्तिहरः । सुत् प्रत्युपका- रानपेक्षः सन् उपकारी, प्रभवः उत्पत्ति जगत., प्रख्यः प्रीयते अस्मिन् इति, तथा स्थानं तिष्ठति अस्मिन् इति, निधानं निक्षेपः काडान्तरोपभोग्य प्राणिनाम्, बीजं प्ररोहका- रणं प्ररोहधर्मिणाम्, अन्यय यावत्संसारभाविलरात् अव्ययम्, न हि अबीजं किचित् प्ररोहति, नियं च प्ररोहदश्चैनात् बीजसंततिः न व्येति इति गम्यते ॥
किच- तपाम्यहमहं वषे निगरह्ाम्युत्छजामि च । अश्ृतं चैव सत्युश्च सदसचाहमजैन ॥ १९ ॥ तपामि अहम् आदिलयो भूत्वा केशित् रदिमभिः
उल्बणैः । अहं वषं कैथित् रदिमिभि उत्छजामि । उत्सृज्य पुनः निगृह्णामि कथित् रदिमभिः अष्टमिः मासैः पुनः उत्स-
जामि प्रावृषि । अमृतं चेव देवानाम्, मृत्युश्च मर्त्यानाम् । सत् यस्य यत् संबन्धितया विद्यमानं तत्; तद्विपरीतम् असच्च एव अहम् अजन । न पुनः अलयन्तमेव असत् भगवान्, खयं कायैकारणे वा सदसती ॥
ये पूर्वोक्तैः निवृ्तिप्रकारेः एकत्वप्रथक्त्वादिविज्ञाने. यज्ञे मां पूजयन्तः उपासते ज्ञानविदः, ते यथाविज्ञानं मामेव ्राप्ुबन्ति । ये पुनः अज्ञाः कामकामा.--
नैविद्या मां सोमपाः पूतपापा यज्ञेरिष्ा खगेति प्राथयन्ते । ते पुण्यमासाद्य सुरेन्द्रलोक मश्नन्ति दिव्यान्दिवि देवभोगान् ॥२०॥
त्रैविध्ाः ऋग्यजुःसामविदः मां वखादिदेवरूपिणं सोमपा. सोमं पिबन्तीति सोमपाः, तेनैव सोमपानेन पूतपापाः शुद्ध- किल्बिषाः, यज्ञैः अभ्निष्टोमादिभिः इष्रा पूजयित्वा स्वरौति स्वगैगमनं स्वरेव गतिः खगंतिः ताम्, प्रार्थयन्ते । ते च पुण्यं पुण्यफरम् आसाद्य संप्राप्य सुरेन्द्रलोकं शतक्रतो सानम् अ- अन्ति युते दिव्यान् दिवि भवान् अप्रारृतान् देवभोगान् देवानां भोगान् ॥
ते तं श्रुत्वा खगेलोक विराटं क्षीणे पुण्ये मल्येलोकं विन्त | एवं च्रथीधभेमनुप्रपन्ना गतागतं कामकामा टमन्ते ॥ २१॥ ते तं भुक्स्वा स्वगैोकं विशां विस्तीर्ण क्षीणे पुण्ये मत्येखोकं विदन्ति आविशन्ति! एवं यथोक्तेन प्रकारेण तरयी- धमं केव वेदिकं कर्म॑ अनुप्रपन्ना. गतागतं गतं च आगतं च गतागतं गमनागमन कामकामाः कामान् कामयन्ते इति कामकामाः रमन्ते गतागतमेव; न तु स्वातन्त्यं कचित् छभन्ते इत्यथः ॥ ये पुनः निष्कामाः सम्यग्दरिनः--
अनन्याधिन्तथन्तो मां ये जनाः पयुपासते । तेषां निलयाभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम् ॥ २२ ॥ अनन्याः अप्रथग्भूताः परं देवं नारायणम् आत्मत्वेन गना सन्तः चिन्तयन्तः मां ये जनाः सन्यासिन. पयुपासते, तेषां
परमाथदर्दिनां निलयाभियुक्तानां सतताभियोगिनां योगक्षेमं योगः अप्राप्रसय प्रापणं क्षेमः तद्रक्षणं तदुभयं वहामि प्राप- यामि अहम्;! ज्ञानी त्वात्मैव मे मतम् ‹स च मम प्रियः! यस्मात्, तस्मात् ते मम आत्मभूताः प्रियाश्च इति ॥
नयु अन्येषामपि भक्तानां योगक्षेमं वहत्येव भगवान् । सलं बहत्येव, किंतु अय विशेषः-- अन्ये ये भक्ताः ते आत्मार्थं स्वयमपि योगक्षेमम् इदन्ते, अनन्यदर्िनस्तु न आत्मार्थ योगक्षेमम् ईहन्ते, न हि ते जीविते मरणे वा आत्मनः गृद्ध कुवन्ति; केवलमेव भगवच्छरणाः ते; अतः भगवानेव तेषां योगक्षेमं वहतीति ॥ ननु अन्या अपि देवताः त्वमेव चेत्, तद्भक्ताश्च त्वामेव यजन्ते । सलयमेवम्-- येऽप्यन्यदेवताभक्ता यजन्ते अद्धयान्विताः । तेऽपि मामेव कौन्तेय यजन्त्यविधिपूवेकम् ॥ २३ ॥
येऽपि अन्यदेवताभक्ताः अन्यासु देवतासु भक्ताः अन्य-
नवमोऽध्यायः | २६९ देवताभक्ताः सन्तः यजन्ते पूजयन्ति श्रद्धया आस्तिक्युद्या अन्विताः अनुगताः, तेऽपि मामेव कौन्तेय यजन्ति अवि- धिपूवेकम् अविधिः अज्ञानं तत्पूैकं यजन्ते इयर्थः ॥
कस्मात् ते अविधिपूवेकं यजन्ते इत्युच्यते, यस्मात्--
Use the ← → keys to move between chapters.