Chapter 28 of 36
· 28
इदानीं योगस्य यन् फलं ब्रह्मेकत्वद्शैनं स्वैसं सारवि- च्छेदकारणं तत् प्रदश्यैते--
€ क © सवेभ्रूतस्थमात्मानं सवेभूतानि चात्मनि ।
इक्चते 0 © इश्चते योगयुक्तात्मा सवेच्र समददोनः ॥ २९ ॥
सवेभूतस्थं सर्वेषु भूतेषु स्थित स्वम् आत्मानं स्वेमू- तानि च आत्मनि ब्रह्मादीनि स्तम्बपयैन्तानि च स्ैभूतानि
आत्मनि एकतां गतानि इंश्चते पश्यति योगयुक्तात्मा समा- हितान्त करणः सवेत्र समदर्शनः सर्वेषु ब्रह्मादिस्थावरान्तेषु विषमेषु स्वैभूतेषु समं निर्विशेषं ब्रह्मास्मकत्वविषयं दन्नं ज्ञानं यस्य स सवे समदर्शनः ॥
यो मां पडथति सवेच्र सवै च मयि पडयति । तस्याह न प्रणयामि स चमे न प्रणयति ॥
यो मां परयति वासुदेवं सवस्य आत्मानं सवत्र सर्वेषु भूतेषु सवं च ब्रह्मादिभूतजातं मयि सवोर्मनि प्यति; तस्य एवं आल्मेकत्वदरदिनः अहम् इंश्ररो न प्रणयामि न परोक्षतां गमिष्यामि । सचमे न प्रणदयति स च विद्धान मम बाञ्चुदेवस्य न प्रणश्यति न परोक्षो भवति, तस्य च मम च एकात्मकत्वात्; स्वात्मा हि नाम आत्मनः भ्रिय एव भवति, यस्माञ्च अहमेव सवौत्यैकत्वदर्ी ।
इयेतत् पू्वश्छोकार्थं सम्यग्दहौनमनूद्य तत्फरं मोक्ष. अभिधीयते- स्चैभ्रूतस्ितं यो मां भजवयेकत्वमास्ितः ¦ सयैथा बतैमानोऽपि स योगी मयि वतेते ॥
सर्वथा सर्वप्रकारे वर्तमानोऽपि सम्यग्दर्री योगी मयि रैष्णवे परमे पदे वतैते, नियमुक्त एव सः, न मोक्षं प्रति केनचित् प्रतिबध्यते इव्यथे. ॥
आत्मौपम्येन स्त्र समं परयति योऽजैन । खुखं वा यदिवा दुःखं स योगी परमो मतः ॥
आत्मौपम्येन आत्मा स्वयमेव उपमीयते अनया इत्युपमा तस्या उपमाया भावः ओपम्यं तेन आत्मौपम्येन, सर्वत्र सवभूतेषु समं तुस्यं पश्यति य- अज्जुन, स च कि समं परयति इत्युच्यते--यथा मम सुखम् इष्टं तथा सवप्राणिनां सुखम् अनुकूरम् । वााब्द चार्थे । यदि वा यच्चदुखं मम प्रतिकूखम् अनिष्टं यथा तथा सवेप्राणिनां दु-खम् अनिष्ट प्रतिक्रूरं इयेवम् आत्मोपम्येन सुखदु.खे अयुक्रूढम्रतिकूठे तुल्यतया सवभूतेषु समं परयति, न कस्यचित् प्रतिकूरमा- चरत्नि, अर्हिसक इयथः । यः एवमर्हिंसकः सम्यग्दशेननि- घ्रः स योगी परमः उत्कृष्टः मतः अभिप्रेतः सवेयोगिनां मध्ये ॥
एतस्य यथोक्तस्य सम्यग्दश्नलक्षणस्य योगस्य दुःखसं-
पाद्यतामारक््य यश्रूषः ध्रवं ततप्राघ्युपायमञ्जुन उवाच-- अञ्ञैन उवाच- योऽयं योगस्त्वया प्रोक्तः साम्येन मधुखदन । एतस्याहं न परयामि चश्च लत्वास्स्थिति स्थिराम् ॥ ३३ ॥ यः अयं योग. त्वया प्रोक्तः साम्येन समत्वेन हे मधुसु- दन एतस्य योगस्य अहं न पर्यामि नोपलभे, चच्चरुत्वात् मनसः } किम् ° सिराम् अचलां सतिम ॥ प्रसिद्धमेतत्-- चश्चलं हि मनः कृष्ण प्रमाथि बलवदुढम् । तस्याह नियं मन्ये वायारिव सुदुष्करम् ॥ चश्च हि मनः । कष्ण इति कृषतेः विरेखनाथंस्य रूपम् 1 भक्तजनपापादिदोषाकर्षणात् इष्ण", तस्य संबुद्धिः ह कुष्ण । हि यस्मात् मनः चज्रं न केवरमलय्थं चच्चरम्, प्रमाथि च अ्रमथनश्षीङम्, प्रमध्राति करीरम् इन्द्रियाणि च विक्षिपत् सततं परवकषीकरोति । किच--बरूवत प्रबख्म्, न
केनचित् नियन्तु राक््यम् ) दुभिवारत्वात् । किंच--टदं त- न्तुनागवत् अच्छेद्यम् । तस्य एवंभूतस्य मनसः अहं निग्रहं निरोधं मन्ये वायोरिव यथा वायोः दुष्करो निग्रहः ततोऽपि दुष्करं मन्ये इत्यभिप्रायः ॥
श्री भगवासुवाच, एतम् एतत् यथा त्रवीषि--
श्रीभगवाचवाच-- असंहायं महाबाहो मनो दुनिग्रहं चलम् । अभ्यासेन तु कौन्तेय वैराग्येण च गृ्यते ॥
असंशयं नास्ति संशयः ‹ मनो दुरमिम्रहं चरम् " इदयत्र हे महाबाहो । कितु अभ्यासेन तु अभ्यासो नाम चित्तभूमौ कस्यांचित् समानप्रययाबृत्तिः चित्तद्य । वैराग्येण वैराग्यं नाम दष्टादृषटेष्टभोगेषु दोषदकषेनाभ्यासात् वैवृष्ण्यम् । तेन च वैराग्येण गृह्यते विक्षेपरूपः प्रचारः चित्तस्य । एवं तनं मनः गृह्यते निगृह्यते निरुध्यते इयर्थः ॥
असंयतात्मना योगो दुष्प्राप इति मे मतिः । वदयात्मना तु थतता राक्योऽवाप्तुखुपायतः ॥
असंयतात्मना अभ्यासवैराग्याभ्यामसंयतः आत्मा अन्त.- करणं यस्य सोऽयम् असंयतात्मा तेन असंयतात्मना योगो दुष्मरापः दुःखेन प्राप्यत इति मे मतिः । यस्तु पुन. वदयात्मा अभ्यासवैराग्याभ्यां वर्यत्वमापादिन आत्मा मनः यस्य सो- ऽय वदइयात्मा तेन वश्यात्मना तु यतता भूयोऽपि प्रय कुवेता शक्यः अवाप्तं योगः उपायतः यथोक्तादुपायात् ॥।
तब्ल॒योगाभ्यासाङ्खीकरणेन इहलोकपरलोकप्राप्निनिमि- तानि कमणि संन्यस्तानि, योगसिद्धिफठं च मोक्षसाधनं सम्यग्दीने न प्राप्तमिति, योगी योगमागोत् मरणकाङे चङि- तचित्तः इति तस्य नाशमाशङ्कवय अज्ञुन उवाच--
अज्ञैन उवाच- अयतिः अडयोपेतो योगाचलितमानसः। अप्राप्य योगससिडि कां गति कष्ण गच्छति ॥
अयतिः अप्रयन्नवान् योगमार्गे श्रद्धया आस्तिक्यबुद्ध्या च उपेतः योगात् अन्तके च चितं मानस मनो यस्य स. चङितमानसः अष्रस्मृति. सः अप्राप्य योगसंसिद्धि योग- फर सम्यग्दर्शनं कां गति हे ष्ण गच्छति ॥
कचिन्लोभयविभ्रष्टटिकल्नाभ्रमिव नरयति । अप्रतिष्ठो महाबाहो विमूढो ब्रह्मणः पथि ॥
कञ्चिन् कि न उभयविध्रष्ट- क्ममागोत् योगमागौश्च वेभ्रष्ट. सन् छिन्नाभ्रमिव नरयति, किं वा न नह्यति अप्र- $~ ऋ
तिष्ठो निराश्रय. हे महाबाहो विमूढ सन ब्रह्मण. पथि बह्म- ्रापनिमार्गे ॥
पतन्मे संदा्थं क्ष्ण च्छन्तुमहेस्यरोषतः | त्वदन्यः संहायस्यास्य च्छेत्ता न द्य पपथ्यते ॥
एतत् मे मम संशयं छृष्ण च्छेत्तुम् अपनेतुम् अर्हसि अशेषतः । त्वदन्यः त्वत्तः अन्यः उदषि देवो वा च्छेत्ता नाशयिता संश्चयस्य अस्य न हि यस्मात् उपपद्यते न संभ- वति । अतः त्वमेव च्छेन्तुमहेसि इत्यथैः ॥
श्रीभगवायचुवाच- पाथ नेवेह नासु विनाशस्तस्य विद्यते ।
न हि कल्याणक्रुत्कथि इुगेतिं तात गच्छति ॥
हे पाथं नैव इह रोके नामुत्र परस्मिन् वा रोके विनाश- तस्य विद्ते नास्ति । नाश्यो नाम पूर्वस्मात् हीनजन्मप्रामि;
Use the ← → keys to move between chapters.