Chapter 50 of 56
· 50
अन्वथव्यतिरेकाभ्या ततो वाक्याथैबोधनम् । वाक्ये हि श्रूयमाणाना पदानामथैसस्यति ॥
यदा निव्येषु वाक्येषु पदार्थस्तु विचिच्यते। वाक्याथैन्ञानसक्रान्त्यै तदा प्रश्नो न युज्यते ॥
अन्वयन्यतिरेकोक्ति पदार्थस्मरणाय तु । स्थत्यमाे न वाक्यार्थो ज्ञातु शक्यो हि केनचित् ॥
तत्वमस्यादिवाक्येषु त्वपदा्थाविवेकत । उयज्यते नैव वाक्यार्थो नित्यसुक्तोऽहमित्यत ॥ १७९ ॥
अन्धयव्यतिरोकोक्तिस्तद्धिवेकाय नान्यथा । त्वपदाथेविवेके हि पाणाघर्पितविट्ववत् ॥ १८० ॥
वाक्यार्थो व्यज्यते चैव केवरोऽहपदाथैत । दु खीव्येतदपोहेन प्रलयगात्मविनिश्चयात् ॥ १८१ ॥
तन्नैव सभवलत्य्थे श्वुतहानाश्चुतार्थधी । नैव कर्पयितु युक्ता पदवाक्याथैकोविदै ॥ १८२ ॥
प्रत्यक्षादीनि बाधेरन्कृष्णलादिषु पाकवत् । अक्षजादिनिभेरेते कथ स्याद्वाश््यवाधनम् ॥ १८२ ॥
दु र्यस्मीति सति ज्ञाने निदु खीति न जायते । प्र्यक्षादिनिभत्वेऽपि वाक्यान्न व्यभिचारत ॥
स्वप्रे दु रयहमभ्यास दाहच्छेदादिदेतुत । तत्कारुमाविभिवौक्येने बाध क्रियते यदि ॥ १८५ ॥
समापस्तर्ि दु खस्य प्राक्त तद्वाध इष्यताम् । न हि दु खस्य सतानो श्रान्तेवी दयते कचित् ॥
प्रत्यगात्मन आत्मत्व दु रयस्मीदयस्थ बाधया । ददाम नघमस्येव वेद चेदधिरुद्ता ॥ १८७ ॥
नियमुक्तत्वधिश्चान वाक्याद्भवति नान्यत । वाक्यार्थस्यापि विज्ञान पदार्थस्खतिपूवेकम् ॥ १८८ ॥
अन्वयन्यतिरेकाभ्या पदाथं सर्यते भवम् । एव निदु खमात्मानमक्रिय प्रतिपद्यते ॥ १८९ ॥
सदेषेत्यादिवाक्येभ्य भमा स्फुटतरा भवेत् दश्ामस्त्वमसीत्यस्माद्यथेव प्रत्यगात्मनि ॥ १९० ॥
प्रबोधेन यथा स्वाम्र सवेढु ख निवतेते । प्रत्यगात्मधिय तद्कहु सित्व सवेद्ात्मन ॥
ङष्णखादौ प्रमाजन्म तदन्याथौसदुत्वत । तच्वमस्यादिवाक्येषु न त्वेवमविरोधत ॥ १९२ ॥
वाक्ये तत्वमसीत्यस्मिञ्क्ञाताथं तदसिद्धयम् । त्वमर्थं सत्यसाहाय्याद्वाक्य नोत्पादयेत्पमाम् ५
तस्वमोस्तुख्यनी डा्थमसीये तत्पद भवेत् । तच्छब्द प्रयगात्माथैस्तच्छब्दाथेस्त्वमस्तथा ॥
दु सित्वास्प्रल्यगात्मव्व बार्येतामुभावपि । एव ख नेति नेलयथं गमयेता परस्परम् ॥ १९५ ॥
पव तच्वमसीष्यस्य गम्यमाने फले कथम् । अभ्रमाणत्वमस्योक्त्वा क्रियापेक्षत्वमुन्यते ॥ १९६ ॥
नस्मादाद्न्तमध्येषु कुर्विद्येतद्धिरोध्यत । न कर्प्यम श्रुतत्वाच्च श्रु तव्यागोःऽप्यनथेक ॥
यथाञ्युभूयते वृिथुजेवोक्यान्न गम्यते । वाक्यस्य विधरुतिस्तद्धद्रोशाङृत्पायसीक्रिया ॥
सत्यसेवमनात्माथवाक्यात्पायेक्ष्यबोधनम् । प्रल्यगात्मनि न त्थेवं सर्याप्रा्तिवद् धवम् ॥
स्वयतेदयत्वपयांय खप्रमाणक इष्यताम् । निच्रत्ताविद्म सिद्ध खात्मनो.ऽनुभवश्च न ॥ २०० ॥
बुद्धीना विषयो दुख नो यस्य विषया मता । कुतोऽस्य दु खसबन्धो हरो स्यात्प्रत्यगास्मन ॥
दरिरेबाचुभूयेत स्वेनैवाद्भवःत्मना । तवाभासतया जन्म धियोऽस्याञ्ुभव स्प्रत ॥ २०२॥
अहानायादिनिभुंक्त सिद्धो मोक्षस्त्वमेव स । श्रोतन्यादि तवेत्येतद्धिरूक कथमुच्यते ॥ २०३ ॥
सेत्स्यतीत्येव चेत्तत्स्यच्छ्रवणादि तदा भवेत् । मोश्चस्यानित्यतेष स्याद्विरोधे नान्यथा वच ॥ २०४ ॥
रो वश्रोतव्ययोभेदो यर्दीष्ट स्याद्धवेदिवम्। इष्टाथेकोप एव स्यान्न युक्त सर्वथा वच ॥
Use the ← → keys to move between chapters.