Chapter 5 of 55
· 5
जन्तुः षडङ्गी पूवे स्याच्छिरः पादौ करावपि । अन्तराधिश्चति पुनः षडङ्कषु प्रवतत ॥ २ ॥ अक्षिनासास्यकणभ्रकपोकचिुकादिकम् । प्रकोष्ठकोपरांसाद्यं कटमूरूप्रपदादिकम ॥ ३ ॥ उरः कुक्षिस्तनाद्यं च ततः सवाङ्गवान्विभुः । काटेन जन्तुभवति दाष स्त्वनुगुणा यदि ॥ ४ ॥ प्रसूतिसमये सोऽथ जनित्र कशयन्मुहुः । संबतास्यसुषुम्राख्याऽवाङ्मुखोऽनिख्चोदितः ।! ५ ॥ तस्था ग्रहिण्या दाकृतिमग्रवक्त्राक्षिनासिकः । पुराक्रतानां पापानामयुतं संस्मरन्मुहुः ।। £ ॥ तस्याः कायान्निना दग्धः छदैः क्चिन्नाङ्गवन्धनः । ्र्युद्रारपरीतश्च तत्पायुद्धारगोचरः ॥ ५ ॥
तदा र्ुभितैः स्वीयवायुभिदंशतां' गतैः । संपिण्डितदारीरस्तु मोक्षमेव किरेच्छति ॥ ८ ॥ प्राणाद्या वायवस्तत्र पूवमेव छृतास्पदाः । परस्परमपानश्च प्राणश्च प्रतिबध्यते" ॥ ९ ॥
प्रयायुध्वै यदा प्राणस्तदापानोऽप्यधस्तथा । यद् समानः कायाभ्रे संधुक्षयति पाचितुम् ॥ १०॥ तदा तत्पाकमुक्तं तु रसमादाय धावति । व्यानो जन्तोस्तु तदेहमापादतरमस्तकम् ॥ ११ ॥ उदानः प्राणसहितो निमेषोन्मेषकारकः । उद्रारकारको नाग उन्मीलयति करूमेकः ॥ १२॥ ्ुवकृककृकछो देवदत्तो जुम्भणकमेकत् । धनंजयाख्यो देहेऽस्मिन्छयादूहुविधानवान् ॥ ९३ ॥ सतु छोकिकवायुलान्मृतं च न विञुच्वति ।
[क क भ [क इत्यमी मारुताः प्रोक्ता दश्च देहाधिगामिनः ॥ १४ ॥ चद्यश्च दशान्ये स्युस्तेषां सप्र तु घातुगाः । त्रयस्त्रिदोषगाः प्रोक्ताः स्वेदङ्कृदन्त्रगाश्च ते ॥ १५ ॥
१८ प्रपञ्चे त्वगसञ्ं समेदोऽस्थिमल्युङ्खानि घातवः। ते दूष्याः कफपित्तेरा दोषास्तस्रेरको मरुन् ॥ १६ ॥ खमवायी स विश्वात्मा विश्वगो विश्चरकमक्रत् । सदोषोवा सबा दृष्यः क्रियातः संप्रधार्यते ।॥ १७ ॥ बुभुक्षा च पिपासा च शोकमोहौ जरख्रती । षडूमयः प्राणबुद्धिदेहधर्मे व्यवस्थिताः: ॥ १८ ॥ मलजास्थिस्नायवः शुङ्ाद्रकाच्वञ्ांसशोणिताः | इति षादकौशिकं नाम देहे मवति देदिनाम् ॥ १९ ॥ रसादितः क्रमात्पाकः ञुङ्घान्तेषु तु धातुषु । शुद्धपाकात्स्वयं भिदयेदोजो नामाष्टमी दशा ॥ २० ॥ ्षेत्रज्ञख तदोजस्तु केवखाश्रयसमिष्यते । यथा स्नेहः प्रदीपस्य यथाथरमरनितिषः ।॥ २१ ॥ बहुद्वारेण ङुम्भेन संवृतस्य हविथुजः । यथा तेजः प्रसरति समीपारोकशक्तिमत् ॥ २२ ॥ तथा देहाबरृतस्यापि क्षेचज्ञस्य महाश्चषः । इन्द्रियैः संप्रतन्ते स्वं स्वमथंग्रहं प्रति ॥ २३ ॥
1. घ दोषोऽथवा दूष्यः; 2. देहधर्मेष्वस्थिताः.
नभः शोत्रेऽनिरुश्चमेण्यभ्िश्चक्ुष्यथो रसः । जिदह्वायामवनिर्घाण इत्थमर्थप्रवतनम् ॥ २४॥
यदा पित्तं मरुदयुन्नं विरीनं प्रविरापयत्' । धातस्तदा #ऋमाद्रक्तं खसीकां द्रावयेरक्षणात् ।। २५ ॥ रता सा तु कसीकाह्ा रोमक्ूपेः प्रवत्ते ।
बहिः सवत्र कणशस्तद्ा स्वेदः प्रतीयते ॥ २६ ॥ यदा कफो मरुचपित्तं युन्नोमीन(2) प्रवतेते । %ऊर््वीभूतं दृढो बाष्पं प्रसेकं च प्रवतेयेत् ॥ २७ ॥ कफात्मिकास्तु विछतीः कणेशष्डुङ्पूर्विकाः । गण्डमालादिका वापि कुयांजन्तोस्तु कर्मजा: ॥ २८ ॥ ग्रहणी नाम सा पात्री प्रस्ताञ्लिसनिभा। अधस्तस्याः भ्रधानाभिः स समानेन जुदयते ॥ २९ ॥
तस्याधस्तान्निकोणाभं ्योतिराधारयुत्तमम् । विद्यते स्थानमेताद् मृखाधारं बिदुबमैधाः ॥ ३० ॥
अथाहृतं षड़सं बाप्याहारं कण्ठमागेगम् । छरष्मणानुगतं तस्य प्रभावान्मधुरीभवेत् ॥ ३१॥
1. प्रविचाल्येत्; %. एका सा तु कखीकाहद्रोमक्पैः; 3. ऊर्वैभूतान्तको बाष्पं.
तत्र स्वाद्रम्छख्वणतिक्तोषणकषायकाः । षड्साः कथिता भूतविकृया द्रव्यसाभ्रिताः ।† ३२॥
तथेवामाश्यगतं पश्चासिित्तारायं ब्रजत् । तदा तस्यानुगमनाक्कदटुकत्वं प्रपद्यते ॥ ३३ ॥
तत्रान्त्रान्तरसंश्छिष्टं पच्यते पित्तवारिणा । पच्यमानाद्रसं भिन्नं वायु रक्तादिकां नयत् ॥ ३४ ॥ तत्न किट प्रथगम्िन्न ग्रहण्यां चिनुतेऽनिरः । तञ्चीयमानं विण्णाम ग्रहणीं पूरयन्मुहुः ॥ ३५ ॥ सा तेन शकृता पूणा विता प्रतिमुच्चति । पुरीषं पायुमार्गेण तत्पकेऽच्छांमसा ततः ॥ ३६ ॥ अङ्ग सखेदवदभ्यन्तव्याप्रैः सृष्ष्मेः सिरामुखेः । वस्तिमधरयेद्वायुः पूर्णे सुच्वति धारया ॥ ३७ ॥ मूत्राशयो धलुवेक्रो बस्तिरियभिधीयते । मूत्रमित्याहुरुदक वस्ते्मेहननिगतम् ॥ ३८ ॥
क ९ र ५ अपथ्यभाजामनयोमागयोदोषिदुष्टयोः । प्रमेहमूत्रकच्छ देपहण्यादेश्च संभवः ॥ ३९ ॥
इत्थभूतः स जन्तुस्तु जरायुच्छन्नगान्नवान् । अपलयवत्म संगम्य सञ्यते वायुना सुदुः ॥ ४० ॥
जायतेऽधिकसंविभ्नो जुम्भतेऽङ्कः प्रकम्पितेः ।
मूर््योद्रणं न असिति भीलया च परिरोदिति ॥ ४१॥
नलिनोद्धवधीविचिव्रवत्ता नितरां कमेगतिस्तु मानुषाणाम् ॥ ४२ ॥
जायते पुनरसौ निजाङ्गङे- जम्भते जनितभीति कम्पते । उल्बणं सिति रोदिति उवरा- सागनेकरातदुःखभावितः ॥ ४३॥
मूटखाधाराखथममुदितो यस्तु भावः पराख्यः पञ्चास्पहयन्यथ हृदयगो बुद्धियुड्ध्यमासख्यः ।
वक्ते वैखयंथ रुरुदिषोरस्य जन्तोः सुषुस्ना बद्धस्तस्माद्धवति पबनप्रेरितो वणेसङ्कः ॥ ४४ ॥
सख्रोतामागस्याविभक्तत्वहेता- स्तत्राणानां जायत न प्रकाञ्चः | तावद्यावक्कण्ठमूधादिभेदो वणेव्यक्तिस्थानसंस्था यतोऽतः । ४५ ॥
ज्ञातास्मीति यदा भावो मनोऽहंकारबुद्धिमान् । जातश्चित्पूवेको जन्तोः स भावः करमवर्धितः ॥ ४६ ॥
बध्नाति मातापित्रोस्तु पूवे बन्धुषु च कमात् । स पीत्वा बहुशः स्तन्यं मातरं स्तन्यदायिनीम् ॥ ४७ `
इच्छन्रोदिति तां वीक्ष्य ततन स्यादितरेतरम् । बन्धस्तत्राधिकतारमतिस्खिग्धमनन्यगम् ॥ ४८ ॥
पितरं वीक्ष्य तत्रापि तथा चरातरमेव च । पिनृज्यमातुखदीश समुद्वीक्ष्य प्रमोदते ॥ ४९ ॥ एवं "संबन्धसंसारबान्धवो विस्मरिष्यति ।
पूवकं च गभिय्युद्ुतछछङमेव च ॥ ५० ॥ अथ स्वसुन्तारथेतुमाह्वयेज्ननीं सुहु । अवैशयान्मुखस्नोतो मागखाविश्चदाक्षरम् ॥ ५१ ॥
जतन कज चनमा भ = म मम ५५४७४ सअ मलत जवा 0) 9 त स त)
Use the ← → keys to move between chapters.