Skip to content
The ConsciousLibrary

Chapter 1 of 26

· 1

| १ ० क, | । दी 0 [९ नि 1 < 1 ५ |. ५२ र + का) ५. प्र € ने ४ 94

ग्रष्यालध, के, उ, वि, श. संस्थान \ शारनाब, वाराधसी

प पिना पीता कनिका, किपेकशधन्णः केतन, सू कन७५००५१ (प

ठ @ () & म: | > भ ४ [) म 0 9 ४.31 मे । 6 3

१६ ५ ५ ¢ 4 म 1 1 ( ¢ 6 \ 0 ॥ # + 8 (| ४ ४ 4 ४। ध ६ ५ 8, 6 \। र ५ | ५ 4 ५ 1 ५ (8,९ ६ न म £ ८ ¶ ( # १ ४ (ध न (६ | ५ १ 4 +) ११ | | ४ ष्‌ \ + (0 क, (र (=+) ठ) ९५. 0 (सो 0

{ षशिपिष्ण सं०...10. 5.62... प्रलय, फे. चं. ति, शि. संस्थानः लारमाभ्‌, भारार्भक्षी

[31/11 एल णमा [11 दा ४५ (11141117 1, {414 |. 41) ५. {4.1 3.

अध्यायः १, 1 1 १---२७९५ प्रथमः पाद; ५ १ हितीयः पादः ४ ५ ९.५ तृतीयः पादः न न १४५ चतुथः पाद्‌ः ७ द ५१६५

त 0 ५५५१७ | तततो ताण तमत को वतव सन ८ १७ 7

कता थत न कत रदिते नित माम १४७ ॥ | नमसि जदा ताणं ताकि न.

प्रथमः पादः-स्पष्बह्यटिङ्गवाक्यसमन्वयः १-९१ उपोद्धातः --, १--र अध्यासो मिध्येत्याक्षपः १ स्वरूपनिमित्तफेरध्यासोपव्याख्यानम्‌ २ अध्यासरक्षणम्‌ २ सत्यागरतामिश्ुनीकरणाक्षेपः स ल्टोकसिद्धाध्यासकक्षणाख्यानेनैव तत्प्त्याख्यानम्‌ २ अन्यथात्मख्यातिवादिनां मतम्‌ २ अख्यातिमतम्‌ २ दून्यमतम्‌ २ संभावनाभाष्यम्‌ २- अविप्रये नाध्यास इत्याक्षेपः ५3५ अपरोक्षत्वनिरूपणेन तत्परिहारः ५६५. 2 प्रोटिवादेन अगप्रयक्षेऽप्यध्यासनिरूपणेन तत्परिहारः २

प्रमाणमाष्यम्‌ --. २--ध ˆ अहम्‌ ` (मम: इत्यष्यासस्य अविव्रावप्रसि- डया अध्यासत्वहदीकरणपूव॑कम्‌, तन्मात्रव्यु-

त्पादने ब्रीजस्याप्युद्धारनम्‌ क प्रत्यक्षानुमानादिभिरध्याससिद्धिः क । अध्यासस्यानर्थेतुतां दर्शयितुं तद्विरोषोदाहरणम्‌ विषरयप्रयोजनद शँनपूर्वैकमारम्भसमर्थनम्‌... ५

१. जिज्ञासाधिकरणम्‌ ब्रह्य जिज्ञासितव्यमिति ५-९, अध्ययनानन्तयैपक्षं कमौवबोधानन्तर्यपक्षे च प्रति- क्षिप्य नियतपूर्ववृत्तसाधनचवुष्टयसंपच्यानन्तर्य- मेव अथ-शब्दाथं इति व्यवस्थापनम्‌... £ हेतवाचकेन अतःशब्देन, ˆ तद्यथेह" इत्यादिश्रुत्या लक्षणया लन्धात्मकसाधनचवुष्टयसंपत्तिपरामर्- स्य उपपादनम्‌... ७ ब्रह्मजिज्ञासा-पदस्य रेष्षरष्ठीगभ विग्रहं निराकृत्य ्रुतयनुगृहीतस्य कभेषष्टीगभ॑स्य विग्रहस्य व्यव- स्थापनम्‌ + ७ जिज्ञासापदावयवारथः; जिज्ञासितम्यमिति तव्य- प्रत्ययेन सन्‌-प्रत्ययस्य विचारलक्षकत्वसूचनपूर्वकं सूत्रवाक्याथैश्च | ४; सिद्धयसिद्धिभ्यां जिज्ञास्यत्ये व्याहतमिव्याक्षिप्य

सामान्यज्ञानविशचेषविप्रतिपन्निप्रद्नपूवैकं जि. ज्ञास्यत्वस्य समर्थनम्‌

9 २. जन्माद्यधिकरणम्‌-- ब्रह्मणो छक्ष्यता... ९१३ मीमांसारम्भे लक्षणाभावक्षेपपूर्विका सूत्रपातनिका ९ सूल्लावयव विभजनम्‌ ६ ॐ जन्मनः आदित्वसम्थनम्‌ ६८ "2 अस्य ः "यतः ` इति पदयोरथे विशदय्य वा- क्याथंप्रदरैनम्‌... १० स्थित्तिकलिऽपि संभाव्यमानानां नैरुक्तभावयिका- राणामग्रहणे हेवं प्रदस्य, जन्मादित्रितयसूचनम्‌ अभिन्ननिमित्तोपादानत्वसूचनाय- इत्यर्थत आ- वेदनम्‌ ०. १५ मातिप्रसाङ्श्चीत्‌ लक्षणमेतदिति प्रधानपरमाणुसं- सार्यभावस्वभावानां जगत्कारणत्वविषरनम्‌... १०

लक्षणमिव अनुमानमपि स्वतन्त्रं प्रमाणमन्न सूच्य~ तामिति शङ्कायाः वेदान्तवाक्यकरुसुमग्रथनाथौ- न्येव सूल्लाणि, अनुभवानुमानादीनां परम्‌ अप्र माणानामपि पुरुषतन्तान॒भवानपेक्षधमजिन्ञासा- याम्‌, भवययेवेह यथासंभव प्रामाण्यमनुभवाव- सानवस्तुतन्त्रबद्यजिक्ञासायामिति सुद्द्यावेन उ- तराधिकरणाथौनुवदिन परिहारः ``... ११

छिटक्षयिषितवेदान्तवाक्यतन्निर्णयवाक्ययोरुपन्याक्षः १२

पवसूत्रसंगतिपूर्वैकसुत्तरसूत्रावतरणम्‌.... १३ ३. शस्लयोनिसाधिकरणम्‌,..;, १३- १४ प्रथमवणंकम्‌--बद्यणो वेदकतैत्वम्‌... १३--१४

यस्य निः श्वसितं सर्व्॑ञकस्पा वेदाः, तस्य निरति-

रायसर्वज्ञतेति किमु वक्तव्यम्‌--इति, पूरव॑सूत्रो. पक्षित्ताया जगत्कारणस्य सवज्ञताया ददीकरणम्‌ १३ द्वितीयवणंकम्‌-- ब्रह्मणः श्रुलेकसमधिगसम्यता... १४

जन्मादिसूत्रेण स्वतन्रमनुमानं सूतितमिति शङ्का- या व्युदासेन प्रथगारम्भसाफस्यस्य समर्थनम्‌ १४

४. समन्वयाधिकरणम्‌ -.. १८४-२४ ग्रथमवणेकम्‌-- निलयसिद्धबद्यपरा वेदान्ता इति १४-- १७ भूतं ब्रह्माभिदधतामपुमर्थोपदेशिनां वेदान्ताना- मानथक्यापत्तेः क्रियाविधिरेषरत्वं वा उपासना- परत्वं वा मवेत्‌-- इति शास्प्रमाणकत्वमा- क्षिप्य उत्सूत्रं पूर्वपक्षप्रदशंनम्‌ ७6 ` 4 सोत्रपद् विभजनम्‌... १५

क्रेयाविधिसेष्रत्वे निरस्य, उपासनापरत्वं केषां- चिन्न विरुध्यत इत्युक्त्वा, सव्केश प्रहाणरूप- पुमथप्रदश्॑नपूवकं परिनिष्ठित ब्रह्मणि वेदान्ता-

दितीयवणेकम्‌-- साक्षादेव ब्रह्म समपयन्ति वेदा-

अमरृतत्वकामस्य ब्रह्मज्ञानं विदधता वेदान्तेन प्र तिपत्तिविधिविष्रयतयैव शाख्रेण ब्रह्म सम्यत दरति बृत्तिकारमतम्‌ | ३ कमेन्रहाविद्याफल्योवेलक्षण्यस्य समर्थनम्‌... परिणामिनिलयत्वकूटस्थनियव्वविवेचनेन बरह्मणः वुःरस्थनित्यतासमथनम्‌ ध मोक्षस्य नैयोगिकतानिवारकश्रुस्युपन्यासः... ब्रह्मज्ञानस्य संपदादि रूपत्वविघयनम्‌ ॥ मोक्षस्य उत्पाद्यत्वविकार्यत्वाप्यत्वसंस्कार्यत्वेषु क- यापि विधया का्यीननुप्रवेशस्य समर्थनम्‌... जानक्रिययोर्वेलक्षण्यप्रदर्चनम्‌... ६ द्रष्टव्यादि विधिच्छायवचनानां स्वाभाविकप्रवरत्ति- विध्रयविमुखीकरणार्थ॑त्वोपपादनम्‌ 1 ब्रह्मात्मावगतो कृतकृत्यता अकार एवेति तस्यां प्रमाणोपन्यासः जाग्रव्यनन्यशेषरौपनिष्रद पुरुषपरे वेदान्ते, केवरुव- स्तुवादी वेदभागो नास्तीति प्राभाकरवचनं साह- समात्रमिति प्रकृतदृदढीकरणम्‌ ५ प्रवृत्तिनिवृत्तिव्यतिरिक्तं भूतवस्तूंपदेश निद्च्युपदे- द च आरम्न्य अतदर्थानामानर्थक्यं पुरुषार्था

पूरवैपक्षवीजानुमाषणपृवैकं ब्रह्मणः मुख्यसवज्ञत्व- समथनम्‌

नुपयोगिविषयमिति प्रतिपादनम्‌ ४ *28 ्रतव्रह्मणोऽपि यथापूर्व संसारित्वदशंनादानथ- केयशङ्कांयाः परिहार... ३० देहादौ आत्माभिमानस्य गौणतां प्राभाकरेरभ्यु पगतां निरस्य तस्य मिथ्यात्वसमथनम्‌... ३२ आदाङ्कितस्य मननादिविधानानर्थक्यस्य परिहारः --श्रतमात्रस्य मननम्‌, नावगतस्येति -.-. ३३ ब्रह्मणो धममनिन्तभावे प्रथक्‌ शास्रारम्भस्य प्रमा- णत्वेनोपन्यासः ॐ -३३ धर्मब्रह्मणो्विरोधं संसूच्य प्रकृतानुकरूखब्रद्मविद्राथा- भिर्निगमनम्‌... ३४ ५. ईक्षयधिकरणम्‌ ३४--४९ ब्रह्मणि समन्वयमेतावता समधिगत ब्रह्मण्यसाधा- रणं व्युत्पादयितुमुत्तरारम्भ इति वादिविवादद- दौनपूवैकं भूमिकारचनम्‌... ३४ प्रधानमेव जगत्कारणमिति सांख्यानां पूर्वपक्षः २५ जगदुपादयानवादिवेदान्तानां प्रधानपरतेति सांख्य- पृवपक्षं श्रुत्या निरस्यतः सिद्धान्तसूत्रस्य विमज- नम्‌ ७ ॐ सांख्यीयग्रधानसावद्यप्रक्रियाविषटनम्‌ ३७

दृश्वरस्य ज्ञानायुगुणदैत्वपेक्षानिरासः संसारिणो देहाचपेक्षिक्षिवरप्वाभ्युपगमे अपसिद्धान्ता- दाङ्काया निरासः ॥ उपन्ारप्राये बचनादचेतनेऽपि प्रधाने भाक्तमीक्षि- त्रत्वमिति प्रापे उत्तरसूत्रावतरणम्‌

प्रधने गौणतायाम्‌ दंक्चतिशब्दस्य, ८ अनेन जीवे- नात्मना › इति आत्मशब्देन जीवपरामशांयोगात्‌ अनाञ्जस्यप्रतिपादनम्‌

Use the ← → keys to move between chapters.

· 1 · Commentary on the Brahmasūtras — Adi Shankara · The Conscious Library