41

41. ΞΊΜΡΙ,.. phys. 27, 2 [aus Theophrast Phys. Op. fr. 4; Ὁ. 478] A. μὲν γὰρ Ἡγησιβούλου Κλαζομένιος, χοινωνήσας τῆς Avafıue- γους φιλοσοφίας, πρῶτος μετέστησε τὰς περὶ τῶν ἀρχῶν δόξας χαὶ τὴν ἐλλείπουσαν αἰτίαν ἀνεπλήρωσε, τὰς μὲν σωματικὰς Artei- ρους πουήσας᾽ πάντα γὰρ τὰ ὁμοιομερῆ, οἷον ὕδωρ ἢ do ἢ χρυ- σόν, ἀγένητα μὲν εἶναι χαὶ ἄφϑαρτα, φαίνεσϑαι δὲ γινόμενα χαὶ ἀπολλύμενα συγχρίσει χαὶ διαχρίσει μόνον, πάντων μὲν ἐν στᾶσιν ὄντων, ἑχάστου δὲ χατὰ τὸ ἐπιχρατοῦν ἐν αὐτῶι χαραχτηριζομένου. χρυσὸς γὰρ φαίνεται ἐχεῖνο, ἐν ὧν σπτολὺ χρυσίον ἐστὶ χαίτοι ττάν- τῶν ἐνόντων. λέγει γοῦν A. ὅτι "Ev παντὶ παντὸς μοῖρα ἔνεστι χαὶ “ὅτων πλεῖστα ἔνι, ταῦτα ἐνδηλότατα ὃν ἕχαστόν ἐστι χαὶ ἦν [fr. 12]. καὶ ταῦτά φησιν ὃ Θεόφραστος zragasıımolog τῶι:Αναξιμάνδρωι λέγειν τὸν ᾿Αναξαγόραν᾽ ἐχεῖνος |Anaxagoras| γάρ φησιν ἐν τῆι διαχρίσει τοῦ ἀτιξίρου τὰ συγγεγῆ φέρεσϑαι πρὸς ἄλληλα, χαὶ ὅτι μὲν ἐν τῶι παντὶ χρυσὸς ἦν, γέ- γεσϑαι χρυσόν, ὅτι δὲ γῆ, γῆν᾽ ὁμοίως δὲ καὶ τῶν ἄλλων ἕχαστον, ὡς οὐ γινομένων ἀλλ᾽ ἐνυπταρχόντων πρότερον. τῆς δὲ χινήσεως χαὶ τῆς γενέσεως αἴτιον ἐτιέστησε τὸν γοῦν ὁ A., ὑφ᾽ οὗ διαχρι- γόμενα τούς τὲ χόσμους χαὶ τὴν τῶν ἄλλων φύσιν ἐγέννησαν. “καὶ οὕτω μέν, φησί, λαμβανόντων δόξειεν ἂν ὃ A. τὰς μὲν ὑλικὰς ἀρχὰς ἀπείρους ποιεῖν, τὴν δὲ τῆς χινήσεξως καὶ τῆς γενέσεως αἰτίαν μίαν. τὸν νοῦν᾽ εἰ δέ τις τὴν μίξιν τῶν ἁπάντων ὑπολάβοι

μίαν εἶναι φύσιν ἀόριστον xal χατ᾽ εἶδος χαὶ χατὰ μέγεϑος, συμ- βαίνει δύο τὰς ἀρχὰς αὐτὸν λέγειν τήν τὲ τοῦ ἀπείρου φύσιν καὶ τὸν νοῦν᾽ ὥστε φαίνεται τὰ σωματιχὰ στοιχεῖα σεαρατύλησίως scoröv ᾿αναξιμάνδρωι. Vgl. 166, 14 εἰπόντος τοῦ ᾿Αναξαγόρου ὅτι “οὔτε τοῦ σμιχροῦ ἐστι τοὐλάχιστον ἀλλὰ ἔλασσον dei fr. 4], οὔτε τὸ μέγιστον (ὡς χαὶ αὐτὴ ἡ λέξις τοῦ ᾿Αναξαγόρου δηλοῖ, χαὶ μέντοι χαὶ Θεόφραστος Ev τῶι Περὶ AvaSaydoov δευ- τέρωι τάδε γράφων "Erreıra τὸ διὰ τοῦτο λέγειν εἶναι πάντα ἐν παντί, διότι χαὶ ἐν μεγέϑει χαὶ ἐν σμιχρότητι ἄπειρα, Kal οὔτε τὸ ἐλάχιστον οὔτε τὸ μέγιστον ἔστι λαβεῖν, οὐχ ἱκανὸν στιρὸς τοί- στιν) χτλ.

42, Hırror. refut. I 8 [Ὁ. 561; aus Theophrast mit Ausn. von $13] μετὰ τοῦτον |Anaximenes] γένεται 4. Hynoıßovkov ὁ Κλαζομένιος. οὗτος ἔφη τὴν παντὸς ἀρχὴν νοῦν χαὶ ὕλην, τὸν μὲν νοῦν τοι- οὔντα, τὴν δὲ ὕλην γινομένην. ὄντων γὰρ ππάντων ὁμοῦ, νοῦς ἐτύδλ- ϑὼν διεχόσμησεν. τὰς δ᾽ ὑλιχὰς ἀρχὰς ἀπείρους ὑπάρχειν καὶ τὰς σμιχροτέρας |xai χατὰ σμιχρότητα Ὁ] αὐτῶν ἄπίειρα λέγει. χιγήσεως δὲ μετέχειν τὰ πάντα ὑπὸ τοῦ νοῦ χινούμενα συνελθεῖν τὲ τὰ ὅμοια. χαὶ τὰ μὲν χατὰ τὸν οὐρανὸν χεχοσμῆσϑαι ὑπὸ τῆς ἐγχυχλίου χινησέως᾽ τὸ μὲν οὖν πυχνὸν καὶ ὑγρὸν χαὶ τὸ σχοτει- γὸν χαὶ ψυχρὸν χαὶ πάντα τὰ βαρέα συνελθεῖν ἐπὶ τὸ μέσον, ἐξ ὧν παγέντων τὴν γῆν ὑποστῆναι τὰ δ᾽ ἀντιχείμενα τούτοις τὸ ϑερμὸν χαὶ τὸ λαμτιρὸν nal τὸ ξηρὸν χαὶ τὸ χοῦφον εἰς τὸ 770000 τοῦ αἰϑέρος ὁρμῆσαι. τὴν δὲ γῆν τῶι σχήματι πλατεῖαν εἶναι χαὶ μένειν μετέωρον διὰ τὸ μέγεϑος χαὶ διὰ τὸ μηδὲν εἶναι χενόν. χαὶ διὰ τοῦτο τὸν ἀέρα ἐσχυρότατον ὄντα φέρειν ἐττοχουμένην τὴν

Ἐπ ἊΝ 2 > x - c m \ x, ς, re » γῆν. τῶν δ᾽ ἐπὶ γῆς ὑγρῶν τὴν μὲν ϑάλασσαν ὑπάρξαι (Ex) ve τῶν ἐν αὐτῆι ὑδάτων, (ὧν) ἐξατμισϑένζτων) τὰ ὑποστάντα οὕτως [χάτω 1] γεγονέναι, χαὶ ἀπὸ τῶν χαταρρευσάντων ττοταμῶν. τοὺς

δὲ ποταμοὺς χαὶ ἀπὸ τῶν ὄμβρων λαμβάνεδιν τὴν ὑπόστασιν χαὶ ἐξ ὑδάτων τῶν ἐν τῆι γῆι. εἶναι γὰρ αὐτὴν χοίλην καὶ ἔχειν ὕδωρ ἐν τοῖς χοιλώμασιν. τὸν δὲ Νεῖλον αὔξεσθαι χατὰ τὸ ϑέρος κατα- φερομένων εἰς αὐτὸν ὑδάτων ἀπὸ τῶν ἐν τοῖς ἄρχτοις [richtig Fredrich ἀνταρχτιχοῖς)] χιόνων. ἥλιον δὲ χαὶ σελήνην χαὶ σιάντα τὰ ἄστρα λίϑους εἶναι ἐμτεύρους συμτιεριληφϑέντας ὑττὸ τῆς αἰϑέ- ρος περιφορᾶς. εἶναι δ᾽ ὑποχάτω τῶν ἄστρων ἡλίωι χαὶ σελήνην σώματά τινὰ συμτιεριφερόμενα ἡμῖν ἀόρατα. τῆς δὲ ϑερμότητος μὴ αἰσϑάνεσϑαι τῶν ἄστρων διὰ τὸ μαχρὰν εἶναι |xai διὰ) τὴν ἀπόστασιν τῆς γῆς ἔτι δὲ οὐχ ὁμοίως ϑερμὰ, τῶι ἡλίωι διὰ τὸ χώραν ἔχειν ψυχροτέραν. εἶναι δὲ τὴν σελήνην χατωτέρω τοῦ

ἡλίου σπλησιώτερον ἡμῶν. ὑχιερέχειν δὲ τὸν ἥλιον μεγέϑει τὴν 8 Ἰ]ελοτιόννησον᾽ τὸ δὲ φῶς τὴν σελήνην μὴ ἴδιον ἔχειν, ἀλλὰ an τοῦ ἡλίου. τὴν δὲ τῶν ἄστρων ττεριφορὰν ὑτχτὸ γῆν γίνεσϑαι. ἐχλείσίειν δὲ τὴν σελήνην γῆς ἀντιφραττούσης, ἐνίοτε δὲ χαὶ τῶν 9 ὑποχάτω τῆς σελήνης, τὸν δὲ ἥλιον ταῖς νουμηνίαις σελήνης ἀντι- φραττούσης᾽ τροπὰς δὲ πτοιεῖσϑαι χαὶ ἥλιον χαὶ σελήνην ἀπτωϑου- μένους ὑττὸ τοῦ ἀέρος. σελήνην δὲ στολλάκις τρέπιεσϑαι διὰ τὸ μὴ δύνασθαι χρατεῖν τοῦ τψνυχροῦ. οὗτος ἀφώρισε σύυρῶτος τὰ sregi 10 τὰς ἐχλείψεις χαὶ φωτισμούς. ἔφη δὲ γηίνην εἶναι τὴν σελήνην ἔχειν TE ἐν αὑτῆι scedia καὶ φάραγγας. τὸν δὲ γαλαξίαν ἀνάχλασιν εἶναι τοῦ φωτὸς τῶν ἄστρων τῶν μὴ χαταλαμττομένων ὑττὸ τοῦ ἡλίου. τοὺς δὲ μεταβαίνοντας ἀστέρας ὡσεὶ σηχιινϑῆρας ἀφαλλο- μένους γίνεσϑαι ἔχ τῆς χινήσξεως τοῦ πόλου. ἀνέμους δὲ γίνε- 11 σϑαι hertvvousvov τοῦ ἀέρος ὑπὸ τοῦ ἡλίου χαὶ τῶν ἐχχαιομένων πρὸς τὸν πόλον ὑποχωρούντων χαὶ (ἀντ)ατιοφερομένων. βροντὰς δὲ χαὶ ἀστραπὰς ἀπὸ ϑερμοῦ γίνεσϑαι ἐμτιίπτοντος εἰς τὰ γέφη. σεισμοὺς δὲ γίνεσϑαι τοῦ ἄνωϑεν ἀέρος εἰς τὸν ὑπὸ γῆν &urci-12 7TTOVTOG' τούτου γὰρ χινουμένου χαὶ τὴν ὀχουμένην γῆν rn αὐτοῦ σαλεύεσϑαι. ζῶια δὲ τὴν μὲν ἀρχὴν ἐν ὑγρῶι γενέσϑαι, μετὰ ταῦτα δὲ ἐξ ἀλλήλων καὶ ἄρρενας μὲν γίνεσθαι, ὅταν ἀπὸ τῶν δεξιῶν μερῶν ἀποχριϑὲν τὸ σπέρμα τοῖς δεξιοῖς μέρεσι τῆς μή- τρας κολληϑῆι, τὰ δὲ ϑήλεα κατὰ τοὐναντίον. οὗτος ἤχμασεν 18 x x » (χαὶ ἐτελεύτησεν) ἔτους πρώτου τῆς ὀγδοηχοστῆς ὀγδοής ὀλυμπιάδος [428], χαϑ' ὃν χαιρὸν καὶ Πλάτωνα λέγουσι γεγενῆσϑαι. τοῦτον λέγουσι χαὶ προγνωστιχὸν γεγογέναι. ᾿

43. Arıst. Metaphys. A 8. 984᾽11.4.. δ᾽ ὁ Κλαζομένιος τῆι μὲν ἡλικίαι πτρότερος ὧν τούτου |Emped., vgl. 5. 162 n. 6], τοῖς δ᾽ ἔργοις ὕστερος, Arreigovg εἶναί φησι τὰς ἀρχάς. σχεδὸν γὰρ ἅπαντα τὰ ὁμοιομερῆ (χαϑάτιερ ὕδωρ ἢ πῦρ) οὕτω γίγνεσϑαι χαὶ ἀττόλλυσϑαί φησι συγχρίσει χαὶ διαχρίσει μόνον, ἄλλως |d. h. in anderem Sinne) δ᾽ οὔτε γίγνεσθαι οὔτ᾽ ἀτιόλλυσθαι, ἀλλὰ διαμένειν ἀίδια. de caelo T 8. 302°28 71. δ᾽ Ἐμπεδοχλεῖ ἐναντίως λέγει περὶ τῶν στοιχείων. ὁ μὲν γὰρ τοῦρ χαὶ γῆν χαὶ τὰ σύστοιχα τούτοις στοιχεῖα φησιν εἶναι τῶν σωμάτων χαὶ συγχεῖσϑαι πάντ᾽ ἐχ τούτων, A. δὲ τοὐναντίον᾽ τὰ γὰρ ὁμοιομερῆ στοιχεῖα (λέγω δ᾽ οἷον σάρχα χαὶ ὀστοῦν χαὶ τῶν τοιούτων ἕχαστογ) ἀέρα δὲ χαὶ πῦρ μείγματα τούτων χαὶ τῶν ἄλλων σπερμάτων πάντων᾽ εἶναι γὰρ ἑχάτερον αὐτῶν ἐξ ἀοράτων ὁμοιομερῶν πάντων ἠϑροισμένον. διὸ χαὶ γί- γνεσϑαι av ἐχ τούτων᾽ τὸ γὰρ πῦρ nal τὸν αἰϑέρα προσαγορεύει ταὐτό.

44. Lucrer. 1 830ff. 830 nunc et Anaxagorae scrutemur homoeomerian, quam Grai memorant nec nostra dicere lingua concedit nobis patrii sermonis egestas, sed tamen ipsam rem facilest exponere verbis. principio, rerum quam dieit homoeomerian, 835 ossa videlicet ὁ pawsillis atque minutis ossibus hic et de pauxillis atque minutis visceribus viscus gigni sanguenque creari sanguinis inter se multis coeuntibu’ guttis, exe aurique putat micis consistere posse 840 aurum et de terris terram concrescere parvis, ignibus ex ignis, umorem umoribus esse, cetera consimili fingit ratione putatque. nec tamen esse ulla idem (ex) parte in rebus inane concedit neque corporibus finem esse secandis. 45. Arısr. phys. T 4. 2032 19 ὅσοι δ᾽ ἄπειρα ποιοῦσι τὰ στοιχεῖα ἢ χαϑάπερ A. χαὶ Δημόχριτος, ὃ μὲν 2x τῶν ὁμοιομερῶν, ὃ δ᾽ ἐκ τῆς πανσπερμίας τῶν σχημάτων, τῆι ἁφῆι συνεχὲς τὸ ἄπειρον εἶναί φασιν. καὶ ὃ μὲν ὅτιοῦν τῶν μορίων εἶναι μεῖγμα ὁμοίως τῶι παντὶ διὰ τὸ δρᾶν ὅδτιοῦν ἐξ ὁτουοῦν γιγνό- μενον. SımpL. Ζ. ἃ. St. 460.4 ἐπειδὴ δὲ ὃ μὲν ᾿4. τὰς ὁμοιομερείας, ὃ δὲ Δημόχριτος τὰς ἀτόμους ἀπείρους ἑκάτερος τῶι πλήϑει ὡς ἀρχὰς ὑποτίϑεται, τὴν ᾿Αναξαγόρου πρῶτον ἱστορῶν δόξαν χαὶ τὴν αἰτίαν ἡμᾶς διδάσχει, δι᾿ ἣν εἰς τοιαύτην ἦλϑεν ὃ ’A. ὑπόνοιαν, καὶ δείχνυσιν ὅτι οὐ μόνον τὸ ὅλον μῖγμα ἄπειρον ἀνάγχη τῶι μεγέϑει λέγειν αὐτόν, ἀλλὰ καὶ ἑκάστην ὁμοιομέρειαν ὁμοίως τῶι ὅλωι πάντα ἔχουσαν ἐνυπάρχοντα, καὶ οὐδὲ ἄπειρα μόνον ἀλλὰ καὶ ἀπειράκις ἄπειρα. ἀλλ᾽ εἰς μὲν τὴν τοιαύτην ἔννοιαν ὃ A. ἦλϑεν ἡγούμενος μηδὲν ἐχ τοῦ μὴ ὄντος γίνεσϑαι χαὶ πᾶν ὑπὸ ὁμοίου τρέφεσϑαι. δρῶν οὖν πᾶν ἐχ παντὸς γινόμενον, εἰ χαὶ μὴ ἀμέσως ἀλλὰ κατὰ τάξιν (καὶ γὰρ ἐχ πυρὸς ἀὴρ καὶ ἐξ ἀέρος ὕδωρ καὶ ἐξ ὕδατος γῆ καὶ ἐχ γῆς λίϑος καὶ ἐκ λίϑου πάλιν πῦρ), καὶ τροφῆς δὲ τῆς αὐτῆς προσφερομένης οἷον ἄρτου πολλὰ zul ἀνόμοια γίνεται, σάρχες ὀστᾶ φλέβες νεῦρα τρίχες ὄνυχες καὶ πτερὰ δὲ εἰ οὕτω τύχοι χαὶ χέρατα, αὔξεται δὲ τὸ ὅμοιον τῶι ὁμοίωι)" διὸ ταῦτα ἐν τῆι τροφῆι ὑπέλαβεν εἶναι zul ἐν τῶι ὕδατι, εἰ τούτωι τρέφοιτο τὰ δένόρα, ξύλον χαὶ φλοιὸν χαὶ χαρπόν. διὸ πάντα ἐν πᾶσιν ἔλεγε μεμῖχϑαι χαὶ τὴν γένεσιν κατὰ ἔχχρισιν γίνεσϑαι. πρὸς τοῦτο δὲ ἐνῆγεν ἴσως χαὶ τὸ μενόντων τινῶν γίνεσϑαι an’ αὐτῶν ἄλλα ὥσπερ ἐχ λίϑου πῦρ καὶ ἐξ ὕδατος πομφολυγίζοντος ἀέρα. δρῶν οὖν ἀφ᾽ ἑχάστου τῶν νῦν διαχεχριμένων πάντα ἐχχρινόμενα οἷον ἀπὸ ἄρτου σάρχα καὶ ὀστοῦν καὶ τὰ ἄλλα, ὡς πάντων ἅμα ἐνυπαρχόντων αὐτῶι χαὶ μεμιγμένων ὁμοῦ, ἐκ τού- των ὑπενόει καὶ πάντα ὁμοῦ τὰ ὄντα μεμῖχϑαι πρότερον πρὶν διαχριϑῆναι. \ Ὴ - ‚ 3 - ‚ διὸ καὶ οὕτως ἤρξατο τοῦ συγγράμματος" “ἣν ὁμοῦ πάντα χρήματα᾽, ὠστε οτιοῦν οἷον τὸν ἄρτον τονόξ χαὶ σαρχὸς τῆσδε καὶ τοῦδε τοῦ οστοῦ “μῖγμα εἶναι ὁμοίως τῶι παντί. [daraus fr. 16 Schaub. ἢ 46. Arr.13,5 [Ὁ. 219] 4. Ἡγησιβούλου ὃ Κλαζομένιος ἀρχὰς τῶν ὃν- των τὰς ὁμοιομερείας ἀπεφήνατο. ἐδόχει γὰρ αὐτῶι ἀπορώτατον εἶναι, πῶς ἐχ τοῦ μὴ ὄντος δύναταί τι γίνεσϑαι ἢ φϑείρεσϑαι εἰς τὸ μὴ ὄν. τροφὴν γοῦν προσφερόμεϑα ἁπλῆν καὶ μονοειδῆ, ἄρτον χαὶ ὕδωρ, χαὶ ἐχ ταύτης τρέ- φεται ϑρὶξ φλὲψ ἀρτηρία σὰρξ νεῦρα ὀστᾶ καὶ τὰ λοιπὰ μόρια. τούτων οὖν

γιγνομένων ὁμολογητέον ὅτι ἐν τῆι τροφῆι τῆι προσφερομένηι πάντα ἐστὶ τὰ ὄντα, καὶ ἐκ τῶν ὄντων πάντα αὔξεται. καὶ ἐν ἐχείνηι ἐστὶ τῆι τροφῆς μόρια αἵματος γεννητιχὰ καὶ νεύρων καὶ ὀστέων καὶ τῶν ἄλλων" ἃ ἤν λόγωι ϑεω- θητὰ μόρια. οὐ γὰρ dei πάντα ἐπὶ τὴν αἰσϑησιν ἀνάγειν, ὅτι ἄρτος χαὶ τὸ ὕϑωρ ταῦτα κατασχευάζει, ἀλλ᾽ ἐν τούτοις ἐστὲ λόγωι ϑεωρητὰ μόρια. ἀπὸ τοῦ οὖν ὅμοια τὰ μέρη εἶναι ἐν τῆι τροφῆι τοῖς γεννωμένοις ὁμοιομερείας αὐτὰς ἐχάλεσε χαὶ ἀρχὰς τῶν ὄντων ἀπεφήνατο καὶ τὰς μὲν ὁμοιομερείας ὕλην, τὸ δὲ ποιοῦν αἴτιον νοῦν τὸν πάντα διαταξάμενον. ἄρχεται δὲ οὕτως" ᾿ὅμοῦ πάντα χρήματα ἦν, νοῦς δὲ αὐτὰ διέχρινε χαὶ διεκόσμησε᾽, χρήματα λέ- γων τὰ πράγματα᾽ ἀποδεχτέος οὖν ἐστιν, ὅτι τῆι ὕληι τὸν τεχνίτην προσέζευξεν.

47. Praro Phaedon 97B ἀλλ᾽ ἀχούσας μέν ποτε ἐκ βιβλίου τινός, ὡς ἔφη, Αναξαγόρου ἀναγιγνώσχοντος zul λέγοντος, ὡς ἄρα νοῦς ἐστιν ὅ διακοσμῶν τε καὶ πάντων αἴτιος, ταύτηι δὴ τῆι αἰτίαι ἥσϑην zul ἔδοξέ μοι τρόπον τινὰ εὑ ἔχειν τὸ τὸν νοῦν εἰναι πάντων αἴτιον καὶ ἡγησάμην, εἰ τοῦϑ οὕτως ἔχει, τόν γε νοῦν χοσμοῦντα πάντα χοσμεῖν καὶ ἕχαστον τιϑέναι ταύτηι ὅπηι ἂν βέλτιστα ἔχηι... ηὑρηκέναι ὠιμην διδάσκαλον τῆς αἰτίας περὶ τῶν ὄντων κατὰ γοῦν ἐμαυτῶι τὸν Avasayogav zal μοι φράσειν πρῶτον μὲν πό- τερον n γῆ πλατεῖά ἐστιν ἢ στρογγύλη, ἐπειδὴ δὲ φράσειεν; ἐπεχδιηγήσεσϑαι τὴν αἰτίαν χαὶ τὴν ἀνάγκην, λέγοντα τὸ ἄμεινον χαὶ ὅτι αὐτὴν ἄμεινον ἦν τοιαύτην εἶναι... 88 ἀλλὰ πάνυ σπουδῆι ı λαβὼν τὰς βίβλους ὡς τάχιστα οἷός τ᾽ ἢ ἀνεγίγνωσχον, ἵν᾿ ὡς τάχιστα εἰδείην τὸ βέλτιστον χαὶ τὸ χεῖρον. ἀπὸ δὴ ϑαυμαστῆς ἐλπίδος, ὦ ἑταῖρε ὠιχόμην φερόμενος, ἐπειδὴ προϊὼν καὶ ἀναγι- γνώσχων ὁρῶ ἄνδρα τῶι μὲν νῶι οὐδὲν χρώμενον οὐδέ τινας αἰτίας ἐπαιτιώ- usvov εἰς τὸ διαχοσμεῖν τὰ πράγματα ἀέρας τε καὶ αἰϑέρας χαὶ ὕδατα αἰτιώ- μενον zul ἄλλα πολλὰ χαὶ ἄτοπα. Vgl. Arıst. Metaph. A 4. 985218 A. τε γὰρ μηχανῆι [d. h. als deus ex machina] χρῆται τῶι νῶι πρὸς τὴν κοσμοποιίαν zul ὅταν anoonom διὰ τίν᾽ αἰτίαν ἐξ ἀνάγκης ἐστί, τότε παρέλχει αὐτόν, ἐν δὲ τοῖς ἄλλοις πάντα μᾶλλον αἰτιᾶται τῶν γιγνομένων ἢ νοῦν. SIMPL. phys. 327,26 χαὲὶ A. δὲ τὸν νοῦν ἐάσας, ὡς φησιν Εὔδημος fr. 21], καὶ αὐτοματίζων τὰ πολλὰ συνίστησι.

48. Art. 11, ὅ [D. 299] ὃ δὲ A. φησίν, ὡς εἱστήκει zur ἀρχὰς τὰ σώ- ματα, νοῦς δὲ αὐτὰ διεχόσμησε ϑεοῦ καὶ τὰς γενέσεις τῶν ὅλων ἐποίησεν. 7,14 [D. 802] ’A. νοῦν χοσμοποιὸν τὸν ϑεόν. Vgl. Eurıp. fr. 1018 ὃ νοῦς γὰρ ἡμῶν ἐστιν ἐν ἔχάστωι ϑεὸς. vgl. TAMmBL. protr. 8. PHıton. de piet. ὁ. 48 p. 66 6. [D. 532] [ϑε]ὸν γεγονέναι τε καὶ εἶναι zul ἔσεσϑαι καὶ πάντων ἄρχειν καὶ κρα- τεῖν. χαὶ νοῦν ἄπειρα [em. ἄπειρον ὄντα [με]μειγμένα τὰ σύμπαντα δια- χοσμῆσαι. Cıc. de nat. d. I11, 26 inde A., qui accepit ab Anaximene discipli- nam, primus omnium rerum discriptionem et modum [motum Rigaltius] mentis infinitae vi ac ratione dissignari et confici voluit: in quo non vidit neque mo- tum sensu iunctum et continentem infinito ullum esse posse neque sensum om- nino, quo non tota natura pulsa sentiret. deinde si mentem istam quasi animal aliquod esse voluit, erit aliquid interius ex quo illud animal nominetur. quid autem interius mente? cingatur igilur corpore ewxterno. quod quoniam non placet, aperta simplexque mens nulla re adiuncta, qua sentire possit, fugere in- tellegentiae nostrae vim et rationem videtur.

49. Cıc. Acad. Pr. Π 37, 118 [D. 119] A. materiam infinitam, sed ex ea particulas similes inter se minutas; eas primum confusas postea in ordinem adductas mente divina.

50. ARISTOT. phys. T 5. 205P1 Ἀ. δ᾽ ἀτόπως λέγει περὶ τῆς τοῦ ἀπείρου μονῆς" στηρίζειν γὰρ αὐτὸ αὑτό φησι τὸ ἄπειρον" τοῦτο δέ, ὅτι ἐν αὑτῶι" ἄλλο γὰρ οὐδὲν περιέχειν, ὡς ὅπου dv τι ἦι, πεφυχὸς ἐνταῦϑα εἶναι. Vgl. [Ar.] de MXG 2. 975®17 und 976214 [oben S. 144].

51. Art. 114,4 [D. 312] A. τὰ ὁμοιομερῆ πολυσχήμονα.

52. Arısr. phys. A 4. 187226 ἔοικε δὲ 4. ἄπειρα οὕτως οἰηϑῆναι διὰ τὸ ὑπολαμιβάνειν τὴν κοινὴν ὁόξαν τῶν φυσικῶν εἶναι aan ὡς οὐ γινομένου οὐδενὸς ἐκ τοῦ μὴ ὄντος" διὰ τοῦτο γὰρ οὕτω λέγουσιν “ἦν ὁμοῦ τὰ πάντα fr. 1] zei τὸ γίνεσϑαι τοιόνδε καϑέστηχεν. ἀλλοιοῦσϑαι [vgl. fr. 17]. de gen. et int. A 1. 314211 ὅσοι δὲ πλείω τὴν ὕλην ἑνὸς τιϑέασιν οἷον ᾿μπεδοχλῆς καὶ A. χαὶ Δεύχιππος, τούτοις δὲ ἕτερον [näml. ἀλλοίωσιν καὶ γένεσιν avayın εἰπεῖν]. χαίτοι ’A. γε τὴν οἰχείαν φωνὴν ἠγνόησεν" λέγει γοῦν ὡς To γίγνε- σϑαι καὶ ἀπόλλυσϑαι ταὐτὸν χαϑέστηκε τῶι ἀλλοιοῦσϑαι.

53. Sımpr. phys. 461, 20 [-- ἔν. 10 Schaub.] διό φησιν ’A. μηδ᾽ ἐνδέχεσϑαι πάντα διαχριϑῆναι" οὐ γὰρ παντελὴς διασπασμός ἐστιν ἢ διάχρισις.

54. Aer. 1 11,2 [D. 315] οἱ περὶ ᾿Αναξαγόραν καὶ Amuoxgırov τὰς χρά- σεις χατὰ παράϑεσιν γίγνεσϑαι τῶν στοιχείων.

55. Praro Cratyl. 4130 εἶναι δὲ τὸ δίχαιον ὃ λέγει A. νοῦν εἶναι τοῦτο" αὐτοχράτορα γὰρ αὐτὸν ὄντα καὶ οὐϑενὶ μεμειγμένον πάντα φησὶν αὐτὸν χοσμεῖν τὰ πράγματα διὰ πάντων ἰόντα. Arısr. de anima A 2. 405215 ἀρχήν γε τὸν νοῦν τίϑεται [Anaxag.] μάλιστα πάντων" μόνον γοῦν φησιν αὐτὸν τῶν ὄντων ἁπλοῦν εἶναι zul ἀμιγῆ τε χαὶ χαϑαρόν. ἀποδίδωσι δ᾽ ἄμφω τῆι αὐτῆι ἀρχῆι TO τε γινώσχειν χαὶ τὸ κινεῖν, λέγων νοῦν χινῆσαι τὸ πᾶν.

56. Arısr. phys. © 5. 256024 διὸ χαὶ ᾿4. ὀρϑῶς λέγει τὸν νοῦν ἀπαϑῆ φάσχων καὶ ἀμιγῆ εἶναι, ἐπειδήπερ κινήσεως ἀρχὴν αὐτὸν ποιεῖ εἶναι. οὕτω γὰρ ἂν μόνως κινοίη ἀχίνητος ὧν καὶ χρατοίη ἀμιγὴς ὧν.

57. Crem. Str. II 14 p.435P. A. πρῶτος ἐπέστησε τὸν νοῦν τοῖς πρᾶ- γμασιν. ἀλλ᾽ οὐδὲ οὗτος ἐτήρησε τὴν ἀξίαν τὴν ποιητικήν, δίνους τινὰς ἀνοή- τους ἀναζωγραφῶν σὺν τῆι τοῦ νοῦ ἀπραξίαι τε xal ἀνοίαι.

58. Arıst. Metaphys. A 8. 984b15 νοῦν δή τις εἰπὼν ἐνεῖναι καϑάπερ Ev τοῖς ζώιοις καὶ ἐν τῆι φύσει, τὸν αἴτιον τοῦ κόσμου χαὶ τῆς τάξεως πάσης, οἷον νήφων ἐφάνη παρ᾽ εἰχῆι λέγοντας τοὺς πρότερον. φανερῶς μὲν οὖν ᾿Αναξαγόραν ἴσμεν ἁψάμενον τούτων τῶν λόγων, αἰτίαν δ᾽ ἔχει πρότερον

Ἑρμότιμος ὁ Κλαζομένιος εἰπεῖν [über ihn 5. Diog. VII 5, oben ὃ. 28 n. 8].

59. SIMPL. ‚phys. 1185, 9 ὁ δὲ Evdnuos [fr. 71] μέμφεται τῶι Avafayogaı οὐ μόνον, ὅτι μὴ πρότερον οὖσαν ἀρξασϑαί ποτε λέγει τὴν κίνησιν», ἀλλ᾽ ὅτι καὶ περὲ τοῦ διαμένειν ἢ λήξειν ποτὲ παρέλιπεν εἰπεῖν, καίπερ οὐχ ὄντος φανεροῦ. “τί γὰρ κωλύει, φησί, δόξαι ποτὲ τῶι νῶι στῆσαι πάντα χρήματα, χαϑάπερ ἐκεῖνος εἶπεν κινῆσαι. χαὶ τοῦτο δὲ αἰτιᾶται τοῦ ᾿ναξαγόρου ὃ Εὔδημος" | πῶς ἐνδέχεται στέρησίν τινὰ προτέραν εἶναι τῆς ἀντιχειμένης ἕξεως" εἰ οὖν ἡ ἠρεμία στέρησις κινήσεώς ἐστι», οὐχ ἂν ein πρὸ τῆς κινήσεως.

60. ΑΒΙΒΤ. metaphys. I 6. 105628 διὸ zul οὐκ 00905 ἀπέστη ‘4. εἰπὼν ὅτι ὁμοῦ πάντα χρήματα nv ἄπειρα καὶ πλήϑει καὶ μικρότητι (fr. 1]. ἔδει δ᾽ εἰπεῖν ἀντὶ τοῦ "καὶ μιχρ ὁτητι' χαὶ ὀλιγότητι" οὐ γὰρ ἄπειρα, ἐπεὶ τὸ ὀλίγον οὐ διὰ τὸ ἕν, ὥσπερ τινές φασιν, ἀλλὰ διὰ τὰ δύο.

61. Arıst. Metaphys. A 1.1069®19 ἐξ ὄντος γίγνεται πάντα, δυνάμει μέντοι ὄντος, ἐχ un ὄντος δὲ ἐνεργείαι. καὶ τοῦτ᾽ ἔστι τὸ Avasayooov ἕν (βέλτιον γὰρ ἢ ὁμοῦ πάντα) χαὶ ᾿Εμπεδοχλέους τὸ μεῖγμα χαὶ ᾿ἀναξιμάνδρου. Anders A 8.989230

Avagayogav δ᾽ εἴ τις ὑπολάβοι δύο λέγειν στοιχεῖα μάλιστ᾽ ἂν ὑπολάβοι κατὰ λόγον. secbair ὅμως El τις ἀχολουϑύσειε συνδιαρϑρῶν ἃ “βούλεται λέγειν, ἴσως ἂν φανείη καινοπρεπεστέρως λέγων. "10 &x δὴ τούτων συμβαίνει λέγειν αὐτῶι τὰς “ἀρχὰς to τε ἕν (τοῦτο a ἁπλοῦν καὶ ἀμιγές) χαὶ ϑάτερον οἷον τίϑεμεν τὸ ἀόριστον πρὶν δρισϑῆναι.

62. Diovor. 1 7, 1 ἔοιχε δὲ περὶ τῆς τῶν ὅλων φύσεως οὐδ᾽ Εὐριπίδης δια- φωνεῖν τοῖς προειρημένοις μαϑητὴς ὧν Ἀναξαγόρου τοῦ φυσιχοῦ" ἐν γὰρ τῆι Μελανίππηι τίϑησιν οὕτως Kr. der M. 7 σοφή n. 484]᾽

(κοὐχ ἐμὸς ὃ μῦϑος, ἀλλ᾽ ἐμῆς μητρὸς πάρα,» ὡς οὐρανός τε γαῖά T ἦν μορφὴ μία"

δένδρη, πετεινά, ϑῆρας, οὕς ϑ᾽ ἅλμη τρέφει γένος τε ϑνητῶν.

63. Au. II 1, 2 [D. 327] OaAnc... Avagayooas, Πλάτων, ᾿ἀριστοτέλης, Ζήνων ἕνα τὸν κόσμον.

64. SIMPL. phys. 164,29 τὸν ᾿ἀναξαγόραν λέγειν ἅπαξ γενόμενον τὸν κόσμον ἐκ τοῦ μίγματος διαμένειν λοιπὸν ὑπὸ τοῦ νοῦ ἐφεστῶτος διοιχού- μενόν TE καὶ διαχφινόμενον. 1121,21 ἀπ᾿ ἀρχῆς δὲ χρόνου δοκοῦσι λέγειν γεγονέναι τὸν χόσμον A. τε καὶ Ἀρχέλαος χαὶ Μητρόδωρος ὃ Χῖος. οὗτοι δὲ χαὶ τὴν κίνησιν ἄρξασϑαί φασιν" ἠρεμούντων γὰρ τὸν πρὸ τοῦ χρόνον τῶν ὄντων χίνησιν ἐγγενέσϑαι φασὶν ὑπὸ τοῦ νοῦ, ὑφ᾽ ἧς γεγονέναι τὸν χό- σμον. φαίνονται δὲ χαὶ οὗτοι τάξεως ἕνεχα διδασχαλικῆς ἀρχὴν τῆς χοσμο- ποιίας ὑποϑέμενοι.

65. Art. 114, 6 [D. 331] ᾿ἀναξίμανδρος, ᾿ἀναξιμένης, ᾿Αναξαγόρας.... φϑαρτὸν τὸν χόσμον. 124,2 [D. 320] Ἐμπεδοκλῆς, A.... καὶ πάντες ὅσοι χατὰ συναϑροισμὸν τῶν λεπτομερῶν σωμάτων χοσμοποιοῦσι συγχρίσεις μὲν χαὶ διαχρίσεις εἰσάγουσι, γενέσεις δὲ zul φϑορας οὐ κυρίως" οὐ γὰρ χατὰ τὸ ποιὸν ἐξ ἀλλοιώσεως, χατὰ δὲ τὸ ποσὸν ἐχ συναϑροισμοῦ ταύτας γίνεσϑαι.

66. — 129,7 [D. 326] A. χαὶ οἱ Στωικοὶ ἄδηλον αἰτίαν ἀνϑρωπίνωι λογισμῶι" ἃ μὲν γὰρ εἶναι κατ᾿ ἀνάγχην ἃ δὲ καϑ᾽ εἱμαρμένην, ἃ δὲ κατὰ προαίρεσιν, ἃ δὲ κατὰ τύχην, ἃ δὲ κατὰ τὸ αὐτόματον. Auzx. de fato 2 [II 165, 22 Bruns.] λέγει γὰρ οὗτός γε [Anaxag.] μηδὲν τῶν γινομένων γίνεσϑαι χαϑ' εἱμαρμένην, ἀλλ᾽ εἶναι κενὸν τοῦτο τοὔνομα.

67. Art. Π 8, 1 [D. 337] Διογένης καὶ A. ἔφησαν μετὰ τὸ συστῆναι τὸν κόσμον χαὶ τὰ ζῶια ἐχ τῆς γῆς ἐξαγαγεῖν ἐγχλιϑῆναί πως τὸν χόσμον ἐκ τοῦ αὐτομάτου εἰς τὸ μεσημβρινὸν αὑτοῦ μέρος, ἴσως ὑπὸ προνοίας, ἵνα ἃ μὲν ἀοίκητα γένηται ἃ δὲ οἰχητά μέρη τοῦ κόσμου κατὰ ψύξιν zul ἐχπύρωσιν καὶ εὐχρασίαν.

68. Arıst. de caelo A 2. 309219 ἔνιοι μὲν οὖν τῶν μὲ φασχόντων εἶναι χενὸν οὐδὲν διώρισαν περὶ κούφου καὶ βαρέος οἷον A. χαὶ Eunedoxkng. phys. A 6. 213222 οἱ μὲν οὐν δεικνύναι πειρώμενοι ὅτι οὐχ ἔστιν [näml. τὸ ‚zevon], οὐχ ὃ βούλονται λέγειν οἵ ἄνϑρωποι χενὸν τοῦτ᾽ ἐξελέγχουσιν, ἀλλ᾽ ἁμαρ- τάνοντες λέγουσιν ὥσπερ A. χαὶ οἵ τοῦτον τὸν τρόπον ἐλέγχοντες. ἐπιδει- KVVOVOL γὰρ ὅτι ἔστι τι ὃ ἀήρ, στρεβλοῦντες τοὺς ἀσχοὺς χαὶ δειχνύντες ὡς ἰσχυρὸς ὁ ἀὴρ καὶ ἐναπολαμβάνοντες Ev ταῖς κλεψύδραις.

69. — probl. XVI 8. 91469 τῶν περὶ τὴν κλεψύδραν συμβαινόντων τὸ μὲν ὅλον ἔοικεν εἶναι αἴτιον χαϑάπερ A. λέγει" ὃ γὰρ ἀήρ ἐστιν αἴτιος ἐνα-

πολαμβανόμενος ἐν αὐτῆι τοῦ μὴ εἰσιέναι τὸ ὕδωρ ἐπιληφϑέντος τοῦ ἄλλου [1. αὐλοῦ]. οὐ μὴν ἁπλῶς γε αἴτιος" χἂν γάρ τις αὐτὴν “πλαγίαν ern εἰς τὸ ὕδωρ ἐπιλαβὼν τὸν αὐλόν, εἴσεισι τὸ ὕδωρ. διόπερ οὐ λέγεται ὑπ αὐτοῦ ἱχανῶς, ἧι αἴτιόν ἐστιν. ἔστι δὲ αἴτιον μὲν καϑάπερ εἴρηται ὃ ang‘ οὗτος δὲ ὠϑούμενός τε χαὶ χαϑ᾽ ἑαυτὸν φερόμενος καὶ μὴ βιαξόμενος ἐπ᾽ εὐϑείας πέφυχε φέρεσϑαι χαϑάπερ χαὶ ἄλλα στοιχεῖα" πλαγίας μὲν οὖν βαφείσης τῆς χλεψύδρας διὰ τῶν ἐναντίων τοῖς ἐν τῶι ὕδατι τρυπημάτων en’ εὐθείας μένων ὑπὸ τοῦ ὕδατος ἐξέρχεται, ὑποχωροῦντος δὲ αὐτοῦ τὸ ὕδωρ εἰσέρχεται" ὀρϑῆς δὲ εἰς τὸ ὕδωρ βαφείσης τῆς χλεψύδρας οὐ δυνάμενος πρὸς ὀρϑὴν ὑποχωρεῖν διὰ τὸ πεφράχϑαι τὰ ἄνω μένει περὲ τὰ πρῶτα τρυπήματα. σάττεσϑαι γὰρ εἰς αὑτὸν οὐ πέφυχεν. σημεῖον δ᾽ ἐστὶ τοῦ εἴργειν δύνασϑαι τὸ ὕδωρ ἀκινή- τίζοντα τὸν ἀέρα τὸ ἐπ᾽ αὐτῆς γινόμενον τῆς κλεψύδρας. ἐὰν γάρ τις αὐτῆς αὐτὴν τὴν κωδύαν ἐμπλήσας ὕδατος ἐπιλαβὼν τὸν αὐλόν, καταστρέψηι ἐπὶ τὸν αὐλόν, οὐ φέρεται τὸ ὕδωρ διὰ τοῦ αὐλοῦ ἐπὶ στόμα. ἀνοιχϑέντος δὲ τοῦ στόματος οὐχ εὐθὺς ἐχρεῖ χατὰ τὸν αὐλόν, ἀλλὰ μιχροτέρωι ὕστερον ὡς οὐχ ὃν ἐπὶ τῶι στόματι τοῦ αὐλοῦ, ἀλλ᾽ ὕστερον διὰ τούτου φερόμενον ἀνοιχϑέν- τος. πλήρους τε zul ὀρϑῆς οὔσης τῆς χλεψύδρας ἀνοιχϑέντος τοῦ αὐλοῦ εὐϑὺς δεῖ διὰ τοῦ ἠἡϑμοῦ διὰ τὸ ἐχείνου μὲν ἅπτεσϑαι, τῶν δὲ ἄχρων τοῦ αὐλοῦ μὴ ἅπτεσϑαι. οὐχ εἰσέρχεται μὲν οὖν τὸ ὕδωρ εἰς τὴν χκλεψύδραν διὰ τὴν προειρημένην αἰτίαν, ἐξέρχεται δὲ ἀνοιχϑέντος τοῦ αὐλοῦ διὰ τὸ τὸν ἔν αὐτῶι ἀέρα κινούμενον ἄνω χαὶ χάτω πολλὴν κένωσιν ποιεῖν τοῦ ἐν τῆι κλε- ψύδραι ὕδατος. ὠϑούμενον δὲ χάτω χαὶ αὐτὸ ῥέπον εἰς αὐτὸ εἰχότως ἐχρεῖ, βιαζόμενον τὸν ἐχτὸς τῆς χλεψύδρας ἀέρα κινούμενὸν TE καὶ ὄντα ἴσον τῆι δυνάμει τῶι ἐπωθοῦντι αὐτὸν ἀέρι, τῆι δὲ αἀντερείσει ἀσϑενέστερον ἐχείνου διὰ τὸ διὰ στενοῦ αὐτὸν τοῦ αὐλοῦ δέοντα ϑᾶττον zul σφοδρότερον ῥεῖν καὶ προσπίπτειν τῶι ὕδατι" τοῦ δὲ πωμασϑέντος τοῦ αὐλοῦ μὴ συρρεῖν τὸ ὕδωρ αἴτιον, ὅτι τὸ ὕδωρ εἰσιὸν εἰς τὴν χλεψύδραν ἐξωϑεῖ βίαι τὸν ἀέρα ἐξ αὐτῆς. σημεῖον δὲ ἐστι τὸ γινόμενον ἐν ταύτηι πνεῦμα καὶ ἐρυγμός. εἰσιόντος δὲ τοῦ ὕδατος βίαι ὠϑοῦν συνεισπίπτει εἰς τὸν αὐλὸν αὐτοῦ [ὠϑούμενος (näml. ὃ ἀὴρ) εἰσπίπτει εἰς τ. αὐλ. αὐτῆς ἢ χαϑάπερ τὰ ἐχπιεστὰ ξύλα ἢ χαλκὸς τῆι διαιρέσει πιεζούμενος μένει ἄνευ παντὸς ἄλλου συνδέσμου, { ῥαιδίως δὲ ἐξάλλεται, ὅταν ἐχχρουσϑῆι ἐκ τοῦ ἐναντίου, καϑάπερ τοὺς χατεαγότας ὀπιούρους []. ἐπιού- ρους] Ev τοῖς ξύλοις ἐχχρούουσιν. συμβαίνει δὲ τοῦτο ἀνοιχϑέντος τοῦ αὐλοῦ γίνεσϑαι διὰ τὰ προειρημένα. ἢ οὖν διὰ ταῦτα εἰχός ἐστιν αὐτὸν []. αὐτὸ, sc. τὸ ὕδωρ] μὴ ἐχρεῖν ἢ ἐξιζέναι χωλύ)οντος βιαίου ἀέρος καὶ πνευματου- μένου. δηλοῖ δὲ ὃ ψόφος ἐπισπᾶσϑαι τῶι πνεύματι τὸ ὕδωρ ἄνω, ὥσπερ ἐπὶ πολλῶν συμβαίνει γίνεσϑαι. ἐπισπώμενον ὁὲ καὶ συνεχὲς ὃν αὐτῶι πᾶν τὸ ὕδωρ μένει πιεζούμενον ὑπὸ τοῦ ἀέρος, ἕως ἂν ἀπωσϑῆι πάλιν ὑπ᾽ αὐτοῦ" τῆς δὲ ἀρχῆς μενούσης καὶ τὸ ἄλλο ἐξ αὐτῆς χρέμαται ὕδωρ ὃν zul συνεχές. Vgl. Emped. fr. 100 5. 210 und unten Ar. de resp. 2 $. 325, 45.

70. THEOPHR. d. sens. 59 [D. 516] τὸ μὲν μανὸν χαὶ λεπτὸν ϑερμόν, τὸ δὲ πυχνὸν zul παχὺ ψυχρόν, ὥσπερ ’A. διαιρεῖ τὸν ἀέρα χαὶ τὸν αἰϑέρα.

ΤΊ. Aer. Π 18, 8 [Ὁ. 841] A. τὸν περικείμενον αἰϑέρα πύρινον μὲν εἶναι χατὰ τὴν οὐσίαν, τῆι δὲ εὐτονίαι τῆς περιδινήσεως ἀναρπάσαντα πέτρους ἀπὸ τῆς γῆς zul χαταφλέξαντα τούτους ἠστερωκέναι.

12. — 1120, 6 [D. 849] ‘A. uvdoov ἢ πέτρον διάπυρον εἶναι τὸν ἥλιον. 21,3 [D. 861] A. πολλαπλάσιον Πελοποννήσου. 38, 2 [D. 352] 4, ἀνταπώσει

τοῦ πρὸς ταῖς ἄρχτοις ἀέρος, ὃν αὐτὸς συνωθῶν ἐκ τῆς πυχνώσεως ἰσχυρο- ποιεῖ [näml. τροπὴν ἡλίου ylyveodaı).

73. ΧΈΝΟΡΗ. Memor. IV 7,6 ὅλως δὲ τῶν οὐρανίων ἧι ἕχαστα ὃ ϑεὸς μηχανᾶται φροντιστὴν γίγνεσθαι ἀπέτρεπεν"... κινδυνεῦσαι δ᾽ ἂν ἔφη καὶ παραφρονῆσαι τὸν ταῦτα μεριμνῶντα οὐδὲν ἧττον ἢ A. παρεφρόνησεν ὃ μέγι- στον φρονήσας ἐπὶ τῶι τὰς τῶν ϑεῶν μηχανὰς ἐξηγεῖσϑαι. ἐκεῖνος γὰρ λέγων μὲν τὸ αὐτὸ εἶναι πῦρ τε καὶ ἥλιον ἠγνόει, ὅτι τὸ μὲν πῦρ οἱ ἄνϑρωποι ῥαιδίως χαϑορῶσιν, εἰς δὲ τὸν ἥλιον οὐ δύνανται ἀντιβλέπειν, χαὶ ὑπὸ μὲν τοῦ ἡλίου χαταλαμπόμενοι τὰ χρώματα μελάντερα ἔχουσιν, ὑπὸ δὲ τοῦ πυρὸς οὔ" ἡγνόει δὲ χαὶ ὅτι τῶν ἐχ τῆς γῆς φυομένων ἄνευ μὲν ἡλίου αὐγῆς οὐδὲν δύναται χαλῶς αὔξεσϑαι, ὑπὸ δὲ τοῦ πυρὸς ϑερμαινόμενα πάντα ἀπόλλυται" φάσχων δὲ τὸν ἥλιον λίϑον διάπυρον εἶναι χαὶ τοῦτο ἡγνόει, ὅτι λίϑος μὲν ἐν πυρὶ ὧν οὔτε λάμπει οὔτε πολὺν χρόνον ἀντέχει, ὃ δὲ ἥλιος τὸν πάντα χρόνον πάντων λαμπρότατος ὧν διαμένει. Arıst. de caelo A 8. 270024 ᾿4. δὲ χατα- κέχρηται τῶι ὀνόματι τούτωι [näml. αἰϑήρ] οὐ καλῶς. ὀνομάζει γὰρ αἰϑέρα ἀντὶ πυρός [vgl. fr. 1 und öfter]. Smer. z. ἃ. St. 119,2 αἰτιᾶται δὲ τὸν ᾿Αναξαγόραν οὐ χαλῶς ἐτυμολογήσαντα τὸ τοῦ αἰϑέρος ὄνομα ἀπὸ τοῦ αἴϑειν, ὃ ἐστι τὸ χαίειν, χαὶ διὰ τοῦτο En! τοῦ πυρὸς αὐτῶι χρώμενον.

74. [Arısr.] Probl. XI 33. 90327 διὰ τί εὐηγχοωτέρα ἡ νὺξ τῆς ἡμέρας ἐστίν; πότερον, ὥσπερ A. φησί, διὰ τὸ τῆς μὲν ἡμέρας σίζειν χαὶ ψοφεῖν τὸν ἀέρα ϑερμαινόμενον ὑπὸ τοῦ ἡλίου, τῆς δὲ νυχτὸς ἡσυχίαν ἔχειν ἅτε ἐχλελοι- πότος τοῦ ϑερμοῦ; Prur. quaest. conv. VIII 8, 8. 722 A ᾿ἀναξαγόραν ὑπὸ τοῦ ἡλίου λέγοντα κινεῖσϑαι τὸν ἀέρα κίνησιν τρομώδη χαὶ παλμοὺς ἔχουσαν, ὡς δῆλόν ἐστι τοῖς διὰ τοῦ φωτὸς αεὶ διάιττουσι ψήγμασι μικροῖς καὶ ϑραύσμα- σιν, ἃ δή τινες τίλας καλοῦσιν" ταῦτ᾽ οὖν φησιν ὃ ἀνὴρ πρὸς τὴν ϑερμότητα σίζοντα καὶ ψοφοῦντα δι᾿ ἡμέρας δυσηχόους τῶι ψόφωι τὰς φωνὰς ποιεῖν, γυχτὸς δὲ φαίνεσϑαι [ὑφίεσϑαι Döhner] τὸν σάλον αὐτῶν χαὶ τὸν ἦχον.

75. Procr. in Tim. p. 624 Schn. Πλάτων [p. 88]... τὴν εἰς τὸν χόσμον πρόοδον αὐτῶν [näml. ἡλίου zul σελήνης] ὡς συνημμένην παραδέδωχε. καὶ οὐδὲ ταύτης ἦρξεν αὐτὸς τῆς ὑποϑέσεως, ἀλλ᾽ A. τοῦτο πρῶτος ὑπέλαβεν, ὡς ἱστόρησεν Εὔδημος [fr. 981.

76. PrAr. Cratyl. p. 409 A 6 ἐχεῖνος νεωστὶ ἔλεγεν [Ἀπᾶχ.], ὅτι ἢ σελήνη ἀπὸ τοῦ ἡλίου ἔχει τὸ φῶς. (409Β) νέον δέ που zul ἕνον ἀεί ἐστι περὶ τὴν σελήνην τοῦτο τὸ φῶς, εἴπερ ἀληϑῆ οἱ Avasayoosıoı λέγουσι" χύχλωι γάρ που ἀεὶ αὐτὴν περιιὼν νέον ἀεὶ ἐπιβάλλει, ἕνον δὲ ὑπάρχει τὸ τοῦ προτέρου μηνός.

77. ScuoL. Arouz. 1 498 τὴν δὲ σελήνην ὃ αὐτὸς A. χώραν πλατεῖαν ἀποφαίνει, ἐξ ἧς δοχεῖ ὃ Νεμεαῖος λέων πεπτωχέναι. Art. II 25, 9 [D. 356] A. χαὶ Δημόχριτος στερέωμα διάπυρον ἔχον ἐν ξαυτῶι πεδία καὶ ὄρη καὶ φάραγγας [sc. τὴν σελήνην]. 30,2 (Ὁ. 861] A. ἀνωμαλότητα συγκρίματος διὰ τὸ ψυχρομιγὲς ἅμα καὶ γεῶδες, τὰ μὲν ἐχούσης ὑψηλὰ τὰ δὲ ταπεινὰ τὰ δὲ κοῖλα. καὶ παραμεμῖχϑαι τῶι πυροειδεῖ τὸ ξοφώδες, ὧν τὸ πάϑος ὑποφαΐίνει τὸ σχιερόν᾽ ὅϑεν ψευδοφανῇ λέγεσϑαι τὸν ἀστέρα [n. Se vel. S.129n.21]. 28,5 [D. 358] Θαλῆς πρῶτος ἔφη ὑπὸ τοῦ ἡλίου φωτίζεσϑαι... «4. ὁμοίως. 29, 6.7 [D. 360, aus Poseidonios] Θαλῆς, A.... τοῖς LE συμφώνως τὰς μὲν μη- νιαίους ἀποχρύψεις συνοδεύουσαν αὐτὴν ἡλίωι χαὶ περιλαμπομένην ποιεῖσϑαι, τὰς δ᾽ ἐκλείψεις εἰς τὸ σχίασμα τῆς γῆς ἐμπίπτουσαν, μεταξὺ μὲν ἀμφοτέρων τῶν ἀστέ- ρων γενομένης, μᾶλλον δὲ τῆς σελήνης ἀντιφραττομένη ης. Ἀ4., ὡς φησι Θέοφραστος [phys. ΟΡ. ἔν. 19] za) τῶν ὑποχάτω τῆς σελήνης ἔσϑ᾽ ὅτε σωμάτων ἐπιπροσϑούντων.

78. Arr. II 16. 1 [D. 345] ’A., Δημόκριτος, Κλεάνϑης an. ἀνατολῶν ἐπὶ δυσμὰς φέρεσϑαι πάντας τοὺς ἀστέρας.

79. AcHıcr. isag. in Arat. 1, 13 5. 40, 20 Maass. τοὺς ἀστέρας δὲ ζῶια εἶναι οὔτε ᾿Αναξαγόραι οὔτε Δημοχρίτωι ἐν τῶι Μεγάλωι διακόσμωι δοχεῖ.

80. Arıst. Meteorol. A 8. 345225 οἱ δὲ περὶ Ἀναξαγόραν χαὶ Δημόκριτον φῶς εἶναι τὸ γάλα λέγουσιν ἄστρων τινῶν" τὸν γὰρ ἥλιον ὑπὸ τὴν γῆν φερό- μενον οὐχ δρᾶν ἕνα τῶν ἄστρων. ὅσα μὲν οὖν περιορᾶται ὑπ᾽ αὐτοῦ, τού- των μὲν οὐ yalvesdaı τὸ φῶς (χωλύεσϑαι γὰρ ὑπὸ τῶν τοῦ ἡλίου ἀχτίνω»)" ὅσοις δ᾽ ἀντιφράττει n γῆ ὥστε un δρᾶσϑαι ὑπὸ τοῦ ἡλίου, τὸ τούτων οἰχεῖον φῶς φασιν εἶναι τὸ γάλα. Art. ΠῚ Ί, ὅ [D. 365] (πεῤὲ τοῦ “γαλαξίου κύκλου) Ἀ. τὴν σχιὰν τῆς γῆς χατὰ τόδε τὸ μέρος ἵστασϑαι τοῦ οὐρανοῦ, ὅταν ὑπὸ τὴν γῆν ὃ ἥλιος γενόμενος μὴ πάντα περιφωτίζηι.

81. Arısr.Meteorol. A 6. 842525 περὶ δὲ χομητῶν.... A. μὲν οὖν καὶ Anuo- κριτός φασιν εἶναι τοὺς κομήτας σύμφασιν τῶν ey ἀστέρων, ὅταν διὰ τὸ πλησίον ἐλϑεῖν δόξωσι ϑιγγάνειν ἀλλήλων. Art. ΠΠ 2, 2 [D. 366] A, Anuo- χριτος σύνοδον ἀστέρων δυεῖν ἢ καὶ πλειόνων κατὰ Γ τα, Vgl. ScHor. Arar. p. 545, 20M.

82. Aer. III 2, 9 [D. 367] ’A. τοὺς χαλουμένους διαιττοντας ἀπὸ τοῦ αἰϑέρος σπινϑήρων δίχην χαταφέρεσϑαι" διὸ καὶ παραυτίχα σβέννυσϑαι.

83. Sen. Nat. qu. VIL5, 3 Charmander quoque in eo libro, quem de co- metis composuit, ait Anaxagorae visum grande insolitumque caelo lumen magni- tudine amplae trabis et id per multos dies fulsisse.

84. Arıst. Meteorol. BI (περὶ ἀστραπῆς χαὶ βροντῆς) 36914 [nach Emped. c. 21 A 63 8. 171, 24] ᾿Α. δὲ τοῦ ἄνωϑεν αἰϑέρος, ὃ δὴ ἐχεῖνος χαλεῖ πῦρ, κατενεχϑὲν ἄνωϑεν χάτω. τὴν μὲν οὖν διάλαμψιν ἀστραπὴν εἶναι τούτου τοῦ πυρός, τὸν δὲ ψόφον ἐναποσβεννυμένου καὶ τὴν σίξιν βροντήν, ὡς χαϑα- περ φαίνεται χαὶ γιγνόμενον, οὕτω χαὶ πρότερον τὴν ἀστραπὴν οὐσαν τῆς βροντῆς. Arr. III 3, 4 [Ὁ. 368] ὅταν τὸ ϑερμὸν εἰς τὸ ψυχρὸν ἐμπέσηι (τοῦτο δ᾽ ἐστὶν αἰϑέριον μέρος εἰς ἀερῶδες), τῶι μὲν ψόφωι τὴν βροντὴν ἀποτελεῖ, τῶι δὲ παρὰ τὴν μελανίαν τοῦ νεφώδους χρώματι τὴν ἀστραπήν, τῶι δὲ πλή- ϑει χαὶ μεγέϑει τοῦ φωτὸς τὸν χεραυνόν, τῶι δὲ πολυσωματωτέρωι πυρὲ τὸν τυφῶνα, τῶι δὲ νεφελομιγεῖ τὸν πρηστῆρα. SENEc. Nat. qu. ΠΠ| 12, 8 A. ait illum [näml. ignem] θα: aethere distillare et ex tanto ardore caeli multa decidere, quae nubes diu inclusa custodiant. II 19 [nach Anaximandros 5. S.19 n. 23] Anazxagoras [hdss. Anaxandros] ait: omnia ἰδέα sic fieri, ut ex aethere aliqua vis in inferiora descendat: ita ignis impactus nubibus frigidis sonat. at cum illas interscindit, fulget et minor vis ignium fulgurationes facit, maior fulmina.

85. Art. III 4,2 [D. 371] A. νέφη μὲν χαὶ χιόνα παραπλησίως [nämlich dem Anaximenes $. 24 ἢ. 18], χάλαζαν δ᾽ ὅταν ἀπὸ τῶν παγέντων νεφῶν προ- ὠσϑῆι τινὰ πρὸς τὴν γῆν, ἃ δὴ ταῖς καταφοραῖς ἀποψυχρούμενα στρογγυλοῦ- σϑαι. Arıst. Meteorol. A 12 (über Hagel) 34813 ὃ μὲν γὰρ [näml. Anaxag.] ὅταν εἰς τὸν ψυχρὸν ἀέρα ἐπανέλϑηι [näml. τὸ νέφος], φησὶ τοῦτο πάσχειν, ἡμεῖς δ᾽ ὅταν εἰς τὸν ϑερμὸν χατέλϑηι.

86. Art. III 5, 11 (περὲ ἴριδος) [D. 818] A. ἀνάκλασιν ἀπὸ νέφους πυχνοῦ τῆς ἡλιακῆς περιφεγγείας, καταντιχρὺ δὲ τοῦ κατοπτρίξοντος αὐτὴν ἀστέρος διὰ παντὸς ἵστασϑαι. παραπλησίως δὲ αἰτιολογεῖται τὰ χαλούμενα παρήλια γινόμενα δὲ χατὰ τὸν Πόντον.

87. Exc. ASTRon. cod. Vatic. 381 [ed. Maass Aratea 143] ὅτι οὔτε κοίλη ἡ γῆ ὡς Anuoxgırog οὔτε πλατεῖα ὡς A.

88. Arıst. de caelo B 13. 29629 wor’ εἰ βίαι νῦν ἡ γῆ μένει, zul συνῆλ- ϑεν ἐπὶ τὸ μέσον φερομένη διὰ τὴν δίνησιν᾽ ταύτην γὰρ τὴν αἰτίαν πάντες λέγουσιν ἐχ τῶν ἐν τοῖς ὑγροῖς zul περὶ τὸν ἀέρα συμβαινόντων" ἐν τούτοις γὰρ ἀεὶ φέρεται τὰ μείζω χαὶ τὰ βαρύτερα πρὸς τὸ μέσον τῆς δίνης. διὸ δὴ καὶ τὴν γῆν πάντες ὅσοι τὸν οὐρανὸν γεννῶσιν, ἐπὶ τὸ μέσον συνελϑεῖν φασιν. Sımpr. Ζ. d. St. 511,23 οἱ μὲν πλεῖστοι ἐπὶ τοῦ μέσου χκεῖσϑαι λέγουσι τὴν γῆν, ὥσπερ Ἐμπεδοκλῆς... καὶ ’A. 520,28 τῶν λεγόντων μένειν αὐτὴν ἀνεχομένην ὑπὸ τοῦ ὑποκειμένου ἀέρος, ὃν ἐπιπωματίζει πλατεῖα οὖσα zul τυμπανοειδὴς ἡ γῆ οὐ συγχωρεῖ ἀναχωρεῖν. οὕτω δὲ ᾿Αναξιμένης χαὶ A. καὶ Δημόχριτος ἐδόχουν λέγειν. Vgl. Arıst. de caelo Β 18 oben S. 34 n. 20.

89. Arıst. Meteorol. B 7. 365214 περὶ δὲ σεισμοῦ zul κινήσεως γῆς. -. 19 ’A. μὲν οὖν φησι τὸν αἰϑέρα πεφυχότα φέρεσϑαι ἄνω, ἐμπίπτοντα δ᾽ εἰς τὰ χάτω τῆς γῆς χαὶ τὰ χοῖλα κινεῖν αὐτήν᾽ τὰ μὲν γὰρ ἄνω συναληλίφϑαι διὰ τοὺς ὄμβρους, ἐπεὶ φύσει γε πᾶσαν ὁμοίως εἶναι σομφήν, ὡς ὄντος τοῦ μὲν ἄνω τοῦ δὲ χάτω τῆς ὅλης σφαίρας zul ἄνω μὲν τούτου ὄντος τοῦ μορίου ἐφ᾽ οὗ τυγχάνομεν οἰχοῦντες, κάτω δὲ ϑατέρου... 381 zul τὸ λέγειν μὲν ὡς διὰ τὸ μέγεϑος ἐπὶ τοῦ ἀέρος μένει, σείεσϑαι δὲ φάσχειν τυπτομένην χάτωϑεν ἄνω δι᾿ ὅλης. πρὸς ὁὲ τούτοις οὐϑὲν ἀποδίδωσι τῶν συμβαινόντων περὶ τοὺς σεισμοὺς. Art. ΠῚ 1ὅ, 4 (περὶ σεισμῶν γῆς) [D. 8719]. ’A. ἀέρος ὑποδύσει τῆι μὲν πυχνότητι τῆς ἐπιφανείας προσπίπτοντος, τῶι δὲ ἔχχρισιν λαβεῖν um δύ- γασϑαι τρύμωι τὸ περιέχον χκραδαίνοντος. Sen. Nat. qu. ΥὟΙ 9, 1 ignem causam motus [näml. terrae] quidam et qwidam non (unicam causam) iudicant. in- primis A. qui existimat simili paene ex causa et aera concuti et terram, cum in inferiore parte spiritus crassum aera et in nubes coactum eadem vi, qua apud nos quoque nubila frangi solent, rupit, et ignis ex hoc collisu nubium cursuque elisi aeris emicuit. hic ipse in obvia incurrit exitum quaerens ac divellit re- pugnantia, donec per angustum aut nactus est viam exeundi ad caelum aut vi et iniuria fecit. Vgl. Amm. Marc. XVII 7, 11.

90. Art. III 16,2 (neoi ϑαλάττης πῶς συνέστη χαὶ πῶς ἐστι πιχρα) [D. 381] A. τοῦ zur’ ἀρχὴν λιμνάζοντος ὑγροῦ περιχαέντος ὑπὸ τῆς ἡλιακῆς περιφορᾶς χαὶ τοῦ λεπτοτάτου ἐξατμισϑέντος εἰς ἁλυχίδα χαὶ πιχρίαν τὸ λοιπὸν ὑποστῆναι. ALEX. in meteor. 67, 17 (auch aus Theophr. fr. 28 D. 495) τρίτη δὲ δόξα περὶ ϑαλάσσης ἐστὶν ὡς ἄρα τὸ ὕδωρ τὸ διὰ τῆς γῆς διηϑού- μενον xal διαπλῦνον αὐτὴν ἁλμυρὸν γίνεται τῶι ἔχειν τὴν γῆν τοιούτους χυ- μοὺς ἐν αὑτῆι" οὗ σημεῖον ἐποιοῖντο τὸ zul ἅλας ὀρύττεσϑαι ἐν αὐτῆι καὶ γνίτρα᾽ εἶναι δὲ χαὶ ὀξεῖς χυμοὺς πολλαχοῦ τῆς γῆς. ταύτης πάλιν τῆς δόξης ἐγένετο ᾿Αναξαγόρας τε χαὶ Μητρόδωρος.

91. Art. IV 1,8 [D. 228. 385] über die Ursache der Nilschwelle: ’A. ἐκ τῆς χιόνος τῆς ἐν τῆι Αἰϑιοπίαι τηχομένης μὲν τῶι ϑέρει, ψυχομένης δὲ τῶι χειμῶνι. Vgl. Arıst. de Nilo fr. 248 p. 198, 1 Rose. Sen. Nat. qu. IV 2, 11 A. ait ex Aethiopiae iugis solutas nives ad Nilum usque decurrere. in eadem opinione omnis vetustas fuit. hoc Aeschylus [Suppl. 565 W., fr. 293N.], Sophocles [fr. 797], Euripides (Hel. 3, fr. 228] tradunt. Dagegen Heron. II 22 ἡ δὲ τρίτη τῶν ὁδῶν πολλὸν ἐπιειχεστάτη ἐοῦσα μάλιστα ἔψευσται" λέγει γὰρ δὴ οὐδ᾽ αὕτη οὐδέν, φαμένη τὸν Νεῖλον δεῖν ἀπὸ τηχομένης χιόνος.

92. ΤΉΕΒΟΡΗΝ. de sens. 27ff. [D. 507] ’A. δὲ γίνεσϑαι μὲν τοῖς ἐναντίοις" τὸ γὰρ ὅμοιον ἀπαϑὲς ὑπὸ τοῦ ὁμοίου, χαϑ᾽ &xaornv δ᾽ ἰδίαι πειρᾶται διαριϑμεῖν. ὁρᾶν μὲν γὰρ τῆι ἐμφάσει τῆς χόρης, οὐχ ἐμφαίνεσϑαι δὲ εἰς τὸ ὁμόχρων, ἀλλ᾽ εἰς τὸ διάφορον. χαὶ τοῖς μὲν πολλοῖς μεϑ᾽ ἡμέραν, ἐνίοις δὲ νυκτῶν εἶναι τὸ ἀλλόχρων᾽ διὸ ὀξυωπεῖν τότε. ἁπλῶς δὲ τὴν νύχτα μᾶλλον ὁμόχρων εἶναι τοῖς ὀφϑαλμοῖς. ἐμφαίνεσθαι δὲ μεϑ'᾽ ἡμέραν, ὅτι τὸ φῶς συναίτιον τῆς ἐμφάσεως" τὴν δὲ χρόαν τὴν χρατοῦσαν μᾶλλον εἰς τὴν ἑτέραν ἐμφαίνε- σϑαι [εἰς]. τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον χαὶ τὴν ἁφὴν καὶ τὴν γεῦσιν κρίνειν" τὸ γὰρ ὁμοίως ϑερμὸν χαὶ ψυχρὸν οὔτε ϑερμαίνειν οὔτε ψύχειν πλησιάζον οὐδὲ δὴ τὸ γλυχὺ χαὶ τὸ ὀξὺ δι᾿ αὐτῶν γνωρίζειν, ἀλλὰ τῶι μὲν ϑερμῶι τὸ ψυ- χρόν, τῶι δ᾽ ἁλμυρῶι τὸ πότιμον, τῶι δ᾽ ὀξεῖ τὸ γλυχὺ χατὰ τὴν ἔλλειψιν τὴν ἑχάστου" πάντα γὰρ ἐνυπάρχειν φησὶν ἐν ἡμῖν. ὡσαύτως δὲ καὶ ὀσφραί- γεσϑαι χαὶ ἀχούειν τὸ μὲν ἅμα τῆι ἀναπνοῆι, τὸ δὲ τῶι διικνεῖσϑαι τὸν ψό- φον ἄχρι τοῦ ἐγχεφάλου" τὸ γὰρ περιέχον ὀστοῦν εἶναι χοῖλον, εἰς ὃ ἐμπί- πτειν τὸν ψόφον. ἅπασαν δ᾽ αἴσϑησιν μετὰ λύπης, ὅπερ ἂν δόξειεν ἀκό- λουϑον εἶναι τῆι ὑποϑέσει" πᾶν γὰρ τὸ ἀνόμοιον ἁπτόμενον πόνον παρέχει. φανερὸν δὲ τοῦτο τῶι τε τοῦ χρόνου πλήϑει καὶ τῆι τῶν αἰσϑητῶν ὑπερβολῆι. τά τε γὰρ λαμπρὰ χρώματα καὶ τοὺς ὑπερβάλλοντας ψόφους λύπην ἐμποιεῖν χαὶ οὐ πολὺν χρόνον δύνασϑαι τοῖς αὐτοῖς ἐπιμένειν. αἰσϑητικώτερα δὲ τὰ μείζω ζῶια καὶ ἁπλῶς εἶναι χατὰ τὸ μέγεϑος {τῶν αἰσϑητηρίωνλ τὴν αἰἴσϑη- σιν. ὅσα μὲν γὰρ μεγάλους καὶ χαϑαροὺς καὶ λαμπροὺς ὀφϑαλμοὺς ἔχει, μεγάλα τε καὶ πόρρωϑεν δρᾶν, ὅσα δὲ μικρούς, ἐναντίως. ὁμοίως δὲ καὶ Em) τῆς ἀκοῆς. τὰ μὲν γὰρ μεγάλα τῶν μεγάλων καὶ τῶν πόρρωϑεν ἀχούειν, τὰ δ᾽ ἐλάττω λανϑάνειν, τὰ δὲ μικρὰ τῶν μικρῶν καὶ τῶν ἐγγύς. καὶ ἐπὶ τῆς ὀσφρήσεως ὁμοίως" ὄζειν μὲν γὰρ μᾶλλον τὸν λεπτὸν ἀέρα, ϑερμαινόμενον μὲν γὰρ καὶ μανούμενον ὄζειν. ἀναπνέον δὲ τὸ μὲν μέγα ζῶιον ἅμα τῶι μανῶι χαὶ τὸν πυχνὸν ἕλχειν, τὸ δὲ μικρὸν αὐτὸ τὸν μανόν᾽ διὸ καὶ τὰ με- γάλα μᾶλλον αἰσϑάνεσϑαι. zul γὰρ τὴν ὀσμὴν ἐγγὺς εἶναι μᾶλλον ἢ πόρρω διὰ τὸ πυχνοτέραν εἶναι, σχεδαννυμένην δὲ ἀσϑενῆ. σχεδὸν δὲ ὡς εἰπεῖν οὐχ αἰσϑάνεσϑαι τὰ μὲν μεγάλα τῆς λεπτῆς ἀέρος, τὰ δὲ μικρὰ τὴς πυχνῆς... A. μὲν οὖν, ὥσπερ ἐλέχϑη, χοινήν τινα ταύτην zul παλαιὰν δόξαν ἀναφέρει. πλὴν ἴδιον ἐπὶ πάσαις λέγει ταῖς αἰσϑήσεσι χαὶ μάλιστα ἐπὶ τῆι ὄψει, διότι τὸ μέγα αἰσϑανόμενόν ἐστιν, οὐ δηλοῖ δὲ τὰς σωματικωτέρας αἰσϑήσεις..... χαὶ γὰρ A. ἁπλῶς εἴρηχε περὶ αὐτῶν [näml. τῶν χρωμάτων].

93. Arr. IV 3,1 (εἰ σῶμα ἡ ψυχὴ καὶ τίς ἡ οὐσία αὐτῆς) [D. 387] Ava- ξιμένης, A, ᾿Αρχέλαος, Διογένης ἀερώδη. 5,11 [D. 892] Πυϑαγόρας, A... ϑύ- ραϑεν εἰσχρίνεσθαι τὸν νοῦν. 7,1 [D. 892 Note] Πυϑαγόρας μὲν χαὶ A. zul Διογένης... ἄφϑαρτον εἶναι τὴν ψυχὴν ἀπεφήναντο. Vgl. 9, 6 [oben 8. 180, 381.

94. Arısr. Eth. Nic. H 15. 115457 ἀεὶ γὰρ πονεῖ τὸ ζῶιον ὥσπερ καὶ οἱ φυσιολόγοι μαρτυροῦσι τὸ δρᾶν, τὸ ἀχούειν φάσκοντες εἶναι λυπηρόν. Aspas. Ζ. ἃ. St. 8.156, 14 ὁ γὰρ A. ἔλεγεν ἀεὶ πονεῖν τὸ ζῶιον διὰ τῶν αἰσϑήσεων. ταῦτα δὲ οὐχ ὡς συγκατατιϑέμενος λέγει, ἀλλ᾽ ἱστορῶν, ἐπεὶ οὐχ ἐδόκει γε αὐτοῖς ἀεὶ ἐν πόνωι εἶναι τὸ ζῶιον. χαὶ τὸν Ἀναξαγόραν αἰτιᾶται, (ὡς zul) Θεό- poaorog ἐν Ἠϑικοῖς, λέγων ὅτι ἐξελαύνει ἡδονὴ λύπην n γε ἐναντία χτλ. nach Aristot. weiterer Ausführung. Ar. IV 9, 16 [D. 898] A. πᾶσαν αἴσϑησιν μετὰ πόνου.

95. SExT. adv. math. VII 189 οὐχοῦν καὶ χατὰ τοῦτον [Demokrit] 6 λόγος ἐστὶ κριτήριον, ὃν ἱγνησίην γνώμην᾽ χαλεῖ. 140 Διότιμος δὲ τρία κατ᾽ αὐτὸν

ἔλεγεν εἶναι χριτήρια τῆς μὲν τῶν ἀδήλων καταλήψεως τὰ φαινόμενα, ὥς φησιν A. ὃν ἐπὶ τούτοις Δημόχριτος ἐπαινεῖ, ζητήσεως δὲ τὴν ἔννοιαν...., αἱρέσεως δὲ καὶ φυγῆς τὰ nam.

96. Ar. IV 9, 1 [D. 396] ‘A. Anuoxgırog... ψευδεῖς εἶναι τὰς αἰσϑήσεις.

97. Sexr. Pyrrh. hypot. 133 νοούμενα δὲ φαινομένοις [näml. avrırideuev] ὡς ὃ A. τῶι λευχὴν εἶναι τὴν χιόνα ἀντετίϑει ὅτι ἡ χιὼν ὕδωρ ἐστὶ πεπηγός, τὸ δὲ ὕδωρ ἐστὶ μέλαν, καὶ n χιὼν ἄρα μέλαινά ἐστιν. Crc. Acad. Π 81, 100 faciliorgue erit, ut albam esse nivem probet, quam erat A., qui id non modo ita esse negabat, sed sibi, quwia sciret aquam nigram esse, unde illa concreta esset, albam ipsam esse ne videri quidem.

98. Scuor. Hom. (A) zu I 161 μέλαν ὕδωρ: ’A. ὅτι φύσει μέλαν" καὶ γοῦν ὃ χαπνὸς μέλας ἐστὶν ἐκ Tod ὕδατος τῶν ξύλων ανιέμενος.

99. Arıstor. de anima A 2. p. 404125 ὁμοίως δὲ καὶ ᾿Αναξαγόρας ψυχὴν εἶναι λέγει τὴν κινοῦσαν, καὶ εἴ τις ἄλλος εἴρηκεν, ὡς τὸ πᾶν ἐχίνησε νοῦς.

100. —— A 2.4045 1 A. δ᾽ ἧττον διασαφεῖ περὶ αὐτῶν" πολλαχοῦ μὲν γὰρ τὸ αἴτιον τοῦ χαλῶς καὶ ὀρϑῶς τὸν νοῦν λέγει, ἑτέρωϑι δὲ τοῦτὸν εἶναι τὴν ψυχήν᾽ ἐν ἅπασι γὰρ ὑπάρχειν αὐτὸν τοῖς ζώιοις καὶ μεγάλοις χαὶ μικροῖς καὶ τιμίοις καὶ ἀτιμοτέροις. οὐ φαίνεται δ᾽ ὅ γε κατὰ φρόνησιν λεγόμενος νοῦς πᾶσιν ὁμοίως ὑπάρχειν τοῖς ζώιοις, ἀλλ᾽ οὐδὲ τοῖς ἀνθρώποις πᾶσιν. 405213 4. δ᾽ ἔοικε μὲν ἕτερον λέγειν ψυχήν τε καὶ νοῦν... χρῆται ὃ ᾿ ἀμφοῖν ὡς μιᾶι φύσει, πλὴν ἀρχὴν γε τὸν νοῦν τίϑεται μάλιστα πάντων" μόνον γοῦν φησιν αὐτὸν τῶν ὄντων ἁπλοῦν εἶναι καὶ ἀμιγῆ τε καὶ χαϑαρόν. ἀποδίδωσι δ᾽ ἄμφω τῆι αὐτῆι ἀρχῆι, τό τε γιγνώσχειν καὶ τὸ κινεῖν, λέγων νοῦν χινῆσαι τὸ πᾶν. Γ 4. 429118 ἀνάγκη ἄρα, ἐπεὶ πᾶντα νοεῖ, ἀμιγῆ εἶναι ὥσπερ φησὶν A. fr. 12], ἵνα χρατῆι, τοῦτο δ᾽ ἔστιν ἵνα γνωρίζηι. |

101. Arı. V 20,3 [D.432] 4. πάντα τὰ ζῶια λόγον ἔχειν τὸν ἐνεργητι- χόν, τὸν δ᾽ οἱονεὶ νοῦν μὴ ἔχειν τὸν παϑητικόν [?], τὸν λεγόμενον τοῦ νοῦ δρμηνέα.

102. Arısr. de partt. animal. A 10. 68727 ’A. μὲν οὖν φησι διὰ τὸ χεῖρας ἔχειν φρονιμώτατον εἶναι τῶν ζώιων ἀνϑρωπον᾽ εὔλογον δὲ διὰ τὸ φρονιμώ- τατον εἶναι χεῖρας λαμβάνειν. αἱ μὲν γὰρ χεῖρες ὄργανόν εἰσιν, ἢ δὲ φύσις ἀεὶ διανέμει καϑάπερ ἄνθρωπος φρόνιμος ἕχαστον τῶι δυναμένωι χρῆσϑαι (vgl. Gal. d. partt. 1 8. 1Π ὅ Kühn.]. Prvr. de fort. 3 p. 988 ἀλλ᾽ ἐν πᾶσι τού- τοις [Körperkraft] ἀτυχέστεροι τῶν ϑηρίων ἐσμέν, ἐμπειρίαι δὲ καὶ μνήμηι καὶ σοφίαι καὶ τέχνηι κατὰ ᾿Αναξαγόραν σφῶν τε αὐτῶν χρώμεϑα καὶ βλίττομεν χαὶ ἀμέλγομεν καὶ φέρομεν χαὶ ἄγομεν συλλαμβάνοντες.

103. Anr. V25, 2 [Ὁ. 437] A. κατὰ κόπον τῆς σωματικῆς ἐνεργείας γίνεσϑαι τὸν ὕπνον᾽ σωματικὸν γὰρ εἶναι τὸ πάϑος, οὐ ψυχικόν" εἶναι δὲ καὶ ψυχῆς ϑάνατον τὸν διαχωρισμόν.

104. Garen. de natur. potent. Π 8 [IT 101 K., ΠῚ 179, 12 Helmr.] el yao dn τοῦτο χαλῶς ἠπόρηται, τί οὐχὶ χαὶ περὲ τοῦ αἵματος ἐπισχεψόμεϑα πότε- ρον ἐν τῶι σώματι λαμβάνει τὴν γένεσιν ἢ τοῖς σιτίοις παρέσπαρται, χαϑαπερ οἵ τὰς ὁμοιομερείας ὑποτιϑέμενοί φασι; ᾿

105. Arısr. de partt. anim. A 2. 67735 ovx ὀρϑῶς δ᾽ ἐοίχασιν οἱ περὲ ᾿ἀναξαγόραν ὑπολαμβάνειν ὡς αἰτίαν οὖσαν. [näml. τὴν χολή» τῶν ὀξέων vo- σημάτων᾽ ὑπερβάλλουσαν γὰρ ἀπορθαίνειν πρός τε τὸν πλεύμονα καὶ τὰς φλέ- βας καὶ τὰ πλευρά. σχεδὸν γὰρ οἷς ταῦτα συμβαίνει τὰ παϑὴ τῶν νόσων,

οὐχ ἔχουσι χολήν, ἐν τε ταῖς ἀνατομαῖς ἂν ἐγίνετο τοῦτο φανερόν. Vgl. Eurip. Skyr. fr. 682, 3 μῶν χρυμὸς αὐτῆς πλευρὰ γυμνάζει χολῆς [d. 1. πλευρι- tıxn Sext. adv. math. 1, 308]; Menekrates im Anon. Londin. 19, 45.

106. Arr. IV 19,5 [D. 409] ’A. τὴν φωνὴν γίνεσϑαι πνεύματος avrıne- σόντος μὲν στερεμνίωι ἀέρι, τῆι δ᾽ ὑποστροφῆι τὴς πλήξεως μέχρι τῶν ἀχοῶν προσενεχϑέντος" χαϑὸ χαὶ τὴν λεγομένην ἠχὼ γίνεσϑαι.

107. Arıst. de gen. anim. A 1. 763030 φασὲ γὰρ οἱ μὲν ἐν τοῖς σπέρ- μασιν εἶναι ταύτην τὴν ἐναντίωσιν εὐϑύς, οἷον A. καὶ ἕτεροι τῶν φυσιολόγων" γίνεσϑαί Te γὰρ ἐκ τοῦ ἄρρενος τὸ σπέρμα, τὸ δὲ ϑῆλυ παρέχειν τὸν τόπον, καὶ εἶναι τὸ μὲν ἄρρεν &x τῶν δεξιῶν, τὸ δὲ ϑῆλυ ἐχ τῶν ἀριστερῶν, χαὶ τῆς ὑστέρας τὰ μὲν ἄρρενα ἐν τοῖς δεξιοῖς εἶναι, τὰ δὲ ϑήλεα ἐν τοῖς ἀριστεροῖς. CENsoRr. 5, 2 [vgl. oben c. 14, 13 S. 105].

108. CEnsoRr. 6, 1 (quid primum in infante formetur) [D. 190] A. cerebrum unde ommes sunt sensus.

109. — 6, 2 sunt qui aetherium calorem inesse arbitrentur, qui membra disponat, Anaxagoran secuti. 110. — 6, 3 [D. 191] Anaxagorae enim ceterisque compluribus per um-

111. Art. V 7,4 [D.420] c.18 A 53 5. 116 CEnsor. 6,4 [vgl. c.21 A 81 S. 175, 46 ff.] 6,8 A. autem eius parentis faciem referre Kberds indicavit, qui seminis amplius contulisset.

112. Arr. V 19,23 [D. 430] oi περὶ Enizovgov ER μεταβολῆς τῆς ἀλλήλων γεννᾶσϑαι τὰ ζῶια" μέρη γὰρ εἶναι τοῦ χόσμου ταῦτα, ὡς καὶ A. χαὶ Εὐριπίδης" ᾿ϑνήισχει --- ἀπέδειξεν᾽ vgl. dessen Chrysippos fr. 839:

μήτηρ πάντων νενόμισται. χωρεῖ δ᾽ ὀπίσω τὰ μὲν &x γαίας φύντ᾽ εἰς γαῖαν 10 τὰ δ᾽ ἀπ᾽ αἰϑερίου βλαστόντα γονῆς

εἰς οὐράνιον πάλιν ἦλϑε πόλον᾽ ϑνήισχει δ᾽ οὐδὲν τῶν γιγνομένων, διαχρινόμενον δ᾽ ἄλλο πρὸς ἄλλου μορφὴν ἑἕτέραν ἀπέδειξεν.

118. Irenarus II 14,2 [D. 171] A. autem, qwi et atheus cognominatus est, dogmatizavit facta animalia decidentibus e caelo in terram seminibus.

114. Arısr. de gener. anim. T 6. 75613 εἰσὶ γάρ τινες οἱ λέγουσι χατὰ τὸ στόμα Μείγνυσϑαι τοὺς τε χόραχας καὶ τὴν ἶβιν χαὶ τῶν τετραπόδων τί- zTEIV χατὰ τὸ στόμα τὴν γαλῆν. ταῦτα γὰρ καὶ 4. χαὶ τῶν ἄλλων τινὲς φυσιχῶν λέγουσι λίαν ἁπλῶς χαὶ ἀσχέπτως λέγοντες.

115. — de respir. 2. 4706530 A. δὲ χαὶ Διογένης navre φάσχοντες ava- πνεῖν περὶ τῶν ἰχϑύων καὶ τῶν ὀστρείων λέγουσι τίνα τρόπον ἀναπνέουσιν. zul ‚now A. μέν, ὅταν ἀφῶσι τὸ ὕδωρ διὰ τῶν βραγχίων τὸν ἐν τῶι στόματι γινόμενον ἀέρα ἕλχοντας ἀναπνεῖν τοὺς ἰχϑῦς. οὐ γὰρ εἶναι χενὸν οὐδέν.

116. Prur. quaest. phys. 1. 911D ζῶιον γὰρ Eyysıov τὸ φυτὸν εἶναι οἵ περὶ Πλάτωνα χαὶ ᾿ἀναξαγόραν καὶ Δημόχριτον οἴονται.

117. ΤΉΕΒΟΡΗΚ. H. plant. III 1,4 (4. μὲν τὸν ἀέρα πάντων φάσχων ἔχειν σπέρματα καὶ ταῦτα συγχαταφερόμενα τῶι ὕδατι γεννᾶν τὰ φυτά. [Vgl. ἃ. caus. pl. 1 ὅ, 2; daraus Varro R.R. 1 40, 1]. Νισοι,.. [Arısr.] de plantis A 1. 815215 [s. oben 8. 173,1] A. autem... desiderio eas [näml. plantas] moveri dicunt, sentire quoque et tristari delectarique asserunt. quorum A. animalia esse has laetarique et tristari dieit flucum [fleeum Meyer] foliorum argumentum assumens. 16 [c. 2] A. autem... ilas intellectum intellegentiamque habere di- cebant. 816626 [e. 5] licet A. dixerit ipsam habere spiritum.

1 [1 Schaubach]| Smeric. phys. 155, 23 ὅτι δὲ 4. ἐξ ἑνὸς μίγ- ματος ἄπειρα τῶι στλήϑει ὁμοιομερῆ ἀττοχρίνεσϑαί φησιν τπτάντων μὲν ἐν παντὶ ἐνόντων, ἑἕχάστου δὲ χατὰ τὸ ἐπιχρατοῦν χαραχτη- οἰζομένου, δηλοῖ διὰ τοῦ πρώτου τῶν Φυσιχῶν λέγων ἀπ᾽ ἀρχῆς “ὁμοῦ πάντα χρήματα ἦν, ἄπειρα χαὶ πλῆϑος χαὶ σμιχρότητα᾽ χαὶ γὰρ τὸ σμιχρὸν ἄπειρον ἦν. καὶ πάν - των ὁμοῦ ἐόντων οὐδὲν ἔνδηλον ἦν ὑπὸ σμιχρότητος" πάντα γὰρ ἀἠρ τεχαὶ αἰϑὴρ κατεῖχεν, ἀμφότερα ἄπειρα ἐόντα᾽ ταῦτα γὰρ HEYLDTO ἔνεστιν ἐν τοῖς σύμπασι καὶ πλήϑει καὶ μεγέϑει Vgl. 5. 804, 4. 317,42 α. 5.

5.1] -- — 155, 30 [nach fr. 1] xai μετ᾽ ὀλίγον᾽ “καὶ γὰρ ἀήρ te χαὶ αἰϑὴρ ἀποχρίνονται ἀπὸ τοῦ πολλοῦ τοῦ περι- ὄχοντος, καὶ τό γὲ TEQLENOV ἀπειρόν ἔστι τὸ πλῆϑος:

8 [5] -- — 164,16 χαὶ ὅτι οὔτε τὸ ἐλάχιστόν ἐστιν ἐν ταῖς ἀρχαῖς οὔτε τὸ μέγιστον, “οὔτε γὰρ τοῦ σμικροῦ, φησίν, ἐστὶ --- σμικρόν' [vgl. 166, 15]. εἰ γὰρ πᾶν Ev navri χαὶ πᾶν ἐχ παντὸς ἐχχρίνεται, χαὶ ἀπὸ τοῦ ἐλα- χίστου δοχοῦντος ἐχχριϑύσεταί τι ἔλασσον ἐχείνου, καὶ τὸ μέγιστον δοχοῦν ἀπὸ τινος ἐξεχρίϑη ἑαυτοῦ μείζονος [vgl. 461, 1]. λέγει δὲ σαφῶς ὅτι “ἐν

1. Alle Dinge waren zusammen, unendlich der Menge wie der Klein- heit nach. Denn auch das Kleine war unendlich. Und solange alle Dinge zusammen waren, konnte man wegen ihrer Kleinheit keines darin deutlich unterscheiden. Denn Dunst und Äther, beides unendliche Stoffe, hielten alles andre nieder. Denn dies sind die nach Menge und Grösse hervorragendsten Stoffe, die in der Gesamtmasse enthalten sind.

2. Denn Dunst und Äther scheiden sich aus der umgebenden Masse, und dieses Umgebende eben ist der Menge nach unendlich.

παντὶ -- Evi [5.381,2]. χαὶ πάλιν ὅτι τὰ μὲν dAAa— ovVdevi’ [8.330,26]. zul ἀλλαχοῦ δὲ οὕτως φησί ἱχαὶ ὅτε --- ἐλάσσοσι᾽ [fr.6]. χαὶ τοῦτο δὲ ὃ A. ἀξιοῖ τὸ ἕχαστον τῶν αἰσϑητῶν ὁμοιομερῶν χατὰ τὴν τῶν ὁμοίων σύνϑεσιν γίνεσϑαί τε χαὶ χαραχτηρίζεσϑαι. λέγει γάρ᾽ ἀλλ᾽ ὅτωι --- καὶ ἦν IS. 382, 6]

οὔτε γὰρ τοῦ σμιχροῦ ἐστι τό γε ἐλάχιστον, ἀλλ ἔλασσον del. τὸ γὰρ ἐὸν οὐκ ἔστι τὸ μὴ οὐκ εἶναι. ἀλλὰ καὶ τοῦ μεγάλου ἀεί ἐστι μεῖζον. καὶ ἔσον ἐστὶ τῶι σμιχρῶι πλῆϑος, πρὸς ἑαυτὸ δὲ ἕκαστόν ἐστι χαὶ μέγα χαὶ σμεκχρόν.

4 [8. 10. 4] — — 34,28 λέγει γὰρ μετ᾽ ὀλίγα τῆς ἀρχῆς τοῦ πρώ- του Περὶ φύσεως A. οὕτως “τούτων -- ἄλληι᾽. καὶ δόξει μὲν ἴσως τισὶν οὐ πρὸς νοερὰν διάκρισιν τὴν ἐν τῆι γενέσει παραβάλλειν, ἀλλὰ πρὸς τόπους ἄλλους τῆς γῆς τὴν παρ᾽ ἡμῖν συγκρίνειν οἴχησιν. οὐχ ἂν δὲ εἶπε περὶ τόπων ἄλλων καὶ “ἥλιον ---ἡ μῖν᾽ χαὶ σπέρματα --- ἰδέας ἐχάλεσε τὰ ἐκεῖ. 156, 1 χαὶ μετ᾽ ὀλίγα [nach ἔτ. 2] “τούτων --- ἡδονάς. πρὶν δὲ ἀποκριϑῆναι, φησί, πάντων -- ἑτέρωι". 84,21 πρὶν δὲ ἀποκριϑῆναι ταῦτα m. — χρήματα [ohne Ζ. 328, 14]. 157, 9 χαὶ μέντοι εἰπὼν ἐνεῖναι πολλά -- ἡδονάς, καὶ ἀνθρώπους γε συμπαγῆναι χαὶ τὰ ἄλλα ζῶια ὅσα ψυχὴν ἔχει᾽, ἐπάγει καὶ τοῖς γε ἀνθρώποισιν -- χρῶνται. καὶ ὅτι μὲν ἑτέραν τινὰ διακόσμησιν παρὰ τὴν παρ᾽ ἡμῖν αἰνίττεται, δηλοῖ τὸ “ὥσπερ παρ᾽ ἡμῖν᾽ οὐχ ἅπαξ μόνον εἰρημένον. ὅτι δὲ οὐδὲ αἰσϑητὴν μὲν ἐχείνην οἴεται, τῶι χρόνωι δὲ ταύτης προηγησαμένην, δηλοῖ τὸ “ὧν ἐκεῖνοι τὰ ὀνήι- στα συνενεικάμενοι εἰς τὴν οἴχησιν χρῶνται, οὐ γὰρ ἐχρῶντο εἶπεν, ἀλλὰ χρῶνται. ἀλλ᾽ οὐδὲ ὡς νῦν zur” ἄλλας τινὰς οἰχήσεις ὁμοίας οὔσης καταστάσεως τῆι παρ᾽ ἡμῖν. οὐ γὰρ εἶπε τὸν ἥλιον καὶ τὴν σηλή- γὴν εἶναι καὶ παρ᾽ ἐχείνοις ὥσπερ χαὶ παρ᾽ ἡμῖν᾽, ἀλλ᾽ ἥλιον χαὶ σελήνην, ὥσπερ παρ᾽ ἡμῖν’, ὡς δὴ περὶ ἄλλων λέγων. ἀλλὰ ταῦτα μὲν εἶτε οὕτως εἴτε ἄλλως ἔχει, ζητεῖν ἄξιον.

τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων χρὴ δοκεῖν ἐνεῖναι πολλά τὲ χαὶ παντοῖα ἐν πᾶσι τοῖς συγχρινομένοις χαὶ σπέρ- ματα πάντων χρημάτων χαὶ ἐδέας παντοίας ἔχοντα χαὶ χροιὰς χαὶ ἡ δονάο. χαὶ ἀνϑρώπους τὲ συμτπταγῆναν χαὶ τὰ ἄλλα [Bra ὅσα ψυχὴν ἔχει. χαὶ τοῖς γε ἀνϑρώ-

3. Denn bei dem Kleinen giebt es ja kein Allerkleinstes, sondern stets ein noch Kleineres. Denn es ist unmöglich, dass das Seiende zu sein aufhöre. Aber auch bei dem Grossen giebt es immer ein noch Grösseres. Und es ist gerade so zahlreich vertreten wie das Kleine. Jedes Ding aber ist an sich sowohl gross wie klein.

4. Wenn sich dies so verhält, so muss man annehmen, dass in allem, was sich vereinigt, viele, mannigfache Stoffe enthalten sind und Keime von allen Dingen, die mannigfache Gestalten, Farben und Ge- rüche haben. Und dass sich so auch Menschen zusammenfügen und alle sonstigen Lebewesen, die eine Seele besitzen. Und dass diese

zoL0ıv εἶναι χαὶ πόλεις συνωικημένας καὶ ἔργα κατε- σχευασμένα, ὥσπερ παρ᾽ ἡμῖν, xal ἠέλιόν τε αὐτοῖσεν δῖναι nal σελήνην καὶ τὰ ἄλλα, ὥσπερ παρ᾽ ἡμῖν, χαὶ τὴν γῆν αὐτοῖσι φύειν πολλά τε καὶ παντοῖα, ὧν ἐχεῖ- γοι τὰ ὀνήιστα συνδνεγχάμενοι eig τὴν οἴκησιν χρῶν- ται. ταῦτα μὲν οὖν μοι λέλεχται περὶ τῆς ἀποχρίσιος, ὅτι οὐκ ἂν παρ᾽ ἡμῖν μόνον ἀποχριϑείη, ἀλλὰ καὶ ἄλληι.

πρὶν δὲ ἀποχριϑῆναι ταῦτα πάντων ὁμοῦ ἐόντων οὐδὲ χροιὴ ἔνδηλος ἦν οὐδεμία᾽ ἀπεχώλυε γὰρ ἡ σύμ- μεξις πάντων χρημάτων, τοῦ τε διεροῦ χαὶ τοῦ ξηροῦ καὶ τοῦ ϑερμοῦ χαὶ τοῦ ψυχροῦ χαὶ τοῦ λαμπροῦ χαὶ τοῦ ζοφεροῦ, καὶ γῆς πολλῆς Eveovong καὶ σπερμάτων ἀπείρων πλήϑους ἰπλῆϑος] οὐδὲν ἐοικότων ἀλλήλοις. οὐδὲ γὰρ τῶν ἄλλων οὐδὲν ἔοικε τὸ ἕτερον τῶι ἑτέρωι. τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων ἐν τῶι σύμπαντι χρὴ δοχεῖν δνδῖναι πάντα χρήματα.

ὅ [14] — — 156, 9 [nach fr. 4] ὅτε δὲ οὐδὲ γίνεται οὐδὲ φϑεί- oerai τι τῶν ὁμοιομερῶν, ἀλλ᾽ ἀεὶ τὰ αὐτά ἐστι, δηλοῖ λέγων᾽

“τούτων δὲ οὕτω διαχεχριμένων γινώσκειν χρή, ὅτι

πάντα οὐδὲν ἐλάσσω ἐστὶν οὐδὲ πλείω (οὐ γὰρ ἀνυστὸν πάντων πλείω εἶναι), ἀλλὰ πάντα ἔσα del. ταῦτα μὲν οὖν σιερὶ τοῦ μίγματος χαὶ τῶν ὁμοιομερειῶν.

Menschen nun auch bewohnte Städte und angebaute Äcker besitzen wie bei uns, und auch Sonne und Mond und die übrigen Gestirne haben wie bei uns, und dass ihr Land ihnen viele mannigfache Pflanzen hervorbringt, wovon sie das beste in ihr Haus zusammenbringen und davon leben. Dies ist meine Darlegung über die Ausscheidung, dass eine solche nicht nur bei uns, sondern auch anderswo stattgefunden hat.

Vor dieser Ausscheidung nun, als noch alles zusammen war, liess sich auch keine Farbe deutlich erkennen. Denn das verhinderte die Vermischung aller Dinge, des Feuchten und Trockenen, des Warmen und Kalten, des Hellen und Dunklen, zumal auch viel Erde sich darin befand und eine unendliche Anzahl von Keimen, die einander völlig unähnlich waren. Denn auch von den übrigen Stoffen gleicht keiner dem andern. Da sich dies nun so verhält, so muss man annehmen, dass alle Dinge in der Gesamtmasse enthalten sind.

5. Nachdem dies in dieser Weise geschieden ist, muss man er- kennen, dass die Gesamtheit sich weder vermindern noch vermehren kann (denn mehr als alles kann es unmöglich geben), sondern alles stets gleicht bleibt.

6 [12] — — 164, 25 [nach fr. 12 S. 330, 27] χαὶ ἀλλαχοῦ δὲ οὕτως φησί: χαὶ ὅτε δὲ ἴσαι μοῖραί εἰσι τοῦ τε μεγάλου xal τοῦ σμιχροῦ πλῆϑος, χαὶ οὕτως ἂν εἴη ἐν παντὶ πάντα οὐδὲ χωρὶς ἔστιν εἶναι, ἀλλὰ πάντα παντὸς μοῖραν μετ- έχει. ὅτε τοὐλάχιστον μὴ ἔστιν εἶναι, οὐχ ἂν δύναιτο χωρισϑῆναι, οὐδ᾽ ἂν ἐφ᾽ ἑαυτοῦ γενέσϑαι, ἀλλ᾽ ὅπωσ- πὲρ ἀρχὴν εἶναι καὶ νῦν πάντα ὁμοῦ. ἐν πᾶσι δὲ πολλὰ ἔνεστι χαὶ τῶν ἀποχρινομένων ἴσα πλῆϑος ἐν τοῖς μεί- ζοσί τε χαὶ ἐλάσσοσι.

7 [0] — de caelo 608, 21 (nach ὅμ οὔ --- σμιχρότητος᾽ (fr.1] χαὶ ὅτι ἐν σύμπαντι---χρήματα᾽ [fr.3 8.328,15]). μήποτε δὲ τὸ ἄπειρον ὡς ἡμῖν ἀττερίλητυτον nal ἄγνωστον λέγει᾽ τοῦτο γὰρ ἐνδεί- χγυται διὰ τοῦ “ὥστε τῶν ἀποχρινομένων μὴ εἰδέναι τὸ πλῆϑος μήτε λόγωι μήτε ἔργωι. ἐπεὶ ὅτι τῶι εἴδει Tuesve- ρασμένα ὦιετο, δηλοῖ λέγων πάντα γιγνώσχειν τὸν νοῦν᾽ χαίτοι, εἰ ἄπειρα ὄντως ἦν, παντελῶς ἦν ἄγνωστα᾽ ἡ γὰρ γνῶσις ὁρίζει χαὶ περατοῖ τὸ γνωσθϑέν. λέγει δὲ ὅτι “καὶ --- ἦν [5.. 331, 13].

- - S 8 [11] —— 175,11 εἰπόντος τοῦ ᾿Αναξαγόρου “οὐδὲ διακρίνεται — m. 3 2 - c > > $t&oov” [8. 882, 8] διὰ τὸ πάντα ἐν πᾶσιν εἶναι, καὶ ἀλλαχοῦ “ουδὲ ἀπο-, -)»> x Α Ω > ’ ’ χέχοπται — Yeouod. 176,28 τὸ de ὁτι οὐ κεχώρισται — πελέκει:

οὐ κεχώρισται ἀλλήλων τὰ ἐν τῶι ἑνὶ κόσμωι οὐδὲ ἀποχέχοπται πελέχει οὔτε τὸ ϑερμὸν ἀπὸ τοῦ ψυχροῦ οὔτε τὸ ψυχρὸν ἀπὸ τοῦ ϑερμοῦ.

9 [21] -- -- 35, 18 [nach fr. 4] ἄχουσον δὲ οἷα χαὶ μετ᾽ ὀλί- γον φησὶ τὴν ἀμφοῖν [näml. der einheitlichen und der auseinander ge-

6. Und da vom Grossen und vom Kleinen gleichviel Teilchen vor- handen sind, so ist auch nach dieser Auffassung alles in allem enthalten. Auch kann es kein Sonderdasein geben, sondern alles hat an allem teil. Da es kein Kleinstes geben kann, so kann es sich niemals absondern und für sich leben, sondern alles muss wie anfangs so auch jetzt zusammen sein. In allen Dingen aber sind viele Grundstoffe enthalten, und zwar ebensoviele in den grösseren wie in den kleineren der aus der Ur- mischung sich ausscheidenden Dinge.

7. Daher können wir die Menge der sich ausscheidenden Stoffe weder durch die Vernunft noch durch die Wirklichkeit wissen.

8. Die in unserem einheitlichen Weltsystem enthaltenen Stoffe sind nicht von einander gesondert oder mit dem Beile abgehauen, weder das Warme vom Kalten noch das Kalte vom Warmen.

tretenen Welt] στοιούμεγνος σύγχρισιν. “οὕτω τούτων σίξρίέχω - θούντων τὲ χαὶ ἀποχρινομένων ὑπὸ βίης τε χαὶ ταχυ- τῆτος. βίην δὲ ἡ ταχυτὴς ποιεῖ. ἡ δὲ ταχυτὴς αὐτῶν οὐδενὶ ἔοικε χρήματι τὴν ταχυτῆτα τῶν νῦν ἐόντων χρημάτων ἐν ἀνθρώποις, ἀλλὰ πάντως πολλαπλασίως ταχύ ἐστι. |

10 [0] ScHoL. IN GREGOR. XXXVI 911 Migne (auch Cod. Oxon. Canon. gr. 41 5. XIV ἢ 6° und Paris. 2951 von einer Hd. ἃ. XIII Jahrh. den Aristidesscholien [ed. Frommel p. 298] eingefügt) ὅ δὲ 4. πταλαιὸν εὑρὼν δόγμα ὅτι οὐδὲν &x τοῦ μηδαμῆι γίνεται, γένεσιν μὲν ἀγήιρει, διάχρισιν δὲ εἰσῆγεν ἀντὶ γενέσεως. ἐλήρει γὰρ ἀλλήλοις μὲν με- μῖχϑαι πάντα, διαχρίνεσϑαι δὲ αὐξανόμενα. χαὶ γὰρ ἐν τῆι αὐτῆι γονῆν χαὶ τρίχας εἶναι χαὶ ὄνυχας χαὶ φλέβας χαὶ ἀρτηρίας χαὶ γδῦρα χαὶ ὀστᾶ χαὶ τυγχάνειν μὲν ἀφανῆ διὰ μιχρομέρειαν, αὐξα- vöusva δὲ κατὰ μιχρὸν διαχρίνεσθϑαι. πῶς γὰρ ἄν, φησίν, &x μὴ τριχὸς γένοιτο ϑρὶξ xal σὰρξ ἐκ μῆ σαρκός; οὐ μόνον δὲ τῶν σωμάτων ἀλλὰ xal τῶν χρωμάτων ταῦτα χατηγόρει. χαὶ γὰρ ἐνεῖναι τῶι λευχῶν τὸ μέλαν χαὶ τὸ λευχὸν τῶι μέλανι. τὸ αὐτὸ δὲ ἐπὶ τῶν δοπῶν ἐτίϑει, τῶι βαρεῖ τὸ χοῦφον σύμμιχτον εἶναι δοξάζων χαὶ τοῦτο αὖϑις ἐχείνωι. Vgl. SımPL. phys. 460, 16.

11 [7.15] Sımpr. phys. 164, 22 λέγει δὲ σαφῶς, ὅτι“ἐν παντὶ παντὸς μοῖρα ἔνεστι πλὴν νοῦ, ἔστιν οἷσι δὲ χαὶ νοῦς ἔνι.

12 [8. 9. 18] — — 164, 24 [nach fr. 11] χαὲ πάλιν ὅτι τὰ μὲν ἄλλα — μέμικται οὐδενί". 156,13 [nach fr. 5] περὲ δὲ τοῦ νοῦ τάδε γέγραφε" “νοῦς δέ ἐστιν --- ἐστι καὶ ἡν΄. Vgl. 110, 82.

τὰ μὲν ἄλλα παντὸς μοῖραν μετέχϑι, νοῦς δὲ ἐστιν ἄπειρον xal αὐτοχρατὲς καὶ μέμξδιχται οὐδενὶ χρήματι, ἀλλὰ μόνος αὐτὸς ἐφ᾽ ἑαυτοῦ ἐστιν. ei μὴ γὰρ ἐφ᾽

9.... während diese Stoffe umherwirbeln und sich ausscheiden in Folge der Wucht und Schnelligkeit. Die Schnelligkeit verleiht ihnen Wucht. Ihre Schnelligkeit lässt sich aber mit der Schnelligkeit keines der jetzt in der Menschenwelt vorhandenen Dinge vergleichen, sondern ist durchaus ein Vielfaches davon.

10. Denn wie sollte Haar aus Nicht-Haar und Fleisch aus Nicht- Fleisch entstehen können?

11. In jedem ist ein Teil von jedem enthalten, mit Ausnahme des Geistes. In einigen ist aber auch Geist enthalten.

12. Das Übrige hat Anteil an jedem, der Geist aber ist unendlich und selbstherrlich und mit keinem Dinge vermischt, sondern allein, selbständig, für sich. Denn wenn er nicht für sich, sondern mit irgend

ἑαυτοῦ ἦν, ἀλλά vewı ἐμέμειχκτο ἄλλωι, μετεῖχεν ἂν ἁπάντων χρημάτων, εἰ ἐμέμεικτό τεων᾿ ἐν παντὶ γὰρ παντὸς μοῖρα ἔνεστιν, ὥσπερ ἐν τοῖς πρόσϑεν |fr. 11] μοι λέλεχται᾽ καὶ ἂν ἐκώλυεν αὐτὸν τὰ συμμεμειγμένα, ὥστε μηδενὸς χρήματος χρατεῖν ὁμοίως ὡς χαὶ μόνον ἐόντα ἐφ᾽ ἑαυτοῦ. ἔστι γὰρ λεπτότατόν τε πάντων χρη- μάτων χαὶ χαϑαρώτατον χαὶ γνώμην γὲ περὶ παντὸς πᾶσαν ἔσχει καὶ ἐσχύει μέγιστον. καὶ ὅσα γε ψυχὴν ἔχει καὶ μείζω χαὶ ἐλάσσω, πάντων νοῦς χρατεῖ. καὶ τῆς περιχωρήσιος τῆς συμπάσης νοῦς ἐκράτησεν, ὥστε χπδριχωρῆσαι τὴν ἀρχήν. καὶ πρῶτον ἀπό του σμιχροῦ ἤρξατο wegıywoeiv, ἐπὶ dErhEov περιχωρεῖ, καὶ πδρι- χωρήσει ἐπὶ πλέον. καὶ τὰ συμμισγόμενά τὸ καὶ ἅπο- χρινόμενα καὶ διαχρινόμενα πάντα: ἔγνω νοῦς. καὶ ὁποῖα ἔμελλεν ἔσεσϑαικχκαὶ ὅποῖα ἦν, ἅσσα νῦν μὴ ἔστι, χαὶ ὅποῖα ἔστι, πάντα διεχόσμησε νοῦς, xal τὴν wegL- χώρησιν ταύτην, ἣν νῦν περιχωρέδι τὰ τε ἄστρα καὶ ὁ ἥλιος καὶ ἡ σελήνη καὶ ὃ ἀὴρ καὶ ὃ αἰϑὴρ οἱ ἀποκρινό- μενοι. ἡ δὲ περιχώρησις αὐτὴ ἐποίησεν ἀποκρίνεσθαι. χαὶ ἀποχρένεται ἀπό TE τοῦ ἀραιοῦ τὸ πιυυχνὸν nal dıwö

etwas anderem vermischt wäre, so hätte er an allen Dingen teil, voraus- gesetzt nämlich, er wäre mit irgend etwas vermischt. Denn in jedem ist ein Teil von jedem enthalten, wie ich im Vorigen gesagt habe; und dann würden ihn die beigemischten Stoffe hindern, so dass er nicht ebenso gut die Herrschaft über jegliches Ding ausüben könnte wie allein für sich. Denn er ist das dünnste aller Dinge und das reinste und er besitzt jegliche Einsicht über jegliches Ding und die grösste Kraft. Und über alles was nur eine Seele hat, Grosses wie Kleines, hat der Geist die Herrschaft. So hat er auch die Herrschaft über die gesamte Wirbelbewegung, so dass er dieser Bewegung den Anstoss giebt. Und zuerst fing dieser Wirbel von einem gewissen kleinen Punkte an, er greift aber weiter und wird noch weiter greifen. Und alles was sich da mischte und absonderte und von einander schied, kannte der Geist. Und alles ordnete der Geist an, wie es in Zukunft werden soll und wie es vordem war (was jetzt nicht mehr vorhanden ist) und wie es gegen- mwärtig ist. So auch diesen Wirbel, den jetzt die Gestirne, die Sonne, der Mond und die Duft- und Ätherstoffe, die sich abscheiden,, voll- führen. Diese Abscheidung ist gerade eine Folge jenes Wirbels. Und zwar scheidet sich vom Dünnen das Dichte, vom Kalten das Warme,

τοῦ ψυχροῦ τὸ ϑερμὸν xal ἀπὸ τοῦ ζοφεροῦ τὸ λαμπρὸν χαὶ ἀπὸ τοῦ διεροῦ τὸ ξηρόν. μοῖραι δὲ πολλαὶ πολ- λῶν εἰσι. παντάπασι δὲ οὐδὲν ἀπτοχρίνεται οὐδὲ δια- χρένδται ἕτερον ἀπὸ τοῦ ἑτέρου πλὴν νοῦ. νοῦς δὲ πᾶς ὅμοιός ἐστι χαὶ ὃ μείζων χαὶ Ö ἐλάττων. ἕτερον δὲ οὐδέν ἐστιν ὅμοιον οὐδενί, ἀλλ᾽ ὅτων πλεῖστα ἔνι, ταῦτα ἐνδηλότατα ὃν ἕχαστόν ἐστι καὶ ἦν.

13 [14] — — 800, 27 “᾿“ναξαγόρου δέ, φησὶν ᾿4λέξανδρος, οὐχ ἐμνημόνευσε |Arist. p. 1945 20] χαέτοι τὸν γοῦν ἐν ταῖς ἀρχαῖς τι- ϑέντος, ἴσως, φησίν, ὅτι μὴ σιροσχρῆται αὐτῶι ἐν τῆι γενέσει". ἀλλ᾽ ὅτι μὲν προσχρῆται, δῆλον, εἴχτερ τὴν γένεσιν οὐδὲν ἄλλο ἢ ἔχχρισιν εἶναί φησι, τὴν δὲ ἔχχρισιν ὑτιὸ τῆς χινήσεως γένεσϑαι, τῆς δὲ χινήσεως αἴτιον εἶναι τὸν νοῦν. λέγει γὰρ οὕτως Ar καὶ ἐπεὶ ἤρξατο ὃ νοῦς χινεῖν, ἀπὸ τοῦ χινουμέγνγου παντὸς ἀπδχρίένετο, καὶ ὅσον ἐχίνησεν ὃ νοῦς, πᾶν τοῦτο διε- χρίϑη" κινουμένων δὲ καὶ διαχρινομένων ἡ τιεριχώρη- σις πολλῶι μᾶλλον ἐποίει διαχρίνεσϑαι

14 [28] — --- 157,5 ὅτι δὲ διττήν τινα διαχόσμησιν ὑττοτί- ϑδται, τὴν μὲν νοεράν, τὴν δὲ αἰσϑητὴν ἀπ᾿ ἐχείνης, δῆλον μὲν χαὶ ἐκ τῶν εἰρημένων |[fr. 12], δῆλον δὲ χαὶ ἐκ τῶνδε᾽ “ὃ δὲ νοῦς, ὃς alel) ἐστι, τὸ κάρτα χαὶ νῦν ἐστιν ἵνα καὶ τὰ ἄλλα πάντα, ἐν τῶι πολλῶι περιέχοντι καὶ ἐν τοῖς προσ- χριϑεῖσι καὶ ἐν τοῖς ἀτεοκεχριμένοις,. vom Dunkeln das Helle und vom Feuchten das Trockene. Dabei sind viele Teile von vielen Stoffen vorhanden. Vollständig aber scheidet sich nichts vom andern ab oder auseinander abgesehen vom Geiste. Jeder Geist aber ist von gleicher Art, der grössere wie der kleinere. Sonst aber ist nichts dem anderen gleichartig, sondern wovon am meisten in einem Dinge vorhanden ist, dies bildet und bildete als das deutlichst Erkennbare das einheitliche Einzelding.

13. Und als der Geist die Bewegung eingeleitet hatte, begann die Ausscheidung von allem, was da in Bewegung gesetzt wurde; und so- viel der Geist in Bewegung gesetzt hatte, das wurde alles von ein- ander geschieden. Während der Bewegung und Scheidung aber be- wirkte der Wirbel eine noch viel stärkere Scheidung der Dinge von einander.

14. Der Geist, der ewig ist, ist doch fürwahr auch jetzt da, wo alles andere ist, in der umgebenden (noch ungeschiedenen) Masse und in dem, was sich daran ansetzte, und in dem bereits Ausgeschiedenen,

15 [19] — — 179,3 [nach fr. 12] xei μετ᾽ ὀλίγα δὲ" τὸ μὲν π., φησί, χα. αἰϑέρος᾽. Vgl. Hipp. oben S. 313, 20.

τὸ μὲν πυχνὸν xal διερὸν χαὶ ψυχρὸν καὶ τὸ ζοφε- ρὸν ἐνθάδε ΠΧ OR NER ἔνϑα νῦν (N γῆ), τὸ δὲ ἀραιὸν χαὶ τὸ ϑερμὸν χαὶ τὸ ξηρὸν ἐξεχώρησεν εἰς τὸ πρόσω τοῦ αἐἰϑέρος.

16 [20] — — 179, 6 [nach fr. 15] χαὶ τὰ μὲν ἀρχοειδῆ ταῦτα καὶ ἁπλου- στατὰα ἀποχρίνεσϑαι λέγει, ἄλλα δὲ τούτων συνϑετώτερα ποτὲ μὲν συμπήγνυ- σϑαι λέγει ὡς σύνϑετα [1], ποτὲ δὲ ἀποχρίνεσϑαι ὡς τὴν γῆν. οὕτως γάρ φησιν"

‘and — ψυχροῦ᾽. 155,21 λέγει γοῦν A. ἐν τῶι πρώτωι τῶν Φυσιχῶν' ‘2x μὲν — Vdarog.

ἀπὸ τουτέων ἀποχρινομένων συμπήγνυται γῆ᾽ Ex μὲν γὰρ τῶν νεφελῶν ὕδωρ ἀποκρίνεται, ἐκ δὲ τοῦ ὕδα- τος γῆ, ἐκ δὲ τῆς γῆς λίέϑοι συμπήγνυνται ὑπὸ τοῦ ψυ- χροῦ, οὗτοι δὲ ἐχχωρέουσι μᾶλλον τοῦ ὕδατος.

7 [22] 168, 18 σαφῶς δὲ A. ἐν τῶι πρώτωι τῶν Φυσι- χῶν τὸ γίνεσϑαι χαὶ ἀπόλλυσθαι συγχρίνεσϑαι καὶ διαχρίνεσθαι λέγει γράφων οὕτως᾽ "To δὲ γίνεσϑαι καὶ ἀπόλλυσϑαι οὐκ ὀρϑῶς νομίζουσιν οἱ Ἕλληνες" οὐδὲν γὰρ χρῆμα γένε- ται οὐδὲ ἀπόλλυται, ἀλλ ἀπὸ ἐόντων χρημάτων συμ- μίσγεταί τε καὶ διαχρίνεται. χαὶ οὕτως ἂν ὀρϑῶς κα- λοῖεν τότε γίνεσϑαι συμμίσγεσϑαικχαὶ τὸ ἀπόλλυσθαι διαχρίνεσϑαι,.

18 [0] Piur. de fac. in orb. lun. 16 p. 929B ὁ μὲν οὖν ἑταῖρος ἐν τῆι διατριβῆι τοῦτο δὴ τὸ AvaSaydgeıov ἀπτοδειχνύς, ὡς “ἥλιος ἐντίϑησι τῆι σελήνηι τὸ λαμπρόν᾽ εὐδοχίμησεν.

19 [0] Scnor. Hom. BT zu P 547 ’4. δέ φησιν “Ἶριν δὲ

15. Das Dichte und Feuchte und Kalte und Dunkle drängte sich auf die Stelle zusammen, wo jetzt die Erde ist, das Dünne und das Warme und das Trockene aber drang hinaus in das Weite des Äthers.

16. Aus diesen Ausscheidungen gerinnt die Erde. Denn aus den Wolken scheidet sich das Wasser aus, aus den Wassern die Erde, aus der Erde gerinnen die Steine unter Einwirkung der Kälte. Diese aber drängen sich mehr heraus als das Wasser.

17. In Bezug auf das Entstehen und Vergehen haben die Hellenen einen unrichtigen Sprachgebrauch. Denn kein Ding entsteht oder ver- geht, sondern es mischt sich oder scheidet sich von bereits vorhandenen Dingen. Und so würden sie demnach richtig statt von Entstehung von Mischung und statt von Vergehen von Scheidung reden.

18. Die Sonne verleiht dem Monde seinen Glanz.

χαλέομεν τὸ ἐν τῆισι γεφέληισιν ἀντιλάμπσον τῶι ἡλέωι. χειμῶνος οὖν ἐστι σύμβολον τὸ γὰρ πτεἐριχεόμενον ὕδωρ τῶι νέφει ἄνεμον ἐποίησεν ἢ ἐξέχεεν ὄμβρον.

20 [0] Garen. in Hippocr. de aere aqu. loc. VI 202, 23 ed. Char- tier (über Auf- und Untergang der Gestirne): de hoc autem multa re- tulit A. inquiens, cane ascendente messem, descendente vero terrae cultum homines exordirisubditque canem XL diebus totidemgue noctibus occultari. verum est autem canem his quadraginta diebus dumtaxat abscondi; dein vero vespere non num- quam circa solis occasum quandoque vero per duas vel tres horas post eius occasum manifestus efficitur: apparebit autem post aequi- noctium memoratum. si autem sol occidat obscuriorgue nox extilerit perspicua visione apparebit, totoque die ab occidentali horizonte oc- cultabitur. transacto autem aequinoctio debili visione apparebit, dein occidet nec ullo modo videbitur, quandoguidem occidit cum solis oc- casu, antequam ad perfectam obscuritatem nox devenerit. non appa- ret autem, priusguam nox ad obscuritatem accedat, ob exilem quandam stellam quae inter ipsum ac visus radios interponitur. cuius occasione in multis ex quadraginta noctibus, quemadmodum doctissimus retulit Anaxagoras, non.apparet nec detegitur. is enim nullum sidus hac quidem ratione se habere affirmat excepto Arcturo sidere nimirum proxime ipso cane minore |so Chart.!).

21 [25] Sexr. VII 90 ὁ μὲν φυσιχώτατος A. ὡς ἀσϑεγεῖς δια- βάλλων τὰς αἰσϑήσεις “Ün ἀφαυρότητος αὐτῶν, φησίν, οὐ δυνατοί ἐσμεν χρένξεν τἀληϑὲς᾽, τίϑησί TE πίστιν αὐτῶν τῆς ἀπιστίας τὴν παρὰ μιχρὸν τῶν χρωμάτων ἐξαλλαγήν. εἰ γὰρ δύο λάβοιμεν χρώματα, μέλαν χαὶ λευχόν, εἶτα ἐχ ϑατέρου εἰς ϑάτερον χατὰ σταγόνα παρεχχέοιμεν, οὐ δυνήσεται ἡ ὄψις δια- χρίνειν τὰς παρὰ μιχρὸν μεταβολάς, καίπερ στρὸς τὴν φύσιν ὕπο- χειμέγναςο.

19. Regenbogen nennen wir den Widerschein der Sonne in den Wolken. Das ist nun ein Sturmvorzeichen. Denn das um die Wolke sich ergiessende Wasser pflegt Wind zu erregen oder Regen auszugiessen.

20. Bei Aufgang des Sirius beginnen die Menschen die Ernte, bei seinem Untergang die Ackerbestellung, An 40 Tagen und Nächten bleibt der Sirius unsichtbar.

21. Wegen ihrer (der Sinne) Schwäche sind wir nicht im Stande die Wahrheit zu schauen.

B. FR. 19-22. GEFÄLSCHTES. 47. ARCHELAOS. A. 1. LEBEN. 335

22 [p. 183] Arten. epit. Bp.57D 4. ἐν τοῖς Φυσιχοῖς τὸ χαλούμενόν φησιν ὄρνιϑος γάλα τὸ Ev τοῖς ὠιοῖς εἶναι λευχόν.

5 23 [0] Ryssel graeco-syr. Philvsophensprüche 30 [Rhein. Mus. 51, 538]: Anaxagoras sagt: Der Tod, der den Menschen dem Augenschein nach bitter erscheint, ist bei näherer Untersuchung sehr schön: er verschafft Ruhe dem Greisenalter, das keine Kraft hat, und dem Jünglingsalter, das Schmerzen um- lauern, und dem Knabenalter, dass es sich nicht abquält und abmüht und baut

10 und pflanzt und einrichtet für andere; er befreit Schuldner von den Gläubigern, die Kapital und Zins fordern. Denn über etwas, was feststeht, sollen wir uns nicht ärgern; denn der Ärger kann es nicht beseitigen, heiterer Sinn aber kann es verdecken, wenngleich nur zeitweilig. Denn nicht giebt es mehr Beschwerde im Hafen, wenn du darin weilst. Und wenn er [nämlich der Tod] auch unan-

15 genehm erscheint den Augen der Zuschauer, so drücke deine Augen eine Zeit lang zu. Und siehe ich habe gesehen, wie schön der Tod ist, um den die bitten, welche hier gequält und gepeinigt sind. Dies legt Zeugnis ab dafür, wie ruhig und herrlich die Wohnung der Unterwelt ist.

24 [0] Arxııan. Var. Hist. IV 14 χαὲ ᾿ἀναξαγόρας [ἀνάξαρχος Wilamowitz]

20 ἐν τῶι Περὶ βασιλείας φησὶ χαλεπὸν χρήματα συναγείρασϑαι, χαλεπώτερον δὲ φυλαχὴν τούτοις περιϑεῖναι.

A. LEBEN UND LEHRE. Vgl. €.46 An. 1. 26. 20 1. Dioc. U 16. 17. ᾿Αρχέλαος ᾿Αϑηναῖος ἢ Πιλήσιος, πατρὸς Anoklodwgov, ὡς 16 δέ τινες, Midwvog, μαϑητὴς Avafaydoov, διδάσκαλος Σωχράτους. (οὗτος πρῶτος &x τῆς ᾿Ιωνίας τὴν φυσικὴν φιλοσοφίαν μετήγαγεν ᾿ϑήναζε. Note zu Anaxagoras.) xai ἐχλήϑη φυσιχός, παρὸ χαὶ 80 ἔληξεν ἐν αὐτῶι ἡ φυσιχὴ φιλοσοφία, Σωχράτους τὴν ἠϑικὴν εἰσαγαγόντος. ἔοιχεν δὲ χαὶ οὗτος ἅψασϑαι τῆς ἠϑιχῆς. χαὶ γὰρ περὶ νόμων πεφιλοσόφηχεν χαὶ χαλῶν χαὶ δικαίων παρ᾽ οὗ λαβὼν Σωχράτης τῶι αὐξῆσαι εἰς τὸ (dnoov) εὑρεῖν ὑπτελήφϑη. ἔλεγε δὲ δύο αἰτίας εἶναι γενέσεως, ϑερμὸν χαὶ ὑγρόν᾽ χαὶ τὰ ζῶια Arco 5 τῆς ἰλύος γεννηϑῆναι᾽ χαὶ τὸ δίκαιον εἶναι χαὶ τὸ αἰσχρὸν οὐ φύσει, ἀλλὰ νόμωι. ὁ δὲ λόγος αὐτῶι οὕτως ἔχει. τηχόμενόν φησι τὸ ὕδωρ ὑπὸ 17

22. A. behauptet in seiner Physik unter der sprichwörtlich soge- nannten Vogelsmilch habe man dass Weisse im Ei zu verstehen.

τοῦ ϑερμοῦ, χαϑὸ μὲν εἰς τὸ (χάτω διὰ τὸ πυρῶδες συνίσταται, roLelv γῆν᾽ χαϑὸ δὲ περιρρεῖ, ἀέρα γεννᾶν. ὅϑεν ἡ μὲν ὑττὸ τοῦ ἀέρος, ὃ δὲ ὑττὸ τῆς τοῦ στυρὸς περιφορᾶς χρατεῖται. γεννᾶσϑαι δέ φησι τὰ ζῶια ἐχ ϑερμῆς τῆς γῆς καὶ ἐλὺν “ταρατιλησίαν γά- λαχτι οἷον τροφὴν ἀνιείσης᾽" οὕτω δὴ χαὶ τοὺς ἀνϑρώττιους στοιῆ- σαι. πρῶτος δὲ εἴτις φωνῆς γένεσιν τὴν τοῦ ἀέρος στλῆξιν. τὴν δὲ ϑάλατταν ἐν τοῖς χοίλοις διὰ τῆς γῆς ἠϑουμένην συνεστάναι. μέγιστον τῶν ἄστρων τὸν ἥλιον, χαὶ τὸ πᾶν ἄπειρον.

γεγόνασι δὲ καὶ ἄλλοι τρεῖς Aoy&haoı' ὃ χωρογράφος τῆς ὑπὸ ᾿Αλεξάνδρου πατηϑείσης γῆς, 6 τὰ ἰδιοφυῆ ποιήσας, ἄλλος τεχνο- γράφος ῥήτωρ.

᾿Αρχέλαος ““΄πολλοδώρου ἢ Midwvog ΜΠ ιλήσιος φιλόσοφος (φυ- σιχὸς τὴν αἵρεσιν χληϑείς, ὅτι ἀτὸ ᾿Ιωνίας χύρῶτος τὴν φυσιο- λογίαν ἤγαγεν AvaSaydgov μαϑητὴς τοῦ Κλαζομενίου, τοῦ δὲ μαϑητὴς Σωχράτης, οἱ δὲ χαὶ Εὐριπίδην φασίν) συνέταξε (δὲ) Φυσιολογίαν (καὶ ἐδόξαζε τὸ δίκαιον χαὶ αἰσχρὸν οὐ φύσει εἶναι, ἀλλὰ νόμωι, συνέταξε) χαὶ ἄλλα τινά. Aus Hesychios, das Einge- klammerte aus n.1.

3. PORPHYR. histor. philos. fr. 12 Nauck.? p. 11, 23 ἐλέγετο δὲ περὶ αὐτοῦ [Sokrates] ὡς ἄρα παῖς ὧν οὐχ εὖ βιώσειεν οὐδὲ εὐτάχτως.... ἤδη δὲ περὶ τὰ Enrtaxaldexa ἔτη |also 452] προσελϑεῖν αὐτῶι AoyE- λαον τὸν ᾿Αναξαγόρου μαϑητὴν φάσχοντα ἐραστὴν εἶναι" τὸν δὲ Σωχράτην οὐχ ἀπώσασϑαι τὴν ἔντευξίν TE καὶ ὁμιλίαν τὴν τιρὸς τὸν ᾿Αρχέλαον, ἀλλὰ γενέσϑαι παρ᾽ αὐτῶι ἔτη συχνά. χαὶ οὕτως ὑπὸ τοῦ ᾿Αρχελάου τιροτραπῆναι ἐπὶ τὰ φιλόσοφα. [Aus Porph. auch Suidas 5. v. Σωχράτης. AgıordSevog δὲ ᾿Αρχελάου πρῶτον αὐτὸν δια- χοῦσαι λέγει" γεγονέναι δὲ αὐτοῦ χαὶ παιδικά. Ὅτοα. II 22 Ἴων δὲ ὁ Χῖος [fr. 73 Köpke] χαὲ νέον ὄντα [Sokrates] εἰς Σάμον σὺν Aoye- λάωιν ἀττοδημῆσαι [also im samischen Feldzug 441/0 (daher mit Plato Criton p. 52 οὔτε ἄλλοσε οὐδαμόσε, δὲ μή ποι στρατευσόμενος Ver- träglich). Vgl. S. 239, 23. 310, 18.

Leurr. Vgl. Dioc. V 42 [Theophrasts Schrift] Περὶ τῶν ᾿Αρχελάου ἃ.

4. Hırror. refut. I 9 [D. 563] ᾿“ρχέλαος τὸ μὲν γένος Asmvalog, υἱὸς δὲ ᾿Α΄πολλοδώρου. οὗτος ἔφη τὴν μίξιν τῆς ὕλης ὁμοίως AvaSaydgaı τάς τε ἀρχὰς ὡσαύτως. οὗτος δὲ τῶι νῶι ἐνυπάρχειν τι εὐθέως μῖγμα. εἶναι δ᾽ ἀρχὰς τῆς κινήσεως (δύο, üg) ἀπο- χρίνεσϑαι ἀπ ἀλλήλων, τὸ θερμὸν nal τὸ ψυχρόν, χαὶ τὸ μὲν ϑερμὸν χινεῖσϑαι, τὸ δὲ ψυχρὸν ἠρεμεῖν᾽ τηχόμενον δὲ τὸ ὕδωρ

εἰς μέσον δεῖν. ἐν ὧι χαὶ χαταχαιόμενον ἀέρα γίνεσθαι χαὶ γῆν, ὧν τὸ μὲν ἄνω φέρεσϑαι, τὸ δὲ ὑφίστασϑαι χάτω. τὴν μὲν οὖν γῆν ἠρεμεῖν χαὶ γενέσϑαι διὰ ταῦτα, κεῖσϑαι δ᾽ ἐν μέσωι οὐδὲν μέρος οὖσαν, ὡς εἰπεῖν, τοῦ παντός. «τὸν δ᾽ ἀέρα χρατεῖν τοῦ scavrög) ἐχδεδομένον ἐχ τῆς πυρώσεως, dp οὗ πρῶτον ἀπο- χαιομένου τὴν τῶν ἀστέρων εἶναι Arm ὧν μέγιστον μὲν ἥλιον, δεύτερον δὲ σελήνην, τῶν δὲ ἄλλων τὰ μὲν ἐλάττω τὰ δὲ μείζω. ἐπειχλιϑῆναι δὲ τὸν οὐρανόν φησι χαὶ οὕτως τὸν ἥλιον ἐπὶ τῆς γῆς ποιῆσαι φῶς καὶ τόν τε ἀέρα ποιῆσαι διαφανῆ καὶ τὴν γῆν ξηράν. λίμνην γὰρ εἶναι τὸ πρῶτον, ἅτε χύχλωι μὲν οὖσαν ὕψη- λήν, μέσον δὲ χοίλην. σημεῖον δὲ φέρει τῆς χοιλότητος, ὅτι ὁ ἥλιος οὐχ ἅμα ἀνατέλλει ve χαὶ δύεται πᾶσιν, ὅτιερ ἔδει συμβαί- veıv, εἴχσερ ἦν ὁμαλή. περὶ δὲ ζώιων φησίν, ὅτι ϑερμαινομένης τῆς γῆς τὸ πρῶτον ἐν τῶι χάτω μέρει, ὅπου τὸ ϑερμὸν καὶ τὸ ψυχρὸν ἐμίσγετο, ἀνεφαίνετο τά ve ἄλλα ζῶια:τολλὰ καὶ οἱ ἄν- ϑρωποι, ἅπαντα τὴν αὐτὴν δίαιταν ἔχοντα Ex τῆς ἰλύος τρεφό- μενα (ἦν δὲ ὀλιγοχρόνια)" ὕστερον δὲ αὐτοῖς ἡ ἐξ ἀλλήλων γένεσις συνέστη. χαὶ διεχρίϑησαν ἄνϑρωττοι ano τῶν ἄλλων καὶ ἡγε- μόνας χαὶ νόμους χαὶ τέχνας χαὶ πόλεις χαὶ τὰ ἄλλα συνέστησαν. γοῦν δὲ λέγει πᾶσιν ἐμφυέσϑαι ζώιοις ὁμοίως. χρῆσϑαι γὰρ ἕχαστον χαὶ τῶν ζώιων τῶι γῶι τὸ μὲν βραδυτέρως, τὸ δὲ ταχυ- τέρως.

5. SımpL. phys. 27, 23 [aus Theophr. Phys. op. (fr. 4) wien. 1 8 17. n. 4 u.7ff.| χαὶ 4. 6 A9mvalog, ὧι χαὶ Σωχράτη συγγεγονέναι φασὶν

AvaSaydgov γενομένωι μαϑητῆι, ἐν μὲν τῆι γενέσει τοῦ χόσμου

χαὶ τοῖς ἄλλοις πιδιρᾶταί τι φέρειν ἔδιον, τὰς ἀρχὰς δὲ τὰς αὐτὰς ἀποδίδωσιν ἅσπερ ᾿ΑΙναξαγόρας. οὗτοι μὲν οὖν ἀτπιείρους τῶι σλήϑει καὶ ἀνομογενεῖς τὰς ἀρχὰς λέγουσι τὰς ὁμοιομερξίας τι- ϑέντες ἀρχάς.

6. Sexr. adv. math. VII 14 4. δὲ ὃ ᾿Αϑηναῖος τὸ φυσικὸν καὶ τὸ ἠϑιχόν [(näml. μετήρχετο].

7. — adv. math. IX 360 A. ὁ ᾿Αϑηναῖος, Σωχράτους δὲ χαϑηγητής... ἀέρα [näml. πάντων εἶναι ἀρχὴν καὶ στοιχεῖον]. Αττ. 1 8, 6 [Ὁ. 280] (über die ἀρχή) A. ᾿ἀπολλοδώρου ᾿Αϑηναῖος ἀέρα ἄπειρον, καὶ τὴν περὶ αὐτὸν πυκνό- τητα χαὶ μάνωσιν. τούτων δὲ τὸ μὲν εἶναι πῦρ τὸ δ᾽ ὕδωρ.

8. Herm. irris. 11 [D. 653 nach cod. Ρ] χαὶ μὲν οὐχ ἐπιτρέπει τούτοις εὐδοχιμεῖν A. ἀποφαινόμενος τῶν ὅλων ἀρχὰς ϑερμὸν καὶ ψυχρόν. Vgl. PLArTo Soph. p. 242D, vgl. oben S. 45 ἢ. 29.

9. ΕΡΙΡΗΑΝ. adv. haer. III 2,9 [D. 590, 1] A. ὁ ᾿Απολλοδώρου κατὰ δέ τινας Μίλτωνος (᾿ϑηναῖος δὲ ἦν φυσιχός) ἐχ γῆς τὰ πάντα λέγει γεγενῆσϑαι. αὕτη γὰρ ἀρχὴ τῶν ὅλων ἐστίν, ὥς φησι.

10. Aususr. de οἷν. d. VIII 2 [D. 114] Anaxagorae successit auditor eius

338 47. ARCHELAOS. A. 10—18. LEHRE. B. 1. 2. SCHRIFTEN.

Archelaus. etiam ipse de particulis inter se similibus [ἃ. 1. ὁμοιομέρειαι quibus singula quaeque fierent ita putavit constare omnia, ut inesse etiam mentem di- ceret, quae corpora aeterna, id est illas particulas, coniungendo et dissipando ageret ommia. [Daraus Bon, Ap. carm. 15, 94 post hoc Archesilaus [so Τ', lies Archeleos] etc.

11. CLem. protrept. 5, 66 p.57P. τούτω μέν γε ἄμφω [Anaxagoras und Archelaos] τὸν νοῦν ἐπεστησάτην τῆι ἀπειρίαι.

12. Arr. 17, 14 [D. 802] (4. ἀέρα καὶ νοῦν τὸν ϑεόν, οὐ μέντοι χοσμο- ποιὸν τὸν ϑεόν [sondern τὸ ϑερμὸν vgl.n. 14].

᾿ 13. — ΠῚ 1, 8 [D. 827] ᾿ἀναξίμανόρος, ᾿Αναξιμένης, ᾿Αρχέλαος... ἀπείρους

κόσμους ἐν τῶι ἀπείρωι κατὰ πᾶσαν περιαγωγήν.

14. — II4, 5 [D. 881] A. ὑπὸ ϑερμοῦ zal ἐμψυχίας συστῆναι τὸν κόσμον. 4,6 ᾿Αναξίμανδρος... ᾽4ρχ. »». φϑαρτὸν τὸν κόσμον. Vgl. oben S. 318, 20.

15. — — 18, 6 [D. 342] A. μύδρους ἔφησεν εἶναι τοὺς ἀστέρας, διαπύ- ρους δέ.

16. — ΠῚ 8, ὅ [D. 368] nach $ 4 [oben 3. 821, 82] ’A. ταὐτὸ λέγει παρα- τιϑεὶς τὸ τῶν διαπύρων λίϑων χαϑιεμένων εἰς ψυχρὸν ὕδωρ πάϑος.

17. Arr. IV 3,2 [D. 387) ᾿ἀναξιμένης, ᾿ἀναξαγόρας, Aoy.... ἀερώδη [näml. τὴν ψυχὴν ὑποτίϑενται!.

18. ῬΗΙΠΟΡ. de anima p. 71,17 Hayd. (ad Ar. A 2. p. 404225) ὅσοι, φησίν, εἰρήχασιν τὸ πᾶν ὑπὸ τοῦ νοῦ χεχινῆσϑαι, χαὶ οὗτοι ἐοίχασιν εἶναι λέγειν τῆι ψυχῆι τὸ χινεῖν" ὧν ἐστι καὶ ᾿Α.

Berührungen des [Hippocr.] de vietu 1 9. 10 und de hebdom. c. 13 mit Archelaos vermutet Fredrich Hippokr. Unters. 135. 139. Ebenso des Petron von Aegina Anon. Londin. 20, 2 und Herodikos von Selymbria ebend. 9, 34.

EAETEIAI. 1. Prurarcn. Cimon. 4 [aus Didymos] Κίμων ὃ Μιλτιάδου μητρὸς ἦν

Ἡγησιπύλης, γένος Θράιττης, ϑυγατρὸς Ὀλόρου τοῦ βασιλέως, ὡς ἐν τοῖς

Ἀρχελάου καὶ Μελανϑίου ποιήμασιν εἰς αὐτὸν Κίμωνα γεγραμμένοις ἱστό- onen... drAoc δ᾽ ἐστὲ χαὶ πρὸς Ἰσοδίχην τὴν Εὐρυπτολέμου μὲν ϑυγατέρα τοῦ Μεγακλέους, χατὰ νόμους δ᾽ αὐτῶι συμβιώσασαν ὃ Κίμων ἐμπαϑέστερον διατεϑεὶς χαὶ δυσφορήσας ἀποϑανοίσης, εἴ τι δεῖ τεχμαίρεσϑαι ταῖς γεγραμ- μέναις ἐπὶ παρηγορίαι τοῦ πένϑους ἐλεγείαις [PLG. II 259 Bergk] πρὸς αὐτόν, ὧν Παναίτιος ὃ φιλόσοφος οἴεται ποιητὴν γεγονέναι τὸν φυσικὸν ᾿Αρχέλαον, οὐκ ἀπὸ τρόπου τοῖς χρόνοις εἰχάζων. Vgl. HEPHAEST. Ῥ. θ, 1 Westph. τὸ τοῦ ᾿Αρχελάου ὄνομα Σοφοχλῆς ἔν ταῖς ἐλεγείαις οὐχ WLETO ἐγχωρεῖν. οὔτε εἰς ἕπος οὐτε εἰς ἐλεγεῖον" φησὶ γοῦν “Ἀρχέλεως" ἣν γὰρ σύμ- μετρον ὧδε λέγειν.

3. Berthelot Coll. des Alchim. gr. I p. 25, 6 γίνωσχε, ὦ φίλε, καὶ τὰ ὀνό- ματα τῶν ποιητῶν [᾿. χρυσοῦ] Πλάτων.... Θεόφραστος, ᾿Αρχέλαος, Πετάσιος κτλ.

Erhalten Ἀρχελάου φιλοσόφου περὶ τῆς αὐτῆς ἱερᾶς τέχνης (Goldmacher- kunst) διὰ στίχων ἰάμβων, 336 frühbyzantinische Iamben [abgedr. Physici et med. gr. m. ed. Ideler II 343 ff.).

1. Prar. Ion. p. 530C οἶμαι [Ion spricht] χάλλιστα ἀνϑρώπων λέγειν περὶ Ὁμήρου ὡς οὔτε Μητρόδωρος ὃ «“Ιαμψακηνὸς οὔτε Στησίμβροτος ö Θάσιος οὔτε Γλαύχων οὔτε ἄλλος οὐδεὶς τῶν πώποτε γενομένων ἔσχεν εἰπεῖν οὕτω πολλὰς καὶ καλὰς διανοίας περὶ Ὁμήρου, ὅσας ἐγώ. Vgl. Porphyr. quaest. hom. ed. Schrader I 384f.

2. Dıoc. II 11 [oben $. 305, 27] ἐπὶ πλεῖον δὲ προστῆναι τοῦ λόγου [als Anaxagoras] ητρόδωρον τὸν Παμψαχηνὸν γνώριμον ὄντα αὐτοῦ, ὃν καὶ πρῶ- τον σποῦδασαι τοῦ ποιητοῦ [Homer] περὲ τὴν φυσιχὴν πραγματείαν.

3. Tarıan. ὁ. 21 χαὶ M. δὲ ὃ Μαμψαχηνὸς ἐν τῶι Περὶ "Ounoov λίαν εὐήϑως διείλεχται πάντα εἰς ἀλληγορίαν μετάγων. οὔτε γὰρ Ἥραν οὔτε ᾿4ϑη- γᾶν οὔτε Δία τοῦτ᾽ εἶναί φησιν ὅπερ οἱ τοὺς περιβόλους αὐτοῖς καὶ τεμένη χαϑιδρύσαντες νομίζουσιν, φύσεως δὲ ὑποστάσεις καὶ στοιχείων διακοσμήσεις. χαὶ τὸν “ἝἜχτορα δὲ zul τὸν ᾿Αχιλλέα δηλαδὴ χαὶ τὸν ᾿Αγαμέμνονα καὶ πάντας ἁπαξαπλῶς “Ἑλληνάς τε χαὶ βαρβάρους σὺν τῆι Ἑλένηι χαὶ τῶι Παάριδι τῆς αὐτῆς φύσεως ὑπάρχοντας χάριν οἰχονομίας ἐρεῖτε ET οὐδενὸς ὄντος τῶν προειρημένων ἀνθρώπων.

4, HesycH. ’Ayaufuvova τὸν αἰϑέρα Μητρόδωρος εἶπεν ἀλληγορικῶς. PHıLopem. Voll. here. c. alt. ὙΠ ὃ f. 90 [Gomperz Wien. 8. B. ph. h. Cl. 116, 14] χαὶ περὶ νόμων zul ἐϑισμῶν τῶν παρ᾽ ἀνϑρώποις, χαὶ τὸν Ayausuvova μὲν αἰϑέρα εἶναι, τὸν δ᾽ ᾿Αχιλλέα δ᾽ ἥλιον, τὴν Ἑλένην δὲ γῆν καὶ τὸν ᾿Αλέξανδρον ἀέρα, τὸν Ἕχτορα δὲ σελήνην χαὶ τοὺς ἄλλους ἀναλόγως ὠνομάσϑαι τούτοις. τῶν δὲ ϑεῶν τὴν Δήμητρα μὲν ἧπαρ, τὸν Διόνυσον δὲ σπλῆνα, τὸν ᾿ἀπόλλω δὲ χολήν.

5. PORPHYR. quaest. hom. zu K 252 (πλέω νύξ) I p. 147, 18 Schrad. Mn- τρόδωρος [ob der Lampsakener?] μὲν οὖν τὸ 'nAsiov’ δύο σημαίνειν φησὶ παρ᾽ Ὁμήρωι" χαὶ γὰρ τὸ σύνηϑες, ὡς ὅταν λέγηι “νώτου ἀποπροταμών, ἐπὶ δὲ πλεῖον ἐλέλειπτο [9 415] χαὶ ᾿ ἀλλὰ τὸ μὲν πλεῖον πολυαΐχος πολέμοιο χεῖρες ἐμαὶ διέπουσι᾽ [A 165], σημαίνει δὲ καὶ τὸ πλῆρες ὡς ἐν τῶι ᾿ σὸν δὲ πλεῖον δέπας αἰεὶ ἕστηχε᾽ [Δ΄ 2602] χαὶ ἐν τῶι ἱπλεῖαί τοι χαλχοῦ κλισίαι᾽ [Β 226]. νῦν οὖν τὸ 'πλέον᾽ ἀντὶ τοῦ πλῆρες εἰρῆσϑαι. Folgt Citat aus Chrysippos.

6. SyscEetus Chron. 1490. I p. 282, 19 Dind. ἑρμηνεύουσι δὲ οἱ Avake- γόρειοι τοὺς μυϑώδεις ϑεοὺς νοῦν μὲν τὸν Ale, τὴν δὲ ᾿Αϑηνᾶν τέχνην, ὅϑεν zul τὸ ἱχειρῶν ὀλλυμένων ἔρρει πολύμητις ᾿Αϑήνη᾽.

1. Arısr. meteor. B 9. 370210 εἰσὶ δέ τινες οἱ τὴν ἀστραπήν, ὥσπερ καὶ Κλείδημος, οὐχ εἶναί φασιν ἀλλὰ φαίνεσϑαι, παρεικάζοντες ὡς τὸ πάϑος ὅμοιον ὃν χαὶ ὅταν τὴν ϑάλατταν τις ῥάβόωι τύὐπτηι᾿ φαίνεται γὰρ τὸ ὕδωρ ἀποστίλβον τῆς νυχτός" οὕτως ἐν τῆι νεφέλης ῥαπιζομένου τοῦ ὑγροῦ τὴν φαντασίαν τῆς λαμπρότητος εἶναι τὴν ἀστραπήν [Senec. N. Ω. II 55].

2. THEOPHR. de sens. 38 [D. 510] zwischen Anaxagoras und Diogenes: Κλ. δὲ μόνος ἰδίως εἴρηκε περὶ τῆς ὄψεως" αἰσϑάνεσϑαι γάρ φησι τοῖς ὀφϑαλ- μοῖς μόνον ὅτι διαφανεῖς" ταῖς ($’) ἀκοαῖς ὅτι ἐμπίπτων ὃ ἀὴρ zwei‘ ταῖς δὲ δισὶν ἐφελχομένους τὸν ἀέρα" τοῦτον γὰρ ἀναμείγνυσθαι" τῆι δὲ γλώσσηι τοὺς χυμοὺς καὶ τὸ ϑερμὸν χαὶ τὸ ψυχρον διὰ τὸ σομφὴν εἶναι" τῶι δὲ ἄλλωι σώματι παρὰ μὲν ταῦτ᾽ οὐϑέν, αὐτῶν δὲ τούτων καὶ τὸ ϑερμὸν καὶ τὰ ὑγρὰ καὶ τὰ ἐναντία" μόνον δὲ τὰς ἀχοὰς αὐτὰς μὲν οὐδὲν χρίνειν, εἰς δὲ τὸν νοῦν διαπέμπειν, οὐχ ὠὡσπερ Ἀναξαγόρας ἀρχὴν ποιεῖ πάντων τὸν νοῦν.

3. — H. plant. ΠΠΊ1,4 Ἀναξαγόρας μὲν τὸν ἀέρα πάντων φάσχων ἔχειν σπέρματα καὶ ταῦτα συγχαταφερόμενα τῶι ὕδατι γεννᾶν τὰ φυτα. Διογένης δὲ σηπομένου τοῦ ὕδατος χαὶ μίξιν τινὰ λαμβάνοντος πρὸς τὴν γῆν. Κλείδη-

\ “ \ > - I ὦ = ‚ u \ ‚ ᾿ μος δὲ συνεσταναι μὲν Ex τῶν αὐτῶν τοῖς ζωιοις, ὁσωι δὲ ϑολερωτέρων χαὶ

ψυχροτέρων τοσοῦτον ἀπέχειν τοῦ ζῶια εἶναι.

4. — caus. plant. 110, 3 τὰ μὲν γὰρ ψυχρὰ τοῦ ϑέρους τὰ δὲ ϑερμὰ τοῦ χειμῶνος βλαστάνειν, ὥστε ἑχατέραν τὴν φύσιν σύμμετρον εἶναι πρὸς ἑχατέραν τῶν ὡρῶν᾽ οὕτω γὰρ οἴεται καὶ Κλ.

5. — — II 28, 1 σπείρειν δὲ κελεύουσιν οἵ μὲν πρὸ Πλειάδος... οἱ δ᾽ ἅμα Πλειάσι δυομέναις ὥσπερ καὶ Κλ." ἐπιγίνεσϑαι γὰρ ὕδατα χαὶ πολλὰ τῆι ἑβδόμηι μετὰ τὴν δύσιν. 28, 2 τοὺς δὲ περὶ τροπὰς σπόρους Κλ. φησιν ἐπι- σφαλεῖς εἶναι" διερὰν γὰρ οὖσαν καὶ βαρεῖαν τὴν γῆν ἀτμιδώδη γίνεσϑαι χαὶ ἐοιχέναι ἐρίοις χαχῶς ἐξαμμένοις" ἔτι δ᾽ οὐ δύνασϑαι τὰς ἀτμίδας ἕλχειν οὐ- δὲ διαπέμπειν ἅτε ϑερμὸν οὐχ ἔχουσαν ἱκανὸν zul ἐπαλείφειν ἔλαττον.

6. -- — V 9,10 ἐξ ὑπερβολῆς δὲ [nänl. ὕδατος] zul τὸ τραγᾶιν τῆς ἀμ- πέλου... ὡς ἐπὶ πολὺ δὲ ἐχ τῶν τοιούτων συμβαίνει συχῆι μὲν ψωριᾶν, ἐλάαι

ud εὖ -Ὁ r Φ “a x x < \ ᾿δὲ λειχηνιᾶν, ἀμπέλωι δὲ δεῖν, ὥσπερ καὶ Κλ. φησιν᾽ λεπτὸς γὰρ ὁ χαρπὸος

Sext. IX 360 Ἀναξιμένης δὲ χαὶ Ἰδαῖος ὃ Ἱμεραῖος καὶ Διογένης ὃ Ἀπολλω- γιάτης καὶ ᾿Αρχέλαος ὁ Ἀϑηναῖος Σωχράτους δὲ χαϑηγητής... ἀέρα [näml. πάντων εἶναι ἀρχὴν καὶ στοιχεῖον]. Damit setzt Zeller den Philosophen des Μεταξὺ in Verbindung bei Arısr. Metaphys. Α 1. 1088223 οἱ μὲν γὰρ ὡς ὕλην τὴν ἀρχὴν λέγουσιν -.. οὗτοί τε δὴ πάντες τῆς τοιαύτης αἰτίας ἡμμένοι εἰσί, καὶ ἔτι ὅσοι ἀέρα ἢ πῦρ ἢ ὕδωρ, ἢ πυρὸς μὲν. πυκνότερον ἀέρος δὲ λεπτότερον. καὶ γὰρ τοιοῦτον τινες εἰρήχασιν εἶναι τὸ πρῶτον στοιχεῖον. de caelo I 5. 303510 ἔνιοι γὰρ ἕν μόνον ὑποτίϑενται καὶ τοῦτο οἱ μὲν ὕδωρ, οἱ δ᾽ ἀέρα οἱ δὲ πῦρ, οἱ δ᾽ ὕδατος μὲν λεπτότερον ἀέρος δὲ πυχνό- Tegov' ὃ περιέχειν φασὶ πάντας τοὺς οὐρανοὺς ἄπειρον ὄν. ὅσοι μὲν οὖν τὸ ἕν τοῦτο ποιοῦσιν ὕδωρ ἢ ἀέρα ἢ ὕδατος μὲν λεπτότερον ἀέρος δὲ

50. IDAIOS. 51. DIOGENES VON APOLLONIA. A.1.LEBEN. 341

πυχνότερον, εἶτ᾽ 2x τούτου πυχνότητι καὶ μανότητι τἄλλα γεν- νῶσιν, οὗτοι λανϑάνουσιν αὐτοὶ αὑτοὺς ἄλλο τι πρότερον τοῦ στοιχείου ποι- οὔντες. phys. A 4. 187212 οἱ μὲν γὰρ ἕν ποιήσαντες τὸ ὃν σῶμα τὸ ὑποχεί- μενον ἢ τῶν τριῶν τι ἢ ἄλλο 0 ἐστι πυρὸς μὲν πυκνότερον ἀέρος δὲ λεπτότερον τάλλα γεννῶσι πυχνότητι χαὶ μανότητι πολλὰ ποιοῦντες... 20 οἱ δὲ ἐχ τοῦ ἑνὸς ἐνούσας τὰς ἐναντιότητας ἐχχκρίνεσϑαι, ὥσπερ ᾿Αναξίμανδρός φησι [vgl. n. 16 8.18]. Smmer. z. d. St. 149, 5 πάντες μὲν γὰρ σωματικόν τι τὸ ἕν ὑποτίϑενται τοῦτο, ἀλλ᾽ οἱ μὲν ἕν τι τῶν τριῶν στοιχείων ὥσπερ Θαλῆς μὲν χαὶ Ἵππων τὸ ὕδωρ, ᾿ἀναξιμένης δὲ χαὶ Διογένης τὸν ἀέρα, Ἡράκλειτος δὲ χαὶ Ἵππασος τὸ πῦρ (τὴν γὰρ γῆν οὐδεὶς ἠξίωσεν ὑποϑέσϑαι μόνην διὰ To δυσαλλοίωτον), τινὲς δὲ ἄλλο τι τῶν τριῶν ὑπέϑεντο, ὃ ἐστι πυρὸς μὲν πυχνότερον, ἀέρος δὲ λεπτότερον, ἢ ὡς ἐν ἄλλοις φησίν, ἀέρος μὲν πυκνότερον ὕδατος δὲ λεπτότερον. καὶ ὃ μὲν ᾿Αλέξανδρος ᾿Ανα- ξίμανόρον οἴεται τὸν ἄλλην τινὰ φύσιν σώματος παρὰ τὰ στοιχεῖα τὴν ἀρχὴν ὑποθέμενον, ὃ μέντοι Πορφύριος ὡς τοῦ ᾿Αριστοτέλους ἀντιδιαιροῦντος τοὺς σῶμα τὸ ὑποχείμενον ἀδιορίστως ποιΐσαντας πρὸς τοὺς ἢ τῶν τριῶν τι στοιχείων ἕν ἢ ἄλλο τι τὸ μεταξὺ πυρὸς καὶ ἀέρος, σῶμα μὲν τὸ ὑπο- χείμενον ἀδιορίστως Avafluavdoov λέγειν φησὶν ἄπειρον οὐ διορίσαντα τὸ εἶδος εἴτε πῦρ εἴτε ὕδωρ εἴτε ἀήρ, τὸ δὲ μετα ξὺ χαὶ αὐτός, ὥσπερ Νικόλαος ὃ 4α- μασχηνός, εἰς Διογένην τὸν ᾿ἀπολλωνιάτην ἀνέπεμψεν. αὐτοφυέστερον dE μοι δοχεῖ χατὰ τὴν λέξιν μὴ ὡς ἀντιδιηιρημένου τοῦ σώματος πρὸς τὰ στοιχεῖα καὶ τὸ μεταξὺ ἀχούειν, ἀλλ᾽ ὡς διηιρημένου μᾶλλον εἴς τε τὰ τρία χαὶ τὸ μετα ξύ" “σῶμα γὰρ τὸ ὑποχείμενον᾽ φησὶν “ἢ τῶν τριῶν τι ἢ ἄλλο ὃ ἐστι πυρὸς μὲν πυχνότερον ἀέρος δὲ λεπτότερον, zul μέντοι χοινῶς περὲ τῶν προειρημένων ἐπήγαγεν, ὅτι Ta ἄλλα γεννῶσι μανότητι χαὶ πυχνότητι᾽, zaltoı τοῦ Avaı- μάνόρου, ὡς αὐτός φησι, μὴ οὕτως γεννῶντος, ἀλλὰ χατὰ ἔχχρισιν τὴν ἀπὸ ἀπείρου.

“ηιογένης “Α΄ πολλοϑέμιδος ᾿ΑἸπτολλωνιάτης, ἀνὴρ φυσιχὸς xal ἄγαν ἐλλόγιμος. ἤχουσε δέ, φησὶν ᾿Αντισϑένης |vgl. FHG. III 182], Avafıuevovg. ἦν δὲ τοῖς χρόνοις χατ᾽ ᾿Αναξαγόραν. (τοῦτόν φησιν ὁ Φαληρεὺς Anunftorog ἐν τῆι Σωχράτους ἀττιολογίαι [fehlt FHG. I 9008.) διὰ μέγαν φϑόνον μιχροῦ χινδυνεῦσαι ᾿ϑήνησιν. Note zu Änaxagoras).

ἐδόχει δὲ αὐτῶι τάδε᾽ στοιχεῖον εἶναι τὸν ἀέρα, χόσμους drtel- ρους χαὶ χενὸν ἄτιξδιρον᾽ τόν TE ἀέρα πυχγούμενον χαὶ ἀραιούμενον γεννητιχὸν εἶναι τῶν χόσμων᾽ οὐδὲν ἐχ τοῦ μὴ ὄντος γίνεσϑαι οὐδὲ εἰς τὸ μὴ ὃν φϑείρεσθϑαι" τὴν γῆν στρογγύλην, ἠρεισμένην ἐν τῶι μέσωι, τὴν σύστασιν εἰληφυῖαν χατὰ τὴν ἔχ τοῦ ϑερμοῦ περι- φορὰν χαὶ πῆξιν ὑπτὸ τοῦ ψυχροῦ.

ἀρχὴ δὲ αὐτῶι τοῦ συγγράμματος ἧδε᾽ “λόγου --- σεμνήν᾽ [fr1].

342 51. DIOGENES VON APOLLONIA. A. 2—4. LEBEN. 5—7, LEHRE.

2. — VI 81 [aus Demetrios Magnes] γεγόνασι δὲ Διογένεις πέντε' πρῶ-

τος ᾿Απολλωνιάτης φυσικός. ἀρχὴ δ᾽ αὐτῶι τοῦ συγγράμματος ἥδε" “λόγου --- παρέχεσϑαι᾽ [fr. 1].

3. Sreruan. 8. v. ᾿ἀπολλωνία p. 106,18 χγ Κρήτης ἡ πάλαι Ἐλεύϑερνα Aivov πατρίς. 2x ταύτης ὃ φυσιχὸς Διογένης. Das phrygische Apollonia (17 Φρυγίας ἡ πάλαι Meaoyıov Steph. 106, 11) versteht Aer. Υ. Η. Π 31 Evnjueoos ὃ Μεσσήνιος ἢ Διογένης 6 Φρὺξ ἢ Ἵππων [Katalog der &9eoı).

4. Sımpic. phys. 161, 20 ἐπειδὴ δὲ ἡ μὲν τῶν πλειόνων ἱστορία Διογένην τὸν ᾿Απολλωνιάτην ὁμοίως ᾿Αναξιμένει τὸν ἀέρα τίϑεσϑαι τὸ πρῶτον στοιχεῖόν φησι, Νικόλαος δὲ ἐν τῆι Περὶ ϑεῶν πραγματείαι τοῦτον ἱστορεῖ τὸ μεταξὺ πυρὸς καὶ ἀέρος, τὴν ἀρχὴν ἀποφήνασϑαι [s. oben c. 50]..., ἐστέον ὡς γέγρα- πται μὲν πλείονα τῶι Διογένει τούτωι συγγράμματα, ὡς [ὧν ἢ N] αὐτὸς ἐν τῶι Περὶ φύσεως ἐμνήσϑη χαὶ πρὸς φυσιολόγους ἀντειρηχέναι λέγων οὺς καλεῖ zul αὐτοὺς σοφιστάς, χαὶ ΓΕ τεσ. πο δὲ γεγραφέναι, ev ἧι χαὶ λέγει περὶ τῆς ἀρχῆς εἰρηχέναι, καὶ μέντοι χαὶ Περὶ ἀνθρώπου φύσεως" ἐν δέγε τῶι Περὶ φύσεως, ὃ τῶν αὐτοῦ μόνον εἰς ἐμὲ ἦλϑε, προτίϑεται μὲν διὰ πολλῶν δεῖξαι, ὅτι ἐν τῆι ὑπ᾽ αὐτοῦ τεϑείσηι ἀρχῆι ἐστι νόησις πολλή [vgl. fr. 3—5].

Dıoc. V ὅθ [Theophrasts Schrift] Τῶν Διογένους συναγωγή &.

5. SımpL. phys. 25, 1 [D. 477; Theophr. fr. 2] χαὶ 4. δὲ ὃ 'Ζπολλω- γιάτης, σχεδὸν νεώτατος γεγονὼς τῶν περὶ ταῦτα σχολασάντων, τὰ μὲν πλεῖστα συμττεφορημένως γέγραφε τὰ μὲν χατὰ ᾿Αναξαγόραν, τὰ δὲ χατὰ “εὐχιύπον λέγων" τὴν δὲ τοῦ παντὸς φύσιν ἀέρα καὶ οὗτός φησιν ἄτιειρον εἶναι καὶ ἀίδιον, ἐξ οὗ στυχνουμένου χαὶ μανουμένου χαὶ μεταβάλλοντος τοῖς πάϑεσι τὴν τῶν ἄλλων γίνεσϑαι μορφήν. χαὶ ταῦτα μὲν Θεόφραστος ἱστορεῖ sreol τοῦ 4ιογένους, χαὶ τὸ εἰς ἐμὲ ἐλθὸν αὐτοῦ σύγγραμμα Περὶ φύσεως ἐπιγεγραμμένον ἀέρα σαφῶς λέγει τὸ ἐξ οὗ πάντα γίνεται τὰ ἄλλα. Νικόλαος μέντοι τοῦτον ἱστορεῖ μεταξὺ στηυρὸς χαὶ ἀέρος τὸ στοιχεῖον τίέϑεσϑαι. χαὶ οὗτοι δὲ τὸ εὐπιαϑὲς χαὶ εὐαλλοίωτον τοῦ ἀέρος εἰς μεταβολὴν ἐπιτηδείως ἔχειν ἐνόμισαν" διὸ τὴν γῆν δυσχίνητον χαὶ δυσμετά- βλητον οὖσαν οὐ πάνυ τι ἠξίωσαν ἀρχὴν ὑποϑέσϑαι᾽ χαὶ οὕτως μὲν οἱ μίαν λέγοντες τὴν ἀρχὴν διηιρέϑησαν.

6. [Prur.] Strom. 12 [D. 583] 4. ὁ 4. ἀέρα ὑφίσταται στοι- χεῖον᾽ χινεῖσϑαι δὲ τὰ πάντα, ἀπείρους TE Elvaı τοὺς χόσμους. χοσμοττοιεῖ δὲ οὕτως ὅτι τοῦ παντὸς κινουμένου χαὶ yı μὲν ἀραιοῦ Ni δὲ πυχνοῦ γινομένου, ὅπου συγνεχύρησεν τὸ χυυχγὸν συστροφὴν [συστραφὲν γῆν] ποιῆσαι χαὶ οὕτως τὰ λοιπὰ χατὰ τὸν αὐτὸν λόγον, τὰ (δὲν χουφότατα τὴν ἄνω τάξιν λαβόντα τὸν ἥλιον ἀπο- τελέσαι.

7. Arr. 13,26 [D. 259] 4. δὲ ὃ ᾿Απολλωνιάτης ἀέρα ἀπειρον [näml. τὴν ἀρχὴν ἀπεφήνατο]. Vgl.c.3 A4S.21. Arıst de gen. et corr. A 6. p. 822} 12

καίτοι ἐξ ἑνὸς ανάγχη λέγειν τὴν ποίησιν, χαὶ τοῦτο ὀρϑῶς λέγει 4., ὅτι εἰ μὴ ἐξ ἑνὸς ἦν ἅπαντα, οὐχ ἂν ἦν τὸ ποιεῖν καὶ τὸ πάσχειν ὑπ᾽ ἀλλήλων, οἷον τὸ ϑερμὸν ψύχεσϑαι χαὶ τοῦτο ϑερμαίνεσθαι πάλιν" οὐ γὰρ ἡ ϑερμότης μετα- βάλλει χαὶ ἡ ψυχρύτης εἰς ἄλληλα, ἀλλὰ δηλονότι τὸ ὑποχείμενον.

8, Ῥηπον. de piet. c. 60 [D. 536] 4. ἐπαινεῖ τὸν Ὅμηρον ὡς οὐ μυϑιχῶς ἀλλ᾽ ἀληθῶς ὑπὲρ τοῦ ϑείου διειλεγμένον. τὸν ἀέρα γὰρ αὐτὸν Δία νομίζειν φησίν, ἐπειδὴ πᾶν εἰδέναι τὸν Δία λέγει. Cıc. de nat. d. 112,29 quid? aer quo D. Apolloniates utitur deo, quem sensum habere potest aut quam formam dei? Arr. 13,17 [D. 302] Διογένης nicht der Stoiker, der in den Plaecita nicht vor- kommt] χαὶ Κλεάνϑης καὶ Οἰνοπίδης τὴν τοῦ κόσμου ψυχήν [näml. ϑεὸν φασί») vgl. oben e.3 A 28 9.25. AUGUSTIN. de eiv. ἃ. VIIL2[D. 174] D. quoque Ana- ximenis alter auditor [neben Anaxagoras] aerem quidem disit rerum esse ma- teriam de qua omnia fierent, sed eum esse compotem divinae rationis, sine qua nihil ex eo fieri posset. [Daraus Sidon. Ap. ce. 15, 91.]

9. Arıst. meteorol. B 2. 355221 τὸ δ᾽ αὐτὸ συμβαίνει καὶ τούτοις ἄλο- γον καὶ τοῖς φάσκουσι τὸ πρῶτον ὑγρᾶς οὔσης καὶ τῆς γῆς, καὶ τοῦ κόσμου τοῦ περὶ τὴν γῆν ὑπὸ τοῦ ἡλίου ϑερμαινομένου, ἀέρα γενέσϑαι καὶ τὸν ὅλον οὐρανὸν αὐξηϑῆναι, καὶ τοῦτον πνεύματά τε παρέχεσϑαι καὶ τὰς τροπὰς αὐτοῦ ποιεῖν.

10. Aer. ΠΊ. 8 [D. 327] ᾿ἀναξίμανόρος,... 4.; “Δεύκιππος... ἀπείρους κόσμους ἐν τῶι ἀπείρωι χατὰ πᾶσαν περιαγωγήν. 1,6 [D. 828] 4. καὶ Μὲ- λισσος τὸ μὲν πᾶν ἄπειρον, τὸν δὲ χόσμον πεπεράνϑαι. 4,6 [D. 331]"Ava- ξἰμανόρος,... A., Δεύκιππος φϑαρτὸν τὸν κόσμον. Vgl.c.3 Α 11 ν. 29.

11. — II8,1 [D. 337] über die ἔγχλισις τοῦ κόσμου 5. oben S. 318, 35.

12. — IL13, 5. 9 [D. 341f.] 4. κισηροειδῆ τὰ ἄστρα, διαπνοὰς δὲ αὐτὰ νο- μίζει τοῦ κόσμου. εἶναι δὲ διάπυρα. συμπεριφέρεσϑαι δὲ τοῖς φανεροῖς ἄστροις ἀφανεῖς λίϑους καὶ παρ᾽ αὐτὸ τοῦτ᾽ ἀνωνύμους" πίπτοντας δὲ πολλάκις ἐπὶ τῆς γῆς σβέννυσϑαι χαϑάπερ τὸν ἐν Αἰγὸς ποταμοῖς πυροειδῶς κατενεχϑέντα ἀστέρα πέτρινον. Vgl. Anaxag. A 11. 12.

13. — ΤΠ|20, 10 [D. 849] 4. κισηροειδῆ τὸν ἥλιον, εἰς ὃν ἀπὸ τοῦ αἰϑέ- ρος ἀκτῖνες ἐναποστηρίζονται. 23, 4 [Ὁ. 358] 4. ὑπὸ τοῦ ἀντιπίπτοντος τῆι ϑερμότητι ψυχροῦ σβέννυσϑαι τὸν nAuov.

14. — II 25, 10 [D. 356] 4. χισηροειδὲς ἄναμμα τὴν σελήνην.

15. — ΠῚ 2, 8 [D. 367] 4. ἀστέρας εἶναι τοὺς χομήτας.

16. — IIL3, 8 [D. 368] A. ἔμπτωσιν πυρὸς εἰς νέφος ὑγρόν, βροντὴν μὲν τῆι σβέσει ποιοῦν, τῆι δὲ λαμπηδόνι τὴν ἀστραπήν" συναιτιᾶται δὲ καὶ τὸ πνεῦμα. Sen. nat. qu. II 20 ἢ. Apoll. ait quaedam tonitrua igne, quaedam spiritu fieri: illa ignis facit, quae inse antecedit et nuntiat; ἴα spiritus, quae sine splendore crepuerumt.

17. ALEX. in Meteor. Β 1 (zu p. 353232) p. 67, 1 Hayduck: (λέγει δὲ περὶ τῶν φυσιχῶν) οὗτοι δὲ γένεσιν ποιοῦσι τῆς ϑαλάσσης, ἀλλ᾽ οὐκ ἀγένητον αὐτὴν λέγουσιν ἰδίας πηγὰς ἔχουσαν, ὡς οἱ ϑεολόγοι. οἱ μὲν γὰρ αὐτῶν ὑπό- λειμμα λέγουσιν εἶναι τὴν ϑάλασσαν τῆς πρώτης ὑγρότητος. ὑγροῦ γὰρ ὄντος τοῦ περὶ τὴν γῆν τόπου χάπειτα τὸ μέν τι τῆς ὑγρότητος ὑπὸ τοῦ ἡλίου ἐξατμίζεσϑαι καὶ γίνεσϑαι πνεύματά τε ἐξ αὐτοῦ καὶ τροπὰς ἡλίου τε καὶ σελήνης, ὡς διὰ τὰς ἀτμίδας ταύτας χαὶ τὰς ἀναϑυμιάσεις κἀκείνων τὰς τρο- πὰς ποιουμένων, ἔνϑα ἣ ταύτης αὐτοῖς χορηγία γίνεται, περὶ ταῦτα τρεπομέ- νων" τὸ δέ τι αὐτῆς ὑπολειφϑὲν ἐν τοῖς κοίλοις τῆς γῆς τόποις ϑάλασσαν εἶναι"

διὸ χαὶ ἐλάττω ylvsodaı ξηραινομένην ἑκάστοτε ὑπὸ τοῦ ἡλίου καὶ τέλος ἔσε- σϑαί ποτε ξηράν. ταύτης τῆς δόξης ἐγένετο, ὡς ἱστορεῖ Θεόφραστος [Phys. op. fr. 28 D. 494], Ἀναξίμανδρός τε καὶ 4." Δ. δὲ zul τῆς ἁλμυρότητος ταύτην αἰτίαν λέγει, ὅτι ἀνάγοντος τοῦ ἡλίου τὸ γλυχὺ τὸ καταλειπόμενον χαὶ ὑπο- μένον ἁλμυρὸν εἶναι συμβαίνει. Vgl. ebend. 73, 22.

18. ScHoL. Arorı. Ruop. IV 269 [D. 228] 4. δὲ 6 An. ὑπο ἡλίου ἁρπάζε- σϑαι τὸ ὕδωρ τῆς ϑαλάσσης, ὃ τότε εἰς τὸν Νεῖλον χαταφέρεσϑαι" οἴεται γὰρ πληροῦσϑαι τὸν Νεῖλον ἐν τῶι ϑέρει διὰ τὸ τὸν ἥλιον εἰς τοῦτον τὰς ἀπὸ γῆς ἰχμάδας τρέπειν. Sen. ἢ. quaest. IV 2, 28 D. Apolloniates ait: “sol humorem ad se rapit: humc adsiccata tellus ex mari ducit, tum ex ceteris aquis. fieri autem non potest, ut una sicca sit tellus, alia abundet. sunt enim perfo- rata omnia et invicem pervia, el sicca ab humidis sumunt. alioquin, nisi ali- qwid terra acciperet, exaruisset. ergo undique sol trahit, sed ex his, quae premit, masime: haec meridiana sunt. terra, cum exaruit, plus ad se humoris addueit, ut in lucernis oleum illo fluit, ubi exuritur, sic aqua illo incumbit, quo vis ca- loris et terrae aestuantis arcessit. unde ergo trahil? ex illis scilicet partibus semper hibernis: septemtrionales exundant. ob hoc Pontus in infernum mare assidue fluit rapidus (non ut cetera maria alternatis ultro citro aestibus) in unam partem semper promus et torrens. quod nisi factis itineribus quod cuique deest redderetur, quod cuique superest emitteretur, iam aut sicca essent omnia aut inundata’. interrogare Diogenem libet, quare, cum pertusa sunt cuncta et invicem commeant, non omnibus locis aestate maiora sint flumina. " Aegyp- tum sol magis percoquit, itaque Nilus magis crescit,

19. Trreorar. de sens. 39—45 [D. 510] 4. δ᾽ ὥσπερτὸ ζῆν καὶ τὸ φρονεῖν τῶι ἀέρι χαὶ τὰς αἰσϑήσεις ἀνάπτει" διὸ zul δόξειεν ἂν τῶι δμοίωι ποιεῖν (οὐδὲ γὰρ τὸ ποιεῖν εἶναι καὶ πάσχειν, εἰ μὴ πάντα ἦν ἐξ ἑνός)" τὴν μὲν ὄσφρησιν τῶι περὶ τὸν ἐγχέφαλον ἀέρι" τοῦτον γὰρ ἄϑρουν εἶναι zul σύμμετρον τῆι ὀσμῆι" τὸν γὰρ ἐγκέφαλον αὐτὸν μανὸν χαὶ (τὰν φλεβία, λεπτότατον δ᾽ ἐν οἷς ἡ διάϑεσις ἀσύμμετρος, καὶ [? λεπτά, τὸν δ᾽ ἐν οἷς (ἂν) ἡ ὃ. ἀ. ἤ οὐ μείγνυσθαι ταῖς ὀσμοῖς" ὡς εἴ τις εἴη τῆι κράσει σύμμετρος, δῆλον ὡς αἰσϑανόμενον ἄν.

τὴν δ᾽ ἀχοήν, ὅταν ὃ ἐν τοῖς ὠσὶν ἀὴρ κινηϑεὶς ὑπὸ τοῦ ἔξω διαδῶι πρὸς τὸν ἐγκέφαλον. τὴν δὲ ὄψιν [δρᾶν] ἐμφαινομένων εἰς τὴν χόρην, ταύτην δὲ μειγνυμένην τῶι ἐντὸς ἀέρι ποιεῖν αἴσϑησιν" σημεῖον δέ" ἐὰν γὰρ φλεγμασία γένηται τῶν φλεβῶν, οὐ μείγνυσϑαι τῶι ἐντὸς οὐδ᾽ δρᾶν ὁμοίως τῆς ἐμφάσεως οὔσης" τὴν δὲ γεῦσιν τῆι γλώττηι διὰ τὸ μανὸν χαὶ ἁπαλόν" περὶ δὲ ἁφῆς οὐδὲν ἀφώρισεν οὔτε πῶς οὔτε τίνων ἐστίν. ἀλλὰ μετὰ ταῦτα πειρᾶται λέγειν, διὰ τί συμβαίνει τὰς αἰσϑήσεις ἀχριβεστέρας εἶναι καὶ τῶν ποίων. ὀσφρη- σιν μὲν οὖν ὀξυτάτην οἷς ἐλάχιστος ἀὴρ ἐν τῆι χεφαλῆι" τάχιστα γὰρ μείγνυσ- ϑαι᾿ χαὶ πρὸς τούτοις ἐὰν ἕλχηι διὰ μακροτέρου [μικροτέρου)] καὶ στενωτέρου᾽ θᾶττον γὰρ οὕτω κρίνεσθαι" διόπερ ἔνια τῶν ζωιων ὀσφραντικώτερα τῶν ἀνθρώπων εἶναι" οὐ μὴν ἀλλὰ συμμέτρου γε οἴσης τῆς ὀσμῆς τῶι ἀέρι πρὸς τὴν χρᾶσιν μάλιστα ἂν αἰσϑάνεσϑαι τὸν ἀνϑρωπον. ἀκούειν ὃ ὶ ὀξύτατα, ὧν αἵ τε φλέβες λεπταί, (καὶ &) χαϑάπερ τῆι ὀσφρήσει χάν τῆι ἀκοῆι τέτρηται βραχὺ καὶ λεπτὸν χαὶ ἰϑὺ καὶ πρὸς τούτοις τὸ οὖς ὀρϑὸν ἔχει χαὶ μέγα" κινούμενον γὰρ τὸν ἐν τοῖς ὠσὶν ἀέρα xıveiv τὸν ἐντός. ἐὰν δὲ εὐρυτέρα ἤι, χινουμένου τοῦ ἀέρος ἦχον εἶναι καὶ τὸν ψόφον ἄναρϑρον διὰ τὸ un προσ- πίπτειν πρὸς ἠρεμοῦν. ὅρᾶν δ᾽ ὀξύτατα ὅσα τε τὸν ἀέρα καὶ τὰς φλέβας ἔχει λεπτάς, ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἄλλων καὶ ὅσα τὸν ὀφϑαλμὸν λαμπρότατον.

μάλιστα δ᾽ ἐμφαίνεσϑαι τὸ ἐναντίον χρῶμα" διὸ τοὺς μελανοφϑάλμους μεϑ' ἡμέραν. χαὶ τὰ λαμπρὰ μᾶλλον ὁρᾶν, τοὺς δ᾽ ἐναντίους νύχτωρ. ὅτι δὲ ὃ ἐντὸς ἀὴρ αἰσϑάνεται μικρὸν ὧν μόριον τοῦ ϑεοῦ, σημεῖον εἶναι, δίοτι πολλάκις πρὸς ἄλλα τὸν νοῦν ἔχοντες οὐϑ᾽ ὁρῶμεν οὐτ ἀκούομεν. ἡδονὴν δὲ zul λύπην γίνεσϑαι Tovde τὸν τρόπον" ὅταν μὲν πολὺς ὃ aro μίσγηται τῶι αἵματι χαὶ κουφίξηι χατὰ φύσιν ὧν χαὶ χατὰ πᾶν τὸ TWRR διεξιών, ἡδονήν" ὅταν δὲ παρὰ φύσιν χαὶ μὴ μίσγηται συνιξάνοντος τοῦ αἵματος καὶ ἀσϑενεστέρου καὶ

πυχνοτέρου γινομένου, λύπην. ὁμοίως zul ϑάρσος καὶ ὑγίειαν καὶ τἀναντία. χριτικώτατον δὲ ἡδονῆς τὴν γλῶτταν" ἁπαλώτατον γὰρ εἶναι καὶ μανὸν καὶ τὰς φλέβας ἁπάσας ἀνήχειν εἰς αὐτήν" διὸ σημεῖά τε πλεῖστα τοῖς κάμνουσιν ἐπ᾿ αὐτῆς εἶναι, καὶ τῶν ἄλλων ζώιων. τὰ χρώματα μηνύειν" ὁπόσα γὰρ ἂν ἦι καὶ ὁποῖα, τοσαῦτα ἐμφαίνεσϑαι. τὴν μὲν οὖν αἴσϑησιν οὕτω καὶ διὰ τοῦτο γίνεσϑαι.. φρονεῖν δ᾽, ὥσπερ ἐλέχϑη [$ 39], τῶι ἀέρι χαϑαρῶι χαὶ ξηρῶι" χωλύειν γὰρ τὴν ἰχμάδα τὸν voiv' διὸ zul ἐν τοῖς ὕπνοις χαὶ ἐν ταῖς μέϑαις χαὶ ἐν ταῖς πλησμοναῖς ἧττον φρονεῖν" ὅτι δὲ ἡ ὑγρότης ἀφαιρεῖται τον νοῦν. σημεῖον, διότι τὰ ἄλλα ζῶια χείρω τὴν διάνοιαν" ἀναπνεῖν τε γὰρ τὸν ἀπὸ τῆς γῆς ἀέρα zul τροφὴν ὑγροτέραν προσφέρεσϑαι. τοὺς δὲ ὄρνιϑας ἀναπνεῖν μὲν χαϑαρόν, φύσιν δὲ ὁμοίαν ἔχειν τοῖς ἰχϑίσι" χαὶ γὰρ τὴν σάρχα στιφρᾶν, χαὶ τὸ πνεῦμα οὐ διιέναι διὰ παντός, ἀλλὰ ἑστάναι περὶ τὴν κοιλίαν" διὸ τὴν μὲν τροφὴν ταχὺ πέττειν, αὐτὸ δ᾽ ἄφρον εἶναι" συμβάλλεσϑαι δέ τι πρὸς τῆι τροφῆι καὶ τὸ στόμα χαὶ τὴν γλῶτταν" οὐ γὰρ δύνασϑαι συνεῖναι ἀλλήλων. τὰ δὲ φυτὰ διὰ τὸ μὴ εἶναι χοῖλα. μηδὲ ἀναδέχεσθαι τὸν ἀέρα παντελῶς ἀφηιρῆισϑαι τὸ φρονεῖν. ταὐτὸν δ᾽ αἴτιον εἶναι χαὶ ὅτι ra παιδία ἄφρονα" πολὺ γὰρ ἔχειν τὸ ὑγρόν, ὥστε μὴ δίνασϑαι διὰ παντὸς δμέναι τοῦ σώματος, ἀλλὰ ἐχχρίνεσϑαι περὶ τὰ στήϑη" διὸ νωϑῆ τε εἶναι καὶ ἄφρονα ὀργίλα δὲ χαὶ ὅλως ὀξύρροπα καὶ εὐμετάπτωτα διὰ τὸ ἐχ μιχρῶν χρίνεσϑαι τὸν ἀέρα πολύν" ὅπερ zul τῆς λήϑης αἴτιον εἶναι" διὰ γὰρ τὸ μὴ ἰέναι διὰ παντὸς τοῦ σώματος οὐ δύνασϑαι συνεῖναι" σημεῖον ÖL. καὶ γὰρ τοῖς ἀναμιμνηισχομένοις τὴν ἀπορίαν εἶναι περὶ τὸ στῆϑος, ὅταν δὲ εὕρωσιν, διασκίδνασϑαι καὶ ἀναχουφίζεσϑαι τῆς λύπης.

20. Arıst. deanima A 2. 405221. 4. δ᾽ ὥσπερ καὶ ἕτεροί τινες. ἀέρα In. τὴν ψυχὴν εἶναι] τοῦτον οἰηϑεὶς πάντων λεπτομερέστατον εἶναι χαὶ ἀρχήν" καὶ διὰ τοῦτο γινώσχειν τε χαὶ xıveiv τὴν ψυχήν, Nu μὲν πρῶτόν ἐστι καὶ 2x τούτου τὰ λοιπά, γινώσχειν, ἧι δὲ λεπτότατον, χινητιχὸν εἶναι. Art. IV 5,7 [D. 891] 4. ἐν τῆι ἀρτηριακχῆι κοιλίαι τῆς καρόίας, ἥτις ἐστὶ πνευματική [n. εἶναι τὸ ἡγεμονικὸν τῆς ψυχῆς]. IV 1, 1 [Ὁ. 392 not.) Πυϑαγόρας μὲν καὶ ᾿ἀναξαγόρας χαὶ 4.... ἄφϑαρτον εἶναι τὴν ψυχὴν ἀπεφήναντο.

21. — IV 10, 8 [D. 406] A. τοῦ ἐν τῆι χεφαλῆι ἀέρος ὑπὸ τῆς φωνῆς τυπτο- μένου χαὶ κινουμένου [näml. τὲν ἀκοὴν ylveoseı).

22.— IV 18, 2 [D. 401] 4. τῆι ἀραιότητι τῆς γλώττης καὶ τῆι μαλακότητι χαὶ διὰ τὸ συνάπτειν τὰς ἀπὸ τοῦ σώματος εἰς αὐτὴν φλέβας διαχεῖσϑαι τοὺς χυμοὺς ἑλχομένους ἐπὶ τὴν αἴσϑησιν καὶ τὸ ἡγεμονιχὸν χαϑάπερ ἀπὸ σπογγιᾶς.

23. — IV 9, 8 [D. 897] οἱ μὲν ἄλλοι φύσει τὰ αἰσϑητά, Asvxınnogs δὲ Anuozoıros χαὶ Διογένης [nicht der Smyrnäer, der in den Placita nicht vor- kommt] νόμωι, τοῦτο δ᾽ ἐστὶ δόξηι καὶ πάϑεσι τοῖς ἡμετέροις. (Das Folgende μηδὲν δ᾽ εἶναι ἀληϑὲς μηδὲ χαταληπτὸν ἐχτὸς τῶν πρώτων στοιχείων, ἀτόμων χαὶ χενοῦ xt). bezieht sich nur auf die Erstgenannten).

24. Cem. paedag. 16,48 p. 126P. τινὲς δὲ χαὶ τὸ σπέρμα τοῦ ζώιου ἀφρὸν

346 51. DIOGENES VON APOLLONIA. A. 24—33. LEHRE.

εἶναι τοῦ αἵματος zur’ οὐσίαν ὑποτίϑενται, ὃ δὴ τῆι ἐμφύτωι τοῦ ἄρρενος ϑέρμηι παρὰ τὰς συμπλοχὰς ἐχταραχϑὲν ἐχριπιξόμενον ἐξαφροῦται zav ταῖς σπερμα- τίσι παρατίϑεται φλεψίν᾽ ἐντεῦϑεν γὰρ ὃ ᾿4πολλ. 4. τὰ ἀφροδίσια κεχλῆσϑαι βούλεται. Vgl. fr. 6.

25. ΑΒΙΒΤΟΡΗ. epit. hist. anim. 1 78 [Suppl. Arist. I 1 p. 23, 13] διαπίπτειν δὲ Διογένην τὸν ᾿ἀπολλωνιάτην εἰρηκότα ταῖς χοτυληδόσι ταῖς ἐν τῆι μήτραι τρέφεσϑαι τὰ ἔμβρυα. ΟἜΝΒΟΚ. 6, 3 [oben $. 284, 32]. Vgl. Arısr. de gen. anim Β 1. 746219.

26. Censor. 9,1 D. Apoll. qui masculis corpus ait quattuor mensibus for- mari et feminis quinque. Vgl. fr. 9.

27. — 5, 4 [D. 190] utrumne ex patris tantummodo semine partus nascatur, ut D...., an etiam ex matris. 6, 1 D. Apoll. ex umore primum carnem fieri excistimavit, tum ex carne 0ssa nervosque et ceteras partes enasci.

28. Arn.V 15,4 [D. 426] 4. γεννᾶσϑαι μὲν τὰ βρέφη ἄψυχα, ἐν ϑερμα- σίαι [? ἐνϑερμαὶ δέ" ὅϑεν τὸ ἔμφυτον ϑερμὸν εὐθέως προχυϑέντος τοῦ βρέφους τὸ ψυχρὸν εἰς τὸν πνευμονα ἐφέλχεσϑαι.

29. — — 24, 8 [Ὁ. 486] A. ἐὰν ἐπὶ πᾶν τὸ αἷμα διαχεόμενον πληρώσηι μὲν τὰς φλέβας, τὸν δὲ ἐν αὐταῖς περιεχόμενον ἀέρα Won. εἰς τὰ στέρνα zul τὴν ὑποχειμένην γαστέρα, ὕπνον γίγνεσϑαι καὶ ϑερμότερον ὑπάρχειν τὸν ϑώ- ραχα᾿ ἐὰν δὲ ἅπαν τὸ ἀερῶδες &x τῶν φλεβῶν ἐχλίπηι, ϑάνατον συντυγχάνειν.

30. — — 20,5 [Ὁ. 482] A. μετέχειν μὲν αὐτὰ [näml. τὰ ζῶια] τοῦ νοη- τοῦ καὶ [d. h.] ἀέρος, διὰ δὲ τὸ τὰ μὲν πυχνότητι, τὰ δὲ πλεονασμῶι τῆς ὕγρα- σίας μήτε διανοεῖσθαι μήτε αἰσϑάνεσϑαι προσφερῶς δὴ αὐτὰ διακχεῖσϑαι τοῖς μεμηνόσι παραπεπαικχότος τοῦ ἡγεμονιχοῦ.

31. Arısr. de respir. 2. 47123 [nach 8.325,48] 4. δ᾽ ὅταν ἀφῶσι [näml. οἱ ἐχϑύες] τὸ ὕδωρ διὰ τῶν βραγχίων ἔχ τοῦ περὶ τὸ στόμα περιεστῶτος ὕδατος ἕλχειν τῶι χενῶι τῶι ἐν τῶι στόματι τὸν ἀέρα ὡς ἐνόντος ἐν τῶι ὕδατι ἀέρος.., "12 διὰ τίν᾽ αἰτίαν ἐν τῶι ἀέρι ἀποϑνήισχουσι καὶ φαίνονται ἀσπαρίζοντα ὥσπερ τὰ πνιγόμενα, εἴπερ ἀναπνέουσιν;... ἣν γὰρ λέγει Δ. αἰτίαν, εὐήϑης. φησὲ γὰρ ὅτι τὸν ἀέρα πολὺν ἕλκουσι λίαν ἐν τῶι ἀέρι, ἐν δὲ τῶι ὕδατι μέτριον, καὶ διὰ τοῦτ᾽ ἀποϑνήισχειν.

32. TueorHrasr. hist. pl. III 1,4 [nach Anaxag. S. 326,4] A. δὲ σηπομένου τοῦ ἴδατος καὶ μίξιν τινὰ λαμβάνοντος πρὸς τὴν γῆν.

33. Auzx. quaest. Π 28 περὶ τῆς Ἡραχλείας λίϑου, διὰ τί ἕλχει τὸν σίδη- ρον [U 18, 1 Bruns.]: Δ. δὲ ὃ ᾿άπολλ. πάντα τὰ ἐλατά φησιν καὶ ἀφιέναι τινὰ ἰχμάδα ἀφ᾽ αὑτῶν πεφυχέναι καὶ ἕλχειν ἔξωϑεν τὰ μὲν πλείω τὰ δὲ ἐλάττω, πλείστην δὲ ἀφιέναι χαλκόν τε χαὶ σίδηρον, οὗ σημεῖον τό τε ἀποχαίεσϑαί τι χαὶ ἀπαναλίσχεσϑαι ἀπ᾽ αὐτῶν ἐν τῶι πυρί, καὶ τὸ χριόμενα αὐτὰ ὄξει zul ἐλαίωι ἰοῦσϑαι" τοῦτο γὰρ πάσχειν διὰ τὸ ἕλχειν ἐξ αὐτῶν τὴν ἰχμάδα τὸ ὄξος. τὸ (μὲν) γάρ, τὸ πῦρ, καίειν ἂν καίειν αὐτῶι Ι. χαίειν ἃ ἀνακχηχίει αὐτοῦ], τῶι δὲ I. τὸ δὲ; näml. τὸ 0&og] εἰσδυόμενον εἰς ἕχαστον ἕλχειν τε χαὶ ἀναλίσκειν τὸ ἐν αὐτοῖς ὑγρόν. τοῦ σιδήρου (οὖν) ἕλχοντός τε καὶ πλεῖον ἀφιέντος ὑγρὸν τὴν λίϑον οὖσαν ἀραιοτέραν [tod σιδήρου! καὶ γεωδεστέραν πλεῖον ἕλκειν τὸ ὑγρὸν τὸ ἀπὸ τοῦ παρακειμένου ἀέρος ἢ ἀφιέναι. τὸ μὲν οὖν συγγενὲς ἕλκουσαν ἐν αὑτῆι δέχεσϑαι, τὸ δὲ μὴ συγγενὲς ἀπωϑεῖν. εἶναι δ᾽ αὐτῆι συγγενῆ τὸν σίδηρον, διὸ τὸ ἀπὸ τούτου ζὑγρὸνν ἕλχειν τε καὶ δέχε- σϑαι ἐν αὑτῆι, χαὶ διὰ τῆς τούτου ἕλξεως καὶ τὸν σίδηρον ἐπισπᾶσϑαι διὰ τὴν

᾿ ἀϑρόαν ἕλξιν τοῦ ἐν αὐτῶι ὑγροῦ, μηχέτι δὲ τὸν σίδηρον ἕλχειν τὴν λίϑον

΄ - \ ς r 4 > r ι (τῶν μηδ᾽ οὕτως εἶναι τὸν σίδηρον ἀραιὸν ὡς δέχεσϑαι δυνασϑαι ἀϑρόαν τὴν ἀπ᾽ αὐτῆς ὑγρότητα.

Die Selbsteitate des Diogenes [A 4] beziehen sich alle auf dieselbe Schrift, die in hellenistischer Zeit in mindestens zwei Bücher geteilt wurde. Περὶ ἀνϑρώπου φύσεως Scheint Hinweisung auf B [vgl. fr. 9]; ob im Anfang des- selben oder in einem besonderen (dritten) Buche die Mer&wo« behandelt waren, ist unsicher.

1 [1 Panzerbieter] Dıog. IX 57 [s. A 1.2] ἀρχὴ δὲ αὐτῶι τοῦ συγ- γράμματος ἥδε᾽ λόγου παντὸς ἀρχόμενον δοχεῖ μοι χρεὼν elvaı τὴν ἀρχὴν ἀναμφιβήτητον παρέχεσϑαι, τὴν δὲ ἑρμηνείαν ἁπλῆν χαὶ σεμγήν.

2-5 SIMPL. phys. 151,28 [vgl. 5. 842,16] ἐν δέγετῶι Περὶ φύ- σεως, ὃ τῶν αὐτοῦ μόνον eig ἐμὲ ἦλθε, πιροτίϑεται μὲν διὰ τιολ- λῶν δεῖξαι ὅτι ἐν τῆι ὑπο αὐτοῦ τεϑείσηι ἀρχῆι ἐστι νόησις πολλή. γράφει δὲ εὐθὺς μετὰ τὸ προοίμιον [fr. 1] τάδε᾽

2 [2] ἐμοὶ δὲ δοχεῖ τὸ μὲν ξύμπαν εἰπεῖν πάντα τὰ ὄντα ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ ἑτεροιοῦσϑαι χαὶ τὸ αὐτὸ εἶναι. χαὶ τοῦτο εὔδηλον᾽ εἰγὰρτὰ ἐν τῶιδε τῶὥιχόσμωι ἐόντα vöv, γῆ καὶ ὕδωρ καὶ ἀὴρ καὶ πῦρ καὶ τὰ ἄλλα ὅσα φαί- γεται ἐν τῶιδε τῶι χόσμωι ἐόντα, εἰ τούτων τι ἦν ἕτε- θον τοῦ ἑτέρου, ἕτερον ὃν τῆι ἰδίαι φύσει, καὶ μὴ τὸ αὐτὸ ἐὸν ueränınte ττολλαχῶς καὶ ἑτεροιοῦτο, οὐδαμῆι οὔτε μίσγεσϑαι ἀλλήλοις ἠδύνατο, οὔτε ὠφέλησις τῶι

1. Bei Beginn jeder Darlegung muss meines Bedünkens der Anfang, den man giebt, unbestreitbar und die Sprache einfach und würdig sein.

2. Meines Bedünkens sind, um das ganze herauszusagen, alle vor- handenen Dinge Abänderungen desselben Ursto/fes und ein und dasselbe. Und das liegt auf der Hand. Denn wenn der Inhalt dieser jetzigen Weltordnung, Erde, Wasser, Luft und Feuer und was sonst in dieser Weltordnung in die Erscheinung tritt, wenn davon irgend etwas anders wäre als das andere, das heisst anders in seinem eigenen Wesen, und wenn es nicht bei seinen vielfachen Umschlägen und Abänderungen dasselbe bliebe, dann könnte es sich auf keine Weise mit einander ver- mischen noch eins dem andern zum Nutzen oder Schaden gereichen noch

ἑτέρωι (γενέσϑαι ἀπὸ τοῦ ἑτέρου) οὔτε βλάβη, οὐδ᾽ ἂν οὔτε φυτὸν ἐκ τῆς γῆς φῦναι οὔτε ζῶιον οὔτε ἄλλο γε- νέσϑαι οὐδέν, εἰ μὴ οὕτω συνίστατο ὥστε ταὐτὸ εἶναι. ἀλλὰ πάντα ταῦτα Ex τοῦ αὐτοῦ ἑτεροιούμενα ἄλλοτε ἀλλοῖα γίνεται καὶ εἰς τὸ αὐτὸ ἀναχωρεῖ.

τούτοις χαὶ ἐγὼ πρώτοις ἐντυχὼν ὠνήϑην ἄλλο τι λέγειν αὐτὸν παρὰ τὰ τέτταρα στοιχεῖα τὸ χοινὸν ὑττοχείμενον, εἴττερ φησὶν μὴ ἀναμίγνυσθαι ταῦτα μηδὲ uerasıiserew εἰς ἄλληλα, elrreg ἕν τι αὐτῶν ἦν ἡ ἀρχὴ ἰδίαν φύσιν ἔχον, χαὶ μὴ τὸ αὐτὸ στᾶσιν ὑπτέχειτο, ἀφ᾽ οὗ πάντα ἑτεροιοῦται. ἐφεξῆς δὲ δείξας, ὅτι ἐστὶν ἐν τῆν ἀρχῆι ταύτηι͵ νόησις πολλή ---

ὃ [4] οὐ γὰρ ἄν, φησίν, οἷόν τε ἦν οὕτω δεδάσϑαι ἄνευ νοήσιος, ὥστε πάντων μέτρα ἔχειν, χειμῶνός τε καὶ ϑέρους Kal νυχτὸς χαὶ ἡμέρας καὶ ὑετῶν καὶ ἀνέ- μων καὶ ebdı®v' καὶ τὰ ἄλλα, εἴ τις βούλεται ἐννοεῖς- σθαι, εὑρίσχοι ἂν οὕτω διαχείμενα ὡς ἀνυστὸν χάλ- λιστα ---

ἐπάγει, ὅτε χαὶ ἄνθρωποι χαὶ τὰ ἄλλα ζῶια ἐχ τῆς ἀρχῆς ταύτης, ἧτις ἐστὶν ὃ ἀήρ, χαὶ ζῆι χαὶ ψυχὴν ἔχει καὶ νόησιν, λέ- γων οὕτως"

4 [4] ἔτι δὲ πρὸς τούτοις χαὶ τάδε μεγάλα σημεῖα. ἄνθρωποι γὰρ καὶ τὰ ἄλλα ζῶια ἀναπνέοντα ζώει τῶι ἀέρι. καὶ τοῦτο αὐτοῖς χαὶ Ψυχή ἔστι xal vonoıg, Ὁ δεδηλώσεται ἐν τῆιδε τῆι συγγραφῆι ἐμφανῶς, χαὶ ἐὰν τοῦτο ἀπιαλλαχϑῆι, ἀποϑθϑνήισχει καὶ ἡνόησις ἐπιλείπει. auch etwa eine Pflanze aus der Erde spriessen oder ein Tier oder sonst etwas entstehen, wenn es nicht so beschaffen wäre, dass es ein und dasselbe ist. Vielmehr ändern sich alle diese Dinge aus demselben Ur- stoffe ab, nehmen bald diese bald jene Gestalt an und kehren dann wieder in denselben Urstoff zurück.

3. Denn ohne Geisteskraft wäre eine solche Verteilung (des Ur- stoffes) unmöglich, dass er mit allen Dingen ein bestimmtes Maass ein- hielte, mit Sommer und Winter, Nacht und Tag, Regen, Wind und Sonnenschein. Auch das Übrige kann man, wenn man nur nachdenken will, so geordnet finden, wie es nur am besten ausführbar ist.

4. Ferner kommen dazu noch folgende wichtige Beweise. Die Menschen und die übrigen Lebewesen leben durch Einatmen der Luft. Und dieser Sto/f ist ihnen Seele und Geisteskraft, wie in dieser Schrift noch klar dargelegt werden wird, und wenn er sich trennt, dann sterben sie und die Geisteskraft erlischt.

εἶτα μετ᾽ ὀλίγα σαφῶς ἐπήγαγε" ὅ [0] χαέ μοι δοχεῖ τὸ τὴν νόησιν ἔχον elvaı ὁ ἀὴρ χαλούμενος ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, Kal ὑπὸ τούτου παν-

τας χαὶ χυβερνᾶσϑαιχαὶ πάντων χρατξεῖν᾽ αὐτὸ γὰρ μοι

τοῦτο ϑεὸς [ἔϑος Hss.: verb. Usener; vgl. 5. 354, 87. 47) δοχεῖ εἶναι χαὶ ἐπὶ πᾶν ἀφῖχϑαι χαὶ πάντα διατεϑέναι χαὶ ἐν παντὶ ἐνεῖναι. καὶ ἔστιν οὐδὲ ἕν ὅτι μὴ μετέχει τού- του μετέχει δὲ οὐδὲ ἕν ὁμοίως τὸ ἕτερον τῶι ἑτέρωι, ἀλλὰ πολλοὶ τρόποι χαὶ αὐτοῦ τοῦ ἀέρος xal τῆς νοή- σιός εἰσιν ἔστι γὰρ πολύτροπος, καὶ ϑερμότερος χαὶ ψυχρότερος καὶ ξηρότερος καὶ ὑγρότερος χαὶ στασιμώ- τερος χαὶ ὀξυτέρην κίνησιν ἔχων, καὶ ἄλλαι πολλαὶ ἑτεροιώσιες ἔνεισι καὶ ἡδονῆς καὶ χροιῆς ἄπειροι. καὶ πάντων τῶν ζώιων δὲ ἡ ψυχὴ τὸ αὐτό ἐστιν, ἀὴρ ϑερ- μότερος μὲν τοῦ ἔξω ἐν ὧν ἐσμεν, τοῦ μέντοι παρὰ τῶι ἡλίωι πολλὸν ψυχρότερος. ὅμοιον δὲ τοῦτο τὸ ϑερμὸν οὐδενὸς τῶν ζώιλων ἐστίν (ἐπεὶ οὐδὲ τῶν ἀνϑρώπων ἀλλήλοις), ἀλλὰ διαφέρει μέγα μὲν οὔ, ἀλλ᾿ ὥστεπαρα- τ λήσια εἶναι. οὐ μέντοι γ8ὲ ἀτρεχέως γε ὅμοιον οὐδὲν οἷόν τὲ γενέσθαι τῶν ἑτεροιουμένων ἕτερον τῶι ἑτέρωι, πρὶν τὸ αὐτὸ γένηται. ἅτε οὖν πολυτρόπου ἐούσης τῆς

5. Und dieser mit Geisteskraft ausgestattete Ursio/f ist meines Be- dünkens das, was von den Leuten die Luft genannt wird, und er lenkt alle und beherrscht alle. Denn gerade dieser, dünkt mich, ist Gott, ist allgegenwärtig und alles verwaltend und in allem vorhanden. Und es giebt auch nicht das geringste, das nicht an seinem Wesen teil hätte. Diese Teilnahme ist aber auch nicht gleich bei dem einen Dinge wie

‘bei dem andern, sondern es giebt viele Stufen der Luft selbst wie der 'Geisteskraft. Denn sie ist vielfach abgestuft, bald wärmer, bald kälter,

bald trockener, bald feuchter, bald ruhiger, bald heftiger bewegt. Und so giebt es darin noch viele andere Abänderungen und unendliche Ab-

'stufungen von Geschmack und Farbe. Und bei allen Lebewesen ist

die Seele ein und dasselbe, nämlich Luft, die zwar wärmer ist als die äussere, in der wir uns befinden, jedoch.viel kälter als die in der Nähe der Sonne. Bei keinem der Lebewesen ist nun diese Wärme gleich (natür- lich auch bei den Menschen nicht, im Vergleiche zu einander), sondern sie ist verschieden, nicht stark, sondern so, dass sie ähnlich bleiben. Aber freilich, kein Ding, das der Veränderung unterworfen ist, kann ganz genau dem andern ähnlich werden, ohne geradezu dasselbe zu

ἑτεροιώσιος πολύτροπα καὶ τὰ ζῶια καὶ πολλὰ καὶ οὔτε ἰδέαν ἀλλήλοις ἐοιχότα οὔτε δίαιταν οὔτε γόησιν ὑπὸ τοῦ πλήϑεος τῶν ἑτεροιώσεων. ὅμως δὲ πάντα τῶι αὐτῶι καὶ ζῆι καὶ ögdı nal ἀκούει, χαὶ τὴν ἄλλην γόησιν ἔχει ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ σπιάντα.

6 [7] -- — 153,13 χαὲ ἐφεξῆς [nach fr. 5] δείχνυσιν ὅτι zul τὸ σπέρμα τῶν ζώιων πνευματῶδές ἐστι καὶ νοήσεις γίνονται τοῦ ἀέρος σὺν τῶι αἵματι τὸ ὅλον σῶμα καταλαμβάνοντος διὰ τῶν φλεβῶν, ἐν οἷς καὶ ἀνατομὴν ἀχριβῆ τῶν φλεβῶν παραδίδωσιν. ἔν δὴ τούτοις σαφῶς φαίνεται λέγων, ὅτι ὃν ἄν- ϑρωποι λέγουσιν ἀέρα, τοῦτό ἐστιν ἢ ἀρχή. Arıst. hist. anim. Γ 2. 611} 30 4. δὲ ὃ ᾿4πολλ. τάδε λέγει" “αἱ φλέβες — γίνεται᾽. Viosvicıan. 1 [M. Wellmann ΤΥ. ἃ. gr. Ärzte 1 208, 2] Alexander Amator veri [ἃ. i. Φιλαλήϑης] appellatus, discipulus Asclepiadis libro primo De semine spumam sanguinis eius essentiam dixit Diogenis placitis consentiens... 3. Diogenes autem Apolloniates essentiam (seminis) similiter spumam sanguwinis dieit libro physico: etenim spira- tione adductus spiritus sanguinem suspendit, cuius alia pars carnebibitur alia superans in seminales. cadit vias et semen facit quod<(non)estaliud quam spuma sangwinis spiritu collisi. Vgl. A 24.

αἱ φλέβες ἐν τῶι ἀνθρώπωι ὧδ᾽ ἔχουσιν. εἰσὶ δύο μέγισται" αὗται τείνουσι διὰ τῆς χοιλίας παρὰ τὴν vorralav ἄκανϑαν, ἡ μὲν ἐπὶ δεξιά, ἡ δ᾽ ἐπ᾽ ἀριστερά, δὶς τὰ σχέλη ἑχατέραὰ τὰ πᾶρ Eavrfı χαὶ dvw eig ryv κεφαλὴν παρὰ τὰς χλεῖδας διὰ τῶν σφαγῶν. ἀπὸ δὲ τούτων καϑ' [512] ἅπαν τὸ σῶμα φλέβες διατείνουσιν, ἀπὸ μὲν τῆς δεξιᾶς εἰς τὰ δεξιά, ἀπὸ δὲ τῆς ἀριστερᾶς εἰς τὰ ἀριστερά, μέγισται μὲν δύο εἰς τὴν καρδίαν περὶ αὐτὴν τὴννωτιαίαν ἄκανϑαν, ἕτεραι δ᾽ ὀλίγον ἀνωτέρω werden. Da nun also die Abänderung mannigfach abgestuft ist, so sind auch die Lebewesen mannigfach abgestuft und vielerlei und weder an Gestalt einander vergleichbar noch an Geisteskraft in Folge der Menge der Abänderungsstufen. Und doch ist es ein und derselbe Ur- stoff, durch den sie leben und sehen und hören, und auch die sonstige Geisteskraft haben sie alle von demselben.

6. Mit den Adern verhält es sich beim Menschen folgendermassen: Es giebt zwei Hauptstämme; diese gehen durch die Bauchhöhle am Rückgrat entlang, die eine rechts, die andere links, je in den entspre- chenden Schenkel, und nach oben an den Schlüsselbeinen vorbei durch die Kehle in den Kopf. Von diesen aus gehen Adern durch den ganzen Körper, von dem rechten Hauptstamm nach der rechten Seite, von dem linken nach der linken, und zwar gehen zwei besonders grosse in der Nähe des Rückgrats selbst in das Herz, zwei andere etwas weiter oben

διὰ τῶν στηϑῶν ὑπὸ τὴν μασχάλην εἰς ἑχατέραν τὴν χεῖρα τὴν παρ᾽ ἑαυτῆι᾽ xal καλεῖται ἡ μὲν σπληνῖτις, ἡ δὲ ἡπατῖτις. σχίζεται δ᾽ αὐτῶν ἄχρα ἑχατέρα, ἡ μὲν ἐπὶ τὸν μέγαν δάχτυλον, ἡ δ᾽ ἐπὶ τὸν ταρσόν, ἀπὸ δὲ τούτων λεπταὶ καὶ πολύοζοι ἐπὶ τὴν ἄλλην χεῖρα καὶ δαχτύλους. ἕτεραι δὲ λεπτότεραι ἀπὸ τῶν πρώτων φλεβῶν τείνουσιν, ἀπὸ μὲν τῆς δεξιᾶς εἰς τὸ ἧπαρ, ἀτίὸ δὲ τῆς ἀριστερᾶς εἰς τὸν σπλῆνα χαὶ τοὺς νεφρούς. αἱ δὲ εἰς τὰ σχέλη Teivovoaı σχίζονται κατὰ τὴν πρόσ- φυσιν, καὶ διὰ παντὸς τοῦ μηροῦ τείνουσιν. ἡ δὲ με- γίστη αὐτῶν ὄπισϑεν τείνει τοῦ μηροῦ καὶ ἐχφαΐίένεται παχεῖα ἑτέρα δὲ εἴσω τοῦ μηροῦ μιχρὸν ἧττον παχεῖα ἐκείνης. ἔπειτα παρὰ τὸ γόνυ τείνουσιν εἰς τὴν χνήμην τε χαὶ τὸν πόδα καϑάπερ καὶ εἰς τὰς χεῖρας. καὶ ἐπὶ τὸν ταρσὸν τοῦ ποδὸς καϑήχουσι χαὶ ἐντεῦϑεν ἐπὶ τοὺς δακτύλους διατείνουσιν. σχίζονται δὲ καὶ ἐπὶ τὴν κοι- λίαν καὶ τὸ πλευρὸν πολλαὶ ἀπ᾿ αὐτῶν καὶ λεπταὶ φλέβες. αἱ δ᾽ εἰς τὴν κεφαλὴν τείνουσαι διὰ τῶν σφα- γῶν φαίνονται ἐν τῶι αὐχένι μεγάλαι" ἀφ᾽ ἑχατέρας ὁ: αὐτῶν, ἦι τελευτᾶι, σχίζονται εἰς τὴν κεραλὴν πολλαέ, αἱ μὲν ἐκ τῶν δεξιῶν εἰς τὰ ἀριστερά, αἱ δ᾽ ἐκ τῶν

durch die Brust unter der Achsel her je in die entsprechende Hand; man nennt die eine Milzader, die andere Leberader. Beide spalten sich an ihren Enden so, dass ein Ast in den Daumen, der andere in die Handwurzel tritt; von diesen aus gehen dann feine Adern mit vielen Verästelungen in die übrige Hand und in die Finger. Von den Haupt- stämmen gehen ferner (zwei) andere dünnere aus, von der rechten in die Leber, von der linken in die Milz und in die Nieren.

Die in die Schenkel gehenden spalten sich an der Verbindungstelle und gehen durch den ganzen Oberschenkel; ihr grösster Ast geht nach der Hinterseite des Oberschenkels und tritt dort dick zu Tage, ein anderer etwas weniger dicker geht nach der Innenseite des Oberschenkels. Dann gehen sie an dem Knie vorbei in das Schienbein und in den Fuss, in derselben Weise wie die oben beschriebenen in die Hände gehen, und zwar laufen sie zunächst zur Fusswurzel hinab und ver- teilen sich von da aus in die Zehen. Von ihnen gehen auch in die Bauchhöhle und in die Rippengegend viele feine Äste ab,

Die durch die Kehle zum Kopf gehenden treten am Halse stark zu Tage. Von den Enden beider gehen viele Äste in den Kopf, und

ἀριστερῶν εἰς τὰ δεξιά" τελευτῶσι δὲ παρὰ τὸ οὖς ἑκάτεραι. ἔστι δ᾽ ἑτέρα φλὲψ ἐν τῶι τραχήλων παρὰ τὴν μεγάλην ἑκατέρωθϑεν, ἐλάττων ἐχείνης ὀλίγον, εἰς ἣν αἱ πλεῖσται ἐκ τῆς χεφαλῆς συνέχουσιν αὐτῆς χαὶ αὗται τείνουσι διὰ τῶν σφαγῶν εἴσω χαὶ ἀπ᾽ αὐτῶν ἑχατέρας ὑπὸ τὴν ὠμοτλάτην τείνουσι xal εἰς τὰς yel- θας. καὶ φαίνονται παρά τὸ τὴν σπληνῖτιν χαὶ τὴν ἡτιατῖτεν ἕτεραι ὀλίγον ἐλάττους, ἃς ἀποσχῶσιν ὅταν τι ὑπὸ τὸ δέρμα λυπῆιν᾽ ἂν δέ τι πϑρὶ τὴν κοιλίαν, τὴν ἡπατῖτιν χαὶ τὴν στληνῖτιν. τείνουσι δὲ χαὶ ὑπὸ τοὺς μαστοὺς ἀπὸ τούτων ἕτεραι. ἕτεραι δ᾽ εἰσὶν αἱ ἀπὸ ἑχατέρας τείνουσαι διὰ τοῦ νωτιαίου μυελοῦ εἰς τοὺς ὄρχεις λεπταί, ἕτεραι δ᾽ ὑπὸ τὸ δέρμα καὶ διὰ τῆς σαρχὸς τείνουσιν εἰς τοὺς νεφροὺς χαὶ τελευτῶσιν εἰς τοὺς ὄρχεις τοῖς ἀνδράσι, ταῖς δὲ γυναιξὶν εἰς τὰς ὑστέρας. (αἱ δὲ φλέβες αἱ μὲν πρῶται &x τῆς χκοιλέας δὐρύτεραί Eloıy, ἔπειτα λεπτότεραι γίγνονται, ἕως ἂν μεταβάλλωσιν ἐκ τῶν δεξιῶν εἰς τὰ ἀριστερὰ καὶ &x τούτων εἰς τὰ δεξια) αὗται δὲ σπεῤματίτιδδο xa- λοῦνται. τὸ δ᾽ αἷμα τὸ μὲν παχύτατον ὑπὸ τῶν σαρχω-

*) "Nicht hierher gehöriger Zusatz’. KALBFLEISCH.

zwar die von rechts kommenden nach links, die von links kommenden nach rechts; die Enden beider liegen neben dem Ohre,

Neben der grossen Ader liegt am Halse auf jeder Seite eine andere etwas kleinere, zu der sich die meisten vom Kopfe selbst kommenden vereinigen; und zwar gehen diese beiden durch die Kehle nach innen und entsenden Äste unter das Schulterblatt und in die Hände. Auch treten neben der Milzader und neben der Leberader andere etwas kleinere hervor, welche man beim Aderlass öffnet, wenn ein Schmerz unter der Haut vorhanden ist, während man bei Schmerzen im Unter- leibe die Leber- und die Milzader öffnet. Andere Äste von diesen gehen auch unter die Brüste. Noch andere gehen von beiden durch das Rückenmark zu den Hoden; sie sind dünn. Noch andere gehen unter die Haut und durch das Fleisch zu den Nieren und enden bei den Männern in den Hoden, bei den Frauen in der Gebärmutter. (Die ersten Adern, die in der Bauchhöhle entspringen, sind breiter, dann werden sie dünner, bis sie von rechts nach links und von links nach rechts hinüber gehen.) Diese nennt man Samenadern. Das dickste Blut wird

δῶν ἐχπιένδεται" ὑπερβάλλον δὲ εἰς τοὺς τόπους τούτους λεπτὸν χαὶ ϑερμὸν χαὶ ἀφρῶδες γίνεται.

7 [5] Smer. phys. 153, 17 [nach τοῦτό ἐστιν ἡ ἀρχὴ oben S. 860,10] ϑαυμαστὸν δὲ ὅτι, χατὰ ἑτεροίωσιν τὴν ἀττ᾿ αὐτοῦ λέγων τὰ ἄλλα γίνεσϑαι, ἀίδιον ὅμως αὐτό φησι λέγων" “καὶ αὐτὸ μὲν τοῦτο χαὶ ἀίδιον χαὶ ἀϑάνατον σῶμα, τῶι [τῶν Aldine] δὲ τὰ μὲν γίνεται, τὰ δὲ ἀπολείπει.

s [8] -- --- 153, 20 [nach fr. 7] χαὶ ἐν ἄλλοις" “ἀλλὰ τοῦτό μοι δῆλον δοχεῖ εἶναι, ὅτι χαὶ μέγα καὶ ἐσχυρὸν καὶ ἀξδιόν ve χαὶ ἀϑάνατον χαὶ πολλὰ εἰδός ἐστιΐ.

9 [S. 127] Garen. in Epid. VI comm. II (XVII A 1006, 8 Kühn.) χαὶ μέντοι χαὶ ὡμολόγηται σχεδὸν ἅπασι τοῖς ἰατροῖς οὐ μόνον διατιλάττεσϑαι ϑᾶττον, ἀλλὰ χαὶ χινεῖσθϑαι τὸ ἄρρεν τοῦ ϑήλεος... “Ῥοῦφος [seil. Ephesius] δέ φησι “Πογένη τὸν Anollwvıcınv μόγον ἐναντίως ἀποφήνασθαι κατὰ τὸ Περὶ φύσεως δεύτερον. ἐγὼ δὲ οὐχ ἐνέτυχον τῶι βιβλίωι. Vgl. A 26.

10 [0] ἨΈΒΟΡΙιΑΝ, IT. μονήρ. λέξ. Ip. 7, 8 τὸ δὲ "win εἰρημέ- γον παρὰ “]Πηογένει τῶι ᾿ΑἸπολλωνιάτην ἀντὶ τοῦ schen ϑηλυχοῦ ἐσπιϑετικῶς ἄγνωστον τοῖς ἄλλοις.

1. Arıstopn. Wolk. 225ff. [vgl. auch 5. 354, 35] Σωχρ. ἀεροβατῶ καὶ περιφρονῶ τὸν ἥλιον" Στρεψ. ἔπειτ᾽ ἀπὸ ταρροῦ τοὺς ϑεοὺὶς ὑπερφρονγεῖς ἀλλ᾽ οὐχ ἀπὸ τῆς γῆς, εἴπερ; --- οὐ γὰρ dv ποτε ἐξηῦρον ὀρϑῶς τὰ μετέωρα πράγματα, εἰ μὴ χρεμάσας τὸ νόημα καὶ τὴν φροντίδα 230 λεπτὴν χαταμείξας εἰς τὸν ὅμοιον ἀέρα" εἰ δ᾽ ὧν χαμαὶ τἄνω χάτωϑεν ἐσχόπουν,

nämlich von den fleischigen Teilen aufgesogen; gelangt es aber über sie hinaus an diese Stellen, so wird es dünn, warm und schaumig.

?. Und dieser Urstoff nun an und für sich ist ein ewiger und un- sterblicher Körper, von den anderen Dingen aber entsteht das eine und das andere vergeht.

8. Doch ist dies meines Bedünkens klar, dass der Urstoff gross und gewaltig, ewig und unsterblich und vielwissend ist.

9. Der Meinung, die männliche Frucht bewege sich eher als die weibliche, da sie sich auch schneller bilde als Jene, tritt D. allein entgegen.

354 51. DIOGENES VON APOLLONIA. C. IMITATION 1—4.

ἕλχει πρὸς αὑτὴν τὴν ἰχμάδα τῆς φροντίδος.

πάσχει δὲ ταὐτὸ τοῦτο zul τὰ zaodaun. 235 --- τί φής;

ἢ φροντὶς ἕλχει τὴν ἰχμάδ᾽ εἰς τὰ χάρόαμα;

Στρεψ. ἄϊνος βασιλεύει τὸν Aı' ἐξεληλαχως. Φειδ. αἰβοῖ, τί ληρεῖς; --- ἴσϑι τοῦϑ᾽ οὕτως ἔχον. 880 --- τίς φησι ταῦτα; --- Σωχράτης ὃ ἠήλιος καὶ Χαιρεφῶν ὃς οἶδε τὰ ψυλλῶν ἴχνη.

2. [Hırrocr.] de flatib.3 [VI94 L.] πνεῦμα δὲ τὸ μὲν ἐν τοῖσι σώμασι φῖσα χαλέεται, τὸ δὲ ἔξω τῶν σωμάτων ἀήρ. οὗτος δὲ μέγιστος ἐν τοῖσι πᾶσι τῶν πάντων δυνάστης ἐστίν. ἄξιον. δ᾽ αὐτοῦ ϑεήσασϑαι τὴν δύναμιν. ἄνεμος γάρ ἔστιν ἠέρος ῥεῦμα καὶ χεῦμα" ὅταν οὖν πολὺς ἀὴρ ἰσχυρὸν ῥεῦμα ποιήσηι, τά τε ὁένδρα ἀνασπαστὰ πρόρριξα γίνεται διὰ τὴν βίην τοῦ πνεύματος τό τε πέλαγος κυμαίνεται δλχάδες τε ἀπείραντοι μεγέϑει διαρριπτεῦνται. τοιαύτην μὲν οὖν ἐν τούτοις ἔχει δύναμιν" ἀλλὰ μήν ἐστὶ γε τῆι μὲν ὄψει ἀφανής, τῶι δὲ λογισμῶι φανερός. τί γὰρ ἄνευ τούτου γένοιτ᾽ ἄν; ἢ τίνος οὗτος ἄπεστιν ἢ τίνι οὐ ξυμπάρεστιν; ἅπαν γὰρ τὸ μεταξὺ γῆς τε χαὶ οὐρανοῦ πνεύματος ἔμπλεόν ἐστιν. τοῦτο καὶ χειμῶνος καὶ ϑέρεος αἴτιον, ἐν μὲν τῶι χειμῶνι πυχνὸν καὶ ψυχοὸν γινόμενον, ἐν δὲ τῶι ϑέρει πρηὺ καὶ γαληνόν. ἀλλὰ μὴν ἡλίου τε χαὶ σελήνης καὶ ἄστρων ὁδὸς διὰ τοῦ πνεύματός ἐστιν" τῶι γὰρ πυρὶ τὸ πνεῦμα τροφή, πῦρ δὲ ἠέρος στερηϑὲν οὐχ ἂν δύναιτο ζῇν" ὥστε χαὶ τὸν τοῦ ἡλίου βίον ἀέναον ὃ ἀὴρ λεπτὸς ἐὼν παρέχεται. ἀλλὰ μὴν ὅτι χαὶ τὸ πέλαγος μετέχει πνεύματος, φανερόν" οὐ γὰρ ἄν ποτε τὰ πλωτὰ ξώια ζὴν ἠδύνατο μὴ μετέχοντα πνεύματος" μετέχοι δ᾽ αὖ πῶς ἂν ἄλλως ἀλλ᾽ n τοῦ ὕδατος ἕλκοντα τὸν ἠέρα; [5. A 81] χαὶ μὴν zul ἡ γῆ τούτου βάϑρον οὗτός τε γῆς ὄχημα, ZEVEOV δὲ οὐδέν ἐστιν τούτου. Vgl. Eurıp. Troad. 884

Hek. ω γῆς ὄχημα κἀπὶ γῆς ἔχων ἕδραν ὅστις ποτ᾽ εἶ σύ, δυστόπαστος εἰδέναι, Ζεύς, εἴτ᾽ ἀνάγκη φύσεος εἴτε νοῦς βροτῶν προσηυξάμην σε: πάντα γὰρ δι᾿ ἀψόφου βαίνων χελεύϑου χατὰ δίχην τὰ ϑνήτ᾽ ἄγεις. Menel. τί δ᾽ ἔστιν; εὐχὰς ὡς ἐχαίνισας ϑεῶν.

ArıstopH. Wolk. 264 ὦὐ δέσποτ᾽ ἄναξ, ἀμέτρητ᾽ Ayo, ὃς ἔχεις τὴν γῆν μετέωρον χτλ.

3. [Hrprocr.] de camib. 2 [VII 584 L.] δοχέει δέ μοι ὃ χαλέομεν ϑερμόν, ἀϑανατόν τε εἶναι χαὶ νοξειν πάντα χαὶ δρῆν καὶ ἀχούειν καὶ εἰδέναι πάντα, ἐόντα τε χαὶ ἐσόμενα. τοῦτο οὖν τὸ πλεῖστον, ὅτε ἐταράχϑη ἅπαντα ἐξεχώ- ρησεν εἰς τὴν ἀνωτάτω περιφορήν zul αὐτό μοι δοχέει αἰϑέρα τοῖς παλαιοῖς εἰρῆσϑαι.

ὃν οὐδὲ εἷς λέληϑεν οὐδὲ ἕν ποιῶν οὐδ᾽ αὖ ποιήσων οὐδὲ πεποιηκὼς πάλαι, οὔτε ϑεὸς οὔτ᾽ ἄνθρωπος, οὗτός εἰμ᾽ ἐγώ, ’Ano, ὃν ἂν τις ὀνομάσειε καὶ Ale.

ὅ ἐγὼ δ᾽, ὃ ϑεοῦ ᾽στιν ἔργον, εἰμὲ πανταχοῦ, ἐνταῦϑ' ἔν ᾿Αϑήναις, ἐν Πάτραις, Ev Σικχελίαι,

οὗ μή ᾽στιν ᾿Δήρ᾽ ὃ δὲ παρὼν ἁπανταχοῦ 10 πάντ᾽ ἐξ ἀνάγχης οἷδε πανταχοῦ παρών.

1. Praro Cratyl. 4290) Σω. Ὦρα ὅτι ψευδῆ λέγειν τὸ παράπαν οὐχ ἔστιν, ἀρα τοῦτό σοι δύναται ὃ λόγος;... Κρατ. Πῶς γὰρ ἄν, ὦ Σώχρατες, λέγων γέ τις τοῦτο ὃ λέγει μὴ τὸ ὃν λέγοι; ἢ οὐ τοῦτο' ἐστιν τὸ ψευδῆ λέγειν τὸ μὴ τὰ ὄντα λέγειν; --- Κομψότερος μὲν ὃ λόγος ἢ zur” ἐμὲ χαὶ κατὰ τὴν ἐμὴν ἡλικίαν, ὦ ἑταῖρε. ὅμως μέντοι εἰπέ μοι τοσόνδε᾽ πότερον λέγειν μὲν οὐ δοχεῖ σοι εἶναι ψευδῆ, φάναι δέ; --- Οὐ μοι δοχεῖ οὐδὲ φάναι. --- Οὐδὲ εἰπεῖν οὐδὲ προσειπεῖν; οἷον εἴ τις ἀπαντήσας τοι ἐπὶ ξενίας, λαβόμενος τῆς χειρὸς εἴποι χαῖρε, © ξένε ᾿Αϑηναῖε ὑὲ Σ κιχρίωνος ἙἭμόγενες᾽, οὗτος λέξριεν ἂν ταῦτα ἢ φαίη ἂν ταῦτα ἢ εἴποι ἂν ταῦτα ἢ προσείποι ἂν οὕτω σὲ μὲν οὔ, Ἑρμογένη δὲ τόνδε; 7 οὐδένα; -- Ἐμοὶ μὲν δοχεῖ, ὦ Σώχρατες, ἄλλως dv οὗτος ταῦτα φϑέγξασϑαι. 4407) Sokr. zu Krat. ἔτι γὰρ νέος εἶ χαὶ ἡλικίαν ἔχεις.

2. Arısr. rhetor. T 16. 14171 χαὶ ὡς περὶ Κρατύλου Αἰσχίνης [der Sokratiker], ὅτε διασίζων καὶ τοῖν χεροῖν διασείων" πιϑανὰ γάρ, διότι σύμβολα γίνεται ταῦτα ἃ ἴσασιν ἐχείνων ὧν οὐκ ἴσασιν.

3. Arısror. metaph. A 6. 987229... ἡ Πλάτωνος ἐπεγένετο πραγματεία τὰ μὲν πολλὰ τούτοις [Pythagoreer] ἀχολουϑοῦσα, τὰ δὲ zul ἴδια παρὰ τὴν τῶν Ἰταλικῶν ἔχουσα φιλοσοφίαν. ἐκ νέου τε γὰρ συνήϑης γενόμενος πρῶ- τον Κρατύλωι χαὶ ταῖς Ἡραχλειτείοις δόξαις, ὡς ἁπάντων τῶν αἰσϑητῶν αεὶ δεόντων χαὶ ἐπιστήμης περὶ αὐτῶν οὐχ οὔσης" ταῦτα μὲν χαὶ ὕστερον οὕτως

2 ὑπέλαβεν" Σωκράτους δὲ xt). Falsch Diog. ΠῚ δ u. A.

4. Arısr. metaphys. T 5. 101037 ἔτι δὲ πᾶσαν δρῶντες ταύτην κινουμένην τὴν φύσιν, κατὰ δὲ τοῦ μεταβάλλοντος οὐϑὲν ἀληϑευόμενον, περί γε τὸ πάντηι πάντως μεταβάλλον οὐχ ἐνδέχεσϑαι ἀληϑεύειν. ἐκ γὰρ ταύτης τῆς ὑπολήψεως ἐξήνθησεν 7 ἀχροτάτη δόξα τῶν εἰρημένων, ἡ τῶν φασχόντων ἡραχλειτίζειν καὶ οἵαν Κί. εἶχεν, ὃς τὸ τελευταῖον οὐθὲν Buero δεῖν λέγειν, ἀλλὰ τὸν δάχτυ- λον Exiveı μόνον, καὶ Ἣρακλείτωι ἐπετίμα εἰπόντι |fr. 91] ὅτε die τῶι αὐτῶι ποταμῶι οὐκ ἔστιν ἐμβῆναι" αὐτὸς γὰρ ὠιετο οὐδ᾽ ἅπαξ.

5. PrAto Cratyl. 8858. Κρατύλος φησὶν ὅδε, ὦ Σώχρατες, ὀνόματος ὀρϑότητα εἶναι ἑχάστωι τῶν ὄντων φύσει πεφυκυῖαν καὶ οὐ τοῦτο εἶναι ὄνομα ὃ ἄν τινες ξυνϑέμενοι χαλεῖν χαλῶσι, τῆς αὑτῶν φωνῆς μόριον ἐπιφϑεγγό- μενοι, ἀλλὰ ὀρϑότητά τινα τῶν ὀνομάτων πεφυχέναι χαὶ Ἕλλησι zul βαρβά- θοις τὴν αὐτὴν ἅπασιν. Vgl. Ammon. d. interp. p. 84, 22 Busse.

Dıoc. VI 19 γεγόνασι δὲ καὶ ἄλλοι [ausser dem Sokratiker] ᾿ἀντισϑένεις τρεῖς" Ἡρακλείτειος εἷς, ἕτερος Ἐφέσιος zul Ῥόδιός τις ἱστοριχκός [FHG IT 174 ff.]. Vgl. IX 15 [oben 8. 61, 21].

“18εὐχιτίττος Ἐλεάτης, ὡς δέ τινες, ᾿ΑΙβδηρίτης, κατ᾽ ἐνίους δὲ 80

5 Πήλιος [1]. Π]Πιλήσιος]" οὗτος ἤχουσε Ζήνωνος.

ἤρεσχε δ᾽ αὐτῶι ἄπειρα εἶναι τὰ τιάντα χαὶ εἰς ἄλληλα μετα- βάλλειν, τό ve στᾶν εἶναι χενὸν χαὶ πλῆρες σωμάτων]. τούς τε χόσμους γίνεσϑαι σωμάτων εἰς τὸ χεγὸν ἐμπιπτόντων χαὶ ἀλλή- λοις τύδριτυλεχομένων᾽ ἔκ TE τῆς χινήσεως κατὰ τὴν αὔξησιν αὐτῶν γίνεσϑαι τὴν τῶν ἀστέρων φύσιν. φέρεσϑαι δὲ τὸν ἥλιον ἐν μεί- ζονε χύχλωιν πιδρὶ τὴν σελήνην" τὴν γῆν ὀχεῖσθαι περὶ τὸ μέσον δινουμένην᾽ σχῆμα τὸ αὐτῆς τυμπιανῶδες εἶναι. πρῶτός Te ἀτό- μους ἀρχὰς ὑπεστήσατο. (nal) χεφαλαιωδῶς μὲν ταῦτα᾽ ἐπὶ μέρους δὲ ὧδε ὄχει. τὸ μὲν στιᾶν ἄτιειρόν φησιν, ὡς πιροδξίρηται᾽ τού-51 του δὲ τὸ μὲν πλῆρες εἶναι, τὸ δὲ χενόν, (ἃ) χαὶ στοιχεῖά φησι. χόσμους TE ἐχ τούτων Arceigovg εἶναι χαὶ διαλύεσθαι εἰς ταῦτα. γίνεσϑαι δὲ τοὺς χόσμους οὕτω" φέρεσϑαι χατὰ ἀποτομὴν &x τοῦ aweioov πολλὰ σώματα παντοῖα τοῖς σχήμασιν εἰς μέγα χενόν, ἅπερ ἀϑροισϑέντα δίνην ἀπεργάζεσθαι μίαν, χαϑ᾽ ἣν χτιροσχρούοντα (ἀλλήλοις) χαὶ παντοδατίῶς χυχλούμενα διαχρίνεσϑαι χωρὶς τὰ ὅμοια πρὸς τὰ ὅμοια. ἰσορρόπων δὲ διὰ τὸ πλῆϑος μηχέτι δυναμένων τιεριφέρεσϑαι, τὰ μὲν λεπτὰ χωρεῖν εἰς τὸ ἔξω χνόν, ὥσπίερ διαττώμενα᾽ τὰ δὲ Aoırca συμμένειν χαὶ σιερυτύλεχό- μδνα συγχατατρέχειν ἀλλήλοις καὶ ττοιδῖν τὐορῶτόν τι σύστημα σφαι-

5 oosıd&s. τοῦτο δ᾽ οἷον ὑμένα ἀφίστασϑαι |so die Hdss.: von sich 32

abtrennen]| segıexovra ἐν ἑαυτῶι παντοῖα σώματα ὧν χατὰ τὴν τοῦ μέσου ἀντέρεισιν τυεριδινουμένων λετυτὸν γενέσθαι τὸν στέριξ ὑμένα συρρεόντων del τῶν συνεχῶν κατ᾽ ἐπίψαυσιν τῆς δίνης. χαὶ οὕτω γενέσθαι τὴν γῆν, συμμενόντων τῶν ἐνεχϑέντων ἐπὶ τὸ μέσον. αὐτόν TE πάλιν τὸν τδριέχοντα οἷον ὑμένα αὔξεσϑαι χατὰ τὴν ἐπέχρυσιν |Ereiogvow Brieger| τῶν ἔξωϑεν σωμάτων δίνηι τὲ φερόμεγον αὐτόν, ὧν ἂν ἐτιιμαύσηι, ταῦτα ἐπιχτᾶσθϑαι. τούτων δέ τινα συμτυλεχόμενα ποιξῖν σύστημα, τὸ μὲν πιρῶτον χάϑυγρον χαὶ πτηλῶδες, ξηρανϑέντα καὶ πιδριφερόμενα σὺν τῆι τοῦ ὅλου δίνηι,

ὅ εἶτ᾽ ἐχχυυρωϑέντα τὴν τῶν ἀστέρων ἀποτελέσαι φύσιν. εἶναι 33

δὲ τὸν τοῦ ἡλίου χύχλον ἐξώτατον, τὸν δὲ τῆς σελήνης σπιροσγειό- τατον, (τοὺς δὲν τῶν ἄλλων μεταξὺ τούτων |s. dag. Demokrit c. 55 A 86]. xal πάντα μὲν τὰ ἄστρα πυροῦσϑαι διὰ τὸ τάχος τῆς φορᾶς, τὸν δὲ ἥλιον χαὶ ὑπὸ τῶν ἀστέρων ἐχτυροῦσϑαι" τὴν δὲ

σελήνην τοῦ πυρὸς ὀλίγον μεταλαμβάνειν. Exheisew δὲ ἥλιον xal σελήνην (x x *. τὴν δὲ λόξωσιν τοῦ ζωιδιαχοῦ γενέσϑαιδ τῶι χεχλίσϑαι τὴν γῆν πιρὸς μεσημβρίαν᾽ τὰ δὲ πρὸς ἄρχτωι dei τε γίφεσϑαι χαὶ χατάψυχρα εἶναι xal zınyvvosaı. χαὶ τὸν μὲν ἥλιον ἐχλείτιειν στιανίως, τὴν δὲ σελήνην συνεχῶς διὰ τὸ ἀνίσους εἶναι τοὺς χύχλους αὐτῶν. εἶναί ve ὥστιερ γενέσεις χόσμου ἰχόσμων Rohde] οὕτω χαὶ αὐξήσεις χαὶ φϑίσεις χαὶ φϑορὰς χατά rıva ἀνάγχην, ἣν Ömola ἐστὶν (οὐδ διασαφεῖ.

2. Ῥιοα. X 13 [Epicurea 365, 19 Usen.] τοῦτον [Epikur] AnoAAodwoog ἐν Χρονικοῖς |fr. 75 Jacoby] Ναυσιφάνους ἐχοῦσαί φησι zal Πραξιφάνους" αὐτὸς δὲ οὐ φησιν, ἀλλ᾽ ἑαυτοῦ ἐν τῆι πρὸς Εὐρύλοχον ἐπιστολῆι [fr. 123]. ἀλλ᾽ οὐδὲ Μεὐκιππὸν τινα γεγενῆσϑαί φησι φιλόσοφον οὔτ᾽ αὐτὸς οὐϑ᾽ “ἍἝρμαρχος, ὃν ἔνιοί φασι (καὶ ᾿Απολλόδωρος ὃ ᾿Επιχούρειος) διδάσκαλον Anuo- zoitov γεγενῆσϑαι. Vgl. unten B 1 Vorbem.

3. SIMPL. phys. 25, 2 [vgl. oben S. 342, 22] Diogenes v. Αρ. τὰ μὲν πλεῖστα συμπεφορημένως γέγραφε τὰ μὲν χατὰ ᾿Αναξαγόραν τὰ δὲ χατὰ Aevxın- πον λέγων.

4. Crem. Strom. I 64 p. 353 P. Παρμενίδης τοίνυν Ξενοφάγους ἀχουστὴς γίνεται, τούτου δὲ Ζήνων, εἶτα A., εἶτα Δημόχριτος. Vgl. Dioc. I 15. IX 84.

5. [GAren.]) Hist. philos. 8 [D. 601, 9] τούτου [Zeno v. Elea] δὲ A. 6 ᾿Αβδηρίτης ἀχουστὴς τὴν τῶν ἀτόμων εὕρεσιν ἐπινενόηχε πρῶτος. Iumer. V. P. 104 οἱ ἐκ τοῦ διδασχαλείου τούτου μάλιστα δὲ οἱ παλαιότατοι zul αὐτῶι συγχρονίσαντες χαὶ μαϑητεύσαντες τῶι Πυϑαγόραι πρεσβύτηι νέοι Φιλόλαός τε καὶ Εὔρυτος... Aevzınnog τε χαὶ Alzualov. Tzerz. Chil. II 980 Asvelnnov τοῦ μαϑητοῦ Meilcoov.

6. Arısr. metaphys. A 4. 985” 4 2. δὲ καὶ 6 ἑταῖρος αὐτοῦ An- μόχριτος στοιχεῖα μὲν τὸ στλῆρες χαὶ τὸ χεγὸν εἶναί φασι, λέγον- τες τὸ μὲν ὃν τὸ δὲ μὴ ὄν, τούτων δὲ τὸ μὲν “λῆρες χαὶ στερεὸν τὸ ὄν, τὸ δὲ χενὸν χαὶ μανὸν τὸ μὴ ὄν (διὸ χαὶ οὐϑὲν μᾶλλον τὸ ὃν τοῦ μὴ ὄντος εἶναί φασιν, ὅτι οὐδὲ τὸ χεγὸν τοῦ σώματος), αἴτια δὲ τῶν ὄντων ταῦτα ὡς ὕλην. xal χαϑάτιίερ οἱ ὃν στοιοῦνγ- τὲς τὴν ὑπτοχειμένην οὐσίαν τἄλλα τοῖς πάϑεσιν αὐτῆς γεγνῶσι, τὸ μανὸν χαὶ τὸ πυχγὸν ἀρχὰς τιϑέμενοι τῶν σιαϑημάτων, τὸν αὐτὸν τρόπον χαὶ οὗτοι τὰς διαφορὰς αἰτίας τῶν ἄλλων εἶναί φασιν. ταύτας μέντοι τρεῖς εἶναι λέγουσι, σχῆμά τὸ χαὶ τάξιν χαὶ ϑέσιν᾽ διαφέρειν γάρ φασι τὸ ὃν δυσμῶι χαὶ διαϑιγῆι χαὶ τροπῆι μόνον. τούτων δὲ Ö μὲν ῥυσμὸς σχῆμά ἐστιν, ἡ δὲ διαϑιγὴ τάξις, ἡ δὲ τροττὴ θέσις διαφέρει γὰρ τὸ μὲν Α τοῦ Ν σχήματι, τὸ δὲ AN τοῦ ΝΑ τάξει, τὸ δὲ I τοῦ N []. Η] ϑέσει. regl δὲ χινήσεως, ὅϑεν ἢ ττῶς ὑπάρχει τοῖς οὖσι, χαὶ οὗτοι σαρα- συλησίως τοῖς ἄλλοις ῥαυϑύμως ἀφεῖσαν. (Folgt was 5. 280, 45 ff. über die Pythagoreer abgedruckt ist.) Aurx. in Metaph. z. d. St. 36, 21 Hayduck. λέγει μὲν περὶ Asvzinnov τε zul Δημοχρίτου" οὗτοι γὰρ λέγουσιν ἀλληλοτυ-

πούσας zal κρουομένας πρὸς ἀλλήλας κινεῖσϑαι τὰς ἀτόμους, πόϑεν μέντοι ᾿ ἀρχὴ τῆς κιψήσεως τῆς [τοῖς die Hdss.; verb. Zeller] χατὰ φύσιν, οὐ λέγουσιν.

ἢ γὰρ χατὰ τὴν ἀλληλοτυπίαν βίαιός ἐστι κίνησις καὶ οὐ κατὰ φύσιν, ὑστέρα δὲ ἡ βίαιος τῆς χατὰ φύσιν. ῬΉΠΡ. de anima p. 68, 3 Hayd. ῥυσμὸς λέξις ἐστὲν ᾿Αβδηρική, σημαίνει δὲ τὸ σχῆμα.

7. Arısr. de gen. et corr. A 8. 824) 85 ὅδῶν δὲ μάλιστα χαὶ χύδρὶ 1| πάντων Evi λόγωι διωρίχασι A. καὶ 4ημόχριτος, ἀρχὴν ποιησάμενοι χατὰ φύσιν ἥπερ ἐστίν. ἐνίοις γὰρ τῶν ἀρ- χαίων [|Parmenides] ἔδοξε τὸ ὃν ἐξ ἀνάγχης ἕν εἶναι χαὶ ἀχίνητον᾽ τὸ μὲν γὰρ κενὸν οὐχ ὄν, χινηϑῆναι δ᾽ οὐχ ἂν δύνασϑαι μὴ ὄντος χενοῦ χεχωρισμένου, οὐδ᾽ αὖ πολλὰ εἶναι μὴ ὄντος τοῦ διείργον- τος... [folgt die 5. 112. n. 25 mitget. St.]... 825" 23 4. δ᾽ ἔχειν ὠιήϑη λόγους |eine Theorie], οἵτινες πρὸς τὴν αἴσϑησιν ὁμολο- γούμενα λέγοντες οὐχ ἀναιρήσουσιν οὔτε γένεσιν οὔτε φϑορὰν οὔτε χένησιν χαὶ τὸ τὐλῆϑος τῶν ὄντων. ὁμολογήσας δὲ ταῦτα μὲν τοῖς φαινομένοις, τοῖς δὲ τὸ ἕν χατασχευάζουσιν ὡς οὐχ ἂν χίνησιν οὖσαν ἄνξυ χεγοῦ, τό τὸ χεγὸν μὴ ὃν χαὶ τοῦ ὄντος οὐϑὲν μὴ ὄν φησιν δἶναι᾽ τὸ γὰρ χυρίως ὃν παμτυλῆρες ὄν. ἀλλ᾽ εἶναι τὸ τοιοῦτον οὐχ ἕν, ἀλλ᾽ ἄπειρα τὸ πλῆϑος καὶ ἀόρατα διὰ σμιχρό- τητα τῶν ὄγχων. ταῦτα δ᾽ ἐν τῶι χενγῶι φέρεσθαι (χενὸν γὰρ εἶναι), χαὶ συνιστάμεγα μὲν γένεσιν ποιεῖν, διαλυόμενα δὲ φϑορᾶν. ποιδῖν δὲ χαὶ πάσχειν ἧι τυγχάνουσιν ἁπτόμενα" ταύτην γὰρ οὐχ ὃν εἶναι. χαὶ συντιϑέμενα δὲ καὶ σπιεριτυλεχόμενα γεννᾶν᾽ ἐχ δὲ τοῦ xar ἀλήϑειαν Evöc [5. Parmenides 1, 29] οὐχ ἂν γενέσϑαι τιλῆ- Jos οὐδ᾽ ἐχ τῶν ἀληϑῶς πολλῶν ἕν, ἀλλ᾽ εἶναι τοῦτ᾽ ἀδύνατον᾽ ἀλλ᾽, ὥσπερ Ἐμπεδοχλῆς nal τῶν ἄλλων τινές φασι πάσχειν διὰ πόρων, οὕτω σπιᾶσαν ἀλλοίωσιν χαὶ τᾶν τὸ πάσχειν τοῦτον γίνε-

σϑαι τὸν τρόπον, διὰ τοῦ χενοῦ γινομένης τῆς διαλύσεως χαὶ τῆς φϑορᾶς, ὁμοίως δὲ χαὶ τῆς αὐξήσεως, ὑτιδισδυομένων στερεῶν. σχεδὸν δὲ χαὶ Ἐμτιεδοχλεῖ ἀναγχαῖον λέγειν ὥσπερ χαὶ A. φησιν. εἶναι γὰρ ἄττα στερεά, ἀδιαίρετα δέ, δὲ μὴ πάντηι πόροι συνεχεῖς εἰσιν. τοῦτο δ᾽ ἀδύνατον᾽ οὐθὲν γὰρ ἔσται ἕτερον στερεὸν παρὰ τοὺς στιόρους, ἀλλὰ πᾶν χενόν. ἀνάγχη ἄρα τὰ μὲν ἁπτόμενα εἶναι ἀδιαίρετα, τὰ δὲ μεταξὺ αὐτῶν xevd, οὗς ἔχεῖνος |Empedokles] λέ- yeı σπὐόρους. οὕτως δὲ χαὶ A. λέγει zregi τοῦ ποιεῖν χαὶ πάσχειν....325°24 ὥσπερ ἐν τῶι Τιμαίωι γέγραφε Πλάτων" τοσοῦτον γὰρ διαφέρει τοῦ μὴ τὸν αὐτὸν τρόπον “1ευχίσύπωι λέγειν, ὅτι ὃ μὲν [Leuk.] στερεά, ὁ δὲ [Platon] ἐπέπεδα λέγει τὰ ἀδιαίρετα, χαὶ Ö μὲν |Leuk.| ἀπείροις ὡρίσϑαι σχήμασι τῶν ἀδιαιρέτων στερεῶν ἕχαστον, ὃ δὲ [Platon] ὡρισμένοις, ἐπδὶ ἀδιαίρετά γὲ ἀμφότεροι λέγουσι χαὶ ὡρισμένα σχήμασιν. ἐχ δὴ τούτων αἱ γενέσεις χαὶ αἱ

διαχρίσεις Asvrinmwı μὲν δύο τρότιου ἂν εἶεν διά τὲ τοῦ χενοῦ χαὶ διὰ τῆς ἁφῆς (ταύτηι γὰρ διαιρετὸν ἕχαστον), Πλάτωνι δὲ χατὰ τὴν ἁφὴν μόνον" χενὸν γὰρ οὐχ εἶναί φησι. (Diese Stelle meint |Ar.] de MXG 6. 980" 7 ἐν τοῖς Asuxirerrov χαλουμένοις λόγοις.) 8. Smmpr. phys. 28, 4 [aus Theophr. phys. ΟΡ. fr. 8] 4. δὲ ὁ Ἐλεάτης ἢ Δηιλήσιος (ἀμφοτέρως γὰρ λέγεται zcegl αὐτοῦ) χοινωνήσας Ilag- μενίδηι τῆς φιλοσοφίας, οὐ τὴν αὐτὴν ἐβάδισε Παρμενίδην χαὶ Ξενοφάνει zeegl τῶν ὄντων ὅδόν, ἀλλ ὡς δοκχεῖ τὴν ἐναντίαν. ἐχείνων γὰρ ἕν χαὶ ἀχένητον καὶ ἀγένητον χαὶ ᾿πιετιδρασμένον 7VOL- 10 ούντων τὸ πᾶν χαὶ τὸ μὴ ὃν μηδὲ ζητεῖν συγχωρούντων, οὗτος ἄπειρα χαὶ del κινούμενα ὑττέϑετο στοιχεῖα τὰς ἀτόμους καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς σχημάτων ἄπειρον τὸ τὐλῆϑος διὰ τὸ μηδὲν μᾶλλον τοιοῦτον ἢ τοιοῦτον εἶναι χαὶ γένεσιν καὶ μεταβολὴν ἀδιάλδιτύτον ἐν τοῖς οὖσι ϑεωρῶν. ἔτι δὲ οὐδὲν μᾶλλον τὸ ὃν ἢ τὸ μὴ ὃν 15 ὑπάρχειν, χαὶ αἴτια ὁμοίως εἶναι τοῖς γινομένοις ἄμφω. τὴν γὰρ τῶν ἀτόμων οὐσίαν ναστὴν χαὶ πλήρη ὑποτυϑέμενος ὃν ἔλεγεν εἶναι χαὶ ἐν τῶι κενῶν φέρεσθαι, ὅπερ μὴ ὃν ἐχάλει χαὶ οὐχ ἔλαττον τοῦ ὄντος εἶναί φησι. γιαρατυλησίως δὲ καὶ 6 ἑταῖρος αὐτοῦ 4ημόχριτος ὃ ᾿Αβδηρίτης ἀρχὰς ἔϑετο τὸ γλῆρες χαὶ τὸ 20) xevdv χτλ. Cıc. Acad. pr. I 37, 118 [D. 119] Z. plenum et inane; Democritus huic in hoc similis, uberior in ceteris. 9. Arısr. de gen. et corr. A 1. 314°21 4ημόχριτος δὲ καὶ A. Ex σωμάτων ἀδιαιρέτων τἄλλα συγχεῖσϑαί φασι, ταῦτα δ᾽ ἄπειρα

χαὶ τὸ πλῆϑος εἶναι χαὶ Tag μορφάς, αὐτὰ δὲ πρὸς αὐτὰ διαφέ- 25 ρξὶν τούτοις ἐξ ὧν εἰσι χαὶ ϑέσει χαὶ τάξει τούτων. 8156 Anu. δὲ χαὶ A. ποιήσαντες τὰ σχήματα τὴν ἀλλοίωσιν χαὶ τὴν γένεσιν ἐχ τούτων ποιοῦσι, διαχρίσει μὲν χαὶ συγχρίσει γένεσιν χαὶ φϑο- ράν, τάξει δὲ χαὶ ϑέσει ἀλλοίωσιν. ἐττεὶ δ᾽ ὥὦιοντο τἀληϑὲς ἐν τῶι φαίνεσϑαι, ἐναντία δὲ χαὶ ἄπειρα τὰ φαινόμενα, τὰ σχήματα 80 ἄπιδιρα ἐποίησαν, ὥστε ταῖς μεταβολαῖς τοῦ συγχδιμένου τὸ αὐτὸ ἐγαντίον δοχεῖν ἄλλωι γχαὶ ἄλλωι, χαὶ μεταχιγεῖσθαι μιχροῦ ἐμ- μειγνυμένου χαὶ ὅλως ἕτερον φαίνεσϑαι Evög μεταχιγηϑέντος᾽ ἂχ τῶν αὐτῶν γὰρ τραγωιδία χαὶ χωμωιδία γίνεται γραμμάτων. 10. Hıppor. ref. 1 12 [D. 564] 4. δὲ Ζήνωνος ἑταῖρος οὐ τὴνΊ 35 αὐτὴν δόξαν διετήρησεν, ἀλλά φησιν ἄπειρα εἶναι χαὶ ἀεὶ χινού- μενα χαὶ γένεσιν χαὶ μεταβολὴν συνεχῶς οὖσαν. στοιχεῖα δὲ λέγει τὸ πλῆρες χαὶ τὸ χενόν. κόσμους δὲ (ὧδε) γίνεσϑαι λέγει" ὅταν 2 εἰς μέγα χενὸν ἐχ τοῦ περιέχοντος ἀϑροισϑῆι πολλὰ σώματα χαὶ συρρυῆι, ττροσχρούοντα ἀλλήλοις συμτλέχεσϑαι τὰ ὁμοιοσχήμονα 40 χαὶ τταρατιλήσια τὰς μορφάς, καὶ τιεριτυλεχϑέντων εἰς ἕτερα ἄστρα ἢ]

γίνεσϑαι, αὔξειν δὲ χαὶ φϑίνειν διὰ τὴν ἀνάγχην. τίς δ᾽ ἂν εἴη ἡ ἀνάγχη, οὐ διώρισεν.

11. Cıe. Acad. pr. II 37, 118 [D 119; zwischen Parmenides und Demokrit] L. plenum et inane. de deor. nat. I 24,66 ista enim flagitia Democriti, sive etiam ante Leucippi, esse corpuscula quaedam levia, alia aspera, rutunda alia, partim autem angulata, hamata quaedam et quasi adunca, ex his effechum esse caelum atque terram nullo cogente natura, sed concursu quodam fortuito: hanc

tu opinionem, CO. Vellei, usque ad hanc aetatem perduxisti [vgl. Lact. de ira 10,:3 inst. div. ΜΠ 17,22].

12. Art. 1 8,14 [D. 285] A. Μιλήσιος ἀρχὰς zul στοιχεῖα τὸ πλῆρες zul to xevov vgl. 114,3. Cuem. Protr. 66 p.57P.

13. Sımpr. phys. p. 925, 10 844. οὗ δὲ τῆς ἐπ᾿ ἄπειρον τομῆς ἀπε- γνωχότες, ὡς οὐ δυναμένων ἡμῶν ἐπ᾽ ἄπειρον τεμεῖν χαὶ ἐχ. τούτου πιστώ- σασϑαι τὸ ἀκατάληχτον τῆς τομῆς, ἐξ ἀδιαιρέτων ἔλεγον ὑφεστάναι τὰ σώματα χαὶ εἰς ἀδιαίρετα διαιρεῖσϑαι. πλὴν ὅτι Δεύχιππος μὲν χαὶ Δημόκριτος ου μόνον τὴν ἀπάϑειαν αἰτίαν τοῖς πρώτοις σώμασι τοῦ μὴ διαιρεῖσϑαι νομί- ζουσιν, ἀλλὰ χαὶ τὸ σμικρὸν zul ἀμερές, Ἐπίχουρος [fr. 268] δὲ ἕστερον ἀμερῆ μὲν οὐχ ἡγεῖται, ἄτομα δὲ αὐτὰ διὰ τὴν ἀπάϑειαν εἶναί φησι. καὶ πολλαχοῦ μὲν τὴν Asvelnnov χαὶ Δημοχρίτου δόξαν ὃ ᾿Αριστοτέλης διήλεγξεν, zul dr ἐχείνους ἴσως τοὺς ἐλέγχους πρὸς τὸ ἀμερὲς ἐνισταμένους ὃ ᾿Επίχουρος ὕστερον μὲν γενόμενος, συμπαϑῶν δὲ τῆι “ευχίππου χαὶ Δημοχρίτου δόξηι περὲ τῶν πρώτων σωμάτων, ἀπαϑῆ μὲν ἐφύλαξεν αὐτά, τὸ δὲ ἀμερὲς αὐτῶν παρείλετο, ὡς διὰ τοῦτο ὑπὸ τοῦ ᾿Αριστοτέλους ἐλεγχομένων.

14. — — p. 86,1 οἱ δὲ περὶ “εύχιππον χαὶ Δημόχριτον τὰ ἐλάχιστα πρῶτα σώματα ἄτομα χαλοῦντες κατὰ τὴν τῶν σχημάτων αὐτῶν χαὶ τῆς ϑέσεως χαὶ τῆς τάξεως διαφορὰν τὰ μὲν ϑερμὰ γίνεσϑαι καὶ πύρια τῶν σω- μάτων, ὅσα ἐξ ὀξυτέρων καὶ λεπτομερεστέρων χαὶ κατὰ ὁμοίαν ϑέσιν κειμένων σύγχειται τῶν πρώτων σωμάτων, τὰ δὲ ψυχρὰ καὶ ὑδατώδη, ὅσα ἐκ τῶν ἐναν- τίων, καὶ τὰ μὲν λαμπρὰ καὶ φωτεινά, τὰ δὲ ἀμυδρὰ καὶ σχοτεινά. de caelo p. 242, 15 Heib. οὐδὲ ὡς διωρισμένο, ἄπειρα τῶι πλήϑει δυνατὸν εἶναι τὰ στοιχειώδη σώματα, ὡς οἱ περὶ “εύκιππον καὶ Δημόκριτον ὑπετίϑεντο πρὸ αὐτοῦ γεγονότες καὶ μετ᾽ αὐτὸν Enizovgos. οὗτοι γὰρ ἔλεγον ἀπείρους εἶναι τῶι πλήϑει τὰς ἀρχὰς ἃς χαὶ ἀτόμους χαὶ ἀδιαιρέτους ἐνόμιζον χαὶ ἀπαϑεῖς διὰ τὸ ναστὰς εἶναι χαὶ ἀμοίρους τοῦ χενοῦ" τὴν γὰρ διαίρεσιν χατὰ τὸ χεγὸν τὸ ἐν τοῖς σώμασιν ἔλεγον γίνεσϑαι, ταύτας δὲ τὰς ἀτόμους ἐν ἀπείρωι τῶι χενῶι κεχωρισμένας ἀλλήλων χαὶ διαφερούσας σχήμασί τε zul μεγέϑεσι zul ϑέσει χαὶ τάξει φέρεσϑαι ἐν τῶι χενῶι καὶ ἐπικαταλαμβανούσας ἀλλήλας συγχρούεσϑαι χαὶ τὰς μὲν ἀποπάλλεσϑαι, ὅπηι ἂν τύχωσιν, τὰς δὲ περιπλέ- χεσϑαι ἀλλήλαις χατὰ τὴν τῶν σχημάτων χαὶ μεγεϑῶν zul ϑέσεων καὶ τάξεων συμμετρίαν χαὶ συμβαίνειν [καὶ οἵτως τὴν τῶν συνϑέτων γένεσιν ἀποτελεῖσϑαι.

15. Art. 1 18, 8 [Ὁ 816] A. Δημόκριτος... Ἐπίχουρος τὰ μὲν ἄτομα ἄπειρα τῶι πλήϑει, τὸ δὲ κενὸν ἄπειρον τῶι μεγέϑει. Anısr. de caelo T4 30324 οὐδ᾽ ὡς ἕτεροί τινες λέγουσιν, οἷον A. τε καὶ Anu. ὃ Ἀβδηρίτης, εὔλογα τὰ συμβαίνοντα" Bao γὰρ εἶναι τὰ πρῶτα μεγέϑη πλήϑει μὲν ἄπειρα, μεγέ- ϑει δὲ ἀδιαίρετα, χαὶ οὔτ᾽ ἐξ ἑνὸς πολλὰ γίγνεσϑαι οὔτε ἐκ πολλῶν ἕν, ἀλλὰ τῆι τούτων συμπλοκῆι χαὶ περιπαλάξει [so Simpl. d. caelo 609, 25 DE (vgl. Demokrit ec. 55 B fr. 168): ἐπαλλάξει oder περιπλέξει die Hdss. ἃ. Arist. 1. τρῦπον

γάρ τινὰ καὶ οὗτοι πάντα τὰ ὄντα ποιοῖσιν ἀριϑμοὺς χαὶ ἐξ ἀριϑμῶν" zul γὰρ εἰ μὴ σαφῶς δηλοῦσιν, ὅμως τοῦτο βούλονται λέγειν. καὶ πρὸς τούτοις, ἐπεὶ διαφέρει τὰ σώματα σχήμασιν, ἄπειρα δὲ τὰ σχήματα, ἄπειρα καὶ τὰ ἁπλᾶ σώματά φασιν εἶναι. ποῖον δὲ zul τί δχάστου τὸ σχῆμα τῶν στοιχείων, οὐϑὲν ἐπιδιώρισαν, ἀλλὰ μόνον τῶι πυρὶ τὴν σφαῖραν ἀπέδωκαν" ἀέρα ὁὲ χαὶ ὕδωρ καὶ τάλλα μεγέϑει καὶ μικρότητι διεῖλον, ὡς οὐσαν αὐτῶν τὴν φύσιν οἷον πανσπερμίαν πάντων τῶν στοιχείων.

10. — — T 2. 800} 8 διὸ χαὶ “ευχίππωι καὶ Δημοχρίτωι τοῖς λέγουσιν ἀεὶ χινεῖσϑαι τὰ πρῶτα σώματα ἔν τῶι χενῶι zal τῶι ἀπείρωι, λεχτέον τίνα κίνησιν χαὶ τίς ἡ κατὰ φύσιν αὐτῶν κίνησις. SIMPL. 2. d. St. 583, 20 ἔλεγον ἀεὶ χινεῖσϑαι τὰ πρῶτα χατ᾽ αὐτοὺς σώματα, τουτέστι τὰς ἀτόμους, ἐν τῶι ἀπείρωι χενῶι βίαι.

17. Herm. irris. 12 [D. 654] ταῦτα γάρ τοι πάντα ὃ A. Angov ἡγούμενος ἀρχὰς εἶναί φῆσι τὰ ἄπειρα καὶ ἀ(ζει)κίνητα καὶ Ehayıora' χαὶ τὰ “μὲν λεπτο- μερῆ ἄνω χωρήσαντα πῦρ καὶ ἀέρα γενέσϑαι, τὰ δὲ παχυμερῆ χάτω ὑποστάντα ὕδωρ καὶ γῆν.

18. Arısr. Metaph. A 6. 1011} 31 διὸ ἔνιοι ποιοῦσιν ἀεὶ ἐνέργειαν οἷον A. καὶ Πλάτων᾽ ἀεὶ γὰρ εἶναί φασι κίνησιν. ἀλλὰ διὰ τί χαὶ τίνα [näml. κίνησιν], οὐ λέγουσιν οὐδ᾽, εἰ ὡδὶ (7) od, τὴν αἰτίαν.

19. — de caelo Α 1. 215} 29 εἰ δὲ μὴ συμεχὲς τὸ πᾶν, ἀλλ᾽ ὥσπερ λέγει Δημόχριτος χαὶ A. διωρισμένα τῶι χεγνῶι, μίαν ἀναγκαῖον εἶναι πάντων τὴν κίνησιν». διώρισται μὲν γὰρ τοῖς σχήμασιν" τὴν δὲ φύσιν εἶναί φασιν αὐτῶν μίαν ὥσπερ ἂν εἰ χρυσὸς ἕχαστον ein κεχωρισμένος. phys. A 6. 2132 27 08 0° ἄνϑρωποι βούλονται κενὸν εἶναι διάστημα, ἐν ὧι μηδέν ἔστι σώμα αἰσϑητόν" οἰόμενοι δὲ τὸ ὃν ἅπαν εἶναι σῶμά φασιν, ἐν ὧι ὅλον μηδέν ἔστι, τοῦτ᾽ εἶναι κενόν. διὸ τὸ πλῆρες ἀέρος χενὸν εἶναι. οὔχουν τοῦτο δεῖ δεικνύναι, ὅτι ἔστι τι ὃ ἀήρ [wie Anaxagoras s. oben 318, 42], ἀλλ᾽ ὅτι οὐχ ἔστι διάστημα ἕτερον τῶν “σωμάτων οὔτε χωριστὸν οὔτε ἐνεργείαι ὃν, ὃ διαλαμβάνει τὸ πᾶν σώμα, ὥστ᾽ εἶναι μὴ συνεχές, καϑάπερ λέγει Anuoxoırog καὶ A. καὶ [218] ἕτεροι πολλοὶ τῶν “Φυσιολόγων, ἢ χαὶ εἴ τι ἔξω τοῦ παντὸς σώματός ἔστιν ὄντος συνεχοῦς. οὗτοι μὲν οὖν οὐ χατὰ ϑύρας πρὸς τὸ πρόβλημα ἀπαντῶσιν, ἀλλ᾽ οἵ φάσκοντες εἶναι Inäml, τὸ κενόν) μᾶλλον. λέγουσι δ᾽ ἕν μὲν (1) ὅτι κίνησις N κατὰ τόπον οὐχ ἂν εἴη (αὕτη δ᾽ ἐστὶ φορὰ χαὶ αὔξησις). it ἕνα μὲν οὖν τρόπον ἐχ τούτων δειχνύουσιν ὅτι ἔστι τι κενόν. ἄλλον δ᾽ (2) ὅτι φαίνεται ἔνια συνιόντα χαὶ πιλούμενα... ἔτι δὲ (8) χαὶ ἡ αὔξησις δοχεῖ πᾶσι γίγνεσϑαι διὰ κενοῦ.. - μαρτύριον δὲ χαὶ (4) τὸ περὶ τῆς τέφρας ποιοῦνται, ἢ δέχεται ἴσον ὕδωρ ὅσον τὸ ἀγγεῖον τὸ χενόν. 1-- ὃ giebt Gomperz Gr. [2.1 1282 ἔ, dem L., 4 dem Demokrit.

20. SIMPL. phys. 648,12... οἱ περὶ Δημόχριτον καὶ “εύχιππον ἔλεγον, οὐ μόνον ἐν τῶι κόσμωι χενὸν εἶναί τι λέγοντες, ἀλλὰ καὲ ἔξω τοῦ κόσμου.

21. Axt. ἘΠ 1,8'[D..327) 44. Anuoxgırog ᾿Επίχουρος ἀπείρους κόσμους ἐν τῶι ἀπείρωι κατὰ πᾶσαν περιαγωγύν. SIMPL. de caelo p- 202, 16 A. δὲ καὶ Δημόκριτος ἀπείρους τῶι πλήϑει τοὺς χόσμους ἐν ἀπείρωι τῶι χενῶι zul ἐξ ἀπείρων τῶι πλήϑει τῶν ἀτόμων συνίστασϑαί φησι.

22. Arr. II 2,2 [D. 829] 4. καὶ Δημόκριτος “σφαιροειδῆ τὸν χόσμον. 3,2 [D. 330] A. δὲ zul Δημόκριτος χαὶ Ἐπίκουρος οὐτ᾽ ἔμψυχον οὔτε προνοίαι διοιχεῖσϑαι, φύσει δέ τινι ἀλ όγωι, ἐκ τῶν ἀτόμων συνεστῶτα [näml. τὸν χοσμογ]. 4,6 [D. 331] ᾿ἀναξίμανδρος... A. φϑαρτὸν τὸν χόσμον.

23. Art. 17,2 [D. 336] A. zei Δημόχριτος χιτῶνα χύχλωι χαὶ ὑμένα περιτείνουσι τῶι κόσμωι διὰ τῶν ἀγκιστροειδῶν ἀτόμων συμπεπλεγμένον. Vgl. τειχέων χκιϑῶνες Herodot. VII 139.

24. — 14 [D. 289; Usen. Epicur. fr. 308] 6 τοίνυν χόσμος συνέστη περι- χεχλασμένωι σχήματι ἐσχηματισμένος τὸν τρόπον τοῦτον τῶν ἀτόμων σωμάτων ἀπρονόητον καὶ τυχαίαν ἐχόντων τὴν κίνησιν συνεχῶς τε zul τάχιστα zıvov- μένων, εἰς τὸ αὐτὸ πολλὰ σώματα συνηϑροίσϑη χαὶ διὰ τοῦτο ποικιλίαν ἔχοντα χαὶ σχημάτων zul μεγεϑῶν. ἀϑροιζομένων δ᾽ ἐν ταὐτῶι τούτων τὰ μὲν ὅσα μείζονα ἦν καὶ βαρύτερα πάντως ὑπεχάϑιζεν: ὅσα δὲ μικρὰ καὶ περιφερῆ καὶ λεῖα zul εὐόλισϑα, ταῦτα καὶ ἐξεϑλίβετο χατὰ τὴν σύνοδον τῶν ἀτόμων εἴς τε τὸ μετέωρον ἀνεφέρετο. ὡς δ᾽ οὖν ἐξέλειπε μὲν 7 πληκτιχὴ δύναμις μετεωρίξουσα οὐχέτι τε ἦγεν ἢ πληγὴ πρὸς τὸ μετέωρον, ἐχωλύετο δὲ ταῦτα κάτω φέρεσϑαι, ἐπιέζετο πρὸς τοὺς τόπους τοὺς δυναμένους δέξασϑαι" οὗτοι δὲ ἦσαν οἱ πέριξ, καὶ πρὸς τούτοις τὸ πλῆϑος τῶν σωμάτων περιεκλᾶτο. περιπλεχόμενά τε ἀλλήλοις χατὰ τὴν περίχλασιν τὸν οὐρανὸν ἐγέννησε. τῆς δ᾽ αὐτῆς ἐχόμεναι φύσεως αἱ ἄτομοι ποικίλαι οὖσαι, καϑὼς εἴρηται, πρὸς τὸ μετέωρον ἐξωϑούμεναι τὴν τῶν ἀστέρων φύσιν ἀπετέλουν. τὸ δὲ πλῆϑος τῶν ἀναϑυμιωμένων σωμάτων ἔπληττε τὸν ἀέρα καὶ τοῦτον ἐξέϑλιβε. πνευ- ματούμενος δὲ οὗτος χατὰ τὴν κίνησιν καὶ συμπεριλαμβάνων τὰ ἄστρα συμ- περιῆγεν αὐτὰ καὶ τὴν νῦν περιφορὰν αὐτῶν μετέωρον ἐφύλαττε᾽ χἄπειτα ἐκ μὲν τῶν ὑποχαϑιζόντων ἐγεννήϑη ἢ γῆ, ἐκ δὲ τῶν μετεωριζομένων οὐρανός, πῦρ, ἀήρ. πολλῆς δὲ ὕλης ἔτι περιειλημμένης ἐν τῆι γῆι πυχνουμένης τε ταύτης χατὰ τὰς ἀπὸ τῶν πνευμάτων πληγὰς καὶ τὰς ἀπὸ τῶν ἀστέρων αὔρας προσεϑλίβετο πᾶς ὃ μιχρομερὴς σχηματισμὸς ταύτης zul τὴν ὑγρὰν φύσιν ἐγέννα᾽ ῥευστικῶς δὲ αὕτη διαχειμένη χατεφέρετο πρὸς τοὺς κοίλους τόπους χαὶ δυναμένους χωρῆσαί τε καὶ στέξαι, ἢ καϑ' αὑτὸ τὸ ὕδωρ ὑποστὰν ἐχοίλαινε τοὺς ὑποχειμένους τόπους" τὰ μὲν οὖν χυριώτατα μέρη τοῦ κόσμου τὸν τρόπον τοῦτον ἐγεννήϑη. Die aus Epikureischer Quelle geflossene Kos- mogonie hat Rohde Kl. Schr. 1209! mit Wahrscheinlichkeit auf den Meyag διά- xoouoc zurückgeführt (vgl. Emped. A 49. 66 S. 169, 26. 171, 34). Epikur be- rücksichtigt den M. dıax. deutlich ep. I [Diog. X 8S—90 p. 37,7 Us.] χόσμος ἐστὶ περιοχή τις οὐρανοῦ ἄστρα TE χαὶ γῆν χαὶ πάντα τὰ φαινόμενα περι- ἔχουσα anorounvf[vgl. Α 1 5. 866, 11] ἔχουσα ἀπὸ τοῦ ἀπείρου καὶ λήγουσα ἢ ἐν περιαγομένωι ἢ ἐν στάσιν ἔχοντι χαὶ στρογγύλην n τρίγωνον [vgl. oben 8.33 6. 6] 7) οἵαν δήποτε περιγραφήν... ὅτι δὲ καὶ τοιοῦτοι χόσμοι εἰσὶν ἄπειροι τὸ πλῆϑος, ἔστι χαταλαβεῖν, καὶ ὅτι ὃ τοιοῦτος δύναται κόσμος γίνεσϑαι χαὶ ἐν χόσμωι καὶ μεταχοσμίωι ὃ λέγομεν μεταξὺ χόσμων διάστημα ἐν πολυ- χένωι τόπωι καὶ οὐχ ἐν μεγάλωι καὶ εἰλιχρινεῖ κεν ῶι, καϑάπερ τινές φασιν, ἐπιτηδείων τινῶν σπερμάτων ῥυέντων ἀφ᾽ ξνὸς χοσμου 7 μεταχοσμίου ἢ καὶ ἀπὸ πλειόνων κατὰ μικρὸν προσϑέσεις TE καὶ διαρϑρώσεις καὶ μεταστάσεις ποιούντων ἐπ᾽ ἄλλον τόπον... οὐ γὰρ ἀϑροισμὸν δεῖ μόνον γενέσϑαι οὐδὲ ὁῖνον ἐν ὧι ἐνδέχεται κόσμον γίνεσϑαι κενῶι κατὰ τὸ δοξαζόμενον ἐξ ἀνάγκης, αὐὔξεσϑαί τε ἕως ἂν ἑτέρωι προσχρούσηι, χκαϑάπερ τῶν φυσιχῶν κα- λουμένων φησί τις. τοῦτο γὰρ μαχόμενόν ἐστι τοῖς φαινομένοις.

25. --- III, 10 [D. 369] Δ. πυρὸς ἐναποληφϑέντος νέφεσι παχυτάτοις ἔχπτω- σιν ἰσχυρὰν βροντὴν ἀποτελεῖν ἀποφαίνεται. Anders Demokrit, vgl. c. 55 A 93.

26. — — 10 περὲ σχήματος γῆς $ 4 [D. 377] A. τυμπανοειδῆ. Anders Demokrit, vgl. c. 55 A 94.

4,7, Ὁ... 13,1 ID. παρεχπεσεῖν τὴν γῆν εἰς τὰ μεσημβρινὰ μέρη διὰ τὴν ἐν τοῖς μεσημβρινοῖς ἀραιότητα, ἅτε δὴ πεπηγότων τῶν βορείων διὰ τὸ χατεψῦχϑαι τοῖς χρυμοῖς, τῶν δὲ ἀντιϑέτων πεπυρωμένων, Vgl. Α1 S. 357,2. Anders Demokrit, vgl. c. 55 A 96.

28. Arıst. de anima A 2 4048 1 Δημόκχριτος μὲν" πῦρ τι χαὶ ϑερμὸν φησιν αὐτὴν εἶναι [näml. τὴν wog)‘ ἀπείρων γὰρ ὄντων σχημάτων καὶ ἀτό- κων [τὰ σφαιροειδῆ πῦρ καὶ ψυχὴν λέγει οἷον ἐν τῶι ἀέρι τὰ χαλούμενα ξύ- σματα ἃ φαίνεται ἐν ταῖς διὰ τῶν ϑυρίδων ἀκτῖσιν, ὧν] τὴν μὲν πανσπερμίαν στοιχεῖα λέγει τῆς ὅλης φύσεως (ὁμοίως δὲ χαὶ A.)' τούτων δὲ τὰ σφαιροειδῆ ψυχήν, διὰ τὸ μάλιστα διὰ παντὸς δύνασϑαι διαδύνειν τοὺς τοιούτους ὁυ σμοὺς χαὶ κινεῖν τὰ λοιπὰ κινούμενα χαὶ αὐτά, ὑπολαμβάνοντες τὴν ψυχὴν εἶναι τὸ παρέχον τοῖς ζώιοις τὴν κίνησιν. διὸ χαὶ τοῦ ζῆν ὅρον εἶναι τὴν ἀναπνοήν. συνάγοντος γὰρ τοῦ περιέχοντος τὰ σώματα καὶ ἐκϑλίβοντος τῶν σχημάτων τὰ παρέχοντα τοῖς ζώιοις τὴν κίνησιν διὰ τὸ μηδ᾽ αὐτὰ ἠρεμεῖν μηδέποτε, βοήϑειαν γίγνεσϑαι ϑύραϑεν ἐπεισιόντων ἄλλων τοιούτων ἐν τῶι ἀναπνεῖν" χωλύειν γὰρ αὐτὰ καὶ τὰ ἐνυπάρχοντα ἐν τοῖς ζωιοις ἐχκρίνεσϑαι, συνανείρ- yovra τὸ συνάγον χαὶ πηγνύον᾽ καὶ ζῆν δὲ ἕως ἂν δύνωνται τοῦτο ποιεῖν. Die antike Glosse τὰ σφαιροειδὴ -- ἀχτῖσιν benutzt das 217 folgende Beispiel der ξύσματα (8. oben $. 289, 28). Art. IV 3,7 [D.388] A. ἐχ πυρὸς εἶναι τὴν ψυχήν.

29. Aer. IV 18,1 [Ὁ. 403] A., Δημόκριτος, Ἐπίχουρος χατὰ εἰδώλων εἴσχρισιν οἴονται τὸ ὁρατικὸν συμβαίνειν πάϑος. ALEx. de sensu p. 24, 14 λέγει γὰρ Δημόκριτος τὸ ὁρᾶν. εἶναι τὸ τὴν ἔμφασιν τὴν ἀπὸ τῶν δρωμένων δέχεσϑαι" ἔστι δὲ ἔμφασις τὸ ἐμφαινόμενον εἶδος ἐν τῆι χκόρηι, ὁμοίως δὲ καὶ. ἐν τοῖς ἄλλοις τῶν διαφανῶν, ὅσα οἷά τε τὴν ἔμφασιν φυλάττειν ἐν αὑτοῖς. ἡγεῖται δὲ αὐτὸς TE χαὶ πρὸ αὐτοῦ A. καὶ ὕστερον δὲ οἱ περὶ τὸν Ἐπί- χουρον εἰδωλά τινα ἀπορρέοντα ὁμοιόμορφα τοῖς ap ὧν ἀπορρεῖ (ταῦτα δέ ἐστι τὰ δρατά) ἐμπίπτειν τοῖς τῶν ὁρώντων ὀφϑαλμοῖς καὶ οὕτως τὸ δρᾶν γίνεσθαι. ὅθ, 12 εἰδωλα γάρ τινα ὁμοιόμορφα ἀπὸ τῶν δρωμένων συνεχῶς ἀπορρέοντα zul ἐμπίπτοντα τῆι ὄψει τοῦ δρᾶν ἠιτιῶντο. τοιοῦτοι δὲ ἦσαν οἵ τε περὶ Asvxınnov καὶ Δημόκριτον, οἱ χαὶ ἐκ τῆς τῶν ἀοράτων διὰ μι- κρότητα παραϑέσεως τὴν τῶν μεταξὺ χ χρωμάτων φαντασίαν ἐποίουν.

30. Art. IV 8,5 [D. 394] A. Δημόκριτος τὰς αἰσϑήσεις χαὶ τὰς νοήσεις ἑτεροιώσεις εἶναι τοῦ σώματος. 8,10 A., Δημόκριτος, Enixovgos τὴν αἴσϑησιν καὶ τὴν νόησιν γίνεσϑαι εἰδώλων ἔξωϑεν προσιόντων. μηδενὶ γὰρ ἐπιβάλλειν μηδετέραν χωρὶς τοῦ προσπίπτοντος.

81. -- — 14,2 [D. 406] A., Anuoxgırog, ᾿Επίχουρος τὰς κατοπτρικὰς ἐμφάσεις γίνεσϑαι zur’ εἰδώλων ἐνστάσεις, ἅτινα φέρεσϑαι μὲν ἀφ᾽ ἡμῶν, συνίστασϑαι δὲ ἐπὶ τοῦ κατόπτρου κατ᾽ ἀντεπιστροφῆν.

82. — -- 9, 8 [D. 397) οἱ μὲν ἄλλοι φύσει τὰ αἰσϑητά, A. δέ, Δημόχριτος χαὶ Διογένης νόμωι, τοῦτο δ᾽ ἐστὶ δόξηι καὶ πάϑεσι τοῖς ἡμετέροις. μηδὲν δ᾽ εἶναι ἀληϑὲς μηδὲ χαταληπτὸν ἐχτὸς τῶν πρώτων στοιχείων, ἀτόμων zul χενοῦ. ταῦτα γὰρ εἶναι μόνα φύσει, τὰ δ᾽ ἐκ τούτων ϑέσει καὶ τάξει χαὶ σχήματι διαφέροντα ἀλλήλων συμβεβηκότα.

33, ErıpHan. adv. haer. III 2,9 [D. 590] A. ὃ Μιλήσιος, κατὰ δέ τινας ᾿Ελεάτης, καὶ οὗτος ἐριστικός. ἐν ἀπείρωι zal οὗτος τὸ πᾶν ἔφη εἶναι, κατὰ φαντασίαν δὲ καὶ δόχησιν τὰ πάντα γίνεσϑαι χαὶ μηδὲν χατὰ ἀλήϑειαν, ἀλλ᾽ ovrw φαίνεσϑαι κατὰ τὴν ἐν τῶι ὕδατι κώπην.

364 54. LEUKIPPOS. A. 34—37. LEHRE. B. FR. 1.

34. Arr. V 25 (ποτέρου ἐστὶν ὕπνος καὶ ϑάνατος, ψυχῆς ἢ σώματος") ὃ 3 [D. 437] “εύκιππος F οὐ μόνον [ὕπνον σώματος γίνεσϑαι, F ἀλλὰ κράσει [ἀπο- κρίσει) τοῦ λεπτομεροῦς πλείονι τῆς εἰσχρίσεως τοῦ ψυχικοῦ ϑερμοῦ᾽ ( οὗ) τὸν πλεονασμὸν αἴτιον ϑανάτου᾽ ταῦτα δὲ εἶναι πάϑη σώματος, οὐ ψυχῆς (). Vgl. A 28.

35. — Υ 4,1 [D. 417] 4. καὶ Ζήνων σῶμα [näml. εἶναι τὸ σπέρμα]: ψυχῆς γὰρ εἶναι ἀπόσπασμα.

36. — — T (πῶς ἄρρενα γεννᾶται zul ϑήλεα ) ὃ ὕ ἃ [D. 420] A. διὰ τὴν παραλλαγὴν τῶν μορίων καϑ᾽ ἣν ὃ μὲν καυλόν, ἡ δὲ μήτραν ἔχει" τοσοῦτον 10 γὰρ μόνον λέγει. Anders Demokritos c. 55 A 148.

37. Crem. Strom. II 129 p.497 P. vol μὴν “ύχος ὁ Περιπατητιχὸς τὴν ἀληϑινὴν χαρὰν τῆς ψυχῆς τέλος ἔλεγεν εἶναι, ὡς Asvxınog [? Δεύχιππος] τὴν ἐπὶ χαλοῖς. Vgl. Demokrit c. ὅδ Β fr. 207.

15 AEYKIHIHOY MEIAS AIAKOZIMO2. Vgl. c.55 A 33 (Tetral. IL IV); B fr. 5.

Die Schriften der älteren Abderiten scheinen im vierten Jahrh. bereits ohne Unterschied der Verf. in einem Corpus Democriteum vereinigt gewesen zu sein. Aristoteles und Theophrast wussten wohl durch mündliche Tradition

20 der Schule etwas über den Stifter. Auch konnte vermutlich aus der Klage wegen Plagiats, die Demokrit im Mıxoos diexoouos gegen Anaxagoras erhob [s. cc. 55 B5], die Autorschaft des Leukippos für den Μέγας διάχοσμος und Περὶ νοῦ festgestellt werden. Vgl. A 2.24, c.55 An.1 $40n.2.14.

1 AcHıLL. isag. 1, 13 (aus Eudoros) [vgl. 5. 321, 3] τοὺς ἀστέρας

3 δὲ ζῶια εἶναι οὔτε AvaSaydgaı οὔτε Anuoxgirwı ἐν τῶι Meya- λωι διαχόσμωι δοχεῖ.

Weitere Citate sind nicht erhalten, doch sind Termini wie ἄτομοι, vaora, μέγα χενόν, δυσμός, διαϑιγή, τροπή, πδρὲσπ ά- λαξις, δῖνος ἃ. Α. aus den doxogr. Excerpten nachweisbar.

30 JIEPI NOY. S. A 28ff. Ὁ 55 A 33. 2 Aer. 125,4 [Ὁ. 321] 4. πάντα κατ᾽ ἀνάγχην τὴν δ᾽ αὐτὴν ὑπάρχειν εἱμαρμένην. λέγδι γὰρ ἐν τῶι Περὶ νοῦ"

1. In der Gr. Welt. war geleugnet, dass die Gestirne lebende Wesen seien.

Atomistische Termini daraus: Atome, Massive (= Atome), die Weltenleere, Gestalt, gegenseitige Berührung (d. h. Reihenfolge), Lage, Verflechtung, Wirbel u. 4.

54. LEUKIPPOS. B. Fr. 2. 55. DEMOKRITOS. A. 1. LEBEN. 365

2 οὐδὲν χρῆμα μάτην ylveraı, ἀλλὰ πάντα Ex λόγου u ‚€ 2 > r te χαὶ ὑπ᾿ ἀνάγκης.

2. Kein Ding entsteht ohne Ursache, sondern alles aus einem δ6-

5 stimmten Grunde und unter dem Drucke der Notwendigkeit.

Amudxgırog Ἡγησιστράτου, οἱ δὲ ᾿΄ϑηνοχρίτου, τινὲς Jaua- 34 olsızcov ᾿Αβδηρίτης ἤ, ὡς ἔνιοι, Πιλήσιος |vgl. oben S. 866, 5]. οὗτος μάγων τινῶν διήχουσε χαὶ Χαλδαίων, Ξέρξου τοῦ βασιλέως τῶι πτατρὶ αὐτοῦ ἐπιστάτας χαταλιτίόντος, ἡνίχα ἐξενίσϑη rag’ αὐτῶι, χαϑά φησι χαὶ Ἡρόδοτος [Roman nach VIII 120. VII 27, vgl. 5.369,42] παρ᾽ ὧν τά re τιδρὶ ϑεολογίας χαὶ ἀστρολογίας ἔμαϑεν ἔτι σταῖς ὦν. ὕστερον δὲ “Τευχίπττωιν παρέβαλε χαὶ ᾿Αναξαγόραι χατά τινας, ἔτεσιν ὧν αὐτοῦ νεώτερος Terragdxovra |Apollodoros fr. 47 Ὁ Jacoby]. Φαβωρῖνος δὲ φησιν ἐν Παντοδαττῆι ἱστορίαι [ἘῊ6. III 582 fr. 33] λέγειν Anusxgırov τιδρὶ ᾿ναξαγόρου, ὡς οὐχ δἴησαν αὐτοῦ αἱ δόξαι αἵ ve περὶ ἡλίου καὶ σελήνης, ἀλλ᾽ ἀρχαῖαι, τὸν δὲ ὑφηιρῆσϑαι. διασύρειν τὲ αὐτοῦ τὰ “τδρὶ τῆς διαχοσμή- 35 σξως χαὶ τοῦ γοῦ, ἐχϑρῶς ἔχοντα πρὸς αὐτόν, ὅτι δὴ μὴ προσή- χατοὸ αὐτόν. πῶς οὖν χατά τινας ἀχήχοεδν αὐτοῦ;

φησὶ δὲ “ημήτριος ἐν Ὁμωνύμοις χαὶ ᾿Αντισϑένης ἐν Ζια- δοχαῖς [FHG. III 183 n.] ἀποδημῆσαι αὐτὸν χαὶ εἰς Alyvrcrov πρὸς τοὺς ἱερέας γεωμετρίαν μαϑησόμενον χαὶ πρὸς Χαλδαίους εἰς τὴν Περσίδα χαὶ εἰς τὴν Ερυϑρὰν ϑάλασσαν γενέσϑαι. τοῖς τε Γυμ- γοσοφισταῖς φασί τινες συμμῖξαι αὐτὸν ἐν ᾿Ινδίαι χαὶ εἰς AlYıo- πίαν ἐλϑεῖν. τρίτον τε ὄντα ἀδελφὸν γείμασϑαι τὴν οὐσίαν" xai οἱ μὲν τελείους φασὶ τὴν ἐλάττω μοῖραν ἑλέσϑαι τὴν ἐν ἀργυρίωι, χρείαν ἔχοντα (διὰ To) ἀποδημῆσαι τοῦτο [τούτου Reiske] χἀχεί- γων δολίως ÜNOTTEVOAVTWV. ὁ δὲ 4“]ημήτριος ὑπὲρ ἑχατὸν τά- 88 λαντά φησιν elvaı αὐτῶι τὸ μέρος, ἃ πάντα χαταναλῶσαι. λέγει δὲ ὅτι τοσοῦτον ἦν φιλότπτονος ὥστε τοῦ σπτεριχήσιου δωμάτιόν τι ἀποτεμόμενος χατάχλειστος NV’ nal ποτε τοῦ πατρὸς αὐτοῦ χερὸς ϑυσίαν βοῦν ἀγαγόντος χαὶ αὐτόϑι προσδήσαντος, ἱχανὸν χρόνον

un γνῶναι, ἕως αὐτὸν ἐχεῖνος διαναστήσας πιροφάσει τῆς ϑυσίας χαὶ τὰ περὶ τὸν βοῦν διηγήσατο. “δοχεῖ δέ, φησί, χαὶ ᾿2“ϑήναζε ἐλϑεῖν χαὶ μὴ σπουδάσαι γνωσθῆναι δόξης χαταφρονῶν. χαὶ εἰ- δέναι μὲν Σωχράτη, ἀγνοεῖσθαι δὲ ὑπο αὐτοῦ" “ἦλθον γάρ, φησίν, εἰς ᾽'4ϑήνας καὶ οὔτις μὲ ἔγνωχεν [fr. 116]”.

("elrceg οἱ ᾿Αντερασταὶ Πλάτωνός εἰσι, φησὶ Θρασύλος, οὗτος 37

ἂν Ein ὃ παραγενόμενος ἀνώνυμος, τῶν 7reol Οἰνοπίδην χαὶ ᾿να- ξαγόραν ἕτερος, ἐν τῆι πρὸς Σωχράτην ὁμιλίαι διαλεγόμενος τιερὶ φιλοσοφίας, ὧι, φησίν, ὡς τιεντάϑλωι ἔοιχεν ὅ φιλόσοφος |Anterast. p. 1864. καὶ ἦν ὡς ἀληϑῶς ἐν φιλοσοφίαι πένταϑλος" τὰ γὰρ φυσικὰ χαὶ τὰ ἠϑικὰ ζἤσχητοΣ, ἀλλὰ χαὶ τὰ μαϑηματιχὰ χαὶ τοὺς ἐγχυχλίους λόγους, χαὶ περὶ τεχνῶν πτᾶσαν εἶχεν Eurceigiav. τού- του ἐστὶ χαὶ τὸ “λόγος ἔργου σκιή᾽ [fr. 145]).. 4ημήτριος δὲ ὁ Φαληρεὺς ἐν τῆι Σωχράτους ἀπολογέαι [610 FHG. II 368] μηδὲ ἐλθεῖν φησιν αὐτὸν εἰς ᾿Αϑήνας. τοῦτο δὲ χαὶ μεῖζον, εἴγε το- σαύτης πόλεως ὑτιερεφρόνησεν, οὐχ ἔχ τόπου δόξαν λαβεῖν βουλό- uevog, ἀλλὰ τόπωι δόξαν σπιεριϑεῖναι σπιροδλόμενοο. (δῆλον δὲ xdx τῶν συγγραμμάτων οἷος ἦν. δοχεῖ δέ, φησὶν ὅ Θρασύλος, ζηλωτὴς γεγονέναι τῶν Πυϑαγορικῶν᾽ ἀλλὰ χαὶ αὐτοῦ τοῦ Πυϑα- γόρου μέμνηται, ϑαυμάζων. αὐτὸν ἐν τῶι ὁμωνύμωι συγγράμματι [5. BI1]. πάντα δὲ δοχεῖν πταρὰ τούτου λαβεῖν χαὶ αὐτοῦ δ᾽ ἂν ἀχηχοέναι, δὲ μὴ τὰ τῶν χρόνων ἐμάχετο. πάντως μέντοι τῶν Πυϑαγορικῶν τινος ἀχοῦσαί φησιν αὐτὸν Γλαῦχος ὃ “Ρηγῖνος, κατὰ τοὺς αὐτοὺς χρόνους αὐτῶι γεγονώς. φησὶ δὲ χαὶ Arcoll60wg0g Κυζιχηνὸς Φιλολάωι αὐτὸν συγγεγονέναι).

ἤσχει δέ, φησὶν 6 Αντισϑένης |FHG. III 173 n.], καὶ ποιχίλως δοκιμάζειν τὰς φαντασίας, ἐρημάζων ἐνίοτε xal τοῖς τάφοις ἐν- διατρίβων. ἐλθόντα δή φησιν αὐτὸν ἐκ τῆς ἀποδημίας τα- 89 χδινότατα διάγειν, ἅτε πᾶσαν τὴν οὐσίαν χαταναλωχότα᾽ τρέ- φεσϑαί τὸ διὰ τὴν ἀπορίαν ἀπὸ τἀδελφοῦ 4αμάσου. ὡς δὲ rroosınav τινα τῶν μελλόντων εὐδοχίμησε, λοιττὸν ἐνθέου δό- Eng παρὰ τοῖς στλείστοις ἠξιώϑη. νόμου δὲ ὄντος τὸν ἀναλώ- σαντα τὴν πατρώιαν οὐσίαν μὴ ἀξιοῦσϑαι ταφῆς ἐν τῆι πατρίδι, φησὶν ὃ ᾿Αντισϑένης, συνέντα, μὴ ὑτυεύϑυνος γενηϑείη τερός τι- γων φϑονούντων Kal συχοφαντούντων, ἀναγνῶναι αὐτοῖς τὸν Meyav διάχοσμον, ὃς ἁπάντων αὐτοῦ τῶν συγγραμμάτων σπιροέχει" καὶ wevraxooloıg ταλάντοις τιμηϑῆναι" μὴ μόνον δέ, ἀλλὰ χαὶ χαλ- χαῖς εἰχόσι" nal τελευτήσαντα αὐτὸν δημοσίαι ταφῆναι; βιώσαντα ὑπὲρ τὰ ἑχατὸν ἔτη. ö δὲ 4ημήτριος |der Magnesier vgl. 40 Ζ. 28 -- 8 36] τοὺς συγγενέας αὐτοῦ φησιν ἀναγνῶναι τὸν Meyav

2 a (d c 7 a ν᾽ δ. ) διέχοσμον, ὃν μόνον ἑχατὸν ταλάντων τιμηϑῆναι. ταὐτὰ δὲ χαὶ

᾿Τριστόξενος δ᾽ ἐν τοῖς ἱστοριχοῖς ὑπομνήμασί [vgl. oben S. 276, 88] φησι Πλάτωνα ϑελῆσαι συμφλέξαι τὰ “]ημοχρίτου συγ- nn Örcdoa ἐδυνήϑη συναγαγεῖν, Awöxhav δὲ καὶ Κλεινίαν τοὺς Πυϑαγοριχοὺς χωλῦσαι αὐτόν, ὡς οὐδὲν ὄφελος" παρὰ πολλοῖς γὰρ εἶναι ἤδη τὰ βιβλία. χαὶ δῆλον δέ" πάντων γὰρ σχεδὸν τῶν ἀρχαίων μεμνημένος ὃ Πλάτων οὐδαμοῦ Amuoxgirov διαμνημονεύει, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἔνϑα ἀντειπεῖν τι αὐτῶι δέοι, δῆλον {ὅτι εἰδὼς ὡς γιρὸς τὸν ἄριστον αὐτῶι τῶν φιλοσόφων (ὃ ἀγὼν) ἔσουτο᾽ ὅν ye χαὶ Τίμων τοῦτον ἐπαινέσας τὸν τρόττον ἔχει |fr. 46]' οἷον “]ημόχριτόν τὸ πιερίφρονα, τοιμένα μύϑων, ἀμφίνοον λεσχῆνα μετὰ τιρώτοισιν ἀνέγνων.

γέγονε δὲ τοῖς χρόνοις, ὧς αὐτός φησιν ἐν τῶι ΠΠιχρῶι δια- 41

χόσμωι |fr. 5], νέος χατὰ πρεσβύτην ᾿ναξαγόραν, ἔτεσιν αὐτοῦ γεώτερος τετταράχοντα. συντετάχϑαι δέ φησι τὸν Mıxoöv διά- χοσμον ἔτεσιν ὕστερον τῆς ᾿Ιλίου ἁλώσεως τριάχοντα χαὶ ἕσταχο- σίοις. γεγόνοι δ᾽ ἄν, ὡς ὃ μὲν ᾿Απολλόδωρος ἐν Χρονικοῖς [ἴτ. 47 ἃ Jacoby], χατὰ τὴν ὀγδοηχοστὴν ὀλυμτιιάδα [460—457), ὡς δὲ Θρα- σύλος ἐν τῶι ἐπιιγραφομένωι Ta πρὸ τῆς ἀναγνώσεως τῶν Amuo- χρέτου βιβλίων, χατὰ τὸ τρίτον ἔτος τῆς ἑβδόμης xal ἑβδομηχο- στῆς ὀλυμπιάδος [410], ἐνιαυτῶν, φησί, σπιρεσβύτερος ὧν Σωχρά- τους. εἴη ἂν οὖν χατ᾽ ᾿Αρχέλαον τὸν ᾿ΑΙναξαγόρου μαϑητὴν χαὶ τοὺς περὶ Οἰνοπίδην" χαὶ γὰρ τούτου μέμνηται [8. 5. 239, 281.

μέμνηται δὲ χαὶ σπιδρὶ τῆς τοῦ ἑνὸς δόξης τῶν τήερὶ Παρμενίδην 42

χαὶ Ζήνωνα ὡς χατ᾽ αὐτὸν μάλιστα διαβεβοημένων, χαὶ Πρωτα- γόρου τοῦ Aßöngirov, ὃς ὡμολόγηται χατὰ Σωχράτην yeyovevau.

φησὶ δ᾽ ᾿ϑηνόδωρος [Zeller IIIa 6802] ἐν 7 Περιπιάτων, ἐλ- ϑόντος Insoxodrovg στιρὸς αὐτόν, κελεῦσαι χομισϑῆναι γάλα᾽ xal ϑεασάμενον τὸ γάλα eirreiv εἶναι αἰγὸς ττρωτοτόχου χαὶ uelalvng' ὅϑεν τὴν ἀχρίβειαν αὐτοῦ ϑαυμάσαι τὸν Insorgaenv. ἀλλὰ χαὶ χόρης ἀχολουϑούσης τῶι Ἱσιποχράτει Τὴ μὲν πρώτην ἡμέραι ἀσπάσασθαι οὕτω χαῖρε χόρη᾽, τῆι δ᾽ ἐχομένηι 'χαῖρε γύναι χαὶ ἦν ἡ χόρη τῆς νυχτὸς διεφϑαρμέγη.

τελευτῆσαι δὲ τὸν “ημόχριτόν φησιν “Ἕρμιτιστος [FHG. 1Π|48

43 fr. 29; vgl. zu A 28] τοῦτον τὸν τρόττον. ἤδη ὑπέργηρων ὄντα πρὸς τῶι χαταστρέφειν εἶναι. τὴν οὖν ἀδελφὴν λυπεῖσθαι ὅτι ἐν τῆι τῶν ϑεσμοφόρων ἑορτῆι μέλλοι τεϑνήξεσϑαι χαὶ τῆι ϑεῶι τὸ χαϑῆχον αὐτὴ οὐ ποιήσειν᾽ τὸν δὲ ϑαρρεῖν εἰπεῖν χαὶ χελεῦσαι αὑτῶι προσφέρειν ἄρτους ϑερμοὺς ὁσημέραι. τούτους δὴ ταῖς

dıol προσφέρων διεχράτησεν αὑτὸν τὴν ἑορτήν" Erreiön δὲ τταρῆ λ- ϑον αἱ ἡμέραι (τρεῖς δ᾽ ἦσαν), ἀλυπότατα τὸν βίον τυροήχατο, ὥς φησιν ὁ Ἵσπσιαρχος, ἐννέα πρὸς τοῖς ἑχατὸν ἔτη βιούς. ἡμεῖς ve eig αὐτὸν ἐν τῆι Παμμέτρωι τοῦτον ἐττονήσαμεν τὸν τρόπον" χαὶ τίς ἔφυ σοφὸς ὧδε, τίς ἔργον ἔρεξε τοσοῦτον ὅσσον ὁ ππαντοδαὴς ἤνυσε 4]ημόχριτος; ὃς Θάνατον παριόντα τρί᾽ ἤματα δώμασιν ἔσχεν χαὶ ϑερμοῖς ἄρτων ἄσϑμασιν ἐξένισεν.

δοχεῖ δὲ αὐτῶι trade‘ ἀρχὰς εἶναι τῶν ὅλων ἀτόμους χαὶ χε- 44.

γόν, τὰ δ᾽ ἄλλα πάντα νεγομίσϑαι [δοξάζεσθαι]. ἀπείρους re εἶναι χόσμους χαὶ γενητοὺς χαὶ φϑαρτούς. μηδέν τὲ ἐχ τοῦ μὴ ὄντος γίνεσθαι μηδὲ εἰς τὸ μὴ ὃν φϑείρεσϑαι. χαὶ τὰς ἀτόμους δὲ ἀπείρους εἶναι χατὰ μέγεϑος χαὶ πλῆϑος, φέρεσϑαι δ᾽ ἐν τῶι ὅλων δινουμένας, xal οὕτω πάντα τὰ συγχρίματα γεννᾶν, στῦρ, ὕδωρ, ἀέρα, γῆν᾽ εἶναι γὰρ xal ταῦτα ἐξ ἀτόμων τινῶν συστή- ματα ἅπερ εἶναι ἀπαϑῆ καὶ ἀναλλοίωτα διὰ τὴν στερρότητα. τόν τὸ ἥλιον χαὶ τὴν σελήνην ἐχ τοιούτων λείων χαὶ περιφερῶν ὄγχων συγχεχρίσϑαι, καὶ τὴν ψυχὴν ὁμοίως" ἣν χαὶ γοῦν ταὐτὸν

FF re ς - > > r 3 } elvaı. ὁρᾶν δ᾽ ἡμᾶς κατ᾽ εἰδώλων ἐμπτώσεις. πάντα ve xar 45

ἀνάγχην γίνεσϑαι, τῆς δίνης αἰτίας οὔσης τῆς γενέσεως πάντων, ἣν ἀνάγκην λέγει. τέλος δ᾽ εἶναι τὴν εὐθυμίαν, οὐ τὴν αὐτὴν οὖσαν τῆι ἡδονῆι, ὡς ἔνιοι παραχούσαντες ἐξεδέξαντο, ἀλλὰ xaF ἣν γαληνῶς καὶ εὐσταϑῶς ἡ ψυχὴ διάγει, ὑπτὸ μηδενὸς τα- ραττομένη φόβου ἢ δεισιδαιμονίας ἢ ἄλλου τινὸς πάϑους. χαλεῖ δ᾽ αὐτὴν χαὶ εὐεστὼ καὶ πολλοῖς ἄλλοις ὀνόμασι [vgl. fr. 8], ποιητὰ δὲ νόμιμα [ποιότητας δὲ νόμωι Zeller] εἶναι, φύσει δ᾽ ἀτόμους χαὶ χενόν. χαὶ ταῦτα μὲν αὐτῶι ἐδόχει. τὰ δὲ βιβλία αὐτοῦ. κελ.. 88 46---49: s. A 33.

γεγόνασι δὲ Amudxgıroı EE' πρῶτος αὐτὸς οὗτος, δεύτερος 49 Χῖος μουσιχὸς χατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον, τρίτος ἀνδριαντοποιός, οὗ μέμνηται ᾿Αντίγονος [8.10 Wilamowitz], τέταρτος regt τοῦ ἱεροῦ τοῦ ἐν ᾿Εφέσωι γεγραφὼς χαὶ τῆς πόλεως καὶ Σαμοϑράικχης, πέμ- χύτος ποιητὴς ἐτιιγραμμάτων σαφὴς χαὶ ἀνϑηρός, ἕχτος Ileoya- umvög ἀπὸ ὁητοριχῶν λόγων.

“]ημόχριτος Ἡγησιστράτου (οἱ δὲ Admvorgirov ἢ Aauaoir-

σου) γεγονὼς ὅτε χαὶ Σωχράτης ὃ φιλόσοφος χατὰ τὴν οζ ὀλυμ- πιάδα [472---469] (οἱ δὲ χατὰ τὴν τί [400---4δ 7) φασίν) ᾿1βδηρίτης

A. 1 (DIOG. IX 43—45. 49) LEBEN. 2—10, 369

&x Θράιχης φιλόσοφος, μαϑητὴς χατά τινας AvaSagögov χαὶ Asv- χέππτου, ὡς δέ τινες, καὶ μάγων καὶ Χαλδαίων Περσῶν. ἦλϑε γὰρ χαὶ εἰς Πέρσας καὶ ᾿Ινδοὺς χαὶ Alyvrrlovg χαὶ τὰ rag’ ἑχάστοις παιδεύϑη σοφά, εἶτα ἐπανῆλθε χαὶ τοῖς ἀδελφοῖς συνῆν “Hoo- δότωι χαὶ “Ιαμάστηι. ἦρξε δὲ ἐν ᾿Αβδήροις διὰ τὴν ἑαυτοῦ σο- play τιμηϑείς. μαϑητὴς δὲ αὐτοῦ διαφανὴς ἐγένετο Π]ητρόδωρος 6 Χῖος, οὗ πάλιν ἀχροαταὶ ᾿νάξαρχος xal “πτιοχράτης ö ἰατρός [so hier; vgl. A 10]. ἐπεχλήϑη δὲ Σοφία ὃ Amuöxgırog καὶ Γελα- σῖνος δὲ διὰ τὸ γελᾶν πρὸς τὸ χενόσπουδον τῶν ἀνϑρώτιων᾽ γνή- σια δὲ αὐτοῦ βιβλία εἰσὶ δύο, ὅ ve Π]έγας διάκοσμος καὶ τὸ Περὶ

φύσεως χόσμου. Eygae δὲ καὶ ἐπιστολάς. Aus Hesychios, folgen Excerpte aus Diogenes. 3. Arr. 13,16 [D. 285 vgl. n. Theodor.] 4. Δαμασίππου ᾿Αβδηρίτης κτλ.

4. Eusep. Chron. a) Cyrill. ο. Jul. Ip. 13 Spanh. ἑβδομηχοστῆι ὀλυμπιάδι [500 -407] φασὶ γενέσϑαι Amuoxzgırov καὶ Avasayogav φιλοσόφους φυσικοὺς ὁμοῦ τε καὶ Ἡράχλειτον τὸν ἐπίχλην σχοτεινόν [vgl. Hieron. a. Abr. 1517 — Ol. 70,1. 500; Armen. ἃ. Abr. 1514 = Ol. 69. 3. 502]; b) Akme: Cyrill. ὀγδοηκοστῆι ἕχτηι ὀλυμπιάδι [486 -- 488] γενέσϑαι φασὶ τὸν ᾿Αβδηρίτην Δημόχριτον, Ἐμπε- δοχλεά τε χαὶ Ἱπποχράτην χτλ., Arm. ἃ. A. 1681 [0]. 86, 2. 435] vgl. S. 111 n. 110; c) Tod Hier. a. Abr. 1616 [0]. 94, 4. 401], Armen. a. Abr. 1613 [Ol. 94,2. 403]; Chron. pasch. 317,5 4. τελευτᾶι ζήσας ἔτη ἑχατόν. Ol. 105, 2 [359].

5. Dion. XIV 11,5 περὶ δὲ τὸν αὐτὸν χρόνον [0]. 94, 1.404] χαὶ A. ὁ φιλόσοφος ἐτελεύτησε βιώσας ἔτη ἐνενήχοντα.

6. [Luc.] Macrob. 18 A. μὲ» ὃ ᾿Αβδηρίτης ἐτῶν γεγονὼς τεσσάρων zul ἑχατὸν ἀποσχόμενος τροφῆς ἐτελεύτα. CENSOR. 15,3 Democritum quoque Ab- deriten et Isocraten rhetorem ferunt prope ad id aetatis pervenisse quo Gorgian Leontinum, quem omnium veterum maxime senem fuisse et octo supra centum annos habuisse constat. Vgl. 8. 366, 39. 368, 3.

7. Arıst. meteor. B Τ (περὶ σεισμοῦ) p. 365° 17 ᾿ἀναξαγόρας τε γὰρ ὃ Κλαζομένιος καὶ πρότερος Αναξιμένης ὃ Μιλήσιος ἀπεφήναντο καὶ τούτων ὕστερος Δημόκριτος ὃ ᾿Αβδηρίτης. Anaxagoras von Demokrit gelobt s. 0. S. 323, 47, getadelt Demokr. fr. 5.

8. Sext. VII 389 πᾶσαν μὲν οὖν φαντασίαν οὐκ ἂν εἴποι τις ἀληϑῆ διὰ τὴν περιτροπήν, χαϑὼς ὃ τε A. χαὶ ὃ Πλάτων ἀντιλέγοντες τῶι Πρωταγόραι ἐδίδασχον [vgl. fr. 156].

9. Arm. VIII p. 3540 ἐν δὲ τῆι αὐτῆι ἐπιστολῆι [fr. 172 p. 153,2 Us] ὃ Enizovoog χαὶ Πρωταγόραν φησὶ τὸν σοφιστὴν EX φορμοφόρου καὶ ξυλοφόρου πρῶτον μὲν γενέσϑαι γραφέα Δημοχρίτου" ϑαυμασϑέντα δ᾽ ὑπ᾽ ἐχείνου ἐπὶ ξύλων τινὶ ἰδίαι συνϑέσει ἀπὸ ταύτης τῆς ἀρχῆς ἀναληφϑῆναι ὑπ᾽ αὐτοῦ καὶ διδάσχειν ἐν κώμηι τινὶ γράμματα, ἀφ᾽ ὧν ἐπὶ τὸ σοφιστεύειν ὁρμῆσαι. PHILOSTR. vit. sophist. 10 p. 13,1 Kayser. Πρωταγόρας δὲ ὁ ᾿Αβδηρίτης σοφιστὴς καὶ 4η- μοχρίτου μὲν ἀχροατὴς οἴχοι ἐγένετο, ὡμίλησε δὲ χαὶ τοῖς ἐκ Περσῶν μάγοις κατὰ τὴν Ξέρξου ἐπὶ τὴν Ἑλλάδα ἔλασιν. Vgl. 8. 365, 12.

10. Sup. 8. v. Ἱπποχράτης.... οὗτος μαϑητὴς γέγονε τὸ μὲν σιρῶτον τοῦ πατρός, μετὰ δὲ ταῦτα Ἡροδίχου τοῦ Σηλυβριανοῦ zul Τοργίου τοῦ Asov-

τίνου ῥήτορος καὶ φιλοσόφου, ὡς δέ τινες, Δημοχρίτου τοῦ ᾿Αβδηρίτου. ΕΝ βαλεῖν γὰρ αὐτῶι νέον πρεσβύτηι.

108. — 8. v. Διαγόρας... ὃν εὐφυᾶ ϑεασάμενος A. ὃ ᾿Αβδηρίτης ὠνή- σατο αὐτὸν δοῦλον ὄντα μυρίων ὁραχμῶν zul μαϑητὴν ἐποιήσατο. Vgl.n. 9. 10 und den Φρύγιος λόγος [B unechte fr. In. 6].

11. Var. Max. VIIIT ext. 4. Athenis autem conpluribus annis moratus omnia temporum momenta ad percipiendam et exercendam doctrinam conferens ignotus ilh urbi vieit, quod ipse quodam volumine lestatur. 8. Β fr. 116 (S. 366, 2).

12. StRAB. XV p. 703 [aus Megasthenes] ἐν de τῆι ὀρεινῆι Indiens] Σίλαν ποταμὸν εἶναι ὧι μηδὲν ἐπιπλεῖ. Anuoxgırov μὲν οὖν ἀπιστεῖν ἅτε πολλὴν τῆς ᾿Ασίας πεπλανημένον. χαὶ ᾿Αριστοτέλης δὲ ἀπιστεῖ.

13. Cıc. de fin. V 19, 50 qwid de Pythagora? quid de Platone aut de De- mocrito loquar? a qwibus propter discendi cupiditatem videmus ultimas terras esse peragratas.

14. Roman: PnıtLo de prov. Il13 p. 52 Aucher. [nach Anaxagoras wie n. 15) Democritus autem alter [neben Anaxagoras, vgl. oben 5. 308, 25] opulen- tus et possessor multorum, eo quod ortus esset ex illustri familia, desiderio sapientiae familiarissimae deditus caecam invisamque opulentiam quae pravis et vilibus tribui consuevit inhibuit; eam vero quae haud caeca est ac constans eo quod cum bonis solis assuescat acquisivit. propterea unwersas patriae leges dimovere visus est et quasi malus genius reputatus, ita ut periclitatus fuerit ne sepulero ipso privaretur ob legem apud Abderitas vigentem quae insepultum proiciendum statwebat qui patrias leges non observasset. id sane subeundum erat Democrito, nist misericordiam sortitus esset benignitate, quam ergo eum habuit Hippocrates Cous; aemulatores enim sapientiae inter se erant. porro exc suis operibus celebratis quod appellatur Magnus diacosmus centum, ut non- nulli dicunt adhuc amplius Attieis talentis ccc, aestimatum fuit. Vgl. A 1 39.40.

15. — de vita contenpl. p. 473 M. ’Avagayooav καὶ Δημόκριτον Ἕλληνες dudovow ὅτι φιλοσοφίας ἱμέρωι πληχϑέντες μηλοβότους [s. S. 308, 26] εἴασαν γενέσϑαι τὰς οὐσίας [daraus Clem. quis div. salv. 11 p. 941 P. Lact. Inst. II 28, 4 Orig. ὁ. Cels. ΠῚ 84] vgl. Dıio 54,2 p. 113,21 Arn. Ciıc. de fin. V 29, 87 [s. A. 169] Horar. ep. 112, 12 miramur, st Democriti pecus edit agellos culta- que, dum peregre est animus sine corpore velox.

16. Arı. V.H.IV 20 Δημόκριτον τὸν ᾿Αβδηρίτην λόγος ἔχει τά τε ἄλλα γενέσϑαι σοφὸν καὶ δὴ καὶ ἐπιϑυμῆσαι λαϑεῖν, zul ἐν ἔργωι ϑέσϑαι σφόδρα πάνυ τοῦτο. διὰ ταῦτα τοι καὶ πολλὴν ἐπήιει γῆν. ἧχεν οὖν πρὸς τοὺς Χαλδαίους χαὶ εἰς Βαβυλῶνα καὶ πρὸς τοὺς μάγους καὶ τοὺς σοφιστὰς τῶν ᾿Ινδῶν [vgl. 4 40,11. τὴν παρὰ τοῦ Aauaoinnov τοῦ πατρὸς οὐσίαν ἐς τρία μέρη »νεμηϑεῖσαν τοῖς ἀδελ- AR τοῖς τρισίν, τἀργύριον μόνον λαβὼν ἐφόδιον τῆς ὁδοῦ τὰ λοιπὰ τοῖς ἀδελφοῖς εἰασεν᾽ διὰ ταῦτα τοι zal Θεόφραστος [in Περὶ εὐδαιμονίας Ὁ] αὐτὸν ἐπήινει, ὅτι περιήιει κρείττονα ἀγερμὸν ἀγείρων Μενέλεω χαὶ Ὀδυσσέως [y 301. ὃ 80. 90]. ἐχεῖνοι μὲν γὰρ ἡλῶντο, αὐτόχρημα Φοινίχων ἐμπόρων μηδὲν διαφέροντες" χρή- ματα γὰρ ἤϑροιζον καὶ τῆς περιόδου καὶ τοῦ περίπλου ταύτην εἶχον τὴν πρόφασιν.

11. Ῥιαν. N. H. XVII 273 ferunt Demoeritum, qui primus intellexit ostenditque caeli cum terris societatem spernentibus hanc curam eius opulentissi- mis civium praevisa olei caritate ec futuro vergiliarum ortu (qua disimus ratione ostendemusque iam planius) magna tum vilitate propter spem olivae cocmisse in toto tractw omne oleum, mirantibus qui paupertatem quietemque

doctrinarum ei seiebant in primis cordi esse. atque ut adparwt causa et ingens divitiarum cursus, restituisse mercedem anxiae et avidae dominorum poeniten- tiae, contentum ita probavisse opes sibi in facili, cum vellet, fore. Vgl. B 14. Ebendaher:

18. Crem. Strom. VI 32 p. 755P. A. δὲ &x τῆς τῶν μεταρσίων παρα- τηρήσεως πολλὰ προλέγων Σοφία ἐπωνομάσϑη᾽ ὑποδεξαμένου γοῦν αὐτὸν φιλοφρόνως Δαμάσου τοῦ ἀδελφοῦ τεχμηράμενος ἔχ τινων ἀστέρων πολὺν ἐσόμενον προεῖπεν ὄμβρον. οἱ μὲν οὖν πεισϑέντες αὐτῶι συνεῖλον τοὺς καρ- πούς (καὶ γὰρ ὥραι ϑέρους ἐν ταῖς ἅλωσιν ἔτι Nov), οἱ δὲ ἄλλοι πάντα ἀπώ- λεσαν ἀδοχίήτου χαὶ πολλοῦ καταρρήξαντος ὄμβρου. Ῥιακ. N. Η. ΧΥ͂ΠΙῚ 341 tradunt eundem Democritum metente fraire eius Damaso ardentissimo aestu orasse, ut reliquae segeti parceret raperetque desecta sub tectum, paucis mox horis saevo imbre vaticinatione adprobata.

19. Prrvostrar. V. Apoll. VIII 7 p. 313,17 Kayser. τίς δ᾽ ἂν σοφος ἐχλιπεῖν σοι δοχεῖ.τὸν ὑπὲρ πόλεως τοιαύτης ἀγῶνα; ἐνθυμηϑεὶς μὲν Δημό- xgLrov ἐλευϑερώσαντα λοιμοῦ ποτε Αβδηρίτας, ἐννοήσας δὲ Σοφοκλέα τὸν ᾿Αϑηναῖον, ὃς λέγεται καὶ ἀνέμους ϑέλξαι τῆς ὥρας πέρα πνεύσαντας κτλ.

20. Iuzıan. ep. 37 φασὶ γὰρ Anuözgırov τὸν ᾿Αβδηρίτην, ἐπειδὴ ΖΔαρείωι γυναικὸς καλῆς ἀλγοῦντι ϑάνατον οὐχ εἶχεν ὅτι ἂν εἰπὼν εἰς παραμυϑίαν ἀρχέσειεν, ὑποσχέσϑαι οἱ τὴν ἀπελθοῦσαν εἰς φῶς ἀνάξειν, ἣν ἐθελήσηι τῶν εἰς τὴν χρείαν ἡκόντων ὑποστῆναι τὴν χορηγίαν. κελεύσαντος δ᾽ ἐχείνου μηδενὸς φείσασϑαι, ὅτι δ᾽ ἂν ἐξῆι λαβόντα τὴν ὑπόσχεσιν ἐμπεδῶσαι, μικρὸν ἐπισχόντα χρόνον εἰπεῖν, ὅτι τὰ μὲν ἄλλα αὐτῶι πρὸς τὴν τοῦ ἔργου πρᾶξιν συμπορισϑείη, μόνου δὲ ἑνὸς προσδέοιτο ὃ δὴ αὐτὸν μὲν οὐκ ἔχειν ὅπως ἂν λάβοι, Δαρεῖον δὲ ὡς βασιλέα ὅλης τῆς ᾿Ασίας οὐ χαλεπῶς ἂν ἴσως εὑρεῖν. ἐρομένου δ᾽ ἐχείνου, τί ἂν εἴη τοσοῦτον ὃ μόνωι βασιλεῖ γνωσϑῆναι συγ- χωρεῖται, ὑπολαβόντα φασὶ τὸν Δημόκριτον ( εἰπεῖν), εἰ τριῶν ἀπενϑήτων ὀνόματα τῶι τάφωι τῆς γυναικὸς ἐπιγράψειεν, εὐθὺς αὐτὴν ἀναβιώσεσϑαι τῶι τῆς τελετῆς νόμωι δυσωπουμένην. ἀπορύσαντος δὲ τοῦ Δαρείου καὶ μηδένα ἄρα δυνηθέντος εὑρεῖν, ὅτωι μὴ καὶ παϑεῖν λυπηρόν τι συνηνέχϑη, γελάσαντα συνήϑως. τὸν Δημόκριτον εἰπεῖν᾽ “τί οὖν, ὦ πάντων ἀτοπώτατε, ϑρηνεῖς ἀνέδην ὡς μόνος ἀλγεινῶι τοσούτωι περιπλαχεὶς ὃ μηδὲ ἕνα τῶν πώποτε γεγονότων ἄμοιρον οἰχείου πάϑους ἔχων εὑρεῖν.

21. Cıc. de orat. II 235 atque illud primum quwid sit ipse risus, quo pacto concitetur.... viderit Democritus. HorAr. ep. II 1,194 si foret in terris, rideret D. Sorıox [Lehrer Senecas] Περὶ ὀργῆς β Ὁ. Stob. flor. (III) 20, 53 τοῖς δὲ σοφοῖς ἀντὶ ὀργῆς Ἡρακλείτωι μὲν δάκρυα, “ημοχρίτωι δὲ γέλως ἐπήιει [ν9]. 8. 377 19]. Iuven. 10, 33 perpetuo risu pulmonem agitare solebat D.; 41 tunc quoque materiam risus invenit ad omnis occursus hominum, cwius prudentia monstrat summos posse viros et magna exempla daturos vervecum in patria crassoque sub aere nasci. Dazu das Schol. Abderita nam fuit D., ubi stulti solent nasci. Abdera als Schildburg zuerst bei Machon Ath. VIII 349 B, V. 29, vgl. Cıc. S. 382, 37.

22. Cıc. Tusc. V 38, 114 [Epicurea ὃ. 336 m. Anm. Usen.] D. Tuminibus amissis alba scilicet discernere et atra non poterat: at vero bona mala, aequa iniqua, honesta turpia, utilia inutilia, magna parva poterat, et sine varietate colorum licebat vivere beate, sine notione rerum non licebat. atque hie vir im- pediri etiam animi aciem aspectu oculorum arbitrabatur, et cum alüi saepe

quod ante pedes esset non viderent, ille in infinitatem ommem peregrinabatur, ut nulla in extremitate consisteret. {

23. GEeLL. X 17 Democritum philosophum in monumentis historiae graecae scriptum est, virum praeter alios venerandum auctoritateque antigua praeditum, luminibus oculorum sua sponte se privasse, quia existimaret cogitationes commen- tationesque animi sui in contemplandis naturae rationibus vegetiores et exacti- ores fore si eas videndi inlecebris et oculorum impedimentis liberasset. id factum eius modumgque ipsum, quo caecitatem facile sollertia subtilissima conscivit Labe- rius poeta in mimo quem scripsit RESTIONEM versibus quidem satis munde atque graphice factis descripsit, sed causam voluntariae caecitatis finit aliam vertit- que in eam rem quam tum agebat, non inconcinniter. est enim persona, quae hoc apud Laberium dieit, dwitis avari et parci, sumptum plurimum asotiamque adulescentis filii deplorantis. versus Laberiani hi sunt [CF T12ff. p. 353, Ribbeck]:

Democritus Abderites physicus philosophus - clipeum constituit contra exortum Hyperionis, oculos effodere ut posset splendore aereo. ita radiüs solis aciem ejfodit luminis, 5 malis bene esse ne videret civibus. sic 670 fulgentis splendorem pecuniae volo elucificare exitum aetatis meae, ne in re bona esse videam nequam filium. 24. Luor. III 1039 [daraus Laect. Inst. II 18, 6]: denique Democritum postguam matura vetustas admonuit memores motus languescere mentis, sponte sua leto caput obvius optulit ipse.

25.H ımer. ecl. 3, 18 &xwv δὲ ἐνόσει σῶμα Anuozoırog, ἵνα vyıalvyı τὰ χρείττονα.

26. TERT. apolog. 46 1). excaecando semetipsum, quod mulieres sine con- cupiscentia aspicere non posset et doleret, si non esset potitus, incontinentiam emendatione profitetur.

27. Pur. de curios. 12 p. 521D £&xeivo μὲν ψεῦδός ἐστι τὸ 4Δημόχριτον ὁχουσίως σβέσαι τὰς ὄψεις ἀπερεισάμενον εἰς ἔσοπτρον πυρωϑὲν χαὶ τὴν ἀπ᾿ αὐτοῦ ἀνάκλασιν δεξάμενον, ὅπως μὴ παρέχωσι ϑόρυβον τὴν διάνοιαν ἔξω χαλοῦσαι πολλάκις, ἀλλ᾽ ἐῶσιν ἔνδον οἰχουρεῖν καὶ διατρίβειν πρὸς τοῖς νοη- τοῖς ὥσπερ παρόδιοι ϑυρίδες ἐμφραγεῖσαι.

28. Anon. Lonpın. c. 37, 34ff. [aus Asklepiades] χανταῦϑαά φησιν, ὡς λόγος ἔχει, Δημόκριτον ἀσιτήσαντα τέσσερας ἡμέρας πρὸς τῶι ἀναιρεῖσϑαι γίνεσϑαι καὶ αὐτὸν παραχληϑέντα πρός τινων γυναικῶν ἐπιμεῖναι ἡμέρας τινὰς ἐν τῶι βίωι, ἵνα μὴ γένωνται ταύταις δυστυχῶς τὰ χατὰ χείνους τοὺς χρόνους Θεσμοφόρια λελυμένα, φασὶν αὐτὸν ἀπαλλάττειν χελεῦσαι, χαϑίζειν δὲ πρὸς τοὺς ἄρτους, χαὶ τούτους καταπνεῖν ἀτμὸν τὸν γινόμενον. καὶ ὃ 4. ἀποσπασάμενος τὸν ἀπὸ τοῦ ἱἰπνοῦ aruov δώννυταί τε τὰς δυνάμεις καὶ ἐπι- βιοῖ τὸ λοιπόν. CAELIUS Aur. acut. morb. I 81 sit igitur polenta infusa at- que panis assus aceto infusus vel mala cydonia aut myrta et his similia. hae enim defectu esxtinetam corporis fortitudinem retinent, sicut ratio probat atque Demoeriti dilatae mortis exemplum fama vulgatum. Diese Parodie von ἐν τῶι ἀναπνεῖν χαὶ ἐχπγεῖν εἶναι τὸ ζῆν xal τὸ anodvrıozeıw [s. S. 387, 20]

A. 32—31. LEBEN. 32. 33. SCHRIFTEN. 373 stammt aus dem von Hermippos [s. A 1, $ 43] ausgezogenen Buch Περὶ ϑανά- τῶν [5. Herakleitos Berl. 1901 S. 86 Anm. 16].

29. Arm. epit. II p. 46E Δημόκριτον δὲ τὸν ᾿Αβδηρίτην λόγος ἔχει διὰ γῆρας ἐξάξαι αὑτὸν διεγνωχότα τοῦ ζῆν καὶ ὑφαιροῦντα τῆς τροφῆς 209” ἑχάστην ἡμέραν, ἐπεὶ ai τῶν Θεσμοφορίων ἡμέραι ἐνέστησαν, δεηϑεισῶν τῶν οἰχείων γυναικῶν μὴ ἀποϑανεῖν κατὰ τὴν πανήγυριν, ὅπως E00TKOWOL, πει- σϑῆναι κελεύσαντα μέλιτος ἀγγεῖον αὑτῶι πλησίον παρατεϑῆναι καὶ διαζῆσαι ἡμέρας ἱκανὰς τὸν ἀνόρα τῆι ano τοῦ μέλιτος ἀναφορᾶι μόνηι χρώμενον χαὶ μετὰ τὰς ἡμέρας βασταχϑέντος τοῦ μέλιτος ἀποϑανγεῖν. ἔχαιρε δὲ 6 4. ἀεὶ τῶι μέλιτι, καὶ πρὸς τὸν πυϑόμενον, πῶς ἂν ὑγιῶς τις διάγοι ἔφη, εἰ τὰ μὲν ἐντὸς μέλιτι βρέχοι, τὰ δ᾽ ἐχτὸς ἐλαίωι. Variante der Parodie nach A 161.

30. Marc. Anton. ΠῚ 8 Δημόχριτον δὲ οἱ φϑεῖρες [näml. ἀπέκτειναν. Verwechslung mit Pherekydes v. Syros].

31. Gxom. Parıs. 134 [ed. Sternb. Krak. Ak. XX p. 157] n. 214 4. voon- σας zul ληϑάργωι περιπεσὼν ὡς ἀνένηψεν “οὐδέν us, ἔφη, ἐξαπατήσει ἡ φιλο- Cola’ καὶ ἐξήγαγεν &avrov τοῦ βίου.

32. Suıp. [aus Hesych.] Καλλίμαχος [Schriftenverzeichnis] Πίναξ τῶν An- uoxoltov γλωσσῶν καὶ συνταγμάτων. STEPH. ΒΥΖ. [aus Hesych.] p. 640, 5 Mein. ἩἩγησιάναξ γραμματιχὸς [Susemihl Al. L. II 31] γράψας Περὲ τῆς 4ημο- xoltov λέξεως βιβλίον ἕν καὶ Περὶ ποιητιχῶν λέξεων. ἦν δὲ Τρωιαδεύς.

33. Dıog. IX 45—49 TETRALOGIEN-ORDNUNG DES THRASYLLOS. τὰ δὲ βιβλία αὐτοῦ καὶ Θρασύλος ἀναγέγραφε κατὰ τάξιν οὕτως ὡσπερεὶ καὶ τὰ Πλάτωνος zara τετραλογίαν.

I. 1. Πυϑαγόρης 2. Περὶ τῆς τοῦ σοφοῦ διαϑέσεως 8. Περὶ τῶν ἐν Audov [so Suid. τριτογένεια: ἀίδηι ΒΡΕῚ A. Τριτογένεια (τοῦτο δέ ἐστιν, ὅτι τρία γίνεται ἐξ αὐτῆς ἃ πάντα ἀνϑρώπινα συνέχει).

I. 1. Περὶ ἀνδραγαϑίας ἢ Περὶ ἀρετῆς 2. ᾿Αμαλϑείης χέρας 3. Περὶ εὐθυμίης 4. Ὑπομνημάτων ηϑικῶν [Bücherzahl ἔρθῃ" ἡ γὰρ Εὐεστω οὐχ εὑρίσχεται. χαὶ ταῦτα μὲν τὰ Ηϑιχά.

III. 1. Μέγας διάχοσμος (ὃν οἱ περὶ Θεόφραστον “ευχίππου φασὶν εἶναι) 2. Μιχρὸς διάχοσμος 8. Κοσμογραφίη 4. Περὶ τῶν πλανήτων.

IV. 1. Περὶ φύσεως πρῶτον 2. Περὶ ἀνθρώπου φύσιος (ἢ Περὶ σαρχός) δεύ-

τερον 8. Περὶ νοῦ A. Περὶ αἰσϑησίων (ταῦτα τινες ὁμοῦ γράφοντες

Υ. 1. Περὶ χυμῶν 2. Περὶ χροῶν 8. Περὶ τῶν BERGEN δυσμῶν 4, Περὶ ἀμειψιρυσμιῶν.

NL 1. Κρατυντήρια (ὅπερ ἐστὶν ἐπικριτικὰ [so BP, vgl. Suid. s. v. χρατυν- τήρια: ἐπιχρατιχὰ F: ἐπικρατυντιχκὰ Bywater] τῶν προειρημένων) 2. Περὶ εἰδώλων [εἰδώλου ΒΡῚ ἡ Ei Περὶ προνοίας 3. Περὶ λογιχῶν [F: λοι- μῶν ΒΡΊ] χανὼν [so ΒΡΕῚ « β.γγ 4. ᾿ἀπορημάτων [Bücherzahl fehlt] ταῦτα zul περὶ Φύσεως.

h) vo vIH 10. IX x 15 XL. XII. 20 ΧΠΙ. 2 30

Τὰ δὲ Aovvrazıa ἐστι τάδε" 1. Αἰτίαι οὐράνιαι 2. Αἰτίαι ἀέριοι 8. Αἰτίαι ἐπίπεδοι 4. Αἰτίαι περὶ πυρὸς χαὶ τῶν ἐν πυρί 5. Αἰτίαι περὶ φωνῶν 6. Αἰτίαι περὶ σπερ- μάτων χαὶ φυτῶν zul καρπῶν ἢ. Αἰτίαι περὶ ζώιων αβγ 8. Αἰτίαι σύμμιχτοι 9. Περὶ τῆς AlYov ταῦτα καὶ τὰ ᾿Ασύντακτα.

. 1. Περὶ διαφορῆς γνώμης ἢ Περὶ ψαύσιος κύχλου καὶ σφαίρης 2. Περὶ

. 1. Περὶ ἀλόγων γραμμῶν xal ναστῶν aß 2. Ἐχπετάσματα 3. Μέγας

ἐνιαυτὸς ἢ ᾿Αστρονομίη, παράπηγμα 5. ἄμιλλα κλεψύδραι [so die Hdss.].

. 1. Οὐρανογραφίη 2. Γεωγραφίη 3. Πολογραφίη 4. ᾿Αχτινογραφίη

. 1. Περὶ δυϑμῶν καὶ ἁρμονίης 2. Περὶ ποιήσιος 8. Περὶ χαλλοσύνης

ἐπέων 4. Περὶ εὐφώνων καὶ δυσφώνων γραμμάτων. 1. Περὶ Ὁμήρου ἢ Ὀρϑοεπείης καὶ γλωσσέων 3. Περὶ ἀοιδῆς 3. Περὶ ῥημάτων 4. Ὀνομαστιχῶν. τοσαῦτα καὶ τὰ Μουσικχαά. Τεχνικὰ δὲ τάδε"

1. Πρόγνωσις 2. Περὶ διαίτης ἢ Διαιτητικόν 3. [ἢ] Ἰητριχὴ γνώμη 4. Αἰτίαι περὶ ἀκαιριῶν zul ἐπικαιριῶν. 1. Περὶ γεωργίης ἢ Γεωμετρικόν [so ΒΡΕῚ 2. Περὶ ζωγραφίης 3. Τα- χτιχὸν καὶ 4. Ὁπλομαχικόν. τοσαῦτα καὶ τάδε.

τάττουσι δέ τινες [Ergänzer des Kallimacheischen Pinax] χατ᾽ ἰδίαν ἐχ τῶν Ὑπομημάτων καὶ ταῦτα. 1. Περὶ τῶν ἐν Βαβυλῶνι ἱερῶν γραμμάτων 2. Περὶ τῶν ἐν Μερόηι 3. Ὠχεανοῦ περίπλους A. Περὶ ἱστορίης 5. Χαλδαϊκὸς λόγος 6. Φρύ- γιος λόγος 7. Περὶ πυρετοῦ za) τῶν ἀπὸ νόσου βησσόντων 8. Νομικὰ αἴτια 9. Χερνικὰ προβλήματα [so Β: χέρνιβα ἢ προβλήματα FP].

τὰ δ᾽ ἄλλα, ὅσα τινὲς ἀναφέρουσιν εἰς αὐτόν, τὰ μὲν ἐκ τῶν αὐτοῦ διεσχεύασται, τὰ δ᾽ ὁμολογουμένως ἐστὶν ἀλλότρια. ταῦτα καὶ περὶ τῶν βιβλίων αὐτοῦ καὶ τοσαῦτα.

STIL. 34. Cic. de orat. 1 11,49 si ornate locutus est, sicut et fertur et mihi

videtur phy,sicus ille D., materies illa fuwit physici de qua dixit, ormatus vero

35 ipse verborum oratoris putandus est. orat. 20, 67 quiequid est enim, quod sub aurium mensuram aliquam cadat, etiamsi abest a versu (nam id quidem ora- tionis est vitium), mumerus vocatur, qui graece δυϑμὸς dieitur. ttaque video visum esse non nullis Platonis et Democriti locutionem etsi absit a versu, tamen quod incitatius feratur et clarissimis verborum luminibus utatur, potius podma

40 putandum gquam comicorum poetarum. de divin. II 64, 133 valde Heraclitus obscurus, minime D. Dioxys. de comp. verb. 24 im mittleren Stile ragen hervor φιλοσόφων δὲ zur’ ἐμὲν δόξαν A. τε καὶ Πλάτων καὶ ᾿Αριστοτέλης" τούτων γὰρ ἑτέρους εὑρεῖν ἀμήχανον ἄμεινον κεράσαντας τοὺς λόγους. Vgl. Timon S. 367, 11.

A. 33. SCHRIFTEN. 34. STIL. 35—37. LEHRE. 375

Sımpr. de eaelo 294, 33 ὀλίγα δὲ ἐκ τῶν Αριστοτέλους Περὶ Δημοχρίτου 's. Z. 25]. Τιοα. V 26 [Katal. der Arist. Schr. n. 124 Rose] Προβλήματα ἐκ τῶν

Anuoxoitov «8. V 49 [Katalog der Schr. des Theophrast] Περὶ Anuoxel- του ἃ. Ebenda 43 Περὶ τῆς Δημοχρίτου ἀστρολογίας. V 87 [Katalog der Schr. des Herakleides Pontikos] Περὶ φύσεως zul περὶ εἰδώλων πρὸς Amuo- χριτον. Ebenda 88 Πρὸς τὸν Δημόχριτον ἐξηγήσεις &. ῬΉΠΟΡ. schol. Zenon. de 110. die. VH! V 2 fr. 20 [Usener Epic. 97, 10] ὡς ἔν τε τοῖς Πρὸς Δημόχριτον ἵσταται διὰ τέλους ὃ Enixovoog. Dıoc. X 24 [Katal. der Schr. des Epikureers Metrodoros] Πρὸς Δημόχριτον. Vgl. Kolotes zu B fr. 1. 156. Dıoc. VII 174 [Katal. des Kleanthes] Πρὸς Anuoxeırov. VII 178 [Katal. des Sphairos] Περὶ ἐλαχίστων, Πρὸς τὰς ἀτόμους καὶ τὰ εἴδωλα.

35. Arıst. de gen. et corr. A 2. 815 84 ὅλως δὲ παρὰ τὰ ἐπι- πολῆς σπτιερὶ οὐδενὸς οὐδεὶς ἐπέστησεν ἔξω Amuoxrgirov. οὗτος δ᾽ ἔοιχε μὲν σιδρὶ ἁπάντων φροντίσαι, ἤδη δὲ ἐν τῶι πῶς διαφέρει.

36. ΑΕΙΒΤ. de partt. anim. A 1. 0425 24 αἴτιον δὲ τοῦ μὴ ἐλϑεῖν τοὺς πιρογενεστέρους &rri τὸν τρόττον τοῦτον |die wissenschaftliche Methode des Ar.|, ὅτε τὸ τί ἦν εἶναι χαὶ τὸ ὁρίσασϑαι τὴν οὐσίαν οὐχ ἦν, ἀλλ ἥψατο μὲν A. πρῶτος, ὡς οὐχ ἀναγχαίου δὲ τῆι φυσιχῆι ϑεωρίαι ἀλλ᾽ ἐχφερόμενος Ür’ αὐτοῦ τοῦ πράγματος, ἐπὶ Σωχράτους δὲ τοῦτο μὲν ηὐξήϑη, τὸ δὲ ζητεῖν τὰ σπιδρὶ φύ- σεως ἔληξε. metaph. Μ 4. 10780}19 τῶν μὲν γὰρ φυσικῶν ἐπὶ μιχρὸν A. ἥψατο μόνον χαὶ ὡρίσατό πως τὸ ϑερμὸν χαὶ τὸ ψυχρόν.

37. Sımpuic. de caelo p. 294, 33 Heib. ὀλίγα δὲ ἐκ τῶν “4ρι- στοτέλους Περὶ Anuoxoirov |fr. 208 Rose] π“αραγραφέντα δηλώσει τὴν τῶν ἀνδρῶν ἐχείνων διάνοιαν.

"A. ἡγεῖται τὴν τῶν ἀιδίων φύσιν εἶναι μιχρὰς οὐσίας πλῆ- ϑὸς ἀπείρους" ταύταις δὲ τόττον ἄλλον ὑποτέϑησιν drveıgov τῶι μεγέϑει" προσαγορδύει δὲ τὸν μὲν τόπον τοῖσδε τοῖς ὀνόμασι τῶι Te χεγνῶι xal τῶν οὐδενὶ χαὶ τῶν ἀπείρωι, τῶν δὲ οὐσιῶν ἑχάστην τῶι τὲ δενὶ χαὶ τῶν ναστῶι χαὶ τῶι ὄντι. νομίζει δὲ εἶναι οὕτω μιχρὰς τὰς οὐσίας, ὥστε ἐχφυγεῖν τὰς ἡμετέρας αἰσθήσεις. ὑπάρχειν δὲ αὐταῖς σαντοίας μορφὰς xal σχήματα παντοῖα χαὶ χατὰ μέγεϑος διαφοράς. ἔχ τούτων οὖν ἤδη χαϑά- so ἔχ στοιχείων γεγνᾶν χαὶ συγχρίνδι τοὺς ὀφρϑαλμοφανγεῖς χαὶ τοὺς αἰσϑητοὺς ὄγχους. στασιάζειν δὲ χαὶ φέρεσϑαι ἐν τῶι χενῶι διά τε τὴν ἀνομοιότητα χαὶ τὰς ἄλλας εἰρημένας διαφοράς, φε- ρομένας δὲ Eurmintew χαὶ σπιεριτελέχεσθϑαι τύδριτυλοχὴν τοιαύτην, ἣ συμιψαύειν μὲν αὐτὰ χαὶ πλησίον ἀλλήλων εἶναι σιοιεῖ, φύσιν μέντοι μίαν ἐξ ἐχείνων var ἀλήϑειαν οὐδ᾽ ἡντιναοῦν γεγνᾶιν᾽ χο- μιδῆι γὰρ εὔηϑες εἶναι τὸ δύο ἢ τὰ sıheiova γενέσθαι ἄν ποτε

ἕν. τοῦ δὲ συμμένειν τὰς οὐσίας wer’ ἀλλήλων μέχρι τινὸς αἰτιᾶται τὰς ἐτταλλαγὰς χαὶ τὰς ἀντιλήψεις τῶν σωμάτων᾽ τὰ μὲν γὰρ αὐτῶν εἶναι σχαληγά, τὰ δὲ ἀγχιστρώδη, τὰ δὲ χοῖλα, τὰ δὲ χυρτά, τὰ δὲ ἄλλας ἀναρίϑμους ἔχοντα διαφοράς" ἐττὶ τοσοῦτον οὖν χρόνον σφῶν αὐτῶν ἀντέχεσθαι νομίζει χαὶ συμμένειν, ἕως ἰσχυροτέρα τις ἐχ τοῦ “εριέχοντος ἀνάγχη scagayevouern διασείσην χαὶ χωρὶς αὐτὰς διαστιείρηι᾽. λέγει δὲ τὴν γένεσιν χαὶ τὴν ἐναν- τίαν αὐτῆι διάχρισιν οὐ μόνον σιερὶ ζώιων, ἀλλὰ χαὶ περὶ φυτῶν χαὶ πιδρὶ χόσμων χαὶ συλλήβδην στερὶ τῶν αἰσϑητῶν σωμάτων ἁπάντων. Ei τοίνυν ἡ μὲν γένεσις σύγχρισις τῶν ἀτόμων ἐστίν, ἡ δὲ φϑορὰ διάχρισις, χαὶ χατὰ “]ημόχριτον ἀλλοίωσις ἄν εἴη ἡ γένεσις.

38. SımpL. phys. 28, 15 [aus Theophr. phys. op. fr. 8, wie n. 39, 40, 2—4; hinter Leuk. S. 359, 18] πταρατιλησίως δὲ χαὶ ὅ ἑταῖρος αὐτοῦ A. ὁ ᾿Αβδηρίτης ἀρχὰς EIero τὸ τιλῆρες χαὶ τὸ χενόν, ὧν τὸ μὲν ὃν τὸ δὲ μὴ ὃν ἐκάλει᾽ ὡς (γὰρ) ὕλην τοῖς οὖσι τὰς ἀτό- μους ὑτιοτυϑέντες τὰ λοιπὰ γεννῶσι ταῖς διαφοραῖς αὐτῶν. τρεῖς δέ εἰσιν αὗται δυσμὸς τροπὴ διαϑιγή, ταὐτὸν δὲ εἰπεῖν σχῆμα χαὶ ϑέσις χαὶ τάξις. πεφυχέναι γὰρ τὸ ὅμοιον ὑπὸ τοῦ ὁμοίου χινεῖσϑαι χαὶ φέρεσθαι τὰ συγγενῆ πιρὸς ἄλληλα χαὶ τῶν σχημά- τῶν ἕχαστον εἰς ἑτέραν ἐγχοσμούμενον σύγχρισιν ἄλλην ποιεῖν διάϑεσιν᾽ ὥστε εὐλόγως ἀπείρων οὐσῶν τῶν ἀρχῶν πάντα τὰ πάϑη καὶ τὰς οὐσίας ἀποδώσειν ἐπηγέλλοντο, ὕφ᾽ οὗ τέ τι yive- ται χαὶ πῶς" διὸ χαί φασι μόνοις τοῖς Ärreiga ποιοῦσι τὰ στοι- χεῖα πάντα συμβαίνειν χατὰ λόγον. καὶ τῶν ἐν ταῖς ἀτόμοις σχη- μάτων ἄπειρον τὸ πλῆϑός φασι διὰ τὸ μηδὲν μᾶλλον τοιοῦτον ἢ τοιοῦτον εἶναι. ταύτην γὰρ αὐτοὶ τῆς ἀπίδιρίας αἰτίαν ἀπο- διδόασι.

39. PLuTArcH. Strom. 7 |D. 581] 4. ö ᾿Αβδηρίτης ὑπεστήσατο τὸ πτᾶν dreıgov διὰ τὸ μηδαμῶς ὑττό τινος αὐτὸ δεδημιουργῆσϑαι. ἔτι δὲ χαὶ ἀμετάβλητον αὐτὸ λέγει χαὶ χαϑόλου οἷον πᾶν ἔστιν ῥητῶς ἐχτίϑεται" μηδεμίαν ἀρχὴν ἔχειν τὰς αἰτίας τῶν νῦν yıyvo- μένων, ἄνωθεν δ᾽ ὅλως ἐξ ἀπείρου χρόνου προχατέχεσϑαι τῆι ἀνάγκην πάνϑ'᾽ ἁπλῶς τὰ γεγονότα χαὶ ἐόντα καὶ ἐσόμενα. ἡλίου δὲ καὶ σελήνης γένεσίν φησι. χατ᾽ ἰδίαν φέρεσϑαι ταῦτα μηδέπω τὸ παράτταν ἔχοντα ϑερμὴν φύσιν, μηδὲ μὴν καϑόλου λαμτιροτάτην, τοὐναντίον δὲ ἐξωμοιωμένην τῆι scegl τὴν γῆν φύ- GEL’ γεγονέναι γὰρ ἕχάτερον τούτων τιρότερον ἔτι xar ἰδίαν ὑὕπο- βολήν τινὰ χόσμου, ὕστερον δὲ μεγεϑοποιουμένου τοῦ “περὶ τὸν ἥλιον χύχλου ἐναττοληφϑῆγναι ἐν αὐτῶι τὸ πῦρ.

40. Hıproryr. refut. I 13 |D. 565] £. δὲ Aevriserov ylveraı γνώριμος. 4A. Aauaoinzov ᾿Αβδηρίτης ττολλοῖς συμβαλὼν yvuvo- σοφισταῖς ἐν ᾿Ινδοῖς χαὶ ἱερεῦσιν ἐν Alyinrwı καὶ ἀστρολόγοις χαὶ ἐν Βαβυλῶνι μάγοις.

λέγει δὲ ὁμοίως Asvrinnwı περὶ στοιχείων, στλήρους χαὶ χεγοῦ, τὸ μὲν στλῆρες λέγων ὄν, τὸ δὲ χενὸν οὐχ ὄν᾽ ἔλεγε δὲ ὡς dei χινουμένων τῶν ὄντων ἐν τῶι χενῶι᾽ ἀτιξίρους δὲ εἶναι χόσμους χαὶ μεγέϑει διαφέροντας. ἐν τισὶ δὲ μὴ εἶναι ἥλιον μηδὲ σελή- γὴν, ἐν τισὶ δὲ μείζω τῶν παρ᾽ ἡμῖν καὶ ἐν τισὶ hei. εἶναι δὲ τῶν χόσμων ἄνισα τὰ διαστήματα χαὶ τῆι μὲν πλείους τῆι δὲ ἐλάττους χαὶ τοὺς μὲν. αὔξεσθαι τοὺς δὲ ἀχμάζειν, τοὺς δὲ φϑί- vew, χαὶ τῆι μὲν γίνεσθαι, τῆι δ᾽ ἐχλείχιειν. φϑείρεσϑαι δὲ αὐτοὺς in ἀλλήλων τιροστιίστστοντας. εἶναι δὲ ἐνίους χόσμους ἐρήμους ζώιων χαὶ φυτῶν χαὶ σιαντὸς ὑγροῦ. τοῦ δὲ γέαρ᾽ ἡμῖν χόσμου πρότερον τὴν γῆν τῶν ἄστρων γενέσϑαι, εἶναι δὲ τὴν μὲν σελήνην χάτω, ἔπειτα τὸν ἥλιον, εἶτα τοὺς ἀπλανεῖς ἀστέρας. τοὺς δὲ σπλανήτας οὐδ᾽ αὐτοὺς ἔχειν ἴσον ὕψος. ἀχμάζειν δὲ χόσμον, ἕως ἂν μηχέτι δύνηται ἔξωϑέν τι σπιροσλαμβάνειν.

οὗτος ἐγέλα πάντα, ὡς γέλωτος ἀξίων πάντων τῶν ἐν ἀν- ϑρώττοις.

41. Arısr. phys. Γ 4, 208 88 4. δ᾽ οὐδὲν ἕτερον ἐξ ἑτέρου γίγνεσϑαι τῶν πρώτων φησίν. ἀλλ᾽ ὅμως γε αὐτῶν [E, näml. τῶν ἀτόμων Simpl. 462, 12] τὸ χοινὸν σῶμα πάντων ἐστὶν ἀρχή, μεγέϑει χατὰ μόρια χαὶ σχήματι διαφέρον.