26

26. Dioxvsıus de comp. verb. 32 ταύτης δὲ τῆς ἁρμονίας [nämlich τῆς ᾿ αὐστηρᾶς] πολλοὲ μὲν ἐγένοντο ζηλωταὶ κατά τε ποίησιν χαὶ ἱστορίαν zul λόγους πολιτικούς, διαφέροντες δὲ τῶν ἄλλων ἐν μὲν ἐπικῆι ποιήσει ὃ τε Κολοφώνιος

᾿Αντίμαχος χαὶ Ἐμπεδοχλῆς ὃ φυσιχός, ἐν δὲ μελοποιίαι Πίνδαρος, ἐν δὲ τρα- Re RG,

Cicero ad Qu. fr. II 9, 3 Zucretii poemata ut seribis ita sunt: multis Be; ingenü, multae etiam artis; sed (cwm veneris) virum te putabo, si Sallustii Empedoclea legeris, hominem non putabo.

28. Sımpr. phys. 25, 21 (aus Theophr.) nach AT οὗτος δὲ τὰ μὲν σω- ματικὰ στοιχεῖα ποιεῖ τέτταρα, πῦρ καὶ ἀέρα καὶ ὕδωρ καὶ γῆν, αἰδια μὲν ὄντα πλήϑει καὶ ὀλιγότητι, μεταβάλλοντα δὲ χατὰ τὴν σύγκρισιν καὶ διάκρισιν; τὰς δὲ χυρίως ἀρχάς, ὑφ᾽ ὧν χινεῖται ταῦτα, Φιλίαν χαὶ Νεῖχος. δεῖ γὰρ δια- τελεῖν ἐναλλὰξ χινούμενα τὰ στοιχεῖα, ποτὲ μὲν ὑπὸ τῆς Φιλίας συγχρινόμενα, ποτὲ δὲ ὑπὸ τοῦ Νείχους διακρινόμενα" ὥστε zul ἕξ εἶναι zur’ αὐτὸν τὰς ἀρχάς. καὶ γὰρ ὅπου μὲν ποιητικὴν δίδωσι δύναμιν τῶι Νείχει καὶ τῆς Φιλίαι ὅταν λέγηι ἄλλοτε -- ἔχϑει᾽ [fr. 11,1. 8] ποτὲ δὲ τοῖς τέτταρσιν ὡς ἰσόστοιχα συντάττει καὶ ταῦτα ὅταν λέγηι τοτὲ ---πλάτος re’ [fr.17,17—20). |

29. PraTo Soph. 242 CD μῦϑόν τινα ἕχαστος φαίνεταί μοι διηγεῖσϑαι παισὶν ὡς οὖσιν ἡμῖν, ὃ μὲν ὡς τρία τὰ ὄντα, πολεμεῖ δὲ ἀλλήλοις ἐνίοτε αὐ- τῶν ἄττα πηι, τοτὲ δὲ καὶ φίλα γιγνόμενα γάμους τε zul τόχους καὶ τροφὰς τῶν ἐχγόνων παρέχεται [068. Pherekydes von Syros]. δύο δὲ ἕτερος εἰπών,

ν' γρὸν καὶ ξηρὸν ἢ ϑερμὸν xal ψυχρόν, συνοιχίζει τε αὐτὰ καὶ ἐκδίδωσι [Ar-

chelaos?]. τὸ δὲ παρ᾽ ἡμῶν Ἐλεατιχὸν ἔϑνος, ἀπὸ Ξενοφάνους τε χαὶ ἔτι πρό- σϑεν ἀρξάμενον [Orphiker], ὡς ἑνὸς ὄντος τῶν πάντων χαλουμένων οὕτω διεξέρχεται τοῖς μύϑοις. Ἰάδες δὲ καὶ Σικελαί τινες ὕστερον Μοῦσαι [Hera- klit und Empedokles] ξυνενόησαν, ὅτι συμπλέχειν ἀσφαλέστατον ἀμφότερα καὶ λέγειν, ας τὸ ὃν πολλὰ τε καὶ ἕν ἐστιν, ἔχϑραι δὲ zul φιλίαι συν ἐ- χεται. διαφερόμενον γὰρ ἀεὶ ξυμφέρεται, φασὶν al συντονώτεραι τῶν Mov- σῶν, αἱ δὲ μαλακώτεραι τὲ μὲν ἀεὶ ταῦϑ᾽ οὕτως ἔχειν ἐχάλασαν, ἐν μέρει δὲ τοτὲ μὲν ἕν εἶναί φασι τὸ πᾶν καὶ φίλον ὑπ᾽ Apgodi- της, τότε δὲ πολλὰ zul πολέμιον αὐτὸ αὑτῶι διὰ Nelxog τι.

80. PSEUDOPLUT. Stromat. ap. Eus. P.E. 18, 10 [D. 582 aus Theophrast wien. 81] ’E. ὃ ᾿ἀχραγαντῖνος στοιχεῖα τέσσαρα, πῦρ ὕδωρ αἰϑέρα γον. αἰ- τίαν δὲ τούτων Φιλίαν καὶ Νεῖχος. ἐκ πρώτης φησὶ τῆς τῶν στοιχείων κρά- σεως ἀποκριϑέντα τὸν ἀέρα περιχυϑῆναι χύχλωι" μετὰ δὲ τὸν ἀέρα τὸ πῦρ ἐχδραμὸν χαὶ οὐχ ἔχον ἑτέραν χώραν ἄνω ἐχτρέχειν ὑπὸ τοῦ περὶ τὸν ἀέρα πάγου. εἶναι δὲ κύχλωι περὶ τὴν γῆν φερόμενα δύο ἡμισφαίρια τὸ μὲν χκαϑ- ὄλου πυρός, τὸ δὲ μικτὸν ἐξ ἀέρος καὶ ὀλίγου πυρός, ὅπερ οἴεται τὴν νύχτα εἶναι. “τὴν δὲ ἀρχὴν τῆς κινήσεως συμβῆναι ἀπὸ τοῦ τετυχηκέναι κατὰ τὸν ἀϑροισμὸν ἐπιβρίσαντος τοῦ πυρός []. ἐπιβρῖσάν ποτε τὸ πῦρ!. ὃ δὲ ἥλιος τὴν φύσιν οὐχ ἔστι πῦρ, ἀλλὰ τοῦ πυρὸς ἀντανάκλασις ὁμοία τῆι ἀφ᾽ ὕδατος γινομένηι. σελήνην δέ φησιν συστῆναι χαϑ' ξαυτὴν &x τοῦ ἀποληφϑέντος ἀέρος ὑπὸ τοῦ πυρός. τοῦτον γὰρ παγῆναι καϑάπερ καὶ τὴν χάλαζαν. τὸ δὲ φῶς αὐτὴν ἔχειν ἀπὸ τοῦ ἡλίου. τὸ δὲ ἡγεμονικὸν οὔτε ἐν κεφαλῆι οὔτε ἐν ϑώ- ρᾶκι, ἀλλ᾽ ἐν αἵματι. ὅϑεν za” ὅτι ἂν μέρος τοῦ σώματος πλεῖον ἦι παᾶρε- σπαρμένον (τὸ ἡγεμονικὸν, οἴεται), κατ᾽ ἐχεῖνο προτερεῖν τοὺς ἀνθρώπους.

31. Hırror. Ref. I ὃ ID. 558] ’E. δὲ μετὰ τούτους [Pythagoreer] yevo- μενος zal περὶ δαιμόνων φύσεως εἶπε πολλά, ὡς ἀναστρέφονται διοικοῦντες

τὰ χατὰ τὴν γῆν, ὄντες πλεῖστοι. οὗτος τὴν τοῦ παντὸς ἀρχὴν Νεῖχος καὶ Φιλίαν ἔφη καὶ τὸ τῆς μονάδος νοερὸν πῦρ τὸν ϑεὸν χαὶ συνεστάναι Ex πυρὸς τὰ πάντα καὶ εἰς πῦρ ἀναλυϑήσεσϑαι. ὧι σχεδὸν καὶ οἱ Στωιχοὶ συντίϑενται δόγματι ἐχπύρωσιν προσδοχῶντες. μάλιστα δὲ πάντων συγκατατίϑεται τῆι μετενσωματώσει οὕτως εἰπών “ ἤτοι --- ἐχϑύς᾽ (fr. 117). οὗτος πάσας εἰς πάντα τὰ ζῶια μεταλλάττειν εἶπε τὰς ψυχάς. καὶ γὰρ ὃ τούτων διδάσκαλος Πυϑαγόρας ἔφη ἑαυτὸν Εὔφορβον γεγονέναι τὸν ἐπὶ Ἴλιον στρατεύσαντα φά- σχων ἐπιγινώσχειν τὴν ἀσπίδα.

32. Απτ. 11, 28 [D. 303 cf. Stob. 135, 17 W.] (’Eunsdoxing σφαιροειδῆ καὶ ἀΐδιον καὶ ἀκίνητον τὸ ἕν) zal τὸ μὲν ἕν τὴν ἀνάγχην, ὕλην δὲ αὐτῆς τὰ τέτταρα στοιχεῖα, εἴδη δὲ τὸ Νεῖχος καὶ τὴν Φιλίαν. λέγει δὲ καὶ τὰ στοιχεῖα ϑεοὺς χαὶ τὸ μῖγμα τούτων τὸν κόσμον καὶ πρὸς τζούτοις τὸν Σφαῖρον, εἰς ὃν πάντα ταῦτ᾽ ἀναλυϑήσεται, το μονοειδές. καὶ ϑείας μὲν οἴεται τὰς ψυχᾶς, ϑείους δὲ καὶ τοὺς μετέχοντας αὐτῶν χαϑαροὺς χκαϑαρῶς.

33. — 13,20 [Ὁ. 287] Ἐ., Μέτωνος ᾿Αχραγαντῖνος τέτταρα μὲν λέγει στοιχεῖα, πῦρ ἀέρα ὕδωρ γῆν. δύο δὲ ἀρχιχὰς δυνάμεις, Φιλίαν τε καὶ Νεῖχος, ὧν ἡ μέν ἐστιν ἑνωτική, τὸ δὲ διαιρετικόν. φησὶ δὲ οὕτως “τέσσαρα -- βρότειον᾽ [ἴτ. 61. 4έα μὲν γὰρ λέγει τὴν ζέσιν χαὶ τὸν αἰϑέρα, Ἥρην δὲ φε- ρέσβιον τὸν ἀέρα, τὴν δὲ γῆν τὸν Διδωνέα" Νῆστιν δὲ καὶ κρούνωμα βρό- τειον οἱονεὶ τὸ σπέρμα καὶ τὸ ὕδωρ. Allegor. hom. script. (viell. Plutarch) bei Stob. ΕΠ].1 10, 11Ρ p. 121 ΥΥ. (ef. Plut. Vit. Hom. 99) Ἐ. Al μὲν λέγει τὴν ζέσιν (χαὶν τὸν αἰϑέρα, Ἥρην δὲ φερέσβιον τὴν γῆν, ἀέρα δὲ τὸν ᾿Αιδων ἐα, ἐπειδὴ φῶς οἰχεῖον οὐχ ἔχει, ἀλλὰ ὑπὸ ἡλίου χαὶ σελήνης χαὶ ἄστρων χαταλάμπεται, Νῆστιν δὲ χαὶ χρούνωμα βρότειον τὸ σπέρμα καὶ τὸ ὕδωρ. ἐκ τεσσάρων οὖν στοιχείων τὸ πᾶν, τῆς τούτων φύσεως ἐξ ἐναντίων συνεστώσης, ξηρότητός TE χαὶ ὑγρότητος καὶ ϑερμότητος χαὶ ψυχρότητος, ὑπὸ τῆς πρὸς ἄλληλα ἀναλογίας καὶ χράσεως ἐναπεργαζομένης τὸ πᾶν xal μεταβολὰς μὲν μεριχὰς ὑπομενούσης τοῦ δὲ παντὸς λύσιν un ἐπιδεχομένης. λέγει γὰρ οὕτως “ἄλλοτε --- ἔχϑει᾽ [fr. 11,1. 8]. Hıppor. Ref. VII 29 nach fr. 6 [aus Plutarchs Schr. üb. Emped.? ‚vgl. V20p. 144,13] Ζεύς ἐστι τὸ πῦρ, Ἥρη δὲ φερέσβιος ἥ γῆ N φέρουσα τοὺς πρὸς τὸν βίον καρπούς, Ἀιδωνευς δὲ ὃ ἀὴρ, ὅτι πάντα δι᾿ αὐτοῦ βλέποντες μόνον αὐτὸν οὐ χαϑορώμεν, Νῆστις δὲ τὸ ὕδωρ᾽ μόνον γὰρ τοῦτο ὄχημα τροφῆς αἴτιον γινόμενον πᾶσι τοῖς τρεφομένοις αὐτὸ καϑ'᾽ αὑτὸ τρέφειν οὐ δυνάμενον τὰ τρεφόμενα. el γὰρ ἔτρεφε, φησίν, οὐκ ἂν ποτε λιμῶι κατελήφϑη τὰ ζώια, ὕδατος Ev τῶι χόσμωι πλεονάζοντος ἀεί. διὰ τοῦτο Νῆ- στιν καλεῖ τὸ ὕδωρ ὅτι τροφῆς αἴτιον γινόμενον τρέφειν οὐχ εὐτονεῖ τὰ τρεφόμενα.

34. GALEN. in Hipp. nat. hom. XV 82 Κ. Ἐ. ἐξ ἀμεταβλήτων τῶν τεττάρων στοιχείων ἡγεῖτο γίγνεσϑαι τὴν τῶν συνϑέτων σωμάτων φύσιν, οὕτως ἀναμε- μειγμένων ἀλλήλοις τῶν πρώτων, ὡς εἴ τις λειώσας ἀκριβῶς χαὶ χνοώδη σοι- ἥσας ἰὸν zul χαλκῖτιν zul καδμίαν καὶ μίσυ μείξειεν, ὡς μηδὲν ἐξ αὐτῶν δύ- γνασϑαι ge χωρὶς ἑτέρου.

35. ΑἘτ. ΠῚ, θ [Ὁ. 8336] Ἐ. ἔλεγε μὴ διὰ παντὸς ἑστῶτας εἶναι μηδ᾽ ὡρισμένους τοὺς AR τῶν στοιχείων, ἀλλὰ πάντα τοὺς [80 Plut., Stob., l. πάντα πως] ἀλλήλων μεταλαμβάνειν vel. Achill. p. 34, 20 M. ö δὲ Ἐ. οὐ δίδωσι τοῖς στοιχείοις ὡρισμένους τόπους, αλλ᾽ ἀντιπαραχωρεῖν ἀλλήλοις φησίν, ὥστε τὴν γῆν μετέωρον φέρεσϑαι zul τὸ πῦρ ταπεινότερον.

36. ARIST. de gen. et corr. B 3. 330 19 ἔνιοι δ᾽ εὐθὺς τέτταρα λέγουσιν οἷον Ἐ. συνάγει δὲ καὶ οὗτος εἰς τὰ δύο᾽ τῶι γὰρ πυρὶ τάλλα πάντα ἀντιτίϑησιν.

37. — Metaph. A 4. 9852 21 χαὶ Ἐ. ἐπὶ πλέον μὲν χρῆται τούτου [als Anaxa- goras] τοῖς αἰτίοις, οὐ μὴν οὐϑ᾽ ἱκανῶς οὔτ᾽ ἐν τούτοις εὑρίσχει τὸ ὁμολογού- uevov' πολλαχοῦ γοῦν αὐτῶι ῇ μὲν Φιλία διακρίνει τὸ δὲ Neixoc συγχρίνει. ὅταν μὲν γὰρ εἰς τὰ στοιχεῖα διίστηται τὸ πᾶν ὑπὸ τοῦ Νείκους τό τε πῦρ εἰς ἕν συγκρίνεται καὶ τῶν ἄλλων στοιχείων ἕχαστον᾽ ὅταν δὲ πάλιν ὑπὸ τῆς Φιλίας συνίωσιν εἰς τὸ ἕν, ἀναγχαῖον ἐξ ἑχάστου τὰ μόρια διαχρίνεσϑαι πάλιν. Ἐ. μὲν οὖν παρὰ τοὺς πρότερον πρῶτος τὸ τὴν αἰτίαν διελεῖν [sic AP] εἰσήνεγχεν, οὐ μίαν ποιήσας τὴν τῆς κινήσεως ἀρχὴν αλλ᾽ ἑτέρας τε καὶ ἐναντίας. ἔτι δὲ τὰ ὡς ἔν ὕλης εἴδει λεγόμενα στοιχεῖα τέτταρα πρῶτος εἶπεν. οὐ μὴν χρῆταί γε τέτταρσιν, ἀλλ᾽ ὡς δυσὶν οὖσι μόνοις, πυρὶ μὲν καϑ᾽ αὑτό, τοῖς δ᾽ avrı- χειμένοις ὡς μιᾶι φύσει, γῆι τε καὶ ἀέρι καὶ ὕδατι. λάβοι δ᾽ ἂν τις αὐτὸ ϑεωρῶν ἐκ τῶν ἐπῶν.

38. — phys. © 1.25247 ἔοιχεν ’E. ἂν εἰπεῖν ὡς τὸ χρατεῖν καὶ κινεῖν ἐν μέρει τὴν Φιλίαν καὶ τὸ Νεῖχος ὑπάρχει τοῖς πράγμασιν ἐξ ἀνάγκης, ἠρεμεῖν δὲ τὸν μεταξὺ χρόνον.

39. — Metaph. A 4. 984 82 ἐπεὶ δὲ καὶ τἀναντία τοῖς ἀγαϑοῖς ἐν- ὄντα ἐφαίνετο ἐν τῆι φύσει, καὶ οὐ μόνον τάξις χαὶ τὸ καλὸν ἀλλὰ καὶ ἀταξία χαὶ τὸ αἰσχρόν, καὶ πλείω τὰ κακὰ τῶν ἀγαϑῶν καὶ τὰ φαῦλα τῶν καλῶν, οὕτως ἄλλος τις Φιλίαν εἰσήνεγκε καὶ Νεῖχος, ἑχάτερον ἑχατέρων αἴτιον τού- των. εἶ γάρ τις ἀκολουϑοίη zul λαμβάνοι πρὸς τὴν διάνοιαν καὶ μὴ πρὸς ἃ ψελλίζεται λέγων E., εὑρήσει τὴν μὲν Φιλίαν αἰτίαν οὖσαν τῶν ἀγαϑῶν, τὸ δὲ Netxog τῶν χαχῶν᾽ @or εἶ τις φαίη τρόπον τινὰ καὶ λέγειν καὶ πρῶτον λέγειν τὸ χκαχὸν καὶ τὸ ἀγαϑὸν ἀρχὰς Ἐμπεδοκλέα, τάχ᾽ ἄν λέγοι καλῶς, εἴπερ τὸ τῶν ἀγαϑῶν ἁπάντων αἴτιον αὐτὸ τἀγαϑὸν ἐστι [zei τῶν καχῶν To zuxor).

40. — de gen. et corr. B 6. 333020 χαέτοι τά γε στοιχεῖα διακρίνει οὐ τὸ Νεῖχος ἀλλ᾽ ἡ Φιλία, τὰ φύσει πρότερα τοῦ ϑεοῦ᾽ ϑεοὶ δὲ zul ταῦτα.

41. PrLoP. de gen. et corr. 19, 3 Vitelli πρὸς μὲν γὰρ τὰ φαινόμενα ἐναντία λέγει ἀναιρῶν τὴν ἀλλοίωσιν ἐναργῆ οὖσαν, πρὸς ξαυτὸν δὲ διότι λέγει μὲν ἀμετάβλητα τὰ στοιχεῖα, καὶ αὐτὰ μὲν μὴ γίνεσϑαι ἐξ ἀλλήλων τὰ δὲ ἄλλα ἐκ τούτων. πάλιν δέ φησι τῆς Φιλίας κρατούσης τὰ πάντα ἕν γίνεσϑαι καὶ τὸν Σφαῖρον ἀποτελεῖν ἄποιον ὑπάρχοντα, ὡς μηχέτι μήτε τὴν τοῦ πυρὸς μήτε τῶν ἄλλων τινὸς σώιζεσϑαι ἐν αὐτῶι ἰδιότητα, ἀποβάλλοντος ἑἕχάστου τῶν στοιχείων τὸ οἰχεῖον εἶδος.

42. Arısr. de caelo T 2. 301214 ἐχ διεστώτων δὲ χαὶ κινουμένων οὐκ εὔλογον ποιεῖν τὴν γένεσιν. διὸ καὶ E. παραλείπει τὴν Ent τῆς Φιλότητος" οὐ γὰρ ἂν ἠδύνατο συστῆσαι τὸν οὐρανὸν ἐκ χεχωρισμένων μὲν κατασχευάζων, σύγχρισιν δὲ ποιῶν διὰ τὴν Φιλότητα᾽ ἐκ διαχεχριμένων γὰρ συνέστηχεν ὃ χόσμος τῶν στοιχείων. ὥστ᾽ ἀναγκαῖον γίνεσϑαι ἐξ ἑνὸς καὶ συγχεχριμένου.

43. A&r.113,1 [D. 312] Eumedozkjg ἔφη πρὸ τῶν τεττάρων στοιχείων ϑραύσματα ἐλάχιστα οἱονεὶ στοιχεῖα πρὸ τῶν στοιχείων ὁμοιομερῆ. 11, 3 [D. 315] ’E. χαὶ Ξενοχράτης ἐχ μικροτέρων ὄγχων τὰ στοιχεῖα συγχρίνει, ἅπερ ἐστὶν ἐλάχιστα χαὶ οἱονεὶ στοιχεῖα στοιχείων. GALEN. in Hipp. de nat. h. XV 49 K. xaxeivoc γὰρ [Emp.] ἐκ μὲν τῶν αὐτῶν στοιχείων, ὧν καὶ Ἱπποκράτης, γεγονέναι φησὶν ἡμᾶς γε χαὶ τὰ ἄλλα σώματα πάντα τὰ περὲ τὴν γῆν, οὐ μὴν κεκραμένων γε δι᾿ ἀλλήλων, ἀλλὰ κατὰ μιχρὰ μόρια παραχειμένων TE zul ψαυόντων [cf. IV 762 χατὰ σμικρὰ μόρια χαταϑραυομένωγ)Ἶ.

4. Aür. I 24,2 [D. 320] Ἐ. Avasayooas, Anuoxgıros, Ἐπίχουρος καὶ πάντες ὅσοι χατὰ συναϑροισμὸν τῶν λεπτομερῶν σωμάτων κοσμοποιοῖῦσι συγ-

χρίσεις μὲν χαὶ διακρίσεις εἰσάγουσι, γενέσεις, δὲ χαὶ φϑορὰς οὐ χυρίως᾽ οὐ γὰρ κατὰ τὸ ποιὸν ἐξ ἀλλοιώσεως, χατὰ δὲ τὸ ποσὸν ἐκ συναϑροισμοῦ ταύ- τας γίνεσϑαι.

45. — 126,1 [D. 321] Ἐ. οὐσίαν avayang αἰτίαν χφηστικὴν τῶν ἀρχῶν χαὶ τῶν στοιχείων. Pur. de an. proer. 27,2 p. 1026 B ἀνάγκην; nv εἱμαρμένην οἱ πολλοὶ καλοῦσιν, E. δὲ Φιλίαν ὁμοῦ καὶ Νεῖχος. ᾿

46. ARISTOT. Phys. A 4. 187220 οἱ δ᾽ ἐκ τοῦ ἑνὸς ἐνούσας τὰς ἐναντιθ- τητας ἐχχρίνεσϑαι, ὥσπερ Ἀναξίμανδρός φησι χαὶ ὅσοι δ᾽ ἕν zal πολλὰ φασιν εἶναι; ὥσπερ Ἐ. καὶ ᾿Αναξαγόρας. ἐχ τοῦ μείγματος γὰρ καὶ οὗτοι ἐχκρίνουσι τἄλλα. διαφέρουσι δ᾽ ἀλλήλων τῶι τὸν μὲν [Emp.] περίοδον ποιεῖν τούτων, τὸν δ᾽ [Anaxag.] ἅπαξ, καὶ τὸν μὲν ἄπειρα τά TE ὁμοιομερῆ καὶ ταναντία, τὸν δὲ τὰ καλούμενα στοιχεῖα [uovor].

47. Art. 15,2 [Dox. 291] Ἐμπεδοχλῆς δὲ χόσμον μὲν ἕνα, οὐ μέντοι τὸ πᾶν εἶναι τὸν χόσμον, ἀλλὰ ὀλίγον τι τοῦ παντὸς μέρος, τὸ δὲ λοιπον ἀργὴν ὕλην.

48. Praro leg. Χ 889 Β πῦρ χαὶ ὕδωρ zul γῆν καὶ ἀέρα φύσει πάντα εἶναι zal τύχηι φασί [Anhänger des Empedokles], τέχνηι δὲ οὐδὲν τούτων, χαὶ τὰ μετὰ ταῦτα αὐ σώματα, γῆς τε χαὶ ἡλίου χαὶ σελήνης ἄστρων τε πέρι, διὰ τούτων γεγονέναι παντελῶς ὄντων ἀψύχων. τύχηι δὲ φερόμενα τῆι τῆς δυνάμεως ἕχαστα ἑκάστων ἦι ξυμπέπτωκεν ἁρμόττοντα οἰκείως πῶς, ϑερμὰ ψυχροῖς ἢ ξῆρα πρὸς ὑγρὰ καὶ μαλακὰ πρὸς σχληρά, καὶ πάντα ὁπόσα τῆι τῶν ἐναντίων χράσει κατὰ τύχην ἐξ ἀνάγκης συνεχεράσϑη ταύτηι καὶ κατὰ ταῦτα οὕτω Ye: γεννηχέναι τὸν τε οὐρανὸν ὅλον καὶ πάντα ὅπόσα zart οὐρανόν, χαὶ ζῶια αὖ χαὶ φυτὰ ξύμπαντα, ὡρῶν πασῶν ἐκ τούτων γενομένων, οὐ διὰ νοῦν, φασίν, οὐδὲ διά τινα ϑεὸν οὐδὲ διὰ τέχνην, ἀλλὰ ὃ λέγομεν, φύσει καὶ τύχηι.

49. Prıto de provid. II 60 p. 86 [Aucher., mit Verbesserungen ἢ. Cony- beare] eodem modo etiam mundi partes confici videntur, ut dieit Empe- docles. postguam enim secretus est aether (ἃ. i. μετὰ τὸ διακριϑῆναι τὸν αἰϑέρα), aer et ignis sursus volaverunt et caelum formatum quod in latissimo spatio circumferebatur. ignis autem qui caelo paulo inferior manserat, 086 quoque in radios solis coacervatus est. terra vero in umum concurrens et ne- cessitate quadam concreta (πιληϑεῖσα) in medio apparens comsedit. porro circa eam undique aether, qwia multo levior erat, volwitur neque umquam desistit. quietis autem inde causa per deum [Missverständnis], non vero per sphae- ras multas super se invicem positas, quarum; circumrotationes poliverint figuram, qwia circa eam [sc. terram] compressa fuwit sphaera ignis mürabilis (magnae enim et multiplicis theoriae(?) vim habet), ideo nec huc nec illue cadit ista. Aetd.16,3 ID. 334] ’E. τὸν μὲν αἰϑέρα πρῶτον διακριϑῆναι, δεύτερον δὲ τὸ πῦρ, ἐφ᾽ ὧι τὴν γῆν, ἐξ ἧς ἄγαν περισφιγγομένης τῆι ῥύμηι τῆς περι- φορᾶς ἀναβλύσαι τὸ ὕδωρ" ἐξ οὗ ϑυμιαϑῆναι τὸν ἀέρα, zul γενέσϑαι τὸν μὲν οὐρανὸν ἔχ τοῦ αἰϑέρος, τὸν δὲ ἥλιον ἐκ τοῦ πυρός, πιληϑῆναι δὲ ἐκ τῶν ἄλλων τὰ περίγεια.

δ0. Au. II 31,4 ID. 363] Ἐ. τοῦ ὕψους τοῦ ἀπὸ τῆς γῆς εἰς τὸν οὐρανόν. ἥτις ἐστὶν ἀφ᾽ ἡμῶν ἀνάτασις, πλείονα εἶναι τὴν χατὰ τὸ πλάτος διάστασιν κατὰ τοῦτο τοῦ οὐρανοῦ μᾶλλον ἀναπεπταμένου διὰ τὸ ὠιῶι παραπλησίως τὸν χόσμον χεῖσϑαι. 1,4 [Ὁ. 328] Ἐ. τὸν τοῦ ἡλίου περίδρομον εἶναι περι-

γραφὴν τοῦ πέρατος τοῦ κόσμου. 10,2 [D. 339] ’E. δεξιὰ μὲν αὐτοῦ [scil. τοῦ χόσμου] τὰ κατὰ τὸν ϑερινον τροπικόν, ἀριστερὰ δὲ τὰ χατὰ τὸν χειμερινόν.

51. Art. 111,2 [D. 339] Ἐ. στερέμνιον εἶναι τὸν οὐρανὸν ἐξ ἀέρος συμ- παγέντος ἱπὸ πυρὸς χρυσταλλοειδῶς, τὸ πυρῶδες zul τὸ ἀερῶδες ἐν ἑχατέρωι τῶν ἡμισφαιρίων περιέχοντα. LAcTAnT. de opif. dei 17,6 an si mihi quispiam dixerit aeneum esse caelum aut vitreum aut ut Empedocles ait, aerem glaciatum, statimne assentiar? [aus Varros Tubero vgl. ὃ 5. Dox. 1981].

52. Arr. Π 4, 8 [D. 331] Ἐ. τὸν χόσμον φϑείρεσϑαι κατὰ τὴν ἀντεπικρά- τειαν τοῦ Νείχους χαὶ τῆς Φιλίας. SmpL. de caelo 293,18 οἱ δὲ ἐναλλὰξ γίνε- σϑαι zul φϑείρεσϑαι τὸν αὐτὸν καὶ πάλιν γινόμενον πάλιν φϑείρεσϑαι [sc. τὸν κόσμον] λέγουσι, καὶ ἀΐδιον εἶναι τὴν τοιαύτην διαδοχήν, ὥσπερ ’E. τὴν Φιλίαν λέγων χαὶ τὸ Νεῖχος παρὰ μέρος ἐπιχρατοῦντα τὴν μὲν συνάγειν τὰ πάντα εἰς ἕν χαὶ φϑείρειν τὸν τοῦ Νείχους κόσμον zul ποιεῖν ἐξ αὐτοῦ τὸν Σφαῖρον, τὸ δὲ Νεῖχος διακρίνειν πάλιν τὰ στοιχεῖα χαὶ ποιεῖν τὸν τοιοῦτον χόσμον [dann folgt fr. 17, 1544.] 806, 21 Πλάτων χαὶ ’E. καὶ ᾿Αναξαγόρας zul οἱ ἄλλοι φυσιχοὶ τὴν τῶν συνϑέτων ἀπὸ τῶν ἁπλῶν γένεσιν κατὰ τὸν ἐξ ὑποϑέσεως τοῦτον τρόπον [d.h. διδασκαλίας χάριν 304, 5] φαίνονται παραδιδόντες... ὡσεὶ χαὶ προῦπῆρχον τῶι χρόνωι τὰ ἐξ ὧν γίνεται τὰ γινόμενα. Dagegen Arısr. Metaph. Β 4. 1000018 οὐ γὰρ τὰ μὲν φϑαρτά, τὰ δ᾽ ἄφϑαρτα ποιεῖ τῶν ὄντων, ἀλλ᾽ ἅπαντα φϑαρτὰ πλὴν τῶν στοιχείων.

53. Arr.II113,2 [D. 841] ’E. πύρινα [sc. εἶναι τὰ ἄστρα] &x τοῦ πυρώδους, ὅπερ ὃ ἀὴρ ἐν ἑαυτῶι περιέχων ἐξανέϑλιψε χατὰ τὴν πρώτην διάκρισιν.

54. — ΤΙ 18, 11 [D. 342] Ἐ. τοὺς μὲν ἀπλανεῖς ἀστέρας συνδεδέσϑαι τῶι χρυστάλλωι, τοὺς δὲ πλανήτας ανεῖσϑαι.

ὅδ. Acmırr. in Arat. 16 p. 48, 2 Maass. εἰσὶ δὲ οἱ πρῶτον τὸν ἡλίον λέ- γουσιν δευτέραν δὲ τὴν σελήνην, τρίτον δὲ τὸν Κρόνον. ἡ δὲ πλείων δόξα πρώτην τὴν σελήνην, ἐπεὶ χαὶ ἀπόσπασμα τοῦ ἡλίου λέγουσιν αὐτήν. ὡς δὲ [χαὶ Maass] Ἐ. κυκλοτερὲς --- φῶς [fr. 45).

56. Arr. I120,13 [Ὁ. 860] Ἐ. δύο ἡλίους" τὸν μὲν ἀρχέτυπον, πῦρ ὃν ἐν τῶι ἑτέρωι ἡμισφαιρίωι τοῦ κόσμου, πεπληρωχὸς τὸ ἡμισφαίριον, αἰεὶ κατ᾽ ἀντικρὺ τῆι ἀνταυγείαι ἑαυτοῦ τεταγμένον" τὸν δὲ φαινόμενον, ἀνταύγειαν ἐν τῶι ἑτέρωι ἡμισφαιρίωι τῶι τοῦ ἀέρος τοῦ ϑερμομιγοῦς πεπληρωμένωι, ἀπὸ χυχλοτεροῦς τῆς γῆς κατ᾽ ἀνάκλασιν γιγνομένην [vgl. Plut. zu fr. 44] εἰς τὸν ἥλιον τὸν κρυσταλλοειδῆ, συμπεριελχομένην δὲ τῆι κινήσει τοῦ πυρίνου. ὡς δὲ βραχέως εἰρῆσϑαι [ovvreuovre], ἀνταύγειαν εἶναι τοῦ περὲ τὴν γῆν πυρὸς τὸν ἥλιον. 21,2 [D. 351] ἴσον τῆι γῆι τὸν κατὰ τὴν ἀνταύγειαν.

57. Arısr. de anima B 6. 418620 οὐχ ὀρϑῶς Ἐ. οὐδ᾽ εἴ τις ἄλλος οὕτως εἴρηχεν, ὡς φερομένου τοῦ φωτὸς zul γιγνομένου [so auch Them. Philop.: τεινομένου EV] ποτὲ μεταξὺ τῆς γῆς καὶ τοῦ περιέχοντος, ἡμᾶς δὲ λανϑάνοντος... ἐν μικρῶι μὲν γὰρ διαστήματι λάϑοι ἄν, an ἀνατολὴς δ᾽ ἐπὶ δυσμὰς τὸ λανϑάνειν μέγα λίαν τὸ αἴτημα. de sensu 6. 446226 χαϑάπερ χαὶ Ἐ. φησιν ἀφιχνεῖσϑαι πρότερον τὸ ἀπὸ τοῦ ἡλίου φῶς εἰς τὸ μεταξὺ ἱτὸν “μεταξὺ EM fort. recte, scil. τὸν φαινόμενον nAor], πρὶν πρὸς τὴν ὄψιν ἢ ἐπὶ τὴν γῆν. cf. PrrLor. de anima 344, 34 (zu Ar. 418» 20) Ἐ. ὃς ἔλεγεν ἀπορρέον τὸ φῶς σῶμα ὃν ἐκ τοῦ φωτίξοντος σώματος γίνεσϑαι πρῶτον ἐν τῶι μεταξὺ τόπωι τῆς τε γῆς καὶ τοῦ οὐρανοῦ εἶτα ἀφιχνεῖσϑαι πρὸς ἡμᾶς, λανϑάνειν δὲ τὴν τοι- αὐτην αὐτοῦ κίνησιν διὰ τὴν ταχυτῆτα.

58. ΑἘτ. Π 8,2 [D. 338] ’E. τοῦ ἀέρος εἴξαντος τῆι τοῦ ἡλίου δρμῆι, ἐπι- χλιϑῆναι τὰς ἄρκτους, χαὶ τὰ μὲν βόρεια ὑψωϑῆναι, τὰ δὲ νότια ταπεινωϑῖναι, χαϑ᾽ ὃ χαὶ τὸν ὅλον χόσμον. 38, 8 [D. 353] E. ὑπὸ τῆς περιεχούσης αὐτὸν σφαίρας χωλυόμενον ἄχρι παντὸς εὐθυπορεῖν χαὶ ὑπὸ τῶν τροπιχῶν χύχλων [se. τὸν ἥλιον τρέπεσϑαι!. Ki

59. —U,24,7 [D. 354] σελήνης αὐτὸν ὑπερχομένης [sc. ἥλιον ἐχλείπει»].

60. — 125,15 [D. 357] ’E. ἀέρα συνεστραμμένον, νεφοειδῇ, πεπηγότα ὑπὸ πυρός, ὥστε σύμμιχτον [sc. τὴν σελήνην]. Pur. de fac. in orbe lun. 5, 6 Ρ. 922 Ο χαὶ γὰρ Ἐμπεδοχλεῖ δυσχολαίνουσι πάγον ἀέρος χαλαζώδη ποιοῦντι τὴν σελήνην ὑπὸ τῖς τοῦ πυρὸς σφαίρας περιεχόμενον. Art. Π 21, 8 [Ὁ. 358] δισχοειδῦ; cf. Prur. quaest. Rom. 101 p. 288 Β τὸ γὰρ φαινόμενον σχῆμα τῆς σελήνης, ὅταν ἦι διχόμηνος, οὐ σφαιροειδὲς ἀλλὰ φακχοειδές ἐστι χαὶ δισχοειδές, ὡς δ᾽ ’E. οἴεται, χαὶ τὸ ὑποχείμενον. ΑἘτ. Π 28, 5 [D. 358] Θαλῆς πρῶτος ἔφη ὑπὸ τοῦ ἡλίου φωτίζεσϑαι. Πυϑαγόρας, Παρμενίδης, E.... ὁμοίως.

61. — ΠΙ81,1 [0.802] Ἔ. διπλάσιον ἀπέχειν τὴν σελήνην ἀπὸ τῆς γῆς ἤπερ ἀπὸ τοῦ ἡλίου [sollte heissen: ἀπέχειν τὸν ἥλιον ἀπὸ τῆς γῖς ἤπερ τὴν σελήνη}.

62. Hırror. 14,3 [D.558] ὥσπερ ὃ Ἐ. πάντα τὸν χαϑ᾽ ἡμᾶς τόπον ἔφη κακῶν μεστὸν εἶναι καὶ μέχρι μὲν σελήνης τὰ χακὰ φϑάνειν ἐχ τοῦ περὶ γῆν τόπου ταϑέντα περαιτέρω δὲ μὴ χωρεῖν ἅτε χαϑαρωτέρου τοῦ ὑπὲρ τὴν σελήνην παντὸς ὄντος τόπου, οὕτω zul τῶι Ἡρακλείτωι ἔδοξεν.

63. Arısr. Meteor. B 9. 369 12 (über ἀστραπή) τινὲς λέγουσιν ὡς ἐν τοῖς γέφεσιν ἐγγίνεται πῦρ. τοῦτο δ᾽ Ἐ. μέν φησιν εἶναι τὸ ἐμπεριλαμβανόμενον τῶν τοῦ ἡλίου ἀχτίνων. ΑἘτ. 1Π 8, Τ [D. 868] Ἐ. ἔμπτωσιν φωτὸς εἰς νέφος ἐξείργοντος τὸν ἀνϑεστῶτα ἀέρα, οὗ τὴν μὲν σβέσιν |? σχίσι» οἵ. 8 8] καὶ τὴν ϑραῦσιν χτύπον ἀπεργάζεσϑαι, τὴν δὲ λάμψιν ἀστραπήν, χεραυνὸν δὲ τὸν τῆς ἀστραπῆς τόνον.

64. Orymrıon. in Meteor. 413. 102,1 Stüve τί τὸ χινοῦν αὐτοὺς [Winde] λοξὴν zivnow; ὅτι οὐ τὸ γεῶδες zul τὸ πυρῶδες τὴν ἐναντίαν χινούμενα χί- νησιν, ὡς Ἐ. ὦιετο, ἀλλ᾽ ὁ κύχλωι κινούμενος ἀήρ.

65. Arr.1I18,1 [D. 315] ’E. χαὶ οἱ Στωικοὲ χειμῶνα μὲν γίνεσϑαι τοῦ ἀέρος ἐπικρατοῦντος τῆι πυχνώσει εἰς τὸ ἀνωτέρω βιαζομένου, ϑερείαν δὲ τοῦ πυρός, ὅταν εἰς τὸ χατωτέρω βιάζηται.

66. Prrto de prov. II 61 p. 86 [nach Aucher und Conybeare] deinde ratioci- natus [sc. Empedocles] de mari ait: postguam concretum est id quod erat in extre- mitate orae maxime grandinis more [vgl. n. 30 p. 88, 35], agua limosa (facta est). quidquid enim in terra humidi est, in demissis depressisque eius locis a ventis certatim flantibus nexibus quam fortissimis undique comprimi solebat. Ak. III 16,3 [D. 381] ’E. ἱδρῶτα τῆς γῆς ἐχκχκαιομένης ὑπὸ τοῦ ἡλίου διὰ τὴν ἐπὶ τὸ πλεῖον πίλησιν [vgl. ΤΠ 6, 8 τι. ἔν. 55]. Aclian. Hist. an. IX 64 λέγει δὲ ᾿Αριστοτέλης, χαὶ Δημόκριτος πρὸ ἐχείνου, Θεόφραστός τε ἐχ τρίτων zul αὐτός φησι μὴ τῶι ἁλμυρῶι ὕδατι τρέφεσϑαι τοὺς ἐχϑῦς, ἀλλὰ τῶι παραχειμένωι τῆι ϑαλάττηι γλυχεῖ ὕδατι [οἷ. caus. pl. ΥἹΙ 10, 2]. zul ἐπεὶ δοχεῖ πως ἄπιστον, δι᾽ αὐτῶν τῶν ἔργων βεβαιῶσαι βουληϑεὶς τὸ λεχϑὲν ὁ τοῦ Νικομάχου λέγει [Hist. anim. Θ 2. 590» 24] εἶναί τι πότιμον ὕδωρ ἐν πάσηι ϑαλάττηι, καὶ ἐλέγχεσϑαι τούτωι" εἴ τις ἀγγεῖον ἐχ χηροῦ ποιήσας χοῖλον zul λεπτὸν καϑείη χενὸν ἐς τὴν ϑάλατταν, ἐξάψας ποϑὲν ὥστε ἀνιμήσασϑαι δύνασϑαι, νυχτὸς δὲ διελϑούίσης καὶ ἡμέρας ἀρύεται πεπλησμένον, γλυχέος τε χαὶ ποτίμου ὕδατος μεστὸν αὐτό. χαὶ Ἐ. δὲ ὃ ᾿ἄχρα-

yavrivog λέγει τι εἶναι γλυκὺ ἐν τῆι ϑαλάττηι ὕδωρ οὐ πᾶσι δῆλον, τρόφιμον δὲ τῶν ἰχϑύων. χαὶ τὴν αἰτίαν τοῦδε τοῦ ἐν τῆι ἅλμηι γλυχαινομένου λέγει φυσικήν, ἣν ἐχεῖϑεν εἴσεσϑε.

67. Arıst. de caelo B 13. 295213 διὸ δὴ καὶ τὴν ynv πάντες ὅσοι τὸν οὐρανὸν γεννῶσιν ἐπὶ τὸ μέσον συνελϑεῖν φασιν. ὅτι δὲ μένει, δητοῦσι τὴν αἰτίαν χαὶ λέγουσιν οἱ μὲν τοῦτον τὸν τρόπον, ὅτι τὸ πλάτος καὶ τὸ μέγεϑος

αὐτῆς αἴτιον, οἱ δ᾽ ὥσπερ Ἐ. τὴν τοῦ οὐρανοῦ φορὰν κύχλωι περιϑέουσαν zal

ϑᾶττον φερομένην τὴν τῆς γῆς φορὰν χωλύειν χαϑάπερ τὸ ἔν τοῖς χυάϑοις ὕδωρ" χαὶ γὰρ τοῦτο χύχλωι τοῦ κυάϑου φερομένου πολλάκις κάτω τοῦ χαλχοῦ γινόμενον ὅμως οὐ φέρεται χάτω πεφυχὺς φέρεσϑαι διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν.

68. SENECA nat. quaest. III 24,1 E. existimat ignibus, quos multis locis terra opertos tegit, aquam calescere, si subiecti sunt ei solo, per quod aquis trans- cursus est. facere solemus dracones et miliaria et complures formas, in quibus aere tenw fistulas strwimus per declive circumlatas, ut saepe eundem ignem am- biens aqua per tantum fluat spatii quantum efficiendo calori sat est. frigida ita- que intrat, efflwit calida. idem sub terra E. existimat fieri.

69. [Arısr.] probl. 24,11. 937211 διὰ τί ὑπὸ τῶν ϑερμῶν ὑδάτων μᾶλλον ἢ ὑπὸ τῶν ψυχρῶν πήγνυνται λίϑοι; πότερον ὅτι τῆι τοῦ ὑγροῦ ἐκλείψει γίνεται λίϑος, μᾶλλον δὲ ὑπὸ τοῦ ϑερμοῦ ἢ τοῦ ψυχροῦ ἐκλείπει τὸ ὕγρον" καὶ ἀπολιϑοῦται δὴ διὰ τὸ ϑερμόν, καϑάπερ καὶ Ἐ. φησι τάς τε πέτρας καὶ τοὺς λίϑους καὶ τὰ ϑερμὰ τῶν ὑδάτων γίνεσϑαι [vgl. Albertus M. de mineral. 11,4] Psell. de lap. p. 38 Bernard. τούτων δὲ τῶν παρὰ τοῖς λίϑοις δυνάμεων (Tac) αἰτίας πολλοὶ ἐθάρρησαν ἀποδοῦναι, τῶν μὲν ἀρχαιοτέρων σοφῶν ᾿Αἀναξαγόρας χαὶ E. καὶ Δημόκριτος, τῶν δὲ οὐ πολὺ πρὸ nuwv(!) ὃ ἐκ rs ᾿Αφροδισίας ᾿Αλέξανδρος. PLUTARCH. prim. frig. 19, 4 p. 953 E ταυτὲ δὲ τὰ ἐμφανῆ κρημνοὺς zal σχοπέλους χαὶ πέτρας Ἐ. μὲν ὑπὸ τοῦ πυρὸς οἴεται τοῦ ἐν βάϑει τῆς γῆς ἑστάναι zul ἀνέχεσϑαι διερειδόμενα φλεγμαίνοντος.

70. Arr. V 26, 4 [D. 489] Ἐ. πρῶτα τὰ δένδρα τῶν ζώιων ἐκ γῆς ἀνα- φῦναί φησι, πρὶν τὸν ἥλιον περιαπλωϑῆναι [um die Himmelshemisphäre vgl. A 56] zul πρὶν ἡμέραν καὶ νύχτα διαχριϑῆναι" διὰ δὲ συμμετρίας τῆς κράσεως τὸν τοῦ ἄρρενος χαὶ τοῦ ϑήλεος περιέχειν λόγον. αὔξεσϑαι δὲ ὑπὸ τοῦ ἐν τῆι γῆι ϑερμοῦ διαιρόμενα ὥστε γῆς εἶναι μέρη καϑάπερ χαὶ τὰ ἔμβρυα τὰ ἐν τῆι γαστρὶ τῆς μήτρας μέρη" τοὺς δὲ καρποὺς περιττώματα εἶναι τοῦ ἐν τοῖς φυτοῖς ὕδατος καὶ πυρός" χαὶ τὰ μὲν ἐλλιπὲς ἔχοντα τὸ ὑγρὸν ἐξιχμαζο- μένου αὐτοῦ τῶι ϑέρει φυλλορροεῖν, τὰ δὲ πλεῖον, παραμένειν [ck. fr. ΤΊ. 78] ὥσπερ ἐπὶ τῆς δάφνης καὶ τῆς ἐλαίας καὶ τοῦ φοίνικος" τὰς δὲ διαφορὰς τῶν χυμῶν (παρὰ) παραλλαγάς τῆς (γῆς) πολυμερείας καὶ τῶν φυτῶν γίνεσϑαι διαφό- θως ἑλκόντων τὰς ἀπὸ τοῦ τρέφοντος ὁμοιομερείας ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἀμπέλων" οὐ γὰρ αἱ διαφοραὶ τούτων χρηστὸν τὸν οἶνον ποιοῦσιν, ἀλλ᾽ αἱ τοῦ τρέφοντος ἐδάφους. THEOPHR. d. c. pl. 112,5 ἕν γάρ τι τὸ γεννῶν οὐχ ὥσπερ E. διαιρεῖ καὶ μερίξει τὴν μὲν γῆν εἰς τὰς ῥίζας, τὸν δ᾽ αἰϑέρα εἰς τοὺς βλαστοὺς ὡς ἑχάτερον ἑχατέρου χωριζόμενον, ἀλλ᾽ ἐχ μιᾶς ὕλης καὶ ὑφ᾽ ἑνὸς αἰτίου γεν- γῶντος. Arıst. deanima Β 4.415528 Ἐ. δ᾽ οὐ χαλῶς εἴρηχε τοῦτο προστιϑεὶς τὴν αὔξησιν συμβαίνειν τοῖς φυτοῖς κάτω μὲν συρριξουμένοις διὰ τὸ τὴν γῆν οὕτω φέρεσϑαι κατὰ φύσιν, ἄνω δὲ διὰ τὸ πῦρ ὡσαύτως. PLur. quaest. conv. VI 22,6 p.688 A τηρεῖται δὲ [SC. ἡ τροφή] τοῖς μὲν φυτοῖς ἀναισϑήτως ἐχ τοῦ

περιέχοντος, ὥς φησιν ’E., ὑδρευομένοις τὸ πρόσφορον. [Arısr.) de plant. A 1. 815215 (ἃ. i. NıkoLaos v. Damask.) Anaxagoras autem et Abrucalis [i. e. Empe- docles] desiderio eas [plantas] moveri dicunt, sentire quoque et tristari delectari- que asserunt... Abr. autem sexum in his permisctum opinatus est. ®16 Anasxa- goras autem et Democritus et Abr. illas intellectum intellegentiamque habere dicebant. 817a1 quod dixit Abr. videlicet si invenitur in plantis sexus femineus et sexus masculinus sive species commixta ex his duobus sexubus. 81735 dixitque Abr. quod plantae habent generationem, mundo tamen diminuto et non perfecto in complemento suo; et eo completo generabatur animal [cf. fr. 79).

71. Hıprocr. de prisc. med. 20 [nach cod. A] λέγουσι δέ τινες ἰητροὶ καὶ σοφισταί, ὡς οὐχ εἴη δυνατὸν ἰητρικὴν εἰδέναι ὅστις μὴ older 0 τί ἐστιν dv- ϑρωπος, ἀλλὰ τοῦτο δεῖ ἰδεῖν 1] καταμαϑεῖν τὸν μέλλοντα ὀρϑῶς ϑεραπεύσειν τοὺς ἀνϑρώπους. τείνει δὲ αὐτοῖς ὃ λόγος ἐς φιλοσοφίαν χκαϑάπερ Ἐ. ἢ ἄλλοι, οἱ περὶ φύσιος γεγράφασιν, (φασίν), ἐξ ἀρχῆς ὃ τί ἐστιν ἄνθρωπος καὶ ὅπως ἐγένετο πρῶτον χαὶ ὅὁπόϑεν συνεπάγη" ἐγὼ δὲ τοῦτο μέν, ὅσα τινὶ εἴρηται ἢ σοφιστῆι ἢ ἰητρῶι ἢ γέγραπται περὶ φύσιος ἧσσον νομίζω τῆι ἰητφικῆι τέχνηι προσήκειν ἢ τῆι γραφικῆι. νομίζω δὲ περὶ φύσιος γνῶναί τι σαφὲς οὐδαμόϑεν ἄλλοϑεν εἶναι ἢ ἐξ ἰητρικῆς.

72. Arr. V 19,5 [Ὁ.. 480] ’E. τὰς πρώτας γενέσεις τῶν ζώιων χαὶ φυτῶν μηδαμῶς δλυχλήρους γενέσϑαι, ἀσυμφυέσι δὲ τοῖς μορίοις διεζευγμένας, τὰς δὲ δευτέρας συμφυομένων τῶν μερῶν εἰδωλοφανεῖς, τὰς δὲ τρίτας τῶν δλοφυῶν, τὰς δὲ τετάρτας οὐχέτι &x τῶν ὁμοίων [ ὁμοιομερῶν οἷ. ν. 11] οἷον ἐκ γῆς καὶ ὕδατος ἀλλὰ δι᾿ ἀλλήλων ἤδη, τοῖς μὲν πυχνωϑείσης τῆς τροφῆς, τοῖς δὲ χαὶ τῆς εὐ- μορφίας τῶν γυναικῶν ἐπερεϑισμὸν τοῦ σπερματικοῦ κινήματος ἐμποιησάσης" τῶν δὲ ζώιων πάντων τὰ γένη διαχριϑῆναι διὰ τὰς ποιὰς χράσεις" τὰ μὲν οἷ- χειότερα [ὑγρότερα εἰς τὸ ὕδωρ τὴν δρμὴν ἔχειν, τὰ δὲ εἰς ἀέρα [ἀναπνεῖν] 00° ἂν πυρῶδες ἔχη τὸ πλέον, τὰ δὲ βαρύτερα ἐπὶ τὴν γῆν, τὰ δὲ ἰσόμοιρα τῆι χράσει πᾶσι τοῖς ϑώραξι πεφωνηχέναι [τοῖς χωρίοις σύμφωνα εἶναι 1) CENSORIN. 4, 1 E. autem egregio suo carmine... tale quiddam confirmat.

30 primo membra singula ex terra quasi praegnate passim edita, deinde coisse et

effecisse solidi hominis materiam igni simul et umori permisctam [cf. Parmen. A 51]. VArro Eumenid. sat. fr. 27 Büch. E. natos homines ex terra ait ut blitum (ef. Luc. Philopseud. 3 τοὺς πρώτους ἀνθρώπους ἐχ τῆς ᾿Αττικῆς ἀναφῦναι χαϑάπερ τὰ λάχανα u. Censor. ]. 6. ὃ 11 5664...

73. Arıst. de part. anim. Β 2. 648225 [cf. p. 56 n. 52] ἔνιοι γὰρ τὰ ἔνυ- ὅρα τῶν πεζῶν ϑερμότερα φασιν εἶναι λέγοντες ὡς ἐπανισοῖ τὴν ψυχρότητα τοῦ τόπου ἢ τῆς φύσεως αὐτῶν ϑερμότης καὶ τὰ ἄναιμα τῶν ἐναίμων καὶ τὰ ϑήλεα. τῶν ἀρρένων, οἷον Παρμενίδης τὰς γυναῖχας τῶν ἀνδρῶν ϑερμοτέρας εἶναί φησι χαὶ ἕτεροί τινες, ὡς διὰ τὴν ϑερμότητα χαὶ πολυαιμούσαις γινο- μένων τῶν γυναικείων, E. δὲ τοὐναντίον. Arıst. de resp. 14. 477232 ’E. δ᾽ οὐ χαλῶς τοῦτ᾽ εἴρηκε φάσχων τὰ ϑερμότατα χαὶ πῦρ ἔχοντα πλεῖστον τῶν ζώιων ἔγυδρα εἶναι φεύγοντα τὴν ὑπερβολὴν τῆς ἐν τῆι φύσει ϑερμότητος. THEOPHR. caus. pl. 1 21,5 ὥσπερ zal E. λέγει περὶ τῶν ζώιων" τὰ γὰρ ὑπέρπυρα τὴν φύσιν ἄγειν εἰς τὸ ὑγρόν [οἷ. 22, 21.

14. Aer. IV 22,1 [Ὁ..411] Ἐ. τὴν πρώτην ἀναπνοὴν τοῦ πρώτου ζώιου [in seiner Kosmogonie cf. V 7, 1] γενέσϑαι τῆς (μὲν) Ev τοῖς βρέφεσιν ὑγρασίας ἀποχώρησιν λαμβανούσης, πρὸς δὲ τὸ παρακενωϑὲν ἐπεισόδου ἱτῆς ἐξωϑε»] τοῦ ἐχτὸς ἀερώδους γινομένης εἰς τὰ παρανοιχϑέντα τῶν ἀγγείων" τὸ δὲ μετὰ

τοῦτο ἤδη τοῦ ἐμφύτου ϑερμοῦ τῆι πρὸς τὸ ἐκτὸς δρμῆι τὸ ἀερῶδες ὑπαναϑλί- βοντος τὴν ἐκπνοήν, τῆι δ᾽ εἰς τὸ ἐντὸς [ἐκτὸς hdss.: corr. ‚Bernardakis] ἀνϑ- υποχωρήσει τῶι ἀερώδει τὴν ἀντεπείσοδον παφεχομένου τὴν εἰσπνοήν. τὴν δὲ νῦν χατέχουσαν φερομένου τοῦ αἵματος ὡς πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν χαὶ τὸ ἀερῶδες διὰ τῶν ῥινῶν ταῖς ἑαυτοῦ ἐπιρροίαις ἀναϑλίβοντος κατὰ τὴν ἐχχώ- ρησιν αὐτοῦ γίνεσϑαι τὴν ἐχπνοήν, παλινδρομοῦντος δὲ καὶ τοῦ ἀέρος ἀντεπ- εισιόντος εἰς τὰ διὰ τοῦ αἵματος ἀραιώματα τὴν Elonvonv' ὑπομιμνήισχει δὲ τὸ ἐπὶ τῆς χλεψύδρας [fr. 100, 9). Schlechter V 15,3 [D. 426].

75. Aer. V 18,1 [D. 427] ’E. ὅτε ἐγεννᾶτο τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος ἐκ τῆς γῆς, τοσαύτην γενέσϑαι τῶι μήκει τοῦ χρόνου διὰ τὸ βραδυπορεῖν τὸν ἥλιον τὴν ἡμέραν, ὁπόση νῦν ἐστιν ἡ δεχάμηνος" προϊόντος δὲ τοῦ χρόνου, τοσαύτην γενέσϑαι τὴν ἡμέραν, ὑὁπόση νῦν ἔστιν ἢ ἑπτάμηνος" διὰ τοῦτο καὶ τὰ δεκάμηνα χαὶ τὰ ἑπτάμηνα, τῆς φύσεως τοῦ κόσμου οὕτω μεμελετηχυίας, αὔξεσϑαι ἐν μιᾶι ἡμέραι nı τίϑεται νυχτὲ [τίχτεται νυνὶ Casaub.] τὸ βρέφος [daraus Tzetz. exeg. Il. p. 42, 17].

76. Praro Phaedo 96 AB ἐγὼ γάρ, ἔφη (Sokrates), ὦ Κέβης, νέος ὧν ϑαυμαστῶς ὡς ἐπεϑύμησα ταύτης τῆς σοφίας, ἣν δὴ καλοῦσι περὲ φύσεως ἱστορίαν. ὑπερήφανος γάρ μοι ἐδόχει εἶναι εἰδέναι τὰς αἰτίας ἑκάστου διὰ τί γίγνεται ἕκαστον καὶ διὰ τί ἀπόλλυται χαὶ διὰ τί ἐστιν. καὶ πολλάκις ἐμαυτὸν ἄνω χάτω μετέβαλλον σκοπῶν πρῶτον τὰ τοιάδε" do’ ἐπειδὰν τὸ ϑερμὸν καὶ ψυχρὸν [ὑγρὸν Sprengel, doch vgl. Dox. 564, 3] σηπεδόνα τινὰ λάβηι, ὡς τινες IEmpedokles, Archelaos] ἔλεγον, τότε δὴ τὰ ζώια συντρέ- φεται; καὶ πότερον τὸ αἷμά ἐστιν ὧι φρονοῦμεν [Empedokles] N ὃ «ro [Anaximenes, Diogenes] 7 τὸ πῦρ; [Heraklit] 7 τούτων μὲν οὐδέν, ὃ δ᾽ ἐγχέφαλός ἐστιν; [Alkmaeon] χτλ.

77. Axr. V 27,1 [Ὁ. 440] ’E. τρέφεσϑαι μὲν τὰ ζώια διὰ τὴν ὑπόστασιν τοῦ ὑγροῦ, αὔξεσϑαι δὲ διὰ τὴν παρουσίαν τοῦ ϑερμοῦ, μειοῦσϑαι δὲ καὶ φϑίνειν διὰ τὴν ἔχλειψιν ἑχατέρων. τοὺς δὲ νῦν ἀνθρώπους τοῖς πρώτοις συμβαλλο- μένους βρεφῶν ἐπέχειν τάξιν. [Θ΄Α1,1 def. med. 99 (XIX 372) πῶς Innoxgarng καὶ Ἐρασίστρατος καὶ Ἐ. καὶ ᾿Ασχληπιάδης τὰς πέψεις τῆς τροφῆς φασι γίνε- σϑαι... Ἐ. δὲ σήψει. cf. fr. 68. 81.

18. Art. V 22,1 [D.434] Ἐ. τὰς μὲν σάρχας γεννᾶσϑαι ἐχ τῶν ἴσων τῆι κράσει τεττάρων στοιχείων, τὰ δὲ νεῦρα πυρὸς καὶ γῆς ὕδατι [sie Gal. Β] διπλα- σίονι [διπλάσιον, διπλασίονα Hdss.: corr. Bernardakis] μιχϑέντων, τοὺς δὲ ὄνυχας τοῖς ζώιοις γεννᾶσϑαι τῶν νεύρων καϑ' ὃ τῶι ἀέρι, συνέτυχε περιψυχϑέντων, ὀστᾶ δὲ δυεῖν μὲν ὕδατος χαὶ γῆς, τεττάρων δὲ πυρός, ἔσω γῆς [so umgestellt nach fr. 96, 1] τούτων συγχραϑέντων μερῶν. ἱόρῶτα ( δὲ) καὶ δάκρυον γίνεσθαι τοῦ αἵματος τηκομένου καὶ παρὰ τὸ λεπτύνεσϑαι διαχεομένου. ARIST. de part. an. A 1. 642217 ἀρχὴ γὰρ ῇ φύσις μᾶλλον τῆς ὕλης, ἐνιαχοῦ de που αὐτῆι καὶ Ἔ. περιπίπτει, ἀγόμενος ὑπ᾽ αὐτῆς τῆς ἀληϑείας, χαὶ τὴν οὐσίαν καὶ τὴν φύσιν ἀναγχάζεται φάναι τὸν λόγον εἶναι; οἷον ὀστοῦν ἀποδιδοὺς τί ἐστιν᾽ οὔτε γὰρ ἕν τι τῶν στοιχείων λέγει αὐτὸ οὔτε δύο ἢ τρία οὔτε πάντα, ἀλλὰ λόγον τῆς μίξεως αὐτῶν. Arısr. de anima A. 4. 4083 18 ὁμοίως δὲ ἄτοπον καὶ (τὸν τὸν λόγον τῆς μίξεως εἶναι τὴν ψυχήν" οὐ γὰρ τὸν αὐτὸν ἔχει "λόγον ἢ μίξις τῶν στοιχείων zo ἣν σὰρξ χαὶ χαϑ'᾽ ἣν ὀστοῦν" συμβήσεται οὖν πολλᾶς τε ψυχὰς ἔχειν καὶ κατὰ πᾶν τὸ σῶμα, εἴπερ πάντα μὲν ἐκ τῶν στοιχείων μεμειγμένων, ὃ δὲ τῆς μίξεως λόγος ἁρμονία καὶ ψυχή. ἀπαιτήσειε δ᾽ ἂν τις τοῦτό γε χαὶ παρ᾽ Ἐμπεδοκλέους" ἕχαστον γὰρ αὐτῶν λόγωι τινί φησιν εἶναι" πότερον οὖν ὃ

λόγος ἐστὶν 7 ψυχή, ἢ μᾶλλον ἕτερόν τι οὖσα ἐγγίνεται τοῖς μέλεσι [var. 1. μέρεσι vel μιχϑεῖσι)]. ἔτι δὲ πότερον ἡ Φιλία τῆς τυχούσης αἰτία μίξεως ἢ τῆς κατὰ τὸν λόγον; zul αὕτη πότερον ὃ λόγος ἐστὶν ἢ παρὰ τὸν λόγον ἕτερόν τι; cf. Metaph. A 10. 993215. [Arısr.] despiritu 9.485526 E. αἰτίαν ἁπλῶς τὴν τοῦ ὀστοῦ φύσιν. (ἔτι δὲν εἴπερ ἅπαντα τὸν αὐτὸν λόγον ἔχει τῆς μίξεως, ἀδιάφορα ἐχρῆν ἵππου χαὶ λέοντος χαὶ ἀνθρώπου εἶναι. PLUTARCH. quaest. nat. 20, 2 Ρ. 911 ἔνιοι δέ φασιν ὥσπερ γάλαχτος ὀρρὸν τοῦ αἵματος ταραχϑέντος ἐχ-

19. SorAnus Gynaec. 157 p. 225, 16 (Rose): συγχέχριται δ᾽ [der Nabel] ἐκ τεττάρων τὸν ἀριϑμὸν ἀγγείων δύο φλεβωδῶν καὶ δύο ἀρτηριῶν, δι᾿ ὧν εἰς ϑρέψιν ὕλη αἱματικὴ καὶ πνευματικὴ παρακομίζεται τοῖς ἐμβρύοις. ἐμφύεσϑαι δὲ ταῦτα Ἐμπεδοκλῆς μὲν εἰς τὸ ἧπαρ οἴεται, Baidoog δὲ εἰς τὴν καρδίαν.

80. — 121 p. 185, 18 (Menstruation): ἔστε γὰρ ὅτε zul προπαραλαμ- βάνει τινὰς ἡμέρας 7 ἐφυστερεῖ. τοῦτο δὲ ἐν ἑχάστηι χατὰ τὴν ἰδίαν ἀπαντᾶι προϑεσμίαν καὶ οὐ(κ del) κατὰ τὰς αὐτὰς (περιόδους) ὥσπερ ὃ Διοκλῆς [fr. 171 Wellmann] (gnoı) πάσαις, καὶ πάλιν ’E., ἐλαττουμένου τοῦ φωτὸς τῆς σελήνης. αἱ μὲν γὰρ πρὸ εἰκάδος αἱ δὲ ἐν εἰχάδι καϑαίρονται, καὶ πάλιν αἱ μὲν αὐξανομένου τοῦ φωτὸς τῆς σελήνης αἱ δὲ μειουμένου. [cf. Ar. de anim. hist. H 2. ὅ898 841.

81. Arısr. de gener. anim. A 1. 1048 1 (Geschlechtsunterschied) οἱ 6° ἐν τῆι μήτραι χαϑάπερ E. τὰ μὲν γὰρ εἰς ϑερμὴν ἐλϑόντα τὴν ὑστέραν ἄρρενα γέ: veodel φησι, τὰ δ᾽ εἰς ψυχρὰν ϑήλεα, τῆς δὲ ϑερμότητος καὶ τῆς ψυχρότητος τὴν τῶν χαταμηνίων αἰτίαν εἶναι ῥύσιν ἢ ψυχροτέραν οὖσαν ἢ ϑερμοτέραν zal ἢ παλαιοτέραν ἢ προσφατωτέραν"... τοῦτο γὰρ ὡς ἀληϑῶς E. δαιϑυμότερον ὑπείληφεν οἰόμενος ψυχρότητι χαὶ ϑερμότητι διαφέρειν μόνον ἀλλήλων, δρῶν ὅλα τὰ μόρια μεγάλην ἔχοντα διαφορὰν τήν τε τῶν αἰδοίων zul τὴν τῆς ὑστέρας. ibid. 765° 8 ἀναγκαῖον ἀπαντᾶν καὶ πρὸς τὸν Ἐμπεδοκλέους λόγον, ὃς διορίζει τὸ ϑῆλυ πρὸς τὸ ἄρρεν ϑερμότητι χαὶ ψυχρότητι τῆς ὑστέρας. Aeım.V Τ,1 [D. 419] 'E. ἄρρενα καὶ ϑήλεα γίνεσθαι παρὰ ϑερμότητα zal ψυχρότητα" ὅϑεν ἱστορεῖται τοὺς μὲν πρώτους ἄρρενας πρὸς ἀνατολῆι καὶ μεσημβρίαι γεγενῆσϑαι μᾶλλον ἐχ τῆς γῦς, τὰς δὲ ϑηλείας πρὸς ταῖς ἄρχτοις. 11,1[D. 422] Ἔ. δμοιό- τητὰς [scil. τῶν γονέων χαὶ τῶν προγόνων) γίνεσθαι zer’ ἐπιχράτειαν τῶν σπερματιχῶν γόνων, ἀνομοιότητας δὲ τῆς ἐν τῶι σπέρματι ϑερμασίας ἐξα- τμισϑείσης [ο΄. Hipp. de genit. 8. VIT480L.]. 8,1 {D. 420] Ἐ. τέρατα γίνεσθαι παρὰ πλεονασμὸν σπέρματος ἢ παρ᾽ ἔλλειψιν Κὶ παρὰ τὴν τῆς κινήσεως ταραχὴν ἢ παρὰ τὴν εἰς πλείω διαίρεσιν ἢ παρὰ τὸ ἀπονεύειν. οὕτω προειληφὼς φαί- νεται σχεδόν τι πάσας τὰς αἰτιολογίας. 10,1 [Ὁ. 421] Ἐ. δίδυμα καὶ τρίδυμα γίνεσϑαι κατὰ πλεονασμὸν καὶ περισχισμὸν τοῦ σπέρματος. 11 Ὁ 1 Γ 449] πόϑεν γίνονται τῶν γονέων αἱ ὁμοιώσεις καὶ τῶν προγόνων. ’E. ὁμοιότητας γίνεσθαι zer ἐπικράτειαν τῶν σπερματιχῶν γόνων, ἀνομοιότητας δὲ τῖς ἐν τῶι σπέρματι ϑερμασίας ἐξατμισϑείσης. 12, 2 [D. 423] πῶς ἄλλοις γίνονται ὅμοιοι οἱ γεννώμενοι καὶ οὐ τοῖς γονεῦσιν. Ἐ. τῆι κατὰ τὴν σύλληψιν φαν- τασίαι τῆς γυναικὸς μορφοῦσϑαι τὰ βρέφη" πολλάχις γὰρ ἀνδριάντων zul εἴ- χόνων ἠράσϑησαν γυναῖχες καὶ ὅμοια τούτοις ἀπέτεκον [cf. Soran. p. 204, 18 Rose; Dionys. de imit. p. 17, 18 Usen.]. Cexsorın. 5,4 illud quoque ambiguam facit inter auctores opinionem, utrumne ex patris tantummodo semine partus nascatur... an etiam ex matris, quod Anaxagorae et Alcmaeoni nec non Parmenidi Empedoclique et Epieuro visum est. 6, 6 ex dextris partibus profusa semine mares gigni, at 6 laevis feminas Anaxagoras Empedoclesque consentiunt.

quorum opiniones, ut de hac specie congruae, ita de similitudine liberorum dis- pariles. super qua re Empedoclis, disputata ratione, talis profertur. si par calor in parentum seminibus fuit, patri similem marem procreari; si frigus, feminam matri similem. quodsi patris calidius erit et frigidius matris, puerum fore qui matris vultus repraesentet: at si calidius matris, patris autem fuerit frigidius, puellam futuram quae patris reddat similitudinem. 6, 9.10 sequitur de geminis, qui ut aliquando nascantur modo seminis fieri Hippon ratus (est): id enim cum amplius est quam uni satis fwit, bifariam deduei. id ipsum ferme E. videtur sensisse: nam causas quidem cur dwideretur non posuit,; partiri tantum modo ait et si ubrumque sedes aeque calidas occupaverit, utrumque marem nasci, si frigidas aeque utramque feminam, si vero alterum calidiorem, alterum frigidi- orem, dispari sexu partum futurum.

82. Arısrt. de gen. anim. B 8. 747224 τὸ δὲ τῶν ἡμιόνων γένος ὅλον ayovov ἐστιν. περὶ δὲ τῆς αἰτίας, ὡς μὲν λέγουσιν E. καὶ Δημόχριτος, λέγων ὃ μὲν οὐ σαφῶς, Δημόχριτος δὲ γνωρίμως μᾶλλον, οὐ χαλῶς εἰρήχασιν. λέ- γουσι γὰρ ἐπὶ πάντων ὁμοίως τὴν ἀπόδειξιν τῶν παρὰ τὴν συγγένειαν συνδυ- αζομένων... E. δ᾽ αἰτιᾶται κτλ. cf. ad fr. 92. Arr.V 14,2 [Ὁ. 425] διὰ τί αἵ ἡμιόνοι στεῖραι. E E. [ἢ διὰ τὴν σμικρότητα χαὶ ταπεινότητα zul στενότητα τῆς μήτρας κατεστραμμένως προσπεφυκυίας τῆι γαστρὶ μήτε τοῦ σπέρματος εὐθϑυβολοῦντος εἰς αὐτὴν μήτε, εἰ καὶ φϑάσειεν, αὐτῆς ἐχδεχομένης. |

83. Arr. V 21,1 [D. 433] ἐν noowı χρόνωι μορφοῦται τὰ ζῶια ἐν γαστρὶ ὄντα. 'E. ἐπὲ μὲν τῶν ἀνϑρώπων ἄρχεσϑαι τῆς διαρϑρώσεως ἀπὸ ἕχτης zul τριακοστῆς, τελειοῦσϑαι δὲ τοῖς μορίοις ἀπὸ πεντηκοστῆς μιᾶς δεούσης (οἷ. τι. 82). Orısasıus a. Athenaios II 78, 13 [Diokles fr. 175] περὶ δὲ τὰς τέσσαρας ἐννείδας δρᾶται πρῶτον διαχεχριμένον ὅλον TO σῶμα ἢ TO τελευταῖον μιᾶς προστεϑείσης τετράδος πεῤὲ τὴν τεσσαραχοντάδα. συμφωνεῖ δὲ τοῖς χρόνοις τῆς παντελοῦς τῶν ἐμβρύων διαχρίσεως χαὶ ὃ φυσικὸς E. καὶ φησίν, ὅτι ϑᾶσσον διαμορφοῦται τὸ ἄρρεν τοῦ ϑήλεος χαὶ τὰ ἐν τοῖς δεξιοῖς τῶν ἐν τοῖς εὐωνύμοις. ÜENSO- RIN. 7,5 septimo mense parere mulierem posse plurimi adfirmant ut... Empe- docles, Epigenes multique praeterea.

84. CEnsSoRMm. 6,1 E., quem in hoc Aristoteles secutus est, ante omnia cor indicavit increscere, quod hominis vitam maxime contineat.

85. Art. V 24,2 [D. 435] Ἐ. τὸν μὲν ὕπνον καταψύξει τοῦ ἐν τῶι αἵματι ϑερμοῦ συμμέτρωι γίνεσϑαι, τῆι δὲ παντελεῖ Yavarov. 25,4 [D. 437] Ἐ. τὸν ϑάνατον γίγνεσϑαι διαχωρισμῶι τοῦ πυρώδους (zei ἀερώδους χαὶ ὑδατώδους καὶ γεώδους), ἐξ ὧν ἢ σύγκρισις τῶι ἀνϑρώπωι συνεστάϑη" ὥστε χατὰ τοῦτο χοινγὸν εἶναι τὸν ϑάνατον σώματος χαὶ ψυχῆς" ὕπνον δὲ γίνεσϑαι διαχωρισμῶι τοῦ πυρώδους.

“ 86. ΤΗΞΟΡΗΒΛΒΤ. de sensu 1844. [D. 499sgq.] Παρμενίδης μὲν χαὶ Ἔ. καὶ Πλάτων τῶι ὁμοίωι [sc. ποιοῦσι τὴν αἴσϑησιν], οἱ δὲ περὶ ᾿Αναξαγόραν χαὶ Ἡράκλειτον τῶι ἐναντίωι... περὶ ἑχάστης δὲ τῶν χατὰ μέρος οἱ μὲν ἄλλοι σχεδὸν ἀπολείπουσιν, Ἐ. δὲ πειρᾶται χαὶ ταύτας ἀνάγειν εἰς τὴν ὁμοιότητα.

[D. 500] ’E. δὲ περὶ ἁπασῶν ὁμοίως λέγει χαί φησι τῶι ἐναρμόττειν εἰς τοὺς πόρους τοὺς ἑκάστης αἰσϑάνεσϑαι" διὸ καὶ οὐ δύνασϑαι, τὰ ἀλλήλων κρί- γειν, ὅτι τῶν μὲν εὐρύτεροί πως, τῶν δὲ στενώτεροι τυγχάνουσιν οἱ πόροι πρὸς τὸ αἰσϑητόν, ὡς τὰ μὲν οὐχ ἁπτόμενα διευτονεῖν τὰ δ᾽ ὅλως εἰσελϑεῖν

A. LEHRE. 81—85. 86. [THEOPHR. Ὁ. SENS. 1. 2. 7—12]. 1117

οὐ δύνασϑαι. πειρᾶται δὲ καὶ τὴν ὄψιν λέγειν, ποία τίς ἐστι" χαὶ φησὶ τὸ μὲν ἐντὸς αὐτῆς εἶναι πῦρ [cf. fr. 84. 85], τὸ δὲ περὶ αὐτὸ [näml. τὸ πῦρ] ζὕδωρ zei) γῆν χαὶ ἀέρα δι᾿ ὧν διιέναι λεπτὸν ὃν χαϑάπερ τὸ ἐν τοῖς λαμπτῆρσι φώς. τοὺς δὲ πόρους ἐναλλὰξ χεῖσϑαι τοῦ τε πυρὸς καὶ τοῦ υδατος, ὧν τοῖς μὲν τοῦ πυρὸς τὰ λευχά, τοῖς δὲ τοῦ ὕδατος τὰ μέλανα γνωρίζειν" ἐναρμόττειν γὰρ ὅχα- τέροις ἑχάτερα. φέρεσϑαι δὲ τὰ χρώματα πρὸς τὴν ὄψιν διὰ τὴν ἀποφροήν. συγχεῖσϑαι δ᾽ οὐχ ὁμοίως, (ἀλλὰ τὰς μὲν ἐκ τῶν ὁμοίων), τὰς d ἐχ τῶν ἀντιχειμένων, χαὶ ταῖς μὲν ἐν μέσωι, ταῖς δ᾽ ἐχτὸς εἶναι τὸ πῦρ᾽ διὸ καὶ τῶν ζώιων τὰ μὲν ἐν ἡμέραι τὰ δὲ νύχτωρ μᾶλλον ὀξυωπεῖν᾽ ὅσα μὲν πυρὸς ἔλαττον ἔχει, μεϑ᾽ ἡμέραν" ἐπανισοῦσϑαι γὰρ αὑτοῖς τὸ ἐντὸς φῶς ὑπὸ τοῦ ἐχτός" ὅσα δὲ τοῦ ἐναντίου νύχτωρ᾽ ἐπαναπληροῦσϑαι γὰρ καὶ τούτοις τὸ ἐν- δεές" ἐν δὲ τοῖς ἐναντίοις (ἐναντίως) Exaregov. ἀμβλυωπεῖν μὲν γὰρ καὶ οἷς ὑπερέχει τὸ πῦρ᾽ ἐπαυξηϑὲν (yao) ἔτι μεϑ᾽ ἡμέραν ἐπιπλάττειν καὶ καταλαμ- βάνειν τοὺς τοῦ ὕδατος πόρους" οἷς δὲ τὸ ὕδωρ, ταὐτὸ τοῦτο γίνεσϑαι νύχτωρ᾽ χαταλαμβάνεσϑαι γὰρ τὸ πῦρ ὑπὸ τοῦ ὕδατος. (ylyveodaı δὲ ταῦτα), ἕως ἂν τοῖς μὲν ὑπὸ τοῦ ἔξωϑεν φωτὸς ἀποχριϑῆι τὸ ὕδωρ, τοῖς δ᾽ ὑπὸ τοῦ ἀέρος [das Wasser mitumfassend vgl. p. 1718, 18] τὸ πῦρ. ἑχατέρων γὰρ ἴασιν εἶναι τὸ ἐναντίον. ἄριστα δὲ χκεχρᾶσϑαι zul βελτίστην εἶναι τὴν ἐξ ἀμφοῖν ἴσων συγχειμένην. χαὶ περὲ μὲν ὄψεως σχεδὸν ταῦτα λέγει. τὴν δ᾽ ἀχοὴν ἀπὸ τῶν ἔξωϑεν [ἔσωϑεν Schneider nach 3. 102, 13] yive- σϑαι ψόφων, ὅταν ὃ ἀὴρ ὑπὸ τῆς φωνῆς κινηϑεὶς ἠχῆι ἐντός. ὥσπερ γὰρ εἶναι χώδωνα τῶν ἴσων [? ἔσωϑεν] ἤχων τὴν ἀχοήν, ἣν προσαγορεύει σάρκινον ὀζον'" κινουμένην [χινουμένης δὲ παίειν τὸν ἀέρα πρὸς τὰ στε- ρεὰ zal ποιεῖν ἦχον. ὄσφρησιν δὲ γίνεσϑαι τῆι ἀναπνοῆι. διὸ zul μάλιστα ὀσφραίνεσθαι τούτους, οἷς σφοδροτάτη τοῦ ἄσϑματος ἡ κίνησις ὀσμὴν δὲ πλείστην ἀπὸ τῶν λεπτῶν χαὶ τῶν χούφων ἀπορρεῖν. περὶ δὲ γεύσεως καὶ ἁφῆς οὐ διορίζεται χαϑ᾽ ἑχατέραν οὔτε πῶς οὔτε δι᾽ ἃ γίγνονται, πλὴν τὸ χοινὸν ὅτι τῶι ἐναρμόττειν τοῖς πόροις αἰσϑησίς ἐστιν" ἤδεσϑαι δὲ τοῖς ὅὃμοί- 015 κατά τε (τὰ) μόρια καὶ τὴν χρᾶσιν [d.h. χατὰ τὴν Ev τοῖς za’ ἕχαστα μορίοις τοῦ σώματος χρᾶσιν τῶν στοιχείων vgl. ὃ 10], λυπεῖσϑαι δὲ τοῖς ἐναντίοις. ὡσαύτως δὲ λέγει καὶ περὶ φρονήσεως zul ἀγνοίας. τὸ μὲν γὰρ φρο- νεῖν εἶναι τοῖς ὁμοίοις, τὸ δ᾽ ἀγνοεῖν τοῖς ἀνομοίοις, ὡς ἢ ταὐτὸν ἢ παρα- πλήσιον ὃν τῆι αἰσϑήσει τὴν φρόνησιν. διαριϑμησάμενος γάρ, ὡς ἕχαστον ὅχάστωι γνωρίζομεν, ἐπὶ τέλει προσέϑηχεν ὡς “ἐκ τούτων -- ἀνιῶνται fr. 101]. διὸ καὶ τῶι αἵματι μάλιστα φρονεῖν" ἐν τούτωι γὰρ μάλιστα χεχρᾶσϑαι [ἐστὶ] τὰ στοιχεῖα τῶν μερῶν. τς ὅσοις μὲν οὖν ἴσα χαὶ παραπλήσια μέμειχται καὶ μὴ διὰ πολλοῦ μηδ᾽ αὖ μιχραὶ μηδ᾽ ὑπερβάλλοντα τῶι μεγέϑει, τούτους φρονιμωτάτους εἶναι καὶ κατὰ τὰς αἰσϑήσεις ἀκριβεστάτους, χατὰ λόγον δὲ καὶ τοὺς ἐγγυτάτω τούτων, 00015 ὃ ξναντίως, ἀφρονεστάτους. χαὶ ὧν μὲν μανὰ χαὶ ἀραιὰ κεῖται τὰ στοιχεῖα, νωϑροὺς καὶ ἐπιπόνους" ὧν δὲ πυκνὰ καὶ κατὰ μιχρὰ τεϑραυσμένα, τοὺς δὲ τοιούτους ὀξεῖς φερομένους καὶ πολλοῖς ἐπιβαλλομένους ὀλίγα ἐπιτελεῖν διὰ τὴν ὀξύτητα τῆς τοῦ αἵματος φορᾶς. οἷς δὲ χαϑ᾽ ἕν τι μόριον n μέση “ρᾶσίς ἐστι, ταύτηι σοφοὺς ἑχάστους εἶναι" διὸ τοὺς μὲν δήτορας ἀγαϑούς, τοὺς δὲ τεχνίτας, ὡς τοῖς μὲν ἐν ταῖς χερσί, τοῖς δὲ ἐν τῆι γλώττηι τὴν χρᾶσιν οὐσαν" ὁμοίως δ᾽ ἔχειν zul χατὰ τὰς ἄλλας δυνάμεις. | E. μὲν οὖν οὕτως οἴεται χαὶ τὴν αἴσϑησιν γίνεσϑαι χαὶ τὸ φρονεῖν, ἀπορήσειε δ᾽ ἂν τις ἐξ ὧν λέγει πρῶτον μέν, τί διοίσει τὰ ἔμψυχα πρὸς τὸ Diels Fragm.d. Vorsokr, 12

αἰσϑάνεσϑαι τῶν ἄλλων. ἐναρμόττει γὰρ καὶ τοῖς τῶν ἀψύχων πόροις" ὅλως γὰρ ποιεῖ τὴν μίξιν τῆι συμμετρίαι τῶν πόρων" διόπερ ἔλαιον μὲν καὶ ὕδωρ οὐ μείγνυσθαι, τὰ δὲ ἄλλα ὑγρὰ καὶ περὶ ὅσων δὴ χαταριϑμεῖται τὰς ἰδίας “ρά- σεις. ὥστε πάντα τε αἰσϑήσεται καὶ ταὐτὸν ἔσται μίξις χαὶ αἴσϑησις zul αὖ- ξησις᾽ πάντα γὰρ ποιεῖ τῆι συμμετρίαι τῶν πόρων, ἐὰν μὴ προσϑῆι τινὰ διαφορᾶν.

ἔπειτα ἐν αὐτοῖς τοῖς ἐμψύχοις τί μᾶλλον αἰσϑήσεται τὸ ἐν τῶι ζώιωι πῦρ n τὸ ἐχτὸς, εἴπερ ἐναρμόττουσιν ἀλλήλοις; ὑπάρχει γὰρ καὶ ἡ συμμετρία χαὶ τὸ ὅμοιον. ἔτι δὲ ἀνάγκη διαφοράν τινὰ ἔχειν, εἴπερ αὐτὸ μὲν μὴ δύναται συμπληροῦν τοὺς πόρους, τὸ δ᾽ ἔξωϑεν ἐπεισιόν᾽ ὥστ᾽ εἰ ὅμοιον ἣν πάντηι χαὶ πάντως, οὐχ ἂν ἦν αἰσϑησις. ἔτι δὲ πότερον οἵ πόροι κενοὶ ῇ πλήρεις; εἰ μὲν γὰρ κενοί, συμβαίνει διαφωνεῖν € ξαυτῶι. φησὶ γὰρ ὅλως οὐχ εἶναι κενόν" εἰ δὲ πλήρεις, ἀεὶ ἂν αἰσϑάνοιτο τὰ ζῶια" δῆλον γὰρ ὡς ἐναρμόττει, καϑάπερ φησί, τὸ ὅμοιον.

χαίτοι κἂν αὐτὸ τοῦτό τις διαπορήσειεν, εἰ δυνατόν ἐστι τηλικαῦτα μεγέϑη γενέσϑαι τῶν ἑτερογενῶν, ὥστ᾽ ἐναρμόττειν, ἄλλως τε κἂν συμβαίνηι, καϑάπερ φησί, τὰς ὄψεις ὧν ἀσύμμετρος ἡ κρᾶσις ὁτὲ μὲν ὑπὸ τοῦ πυρός, ὁτὲ δὲ ὑπὸ τοῦ ἀέρος ἐμπλαττομένων τῶν πόρων ἀμαυροῦσϑαι. εἰ δ᾽ οὖν ἐστι καὶ τού- των συμμετρία καὶ πλήρεις οἵ πόροι τῶν μὴ συγγενῶν, πῶς, ὅταν αἰσϑάνηται, χαὶ ποῦ ταῦτα ὑπεξέρχεται; δεῖ γάρ τινα ἀποδοῦναι μεταβολήν. ὥστε πάντως ἔχει δυσχολίαν" ἢ γὰρ κενὸν ἀνάγχη ποιεῖν, ἢ ἀεὶ τὰ ζῶια αἰσϑάνεσϑαι πάν- των, ἢ τὸ μὴ συγγενὲς ἁρμόττειν οὐ ποιοῦν αἴσϑησιν οὐδ᾽ ἔχον μεταβολὴν οἰχείαν τοῖς ἐμποιοῦσιν.

ἔτι δὲ εἰ χαὶ μὴ ἐναρμόττοι τὸ ὅμοιον, ἀλλὰ μόνον ἅπτοιτο, καϑ᾽ ὅτιοῦν εὔλογον αἴσϑησιν γίνεσθαι" δυοῖν γὰρ τούτων ἀποδίδωσι τὴν γνῶσιν τῶι τε ὁμοίωι καὶ τῆι ἁφῆι" διὸ χαὶ τὸ “ἁρμόττειν εἴρηκεν. ὥστ᾽ εἰ τὸ ἔλαττον ἅψαιτο τῶν μειζόνων, εἴη ἂν αἴσϑησις. ὅλως TE χατά γε ἐκεῖνον ἀφαιρεῖται καὶ τὸ ὅμοιον, ἀλλὰ N συμμετρία μόνον ἱκανόν. διὰ τοῦτο γὰρ οὐχ αἰσϑά- veodai φησιν ἀλλήλων, ὅτι τοὺς πόρους ἀσυμμέτρους ἔχουσιν" εἰ δ᾽ ὅμοιον ἢ ἀνόμοιον τὸ “ἀπορρέον, οὐδὲν ἔτι προσαφώρισεν. ὥστε ἢ οὐ τῶι ὁμοίωι ἢ αἴσϑησις ἢ οὐ διά τινα ἀσυμμετρίαν οὐ κρίνουσιν, ἁπάσας (τ᾽) ἀνάγκη τὰς αἰσϑήσεις χαὶ πάντα τὰ αἰσϑητὰ τὴν αὐτὴν ἔχειν φύσιν.

ἀλλὰ μὴν οὐδὲ τὴν ἡδονὴν χαὶ λύπην ὁμολογουμένως ἀποδίδωσιν ἥδεσϑαι μὲν ποιῶν τοῖς ὁμοίοις, λυπεῖσϑαι δὲ τοῖς ἐναντίοις" ἡ ἐχϑρὰ᾽ γὰρ εἶναι, διότι πλεῖστον -- ἐκμαχτοῖσιν᾽ [fr. 22, 6.7]. αἰσϑήσεις γάρ τινας ἢ μετ᾽ αἷ- σϑήσεως ποιοῦσι [Empedokles und Anaxagoras nach ὃ 117] τὴν ἡδονὴν καὶ τὴν λύπην, ὥστε οὐχ ἅπασι γίνεται τοῖς ὁμοίοις. ἔτι εἰ τὰ συγγενῆ μάλιστα ποιεῖ τὴν ἡδονὴν ἐν τηι ἁφῆι, καϑάπερ φησί, τά σύμφυτα μάλιστ᾽ ἂν ἥδοιτο καί ὅλως αἰσϑάνοιτο" διὰ τῶν αὐτῶν γὰρ ποιεῖ τὴν αἴσϑησιν χαὶ τὴν ἡδονήν. χαίτοι πολλάκις αἰσϑανόμενοι λυπούμεϑα χατ᾽ αὐτὴν τὴν αἴσϑησιν, ὡς (δ᾽) Ἀναξαγόρας φησίν, del’ πᾶσαν γὰρ αἴσϑησιν εἶναι μετὰ λύπης. ἔτι δ᾽ ἐν ταῖς κατὰ μέρος" συμβαίνει γὰρ τῶι ὁμοίωι γίνεσϑαι τὴν het τὴν γὰρ ὄψιν ὅταν ἐκ πυρὸς χαὶ τοῦ ἐναντίου συστήσηι; τὸ μὲν λευχὸν καὶ τὸ μέλαν δύναιτ᾽ ἂν τοῖς ὁμοίοις γνωρίζειν, τὸ δὲ φαιὸν καὶ τἄλλα χρώματα τὰ μειχτὰ πῶς; οὔτε γὰρ τοῖς τοῦ πυρὸς οὔτε τοῖς τοῦ ὕδατος πόροις οὔτ᾽ ἄλλοις ποιεῖ κοι- γοῖς ἐξ ἀμφοῖν" ὁρῶμεν δ᾽ οὐδὲν ἧττον ταῦτα τῶν ἁπλῶν.

ἀτόπως δὲ χαὶ ὅτι τὰ μὲν ἡμέρας, τὰ δὲ νύχτωρ μᾶλλον ὁρᾶι. τὸ γὰρ ἔλαττον σῦὺρ ὑπὸ ιοῦ πλείονος φϑείρεται, διὸ καὶ πρὸς τὸν ἥλιον χαὶ ὅλως

A. LEHRE. 86 [THEOPHR. Ὁ. SENS. 12—23] 179

ὴν οὐ us$ ὧν 3 ) ὅσοις ἐνδεέστερον τὸ φῶς, ἧττον

To χαϑαρὸν οὐ δυναμεϑ'᾽ ἀντιβλέπειν. ὥστε 00015 € 90 φῶς, ἧττοι ἐχρὴν ὁρᾶν μεϑ᾽ ἡμέραν" ἢ εἴπερ τὸ ὅμοιον συναύξει, “χαϑάπερ φησί, τὸ δὲ ἐναντίον φϑείρει χαὶ χωλύει, τὰ μὲν λευχὰ μᾶλλον ἐχρῆν. ὁρᾶν ἅπαντας μεϑ ἡμέραν καὶ ὅσοις ἔλαττον καὶ ὅσοις πλεῖον τὸ φῶς, τὰ θὰ μέλανα γύχτωρ. νῦν δὲ πάντες ἅπαντα μεϑ᾽ ἡμέραν μᾶλλον ὁρῶσι πλὴν ὀλίγων ζώιων. τού- τοις δ᾽ εὔλογον τοῦτ᾽ ἰσχύειν τὸ οἰχεῖον πῦρ, ὥσπερ ἔνια χαὶ τῆι χρόαι δια- λάμπει μᾶλλον τῆς νυχτός. ς σῦν “Νὴ

ἔτι δ᾽ οἷς ἡ χρᾶσις ἐξ ἴσων, ἀνάγκη συναύξεσϑαι κατὰ μέρος ἑκατερον" 19 ὥστ᾽ εἰ πλεονάζον χωλύει ϑάτερον ὁρᾶν, ἁπάντων ἂν ein παραπλησία πως ἢ διάϑεσις. ἀλλὰ τὰ μὲν τῆς ὄψεως πάϑη χαλεπώτερον ἔσται διελεῖν. τὰ δὲ περὲ τὰς ἄλλας αἰσϑύσεις πῶς κρίνωμεν τῶι ὁμοίωι; τὸ γαρ ouoLov ἀόριστον. οὔτε γὰρ ψόφωι τὸν ψόφον οὔτ᾽ ὀσμῆι τὴν ὀσμὴν οὔτε τοῖς ἄλλοις τοῖς ὅμο- γενέσιν, ἀλλὰ μᾶλλον ὡς εἰπεῖν τοῖς ἐναντίοις. ἀπαϑῆ γάρ δεῖ τὴν αἴσϑησιν προσάγειν" ἤχου δὲ ἐνόντος ἐν ὠσὶν ἢ χυλῶν ἐν γεύσει καὶ ὀσμῆς ἐν ὀσφρήσει χωφότεραι πᾶσαι γίνονται (zul) μᾶλλον ὅσωι Av πλήρεις ὦσι τῶν ὁμοίων, εἰ μή τις λεχϑείη περὶ τούτων διορισμός. ι

ἔτι δὲ τὸ περὶ τὴν ἀπορροήν, καίπερ οὐχ ἱχανῶς λεγόμενον περὶ μὲν 20 τὰς ἄλλας ὅμως ἔστι πως ὑπολαβεῖν, περὶ δὲ τὴν ἁφὴν καὶ γεῦσιν οὐ ῥάιδιον. πῶς γὰρ τῆι ἀπορροῆι χρίνωμεν ἢ πῶς ἐναρμόττον τοῖς πόροις τὸ τραχὺ καὶ τὸ λεῖον; μόνου γὰρ δοχεῖ τῶν στοιχείων τοῦ πυρὸς ἀπορρεῖν, ἀπὸ δὲ τῶν" ἄλλων οὐδενός. ἔτι δ᾽ εἰ ἡ φϑίσις διὰ τὴν ἀπορροήν, ὧιπερ χρῆται χοινοτάτωι σημείωι, συμβαίνει δὲ καὶ τὰς ὀσμὰς ἀπορροῆι γίνεσϑαι, τὰ πλείστην ἔχοντα ὀσμὴν τάχιστ᾽ ἐχρῆν φϑείρεσϑαι. νῦν δὲ σχεδὸν ἐναντίως ἔχει" τὰ γὰρ ὀσμω- δέστατα τῶν φυτῶν καὶ τῶν ἄλλων ἐστὶ χρονιώτατα. συμβαίνει δὲ καὶ ἐπὶ τῆς Φιλίας ὅλως μὴ εἶναι αἴσϑησιν ἢ ἧττον διὰ τὸ συγχρίνεσϑαι τότε καὶ μὴ ἀπορρεῖν.

ἀλλὰ περὶ μὲν τὴν ἀχοὴν ὅταν ἀποδῶι τοῖς ἔσωθεν γίνεσϑαι ψόφοις, 21 ἄτοπον τὸ οἴεσθαι δῆλον εἶναι πῶς ἀκούουσιν, ἔνδον ποιήσαντα ψόφον ὥσπερ κώδωνος. τῶν μὲν γὰρ ἔξω δι᾽ ἐχεῖνον ἀχούομεν, ἐχείνου δὲ ψοφοῦντος διὰ τί; τοῦτο γὰρ αὐτὸ λείπεται ζητεῖν. ἀτόπως δὲ καὶ τὸ περὶ τὴν ὄσφρησιν εἴρηκεν. πρῶτον μὲν γὰρ οὐ κοινὴν αἰτίαν ἀπέδωχεν" ἔνια μὲν γὰρ ὅλως οὐδ᾽ ἀναπνέει τῶν ὀσφραινομένων. ἔπειτα τὸ μάλιστα ὀσφραίνεσϑαι τοὺς πλεῖστον ἐπισπωμένους εὔηϑες" οὐδὲν γὰρ ὄφελος μὴ ὑγιαινούσης ἢ μὴ ἀνεωιγμένης πως τῆς αἰσϑήσεως. πολλοῖς δὲ συμβαίνει πεπηρῶσϑαι zul ὅλως μηδὲν αἰσθάνεσθαι. πρὸς ὁὲ τούτοις οἱ δύίσπνοοι χαὶ οἱ πονοῦντες χαὶ οἱ καϑεύδοντες μᾶλλον ἂν αἰσϑάνοιντο τῶν ὀσμῶν᾽ τὸν πλεῖστον γὰρ ἕλχουσιν ἀέρα. νῦν δὲ συμβαίνει τοὐναντίον. οὐ γὰρ ἴσως χαϑ'᾽ αὑτὸ τὸ ἀναπνεῖν αἴτιον τῆς ὀσφρήσεως, 22 ἀλλὰ χατὰ συμβεβηχός, ὡς ἔχ τε τῶν ὄλλων ζώιων μαρτυρεῖται χαὶ διὰ τῶν εἰρημένων παϑῶν᾽" ὃ δ᾽ ὡς ταύτης οὔσης τῆς αἰτίας καὶ ἐπὶ τέλει πάλιν εἴρη- ZEV ὥσπερ ἐπισημαινόμενος "ὧδε --- ὀσμῶν᾽ [ἴν. 102]. οὐκ ἀληϑὲς (δὲν οὐδὲ τὸ μάλιστα ὀσφραίνεσϑαι τῶν χούφων, ἀλλὰ δεῖ καὶ ὀσμὴν ἐνυπάρχειν. ὃ γὰρ ἀὴρ καὶ τὸ πῦρ χουφότατα μέν, οὐ ποιοῦσι δὲ αἴσϑησιν ὀσμῆς.

ὡσαύτως δ᾽ ἄν τις χαὶ περὶ τὴν φρόνησιν ἀπορήσειεν, εἰ γὰρ τῶν αὐτῶν 95 ποιεῖ χαὶ τὴν αἴσϑησιν. χαὶ γὰρ ἅπαντα μεϑέξει τοῦ φρονεῖν. χαὶ ἅμα πῶς ἐνδέχεται καὶ ἐν ἀλλοιώσει καὶ ὑπὸ τοῦ ὁμοίου γίνεσϑαι τὸ φρονεῖν; τὸ γὰρ ὅμοιον οὐχ ἀλλοιοῦται τῶι ὁμοίωι. τὸ δὲ δὴ τῶι αἵματι φρονεῖν zul παντελῶς ἀἄτοπον᾽ πολλὰ γὰρ τῶν ζώιων ἄναιμα. τῶν δὲ ἐναίμων τὰ περὶ τὰς αἰσϑήσεις ἀναιμότατα τῶν μερῶν. ἔτι χαὶ ὀστοῦν καὶ ϑρὶξ αἰσϑάνοιτ᾽ ἄν, ἐπεὶ οὖν ἐξ ἁπάνγ- των ἐστὶ τῶν στοιχείων. καὶ συμβαίνει ταὐτὸν εἶναι τὸ φρονεῖν καὶ αἰσϑάνεσθαι

zul ἤδεσϑαι χαὶ (τὸ) λυπεῖσϑαι χαὶ [τὸ] ἀγνοεῖν" ἄμφω γὰρ ποιεῖ τοῖς ἀνομοίοις. 00%’ ἅμα τῶι μὲν ἀγνοεῖν ἔδει yiveodaı λύπην, τῶι δὲ φρονεῖν ἡδονήν.

ἄτοπον δὲ χαὶ τὸ τὰς δυνάμεις ἑχάστοις ἐγγίνεσϑαι διὰ τὴν ἐν τοῖς μο- 24

θίοις τοῦ αἵματος σύγχρασιν, ὡς ἢ τὴν γλῶτταν αἰτίαν τοῦ EV λέγειν (οὖσαν 7 ) τὰς χεῖρας τοῦ δημιουργεῖν, ἀλλ᾽ οὐχ ὀργάνου τάξιν ἔχοντα. διὸ καὶ μᾶλλον ἄν τις ἀποδοίη τῆι μορφῆι τὴν αἰτίαν ἢ τῆι χράσει τοῦ αἵματος, ἢ 7 χωρὶς δια- νοίας ἐστίν" οὕτως γὰρ ἔχει χαὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ζώιων. ἜἘ. μὲν be Eoızev ἐν πολλοῖς διαμαρτάνειν.

87. Arıst. de gen. et corr. Α 8. 324626 τοῖς μὲν οὖν δοχεῖ πάσχειν ἕχαστον διά τινων πόρων εἰσιόντος τοῦ ποιοῦντος ἐσχάτου καὶ κυριωτάτου, καὶ τοῦτον τὸν τρόπον χαὶ ὁρᾶν χαὶ ἀχούειν ἡμᾶς φασι χαὶ τὰς ἄλλας αἰσϑήσεις αἰσϑάνεσϑαι πάσας, ἔτι δὲ ὁρᾶσϑαι διά τε ἀέρος zul ὕδατος χαὶ τῶν διαφανῶν, διὰ τὸ πό- ρους ἔχειν ἀοράτους μὲν διὰ μικρότητα, πυκνοὺς δὲ καὶ χατὰ στοῖχον, χαὶ μᾶλλον ἔχειν τὰ διαφανῆ μᾶλλον. οἱ μὲν οὖν ἐπί τινων οὕτω διώρισαν, ὥσπερ χαὶ E., οὐ μόνον ἐπὶ τῶν ποιούντων καὶ πασχόντων, ἀλλὰ χαὶ μείγνυσϑαί φη- σιν [sicL) ὅσων οἱ πόροι σύμμετροι πρὸς ἀλλήλους εἰσίν. PmrLor. δ ἢ. c. Ρ. 160, 3 Vitelli ἀναγκαῖον, φησί, τῶι Ἐμπεδοκλεῖ λέγειν εἶναί τινα στερεὰ καὶ ἀδιαίρετα διὰ τὸ μὴ εἶναι πάντηι τοῦ σώματος πόρους συνεχεῖς. τοῦτο γὰρ ἀδύνατον᾽ πόρος γὰρ ἂν εἴη τὸ πᾶν σῶμα χαὶ χενόν. ὥστε εἰ τοῦτο ἄτοπον, ἀνάγκη τὰ μὲν ἁπτόμενα μόρια τοῦ σώματος στερεὰ εἶναι ἀδιαίρετα, τὰ δὲ μεταξὺ αὐτῶν χενα, οὺς ’E. πόρους ἐχάλεσεν. ib. 178,2 ἴσμεν δὲ ὅτι οἱ τοὺς πόρους ὑποτιϑέμενοι οὐ χενοὺς ὑπετίϑεντο τούτους, ἀλλὰ πεπληρωμένους λε- πτομερεστέρου τινὸς σώματος οἷον ἀέρος. ταύτηι γὰρ διέφερον τῶν τὸ χενὸν ὑποτιϑεμένων.

88. Arr. IV 14,1 (Ὁ. 405) περὶ χατοπτρικῶν ἐμφάσεων. ’E. κατ᾽ ἀπορ- golas τὰς συνισταμένας μὲν ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τοῦ κατόπτρου, πιλουμένας δ᾽ ὑπὸ τοῦ ἐχκρινομένου ἐχ τοῦ κατόπτρου πυρώδους χαὶ τὸν προχείμενον ἀέρα, εἰς ὃν φέρεται τὰ ῥεύματα, συμμεταφέροντος.

89. Aurx. quaest. II 28 p. 72, 9 Bruns (vermutlich aus Theophr. Phys. Op.) περὶ τῆς Ἡρακλείας λίϑου διὰ τί ἕλχει τὸν σίδηρον. Ἔ. μὲν ταῖς ἀπορροίαις ταῖς ἀπ᾽ ἀμφοτέρων χαὶ τοῖς πόροις τοῖς τῆς λίϑου συμμέτροις οὖσιν ταῖς ἀπὸ τοῦ σιδήρου τὸν σίδηρον φέρεσϑαι λέγει πρὸς τὴν λίϑον" ai μὲν γὰρ τού- του ἀπόρροιαι τὸν ἀέρα τὸν ἐπὶ τοῖς Tod σιδήρου πόροις ἀπωϑοῦσί τε καὶ κινοῦσι τὸν ἐπιπωματίζοντα αὐτούς" τούτου δὲ χωρισϑέντος ἀϑρόαι ἀπορροίαι ῥδεούσηι τόν σίδηρον ἕπεσϑαι᾽ φερομένων δὲ τῶν ἀπ᾽ αὐτοῦ ἀπορροιῶν ἐπὶ τοὺς τῆς λίϑου πόρους, διὰ τὸ συμμέτρους τε αὐτοῖς εἶναι χαὶ ἐναρμόζειν καὶ τὸν σίδηρον σὺν ταῖς ἀπορροίαις ἕπεσϑαί τε χαὶ φέρεσϑαι [vgl. fr. 91].

90. Aer. IV 9, 6 (Ὁ. 397) Παρμενίδης, Ἐ., ᾿Αναξαγόρας, Δημόχριτος, ᾿Επί- χουρος, Ἡρακλείδης παρὰ τὰς συμμετρίας τῶν πόρων τὰς κατα μέρος αἰσϑή- σεις γίνεσϑαι τοῦ οἰχείου τῶν αἰσϑητῶν ἑχάστου Exaotn ἐναρμόττοντος. ΑΕτ. IV 18,4 (Ὁ. 403) Ἐ. χαὶ πρὸς τὸ διὰ τῶν ἀχτίνων zul πρὸς τὸ διὰ τῶν εἰδώλων ἐχδοχὰς παρέχεται [näml. τῶν δρατῶν]. πλείους δὲ πρὸς (TO) δεύτε- ρον" τὰς γὰρ ἀπορροίας ἀποδέχεται.

91. Arıst. de sensu 2. 4375 9 (über das Feuer in dem Auge) &xeivoc δ᾽ αὐτὸς αὑτὸν δρᾶι ὃ ὀφϑαλμός, ὥσπερ καὶ ἐν τῆς ἀνακλάσει, ἐπεὶ el γε πῦρ ἦν, χαϑάπερ ’E. φησί... καὶ συνέβαινε τὸ ὁρᾶν ἐξιόντος ὥσπερ ἐχ λαμπτῆρος τοῦ φωτός [fr. 84, 8], διὰ τί οὐ χαὶ ἐν τῶι σχότει ἑώρα ἂν ἡ ὄψις; de gen. anim. E 1. 77915 τὸ μὲν οὖν ὑπολαμβάνειν τὰ μὲν γλαυχὰ [Sc. ὀμματαὶ πυρώδη,

A. LEHRE. 86 [THEOPHR. Ὁ. SENS. 23. 24]. 87—99, 181

D > x \ r - a yr », x χαϑάπερ E. φησιν, τὰ δὲ μέλανα πλεῖον υδατος ἔχειν ἡ πυρός, χαὶ διὰ τοῦτο τὰ μὲν ἡμέρας οὐχ ὀξὺ βλέπειν, τα γλαυχά, δι᾿ ἔνδειαν ὕδατος, ϑάτερα δὲ νύχ- two δι᾿ ἔνδειαν πυρός, οὐ λέγεται χαλῶς, εἶπερ μὴ πυρὸς τὴν ὄψιν ϑετέον, ἀλλ ὕδατος πᾶσιν.

92. Praro Meno p.76C Βούλει οὖν σοι κατὰ Γοργίαν ἀποχρίνωμαι nu ἄν συ μάλιστα ἀχολουϑήσαις; — Βούλομαι" πῶς γὰρ οὔ. — Οὐχοῦν λέγετε ἀπορροάς τινας τῶν ὄντων χατὰ Ἐμπεδοχλέα; --- Σφόδρα γε. --- Καὶ πόρους εἰς οὺς καὶ δι᾿ ὧν αἱ ἀπόρροιαι πορεύονται; --- Πάνυ γε. --- Καὶ τῶν ἀπορ- ροῶν τὰς μὲν ἁρμόττειν ἐνίοις τῶν πόρων, τὰς δὲ ἐλάττους ἢ μείζους εἶναι; — Ἔστι ταῦτα. --- Οὐχοῦν καὶ ὄψιν καλεῖς τι; --- Ἔγωγε. --- Ἔχ τούτων δὴ

“σύνες ὅ τοι λέγω᾽ ἔφη Πίνδαρος, ἔστιν γὰρ χρόα ἀπορροὴ χρήματων ὄψει

σύμμετρος καὶ αἰσϑητός. Art. 115,3 [D. 818] Ἐ. χρῶμα εἶναι ἀπεφαί- vero τὸ τοῖς πόροις τῆς ὄψεως ἐναρμόττον. τέτταρα δὲ τοῖς στοιχείοις ἐσάριϑμα, λευχὸν μέλαν ἐρυϑρὸν ὠχρόν.

98. — IV 16,1 [D. 406] Ἐ. τὴν ἀχοὴν γίνεσϑαι χατὰ τὴν πρόσπτωσιν πνεύματος τῶι χονδρώδει, ὅπερ φησὶν ἐξηρτῆσϑαι ἐντὸς τοῦ ὠτὸς χώδωνος δίχην αἰωρούμενον χαὶ τυπτόμενον [vgl. fr. 99].

94, — IV 17, 2 [D. 407) ’E. ταῖς ἀναπνοαῖς ταῖς ἀπὸ τοῦ πνεύμονος συνεισχρίνεσϑαι τὴν ὀσμήν᾽ ὅταν γοῦν 7 ἀναπνοὴ βαρεῖα γένηται, χατὰ τραχύ- ma μὴ συναισϑάνεσϑαι, ὡς ἐπὲ τῶν ῥδευματιζομένων. Arist. de sensu 4. 44143 ἡ δὲ γεῦσις ἁφή τίς ἐστιν. ἡ μὲν οὖν τοῦ ὕδατος φύσις βούλεται ἄχυμος εἶναι. avayan δ᾽ ἢ ἐν αὑτῶι τὸ ὕδωρ ἔχειν τὰ γένη τῶν χυμῶν ἀναίσϑητα διὰ μικρό- τητα, χαϑάπερ E. φησιν, ἢ κτλ.

95. ΑἘΤ.ΙΥ 9,14 [D. 398] Παρμενίδης, Ἐ. ἐλλείψει τροφῆς τὴν ὄρεξιν. 15. Ἐ. τὰς ἡδονὰς γίνεσϑαι τοῖς μὲν ὁμοίοις (ἐχ) τῶν ὁμοίων, κατὰ δὲ τὸ ἐλλεῖπον πρὸς τὴν ἀναπλήρωσιν, ὥστε τῶι ἐλλείποντι ἡ ὄρεξις τοῦ ὁμοίου. τὰς δ᾽ ἀλγηδόνας τοῖς ἐναντίοις" ἡἠλλοτριῶσϑαι γὰρ πρὸς ἄλληλα ὅσα διαφέρει χατά τε τὴν σὺγ- χρισιν χαὶ τὴν τῶν στοιχείων χρᾶσιν. V 28 [D. 440] ’E. τὰς μὲν ὀρέξεις γίνε- σϑαι τοῖς ζώιοις κατὰ τὰς ἐλλείψεις τῶν ἀποτελούντων ἕχαστον στοιχείων, τὰς δὲ ἡδονὰς ἐξ οἰχείου κατὰ τὰς τῶν συγγενῶν καὶ ὁμοίων 2000815, τὰς δὲ ὀχλήσεις χαὶ τὰς (ἀλγηδόνας ἐξ ἀνοικείου).

90. — ΙΝ 5, 12 [D. 392] Παρμενίδης καὶ Ἐ. χαὶ Δημόχριτος ταὐτὸν γοῦν χαὶ ψυχήν, χαϑ᾽ οὃς οὐδὲν ἂν εἴη ζῶιον ἄλογον κυρίως.

97. — IV 5,8 [D. 891] Ἐ. ἐν τῆι τοῦ αἵματος συστάσει [86. τὸ ἤγεμονι- κὸν εἶναι] οἵ. Theodor. 22 ’E.... τὴν χαρδίαν ἀπεχλήρωσαν τούτωι. καὶ τούτων δ᾽ αὐ πάλιν οἱ μὲν ἐν τῆι χοιλίαι τῆς καρδίας, οἱ δὲ ἐν τῶι αἵματι.

98. Carrıus Aurel. morb. chron. I 5 (furor) Empedoclem sequentes alium dicunt ex animi purgamento fieri, alium alienatione mentis ex corporis causa sive iniquitate; de quo nune scripturi sumus, quem Graeci, siquidem Mag- nam faciat anietatem, adpellant μανίαν.

99. PrAro Phaedr. 248 C[Imitation der Καϑαρμοί vgl.ir. 115) ϑεσμός τε ’Adon- στείας Ode’ ἥτις ἂν ψυχὴ ϑεῶι ξυνοπαδὸς γενομένη κατίδηι τι τῶν ἀληθῶν, μέχρι τε τῆς ἑτέρας περιόδου εἶναι ἀπήμονα, κἂν ἀεὶ τοῦτο δύνηται ποιεῖν, ἀεὶ ἀβλαβῆ εἶναι. ὅταν δὲ ἀδυνατήσασα ἐπισπέσϑαι μὴ ἴδηι, καί τινι συντυχίαι χρησαμένη ληϑῆς τε χαὶ κακίας πλησϑεῖσα βαρυνϑῆι, βαρυνθεῖσα δὲ πτερορρυήσηι τε χαὶ πὶ τὴν γῆν πέσηι, τότε νόμος ταύτην μὴ φυτεῦσαι εἰς μηδεμίαν ϑήρειον φύσιν

» τῆι πρώτηι γενέσει, ἀλλὰ τὴν μὲν πλεῖστα ἰδοῦσαν εἰς γονὴν ἀνδρὸς γενη- σομένου φιλοσόφου ἢ φιλοχάλου ἢ μουσιχοῦ τινος χαὶ ἐρωτιχοῦ, τὴν δὲ δευτέραν

eis βασιλέως ἐννόμου ἢ πολεμικοῦ χαὶ ἀρχικοῦ, τρίτην εἰς πολιτιχοῦ 7 τινος οἰχονομιχοῦ ἢ χρηματιστιχοῦ, τετάρτην εἰς φιλοπόνου (η) γυμναστιχοῦ ἢ περὶ σώματος ἴασίν τινα ἐσομένου, πέμπτην μαντικὸν βίον ἢ τινα τελεστικὸν ἕξου- σαν᾽ ἕχτηι ποιητικὸς ἢ τῶν περὶ μίμησίν τις ἄλλος ἁρμόσει, ἑβδόμηι δημιουρ- γικὸς ἢ γεωργικός, ὀγδόηι σοφιστιχὸς ἡ δημοχοπικός, ἐνάτης τυραννιχός. ἐν δὴ τούτοις ἅπασιν, ὃς μὲν ἂν διχαίως διαγάγηι ἀμείνονος μοίρας μεταλαμ- βάνει, ὃς δ᾽ ἂν ἀδίκως, χείρονος. εἰς μὲν γὰρ τὸ αὐτό, ὅϑεν ἥκει N ψυχὴ ἑχάστη οὐχ ἀφικνεῖται ἐτῶν μυρίων᾽ οὐ γὰρ πτεροῦνται πρὸ τοσούτου χρόνου, πλὴν ἡ τοῦ φιλοσοφήσαντος ἀδόλως ἢ παιδεραστήσαντος μετὰ φιλοσοφίας. αὗται δὲ τρίτηι περιόδωι τῆι χιλιετεῖ, ἐὰν ἕλωνται τρὶς ἐφεξῆς τὸν βίον τοῦτον, οὕτω πτερωϑεῖσαι τρισχιλιοστῶι ἔτει ἀπέρχονται" al δὲ ἄλλαι, ὅταν τὸν πρῶ- τον βίον τελευτήσωσιν, χρίσεως ἔτυχον, χριϑεῖσαι δὲ αἱ μὲν εἰς τὰ ὑπὸ γῆς δικαιωτήρια ἐλϑοῦσαι δίχην ἐχτίνουσιν, αἱ δ᾽ εἰς τοὐρανοῦ τινα τόπον ὑπὸ τῆς δίχης κουφισϑεῖσαι διάγουσιν ἀξίως οὗ ἐν ἀνθρώπου εἴδει ἐβίωσαν βίου. τῶι δὲ χιλιοστῶι ἀμφότεραι ἀφικνούμεναι ἐπὶ κλήρωσίν τε χαὶ αἵρεσιν τοῦ δευτέρου βίου αἱροῦνται ὃν ἂν Hm ἑχάστη. ἔνϑα χαὶ εἰς ϑηρίου βίον ἀνϑρωπίνη ψυχὴ ἀφικνεῖται, χαὶ &x ϑηρίου, ὃς ποτε ἄνϑρωπος ἢν, πάλιν εἰς ἄνϑρωπον. SYNES. de provid. 1 (66, 1213 A Mign.) χεῖται δὲ Θέμιδι γόμος ἀγορεύων ψυχαῖς ἥτις ἂν ὁμιλήσασα τῆι τῶν ὄντων ἐσχατιᾶι τηρήσηι τὴν φύσιν χαὶ ἀμόλυντος δια- γένηται, ταύτην δὴ τὴν αὐτὴν ὁδὸν αὖϑις ἀναρρυῆναι χαὶ εἰς τὴν οἰχείαν ἀνα- χυϑῆναι πηγὴν ὥσπερ γε καὶ τὰς ἐχ τῆς ἑτέρας, μερίδος τρόπον τινὰ ἐξορμη- σαμένας, φύσεως ἀνάγχη ἐς τοὺς συγγενεῖς αὐλισϑῆναι χευϑμῶνας ᾿ἔνϑα -- ηλάσκουσιν᾽ [fr. 121, 2---4].

Β. FRAGMENTE. ἘΠΠΕΖ“ΟΚΜΖΈΕΟΥΣ ΠΕΡῚ ΦΥΣΕΩΣ ΑΒ

1 [54 Karsten, 1 Stein] Larrr. VII 60 [Α 1 8. 157, 25ff.] ἣν δ᾽ ὃ Παυσα- γίας, ὥς φησιν Ἀρίστιππος χαὶ Σάτυρος ἐρώμενος αὐτοῦ, ὧι δὴ καὶ τὰ Περὶ φύσεως προσπεφώνηχεν οὕτως"

Παυσανίη, σὺ δὲ κλῦϑι δαΐφρονος Ayyirov υἱέ.

2 [32—40 K., 2—10 501 ΒΈΧΤ. Emp. adv. math. VII 122—124 ἄλλοι δὲ ἦσαν οἱ λέγοντες χατὰ τὸν ᾿ἘΕμπεδοχλέα χριτήριον εἶναι τῆς ἀληϑείας οὐ τὰς αἰσϑήσεις, ἀλλὰ τὸν ὀρϑὸν λόγον, τοῦ δὲ ὀρϑοῦ λόγου τὸν μὲν τινα ϑεῖον ὑπάρχειν τὸν δὲ ἀνθρώπινον. ὧν τὸν μὲν ϑεῖον ἀνέξοιστον εἶναι τὸν δὲ ἀνϑρώπινον ἐξοιστόν. λέγει δὲ περὶ μὲν τοῦ μὴ ἐν ταῖς αἰσϑήσεσι τὴν χρίσιν τἀληϑοῦς ὑπάρχειν οὕτως" “στεινωποὶ -- περιληπτά 28), περὶ δὲ τοῦ μὴ εἶναι εἰς τὸ παν- τελὲς ἄληπτον τὴν ἀλήϑειαν, ἀλλ᾽ ἐφ᾽ ὅσον ἱχνεῖται ὃ ἀνϑρώπινος λόγος λη- πτὴν ὑπάρχειν, διασαφεῖ τοῖς προχειμένοις ἐπιφέρων ᾿σὺ δ᾽ οὖν --- ὄρωρεν 8—9). ar στεινωττοὶ μὲν γὰρ παλάμαι χατὰ γυῖα χέχυνται"

1. Pausanias, Sohn des klugen Anchitos, höre! 2. Denn engbezirkt sind die Sinneswerkzeuge, die über die Glieder

A. LEHRE. 99. B. FR. 1—4. ΠΕΡῚ ΦΥΣΕΩΣ 183

πολλὰ δὲ dell ἔμπαια, τά τ᾽ ἀμβλύνουσι μερίμνας. πιαῦρον δὲ ζωῆς ἐδίου μέρος ἀϑρήσαντες ὠχύμοροι χατινοῖο δίχην ἀρϑέντες ἀτπιέτύταν

5 αὐτὸ μόνον τιεισϑέντες, ὅτωι προσέχυρσεν ἕχαστος πάντοσ᾽ ἐλαυνόμενοι, τὸ δ᾽ ὅλον {πᾶς) εὔχεται εὑρεῖν" οὕτως οὔτ᾽ ἐπιδερχτὰ τάδ᾽ ἀνδράσιν οὐδ᾽ ἐπαχουστά οὔτε νόωι πιεριλητιτά. σὺ δ᾽ οὖν, ἐπεὶ ὧδ᾽ ἐλιάσϑης, γιεύσεαι οὐ τιλέον ἠὲ βροτείη μῆτις ὄρωρεν.

8 [0] Pıur. quaest. conviv. VIII 8, 1 p. 728E ἔλεγε δὲ τῆς ἐχεμυϑίας τοῦτο γέρας εἶναι τοὺς ἰχϑῦς χαλεῖν (ἔλλοπας) οἷον εἰλλομένην τὴν ὄπα zul χαϑ- ειργομένην ἔχοντας. χαὶ τὸν ὁμώνυμον ἐμοὶ [Empedokles, Plutarchs Dialog- person] τῶι Παυσανίαι Πυϑαγορικῶς παραινεῖν τὰ δόγματα

4 [41—53 K., 11—23 St.) Sexr. VOL 124 (nach fr. 2, 9) καὶ διὰ τῶν ἑξῆς ἐπι- πλήξας τοῖς πλέον ἐπαγγελλομένοις γιγνώσχειν παρίστησιν ὅτι τὸ de ἑχάστης αἰσϑήσεως λαμβανόμενον πιστὸν ἐστι τοῦ λόγου τούτων ἐπιστατοῦντος, καί- περ πρότερον [fr. 2] χαταδραμὼν τῦς ἀπ᾽ αὐτῶν πίστεως. φησὶ γάρ ᾿ ἀλλὰ --- ἕχαστον.

ἀλλὰ ϑεοὶ τῶν μὲν μανίην ἀττοτρένψατε γλώσσης, ἐχ δ᾽ ὁσίων στομάτων χαϑαρὴν ὀχετεύσατε στηγήν. χαὶ σέ, πολυμνήστη λευχώλενξ ταρϑένς Πϊοῦσα, ἄντομαι, ὧν ϑέμις ἐστὶν ἐφημερίοισιν ἀχούειν,

5 χσέμτιε scag’ Εὐσεβίης ἐλάουσ᾽ εὐήνιον ἅρμα. μηδέ σέ γ᾽ εὐδόξοιο βιήσεται ἄνϑεα τιμῆς

der Menschen gebreitet sind. Viel Armseliges dringt auf sie ein, das ihr Nachdenken abstumpft. Kaum haben sie einen kleinen Teil des eignen Lebens überschaut, so fliegen sie davon, vom raschen Geschick wie Rauch in die Höhe entführt. (5) So glaubt jeder nur an das, worauf er ge- rade bei seinen mannigfachen Irrfahrten gestossen, und doch rühmt sich jeder das Ganze gefunden zu haben. So wenig lässt sich dies, was vorliegt, sehen oder hören oder mit dem Geiste erfassen. Du wenig- stens sollst es aber doch, da Du nun einmal abseits von der Strasse hierher gekommen bist, erfahren, freilich nicht mehr als sich mensch- liche Einsicht zu erheben vermag.

3.... zu wahren im Innern Deiner stummen Brust.

4. Wohlan, ihr Götter, lenket dieser Männer Wahnsinn ab von meiner Zunge und lasset aus heiligem Munde reinen Quell erfliessen! Und dich, Muse, vielgefeierte, weissarmige Jungfrau, fleh’ ich an, (5) sende mir den lenksamen Wagen des Gesanges, soviel davon sterblichen Ohren zu vernehmen erlaubt ist, aus dem Reiche der Frömmigkeit. Dich wenigstens soll kein Ruhmeskranz, wie menschliche Ehrung ihn dar-

πρὸς ϑνητῶν ἀνελέσθαι, ἐφ᾽ ὧι ϑ᾽ ὁσίης zeh£ov eisreiv ϑάρσεϊ χαὶ τότε δὴ σοφίης ἐττ᾿ ἄχροισι ϑοάζειν. ἀλλ᾽ ἄγ᾽ ἄϑρει “τάσηι πταλάμηι, “τῆι δῆλον ἕχαστον, 10 μήτε τι ὄψιν ἔχων πίστει σπιλέον ἢ κατ᾽ ἀχουήν ἢ ἀχοὴν Eoldovsov ὑττὲρ τρανώματα γλώσσης, μήτε τι τῶν ἄλλων, ὅπόσηι 710005 ἐστὶ νοῆσαι, γυίων σπτιίστιν ἔρυχε, νόει 9᾽ ἧι δῆλον ἕχαστον.

ὅ [84---86 K., 55—57 5.1 Crem. Str. Υ 8.18 p. 655 Pott. “ ἀλλὰ — λόγοιο). τοῖς μὲν γὰρ καχοῖς τοῦτο σύνηϑες, φησὶν ὃ E., τὸ ἐϑέλειν χρατεῖν τῶν ἀλη- ϑῶν διὰ τοῦ ἀπιστεῖν.

ἀλλὰ χαχοῖς μὲν χαρτὰ πέλει χρατέουσιν ἀπιστεῖν. ὡς δὲ rag ἡμετέρης χέλεται πιστώματα Movong, γνῶϑι διασσηϑέντος Evi στιλάγχνοισι λόγοιο.

6 [δὅ---ὃ1 K., 33—35 St] ΑΕτ. 18,20 [A 88 5. 167]; Sexr. X 316

τέσσαρα γὰρ πάντων διζώματα πρῶτον dxove' Ζεὺς ἀργὴς Ἥρη re φερέσβιος ἠδ᾽ Audwvevc Νῆστίς 9°, N) δαχρύοις τέγγειν χρούνωμα βρότειον.

7 [0] ἀγένητα: στοιχεῖα. παρ᾽ Ἐμπεόοκλεῖ ἨΈΒΥΟΗ.

8 [77—80 Κι, 36—39 5.1] Pıur. adv. Col. 10.p. 1111F. Arr. 1 80,1 [Dox. 326, 10] ’E. φύσιν μηδενὸς εἶναι, μίξιν δὲ τῶν στοιχείων χαὶ διάστασιν" γράφει γὰρ οὕτως ἐν τῶι πρώτωι Φυσικῶν'"

bietet, verlocken, ihn vom Boden aufzulesen, um mehr als recht ist mit Dreistigkeit auszusprechen und alsdann auf der Höhe der Weis- heit zu thronen. Nein, betrachte jedes Einzelne mit jeglichem Sinne genau, inwiefern es klar liegt, und halte nicht etwa den Blick in wei- terem Umfang für vertrauenswürdig als dies im Vergleich zum Gehöre zulässig ist, oder schätze das brausende Gehör höher als die deutlichen Wahrnehmungen des Gaumens, und stelle nicht etwa um dieser willen die Glaubwürdigkeit der übrigen Organe zurück, soviele es eben zur Ver- mittelung der Erkenntnis giebt, sondern erkenne jedes Einzelne nur so- weit es klar liegt.

5. Doch den Niedrigen ist es eine Wonne, Herrschern zu miss- trauen. Du aber erkenne, wie es die Offenbarungen aus dem Munde unserer Muse gebieten, nachdem ihre Rede durch Deines Geistes Sieb gedrungen ist.

6. Denn zuerst vernimm die vierfache Wurzel aller Dinge: Zeus der schimmernde und Here die lebenspendende und Aidoneus und Nestis, die ihren Thränen sterblichen Lebensquell entfliessen lässt.

ἄλλο δέ τοι ἐρέω" φύσις οὐδενός ἐστιν ἁττάντων ϑνητῶν, οὐδέ τις οὐλομένου ϑανάτοιο τελευτή, ἀλλὰ μόνον μίξις τε διάλλαξίς TE μιγέντων ἐστί, φύσις δ᾽ ἐπὶ τοῖς ὀνομάζεται ἀνθρώποισιν. 9 [342—346 K., 40—44 St.] Pıur. adv. Col. 11 p. 1113 AB [vel. zu fr. 10] οἱ δ᾽ ὅτε μὲν χατὰ φῶτα μιγέντ᾽ εἰς αἰϑέρ᾽ ζἵκωνταιν ἢ χατὰ ϑηρῶν ἀγροτέρων γένος ἢ χατὰ ϑάμνων ἠὲ χατ οἰωνῶν, τότε μὲν τὸ {λέγουσι γενέσϑαι" εὖτε δ᾽ ἀποχρινϑῶσι, τὰ δ᾽ αὖ δυσδαίμονα τιότμον᾽ ὅ ἣ ϑέμις (od) χαλέουσι, νόμωι δ᾽ ἐπίφημι καὶ αὐτός.

10 [0] Pivr. adv. Col. 11 p. 1113 A τοσοῦτον ἐδέησε [Empedokles] τοῦ χινεῖν τὰ ὄντα καὶ μάχεσϑαι τοῖς φαινομένοις, ὥστε μηδὲ τὴν φωνὴν [501]. γένεσις] ἐχβαλεῖν ἐκ τῆς συνηϑείας, ἀλλ᾽ ὅσον εἰς τὰ πράγματα βλάπτουσαν ἀπάτην παρεῖχεν ἀφελών, αὖϑις ἀποδοῦναι τοῖς ὀνόμασι τὸ νενομισμένον ἐν τούτοις “οἱ δ᾽ --- αὐτός [fr]. ἃ 6 Κολώτης παραϑέμενος οὐ συνεῖδεν, ὅτι φῶτας μὲν καὶ ϑήρας χαὶ ϑάμνους καὶ οἰωνοὺς ὃ E. οὐχ αἀνήιρηχεν, & γέ φησι μιγνυμένων τῶν στοιχείων ἀποτελεῖσϑαι, τοὺς δὲ τῆι συγχρίσει ταύτηι χαὶ διαχρίσει φύσιν τινὰ (fr. 8, 1] zer πότμον δυσδαίμονα [fr. 9, 4] χαὶ ϑέ- varov ἀλοίτην ἐπιχατηγοροῦντας ἧι σφάλλονται διδάξας, οὐχ ET τὸ χρῆσϑαι ταῖς εἰϑισμέναις φωναῖς περὲ αὐτῶν.

11 [347—349 K., 45—47 St] Pur. adv. Col. 12 p. 1113 Ο ἐμοὶ μέντοι doxet μὴ τοῦτο κινεῖν τὸ ἐχφοριχὸν ὃ E., ἀλλ᾽ ὡς πρότερον εἴρηται, πραγματικῶς διαφέρεσϑαι περὲ τῆς ἐξ οὐχ ὄντων γενέσεως, ἣν φύσιν τινὲς καλοῦσι. δηλοῖ δὲ μάλιστα διὰ τούτων τῶν ἐπῶν

vizrıor' οὐ γάρ σφιν δολιχόφρονές εἰσε μέριμναι, οἱ δὴ γίγνεσθαι πιάρος οὐχ ἐὸν ἐλπίζουσιν

N τι χαταϑνήισχειν TE χαὶ ἐξόλλυσθαι ἁπάντηι.

8. Doch ich will Dir ein andres verkünden. Geburt giebt es eigentlich bei keinem einzigen der sterblichen Dinge und kein Ende in verderblichem Tode. Nur Mischung giebt es vielmehr und Austausch des Gemischten: Geburt ist nur ein dafür bei den Menschen üblicher Name.

9. Diese freilich behaupten, wenn sich beim Menschen die Ele- mente mischen und zum Lichte gelangen oder beim Geschlechte der wilden Tiere oder der Pflanzen oder Vögel, dann finde eine Geburt statt. Und wenn sich die Zlemente von einander scheiden, dann sprechen sie wiederum von einem unseligen Tode; dazu haben sie kein Recht. Doch spreche auch ich dem Brauche nach.

11. Thoren! Ihr Denken ist freilich nur spannenlang, da sie ja überzeugt sind, ein nicht Vorhandenes könne entstehen oder es könne etwas völlig sterben und ausgetilgt werden.

ταῦτα γὰρ τὰ ἔπη. μέγα βοῶντός ἐστι τοῖς ὦτα ἔχουσιν ὡς οὐχ ἀναιρεῖ γένεσιν ἀλλὰ τὴν ἔχ μὴ ὄντος οὐδὲ φϑορὰν ἀλλὰ τὴν πάντηι, τουτέστι τὴν εἰς τὸ μὴ ὃν ἀπολλύουσαν.

12 [81---88 K., 48—50 St.] [Ar.JdeMXG2p. 975118. 143] ὁ ἅπαντα γὰρ χἀχεῖνος [Empedokles] ταῦτα ὁμολογήσας ὅτι ᾿ ἔχ -- ἐρείδηι᾽, ὅμως τῶν ὄντων τὰ μὲν αἰδιά φησιν εἶναι, πῦρ καὶ ὕδωρ καὶ γῆν καὶ ἀέρα, τὰ δ᾽ ἄλλα γίνεσθαί τε χαὶ γεγονέναι &x τούτων. 1.2 Ῥηπ de aetern. mundi 2 p. 3, 5 Cum. ὥσπερ γὰρ ἐχ τοῦ μὴ ὄντος οὐδὲν γίνεται οὐδ᾽ εἰς τὸ μὴ ὃν φϑείρεταί τι" "Er -- ἄπυστον..

ἔχ τὲ γὰρ οὐδάμ᾽ ἐόντος ἀμήχανόν ἔστι γενέσϑαι χαί τ᾽ ἐὸν ἐξαπτολέσϑαι ἀνήνυστον χαὶ ἄπυστον᾽ alei γὰρ τῆι γ᾽ ἔσται, ὅπηι χέ τις αἰὲν ἐρείδηι.

13 [63 K., 91 5.) Arrıus 1 18, 2 [Dox. 316, 1]

οὐδέ τι τοῦ παντὸς χενεὸν πέλει. οὐδὲ χύερισσόν.

14 [0] [Ar.] de MXG 2 p. 9766 23 ὁμοίως δὲ χαὶ ὃ E. κινεῖσϑαι μὲν ἀεί φησι

συγχρινόμενα τὸν ἅπαντα ἐνδελεχῶς χρόνον, {(χενὸνν δὲ οὐδὲν εἶναι λέγων ὡς

τοῦ παντὸς δ᾽ οὐδὲν χεγεόν᾽ στόϑεν οὖν τί χ᾽ ἐπέλϑοι; ὅταν δὲ εἰς μίαν μορφὴν συγχριϑῆι, ὥσϑ᾽ ἕν εἶναι ᾿ οὐδέν᾽, φησί, “τό γε κενεὸν πέλει οὐδὲ περισσόν᾽ (fr. 13).

15 [850---8)ὅ8 K., 51—54 St.] Pur. adv. Col. 12 p. 1118 Ὁ (nach fr. 11) τὸ μετὰ

ταῦτ᾽ ἐπὶ τοὐναντίον ἂν αἰτιάσασϑαι παράσχοι τοῦ Ἐμπεδοχλέους λέγοντος" οὐχ ἂν ἀνὴρ τοιαῦτα σοφὸς φρεσὶ μαντεύσαιτο, ὡς ὄφρα μέν τὲ βιῶσι, τὸ δὴ βίοτον χαλέουσι, τόφρα μὲν οὖν εἰσίν, καί σφεν σπάρα δειλὰ χαὶ ἐσϑλά, πρὶν δὲ wäyer TE βροτοὶ χαὶ (Errel) λύϑεν, οὐδὲν ἄρ᾽ eloıw. ταῦτα γὰρ οὐχ ἀρνουμένου. μὴ εἶναι τοὺς γεγονότας καὶ ζῶντάς ἐστιν, εἶναι δὲ μᾶλλον οἰομένου καὶ τοὺς μηδέπω γεγονότας καὶ τοὺς ἤδη τεϑνηχότας.

16 0 Κι 110---111 5.1 Ητρρου, Ref. VII 29. 247, 14 χαὶ ἔστι πάντων τῶν γεγονότων τῆς γενέσεως δημιουργὸς χαὶ ποιητὴς τὸ Νεῖχος τὸ ὀλέϑριον, τῆς δὲ τοῦ κόσμου τῶν γεγονότων ἐξαγωγῆς καὶ μεταβολῆς χαὶ εἰς τὸν ἕνα [sc. κόσμον] ἀποχαταστάσεως ἡ Φιλία᾽ περὶ ὧν ὃ Ἐ. ὅτι ἐστὶν ἀϑάνατα δύο καὶ

12. Denn wie aus dem nirgend Vorhandenen unmöglich etwas ent- stehen kann, so ist es unausführbar und unerhört, dass das Vorhandene je ausgetilgt werden könne. Denn jedesmal wird es da sein, wo es einer jedesmal hinstellt.

13. Und beim All giebt es kein Leeres noch Übervolles.

14. Beim All aber giebt es kein Leeres. Woher sollte denn auch was hereinkommen?

15. Kein weiser Mann wird sich dergleichen in seinen Sinnen träumen lassen, solange wir leben, was man so Leben heisst, nur so- lange also seien wir vorhanden und widerfahre uns Schlimmes und Gutes, dagegen bevor wir Sterbliche (aus den Elementen) zusammen- gefügt und nachdem wir auseinander gegangen, seien wir rein nichts.

αγένητα χαὶ ἀρχὴν τοῦ γενέσϑαι μηδέποτε εἰληφότα ἅμα [ἀλλὰ codex] λέγει τοι- οὔτόν τινὰ τρόπον “ἦι γὰρ --- αἰών᾽. τίνων τούτων; τοῦ Νείχους καὶ τῆς

φιλίας. ἦι γὰρ χαὶ πάρος ἔσχε, nal ἔσσεται, οὐδέ sort, οἴω, τούτων ἀμφοτέρων χενεώσεται ἄστεδτος αἰών.

17 [88--Ἠ128 K., 61—95 561 1--8. 10 Sımpr. ‚Phys. 157, 25 ὁ δὲ E.... οὕτως ἐντῶι πρώτωι τῶν Φυσιχῶν παραδίδωσι ἡ din) —suote 1. 2 SIMPL. phys. 161,14 τὰ εὐθὺς ἐν ἀρχῆι παρατεϑέντα᾽ τοτὲ -- εἷναι. 9. aus fr. 26, 8 20. 21 Prur. Amat. 13 p. 756 D ἀλλ᾽ ὅταν EunedoxA£ovs ἀχούσηις λέγοντος, ὠ ἑταῖρε, ᾿ καὶ ---τεϑηπώς ταῦτ᾽ οἴεσϑαι χρὴ λέγεσϑαι περὶ Ἔρω- τος οὐ γάρ ἐστιν δρατὸς ἀλλὰ δοξαστὸς ἡμῖν ὃ ϑεὸς ἐν τοῖς πάνυ παλαιοῖς 21 Crem. Strom. V 15 p. 653 Pott. ὃ δὲ Ἐ. ἐν ταῖς ἀρχαῖς καὶ Φιλότητα συγχαταριϑμεῖται συγχριτιχήν τινὰ ἀγάπην γοῶν “ἣν — τε ϑηπώς,.

δέσυλ᾽ ἐρέω" τοτὲ μὲν γὰρ ἕν ηὐξήϑη μόνον εἶναι ἐχ πλεόνων, τοτὲ δ᾽ αὖ διέφυ πιλέον᾽ ἐξ Evög εἶναι. dom δὲ ϑνητῶν γένεσις, dom δ᾽ ἀττόλειψις" τὴν μὲν γὰρ πάντων σύνοδος τίχτει τ΄ ὀλέχει TE, ὅ ἡ δὲ πάλιν διαφυομένων ϑρεφϑεῖσα διέτιτη. χαὶ ταῦτ᾽ ἀλλάσσοντα διαμπερὲς οὐδαμὰ λήγει, ἄλλοτε μὲν Φιλότητι συνερχόμεν᾽ εἰς ἕν ἅπαντα, ἄλλοτε δ᾽ αὖ δίχ᾽ ἕχαστα φορεύμενα Νείχεος ἔχϑει. (οὕτως ἧι μὲν ἕν ἐχ σιλεόνων μεμάϑηχε φύεσϑαιλ) 10 ἠδὲ πάλιν διαφύντος ἑνὸς τυλέον᾽ ἐχτελέϑουσι, τῆι μὲν γίγνονταί τε χαὶ οὔ σφισιν ἔμπεδος αἰών" ἧι δὲ διαλλάσσοντα διαμτιερὲς οὐδαμὰ λήγει,

16. Denn wie diese beiden Kräfte (Streit und Liebe) vordem waren, so werden sie auch fürder sein, und ich glaube, nimmer wird die un- endliche Ewigkeit dieser beiden beraubt sein.

17. Ein Doppeltes will ich verkünden. Bald wächst nämlich ein ein- ziges Sein aus Mehrerem zusammen, bald scheidet es sich auch wieder, aus Einem Mehreres zu sein. Wie nun der sterblichen Dinge Entstehung doppelt ist, so ist auch ihre Abnahme doppelt. Denn die Vereinigung aller Dinge zeugt und zerstört die eine, (5) die andre, eben herange- wachsen, fliegt wieder auseinander, wenn sich die Elemente trennen. Und dieser beständige Wechsel hört nimmer auf: bald vereinigt sich alles zu Einem in Liebe, bald auch trennen sich wieder die einzelnen Dinge im Hasse des Streites. Insofern nun so Eines aus Mehrerem zu ent- stehen pflegt (10) und Mehreres wiederum aus dem Zerfall des Einen entsprosst, insofern findet eine Entstehung statt und ihr Leben bleibt nicht unverändert, sofern aber ihre ständige Veränderung nimmer auf-

ταύτηι δ᾽ αἰὲν ἔασιν ἀκίνητοι χατὰ κύχλον. ἀλλ᾽ ἄγε μύϑων κλῦϑι' μάϑη γάρ τοι φρένας αὔξει" 15 ὡς γὰρ χαὶ πρὶν ἔειττα scıyavoxwv πείρατα μύϑων, δίσελ᾽ ἐρέω" τοτὲ μὲν γὰρ ἕν ηὐξήϑη μόνον εἶναι ἐχ schedvwv, τοτὲ δ᾽ αὖ διέφυ τιλέον᾽ ἐξ ἑνὸς εἶναι, χτῦρ χαὶ ὕδωρ χαὶ γαῖα χαὶ ἠέρος ἄπλετον ὕψος, Νεῖχός τ᾿ οὐλόμενον δίχα τῶν, ἀτάλαντον ἁττάντηι, 20 χαὶ Φιλότης ἐν τοῖσιν, ἴση μῆχός τε πλάτος τε᾿ τὴν σὺ νόωι δέρχευ, μηδ᾽ ὄμμασιν ἦσο τεϑηττώς" ἥτις χαὶ ϑνητοῖσι νομίζεται ἔμφυτος ἄρϑροις, τῆν τὲ φίλα φρονέουσι χαὶ ἄρϑμια ἔργα τελοῦσι, Τηϑοσύνην χαλέοντες ἐπώνυμον ἠδ᾽ Aygodienv' 25 τὴν οὔ τις μετὰ τοῖσιν ἑλισσομένην δεδάηχε ϑνητὸς ἀνήρ᾽ σὺ δ᾽ dxove λόγου στόλον οὐχ ἀπατηλόν. ταῦτα γὰρ ἶσά τε πάντα χαὶ ἥλικα γένναν ἔασι, τιμῆς δ᾽ ἄλλης ἄλλο μέδει, πάρα δ᾽ ἦϑος ἑχάστωι, ἐν δὲ μέρει χρατέουσι τιξριτελομένοιο χρόνοιο. 30 χαὶ πρὸς τοῖς οὔτ᾽ ἄρ τέ τι γίγνεται οὔτ᾽ ἀπτολήγει" εἴτε γὰρ ἐφϑείροντο διαμτίερές, οὐχέτ᾽ ἂν ἦσαν,

hört, insofern sind sie immerdar im Kreislauf unbewegliche Götter. Wohlan vernimm meine Worte! Denn Lernen stärkt Dir den Geist. (15) Wie ich nämlich schon vorher sagte, als ich die Ziele meiner Lehre dar- legte, will ich ein Doppeltes verkündigen. Bald wächst nämlich Eines zu einem einzigen Sein aus Mehrerem zusammen, bald scheidet es sich auch wieder, aus Einem Mehreres zu sein: Feuer, Wasser, Erde und der Luft unendliche Höhe, sodann gesondert von diesen Zlementen der verderbliche Streit, der überall gleich wuchtige, (20) und in ihrer Mitte die Liebe, an Länge und Breite gleich. Sie betrachte mit Deinem Geiste und sitze nicht da mit verwunderten Augen, als welche auch in sterblichen Gliedern wur- zelt und Geltung gewinnt. Sie ist es, die Liebesgedanken erregt und Werke der Eintracht vollendet bei den Menschen, die sie auch Wonne oder Aphrodite benennen. (25) Sie ist es auch, die in jenen Zlementen wirbelt; doch das weiss kein einziger sterblicher Mensch. Du aber ver- nimm dafür des Beweises untrüglichen Gang. Jene Zlemente nämlich sind alle gleichstark und gleichgeschlachtet. Jedes von ihnen hat ein verschiedenes Amt, jedes seine besondere Art, abwechselnd aber ge- winnen sie die Oberhand im Umlauf der Zeit. (30) Und ausser diesen kommt eben nichts hinzu oder davon. ‘Denn wenn sie durchweg zu Grunde gingen, wären sie nicht mehr, was aber sollte dies Ganze ver-

τοῦτο δ᾽ ἐπαυξήσειε τὸ πᾶν τί χε χαὶ πόϑεν ἐλϑόν; γῆι δέ χε χἠξαπόλοιτο, Errei τῶνδ᾽ οὐδὲν ἔρημιον; ἀλλ᾽ αὐτί(α) ἐστιν ταῦτα, δι᾿ ἀλλήλων δὲ ϑέοντα

85 γίγνεται ἄλλοτε ἄλλα χαὶ ἠνεχὲς αἰὲν ὁμοῖα.

18 [0] Dıkin Prvr. de Is. et Os. 48 p. 370. D. ’E. δὲ τὴν μὲν eyadovoyov ἀρχὴν Φιλό- τητα χαὶ Φιλίαν πολλάκις, (ἔτι) δ᾽ Apuoviav χαλεῖ ϑεμερῶπιν (fr. 123,2).

19 [p. 349 K., 209 St.] σχεδύνην Φιλότητα Pur. de prim. frig. 16 p. 952 B χαὶ ὅλως τὸ μὲν πῦρ διαστατικὸν ἐστι χαὶ διαιρετιχόν, τὸ δ᾽ ὕδωρ κολλητικὸν καὶ σχετικὸν τῆι ὑγρότητι συνέχον χαὶ πήττον᾽ ἦι καὶ παρέσχεν Ἕ. ὑπόνοιαν ὡς τὸ μὲν πῦρ Νεῖχος οὐλόμενον, σχεδύνην δὲ Φιλότητα τὸ ὑγρὸν ἑχάστοτε προσαγορείΐων.

20 [335—341 K., 241---258 St.] Smer. phys. 1124, 9 χαὶ γὰρ χαὶ ἐνταῦϑα τὸ Νεῖχος καὶ τὴν Φιλίαν παρὰ μέρος ἐπιχρατεῖν ἐπί τε ἀνϑρώπων καὶ ἰχϑύων καὶ ϑηρίων zul ὀρνέων ὃ Ἐ. φησι τάδε γράφων᾽"

τοῦτο μὲν dv βροτέων μελέων ἀριδείχετον ὄγχονγ᾽ ἄλλοτε μὲν Φιλότητι συνερχόμεν᾽ εἰς ἕν ἅπαντα γυῖα, τὰ σῶμα λέλογχε, βίου ϑαλέϑοντος ἐν ἀχμῆι" ἄλλοτε δ᾽ αὖτε χαχῆισι διατμηϑέντ᾽ Egideooı

5 σιλάζεται ἄνδιχ ἕχαστα στερὶρρηγμῖνι βίοιο. ὡς δ᾽ αὔτως ϑάμνοισι χαὶ ἰχϑύσιν ὑδρομελάϑροις ϑηρσί τ᾽ ὀρειλεχέεσσιν ἐδὲ τιτεροβάμοσι χύμβαις.

21 [124—137 K., 96—109 St] 1—14 SmpL. phys. 159, 18 (nach fr. 17) πλείονα ὁὲ ἄλλα εἰπὼν ἐπάγει ἑχάστου τῶν εἰρημένων τὸν χαραχτῆρα, τὸ μὲν πῦρ

mehren und woher sollte es kommen? Wie sollte es auch zu Grunde gehen, da nichts leer von solchen Zlementen ist? Nein, nur diese giebt es, und indem sie durcheinander laufen, entsteht bald dies bald jenes und so immerfort ähnliches bis in alle Ewigkeit.

19. Festklammernde Liebe (vom Wasser gesagt).

20. Dieser Wettstreit der beiden Kräfte liegt klar vor durch die Masse der menschlichen Glieder hin: bald vereinigen sich unter der Herrschaft der Liebe alle Glieder, welche die Leiblichkeit erlangt haben, auf der Höhe des blühenden Lebens, bald wieder getrennt durch die schlimmen Mächte des Zwistes (5) irren sie einzeln von einander ge- trennt am Gestade des Lebens auf und ab. Ebenso ist es mit den Pflanzen, den im Wasser hausenden Fischen, den bergbewohnenden Tieren und den Tauchern, die mit ihren Fittichen über die Fluten wandeln.

ἥλιον (ν. 8) χαλῶν, τὸν δὲ ἀέρα αὐγὴν (ν. 4) χαὶ οὐρανόν 22, 2), τὸ δὲ ὑυδωρ ὄμβρον (5) χαὶ ϑάλασσαν (22, 2). λέγει δὲ οὕτως" “ἀλλ᾽ — auelßeı ἀλλ᾽ ἄγε, τῶνδ᾽ ὀάρων τιροτέρων Erriudgrvga δέρχευ, εἴ τι χαὶ ἐν σιροτέροισι λισυόξυλον ἔπλετο μορφῆι, ἠέλιον μὲν ϑερμὸν ὅρῶᾶν xal λαμτιρὸν ἁτιάντηι, ἄμβροτα δ᾽ ὅσσ᾽ ἴδει ve καὶ ἀργέτι δεύεται αὐγῆι, 5 ὄμβρον δ᾽ ἐν πᾶσι δνοφόεντά τε διγαλέον Te’ ἐχ δ᾽ αἴης τιρορέουσι ϑέλυμνά TE χαὶ στερεωττιά. ἐν δὲ Κότωι διάμορφα χαὶ ἄνδιχα στάντα τιέλονται, σὺν δ᾽ ἔβη ἐν Φιλότητι καὶ ἀλλήλοισι ποϑεῖται. ἐχ τούτων γὰρ στάνϑ᾽ ὅσα τ᾽ ἦν ὅσα τ᾽ ἔστι καὶ ἔσται, 10 δένδρεά τ᾽ ἐβλάστησε χαὶ ἀνέρες ἠδὲ γυναῖχες, ϑῆρές τ᾿ οἰωνοί τὲ καὶ ὑδατοϑρέμμονες ἐχϑῦς, χαί τὸ ϑεοὶ δολιχαίωνες τιμῆισι φέριστοι. αὐτὰ γὰρ ἔστιν ταῦτα, δι᾿ ἀλλήλων δὲ ϑέοντα γίγνεται ἀλλοιωττά" τόσον διὰ χρῆσις ἀμείβει.

22 |326—334 K., 186—194 St.] 1—9 Smer. phys. 160,26 zul ἐκ τούτων ὁὲ ἄν τις τὸν διττὸν αἰνίττεσϑαι διάκοσμον οἴοιτο" ἡ ἄρϑμια — Eooyev. καὶ γὰρ οτι καὶ ἐν τοῖς ϑνητοῖς (3) ἥρμοσται ταῦτα, δεδήλωκεν, ἐν δὲ τοῖς νοητοῖς μᾶλ- λον ἥνωται χαὶ ἡ ἀλλήλοις --᾿ἀφροδίτηι᾽ ‚ (5) καὶ ὅτι κἂν πανταχοῦ, ἀλλὰ τὰ μὲν νοητὰ τῆι Φιλίαι ὡμοίωται, τὰ δὲ αἰσϑητὰ ὑπὸ τοῦ Νείχους χρατηϑέντα χαὶ ἐπὶ πλέον διασπασϑέντα ἐν τῆι χατὰ τὴν κρᾶσιν γενέσει ἐν ἐχμάκτοις (T) xal εἰχονικοῖς εἴδεσιν ὑπέστησαν τοῖς νεικεογενέσι (οἷ. 9) χαὶ ἀήϑως ἔχουσι (8) πρὸς τὴν ἕνωσιν τὴν πρὸς ἄλληλα 6.7 THEOPHR. de sens. 16 [A 86 p. 101, 21]

ἄρϑμια μὲν γὰρ ταῦτα ἑαυτῶν πάντα μέρεσσιν,

21. Wohlan, blick auf die weitren Zeugen dieser meiner früheren Worte, falls sich etwa auch in dem Früheren ein Stoffmangel für ihre (der Elemente) Gestalt ergeben hatte: auf die Sonne, überall warm und hell zu schauen; auf alle die unsterblichen Zimmelskörper, die mit Wärme und strahlendem Glanze getränkt werden, (5) auf das Nass, das dunkel und kühl in allem sich zeigt, und aus der Erde strömt hervor das Gründende und Feste. Und all dies regt sich verschieden- gestaltet und zwiespältig im Streite, doch in Liebe eint es sich und sehnt sich zueinander. Denn aus diesen Zlementen entsprosst alles, was da war, ist und sein wird, (10) Bäume und Männer und Weiber und Tiere, Vögel und wassergenährte Fische und selbst Götter, lang- lebige, an Ehren reichste. Denn es giebt nur diese (vier Elemente): durcheinander laufend werden sie zu verschiedenartigen Dingen; solchen Tausch bringt die gegenseitige Mischung hervor.

22. Denn alle diese Z/emente, Sonne, Erde, Himmel und Meer,

ἠλέχτωρ τὲ χϑών τὲ nal οὐρανὸς ἠδὲ ϑάλασσα, ὅσσα φιν ἐν ϑνητοῖσιν ἀπτοτλαχϑέντα τέφυχεν. ὡς δ᾽ αὔτως ὅσα χρᾶσιν ἐπαρχέα μᾶλλον ἔασιν,

5 ἀλλήλοις ἔστερχται ὁμοιωϑέντ᾽ Agpoodirmı. ἐχϑρὰ {δ᾽ ἃν πλεῖστον ἀπ᾽ ἀλλήλων διέχουσι μάλιστα yevynı τὲ χρήσει τὲ χαὶ εἴδεσιν ἐχμάχτοισι, scavını συγγίνεσϑαι ἀήϑεα χαὶ μάλα λυγρά Νείχεος ἐννεσίηισιν, ὅτι σφίσι γένναν ἔοργεν.

23 [154—164 K., 119—129 St.] Smer. phys. 159, 27 χαὶ παράδειγμα δὲ ἐναρ- γὲς παρέϑετο τοῦ ἐκ τῶν αὐτῶν [fr. 21, 13] γίνεσϑαι τὰ διάφορα"

ὡς δ᾽ ὁπόταν γραφέες ἀναϑήματα σποιχίλλωσιν ἀνέρες ἀμφὶ τέχνης ὑπὸ μήτιος εὖ δεδαῶτε, οἵτ᾽ ἐπεὶ οὖν μάρψωσι πολύχροα φάρμαχα χερσίν, ἁρμονίην μείξαντε τὰ μὲν τιλέω, ἄλλα δ᾽ ἐλάσσω,

ὅ ἐχ τῶν εἴδεα πᾶσιν ἀλίγχια πορσύνουσι, δένδρεά τε χτίζοντε χαὶ ἀνέρας ἠδὲ γυναῖχας ϑῆράς τ᾽ οἰωνούς τε χαὶ ὑδατοϑρέμμονας ἐχϑῦς χαί Te ϑεοὺς δολιχαίωνας τιμῆισι φερίστους᾽ οὕτω μή σ᾽ ἀπάτη φρένα καινύτω ἄλλοϑεν εἶναι

10 ϑνητῶν, ὅσσα ye δῆλα γεγάχασιν ἄσπετα, ττηγήν, ἀλλὰ τορῶς ταῦτ᾽ ἴσϑι, ϑεοῦ πάρα μῦϑον ἀχούσας.

bleiben freundschaftlich verbunden mit ihren Teilen, die weitverschlagen ihnen in der sterblichen Welt entstanden sind. Und ebenso ist alles, was in Bezug auf die Mischung fördersamer eingerichtet ist, einander ähnlich und in Liebe verbunden. Feindlich dagegen ist am meisten, was am weitesten von einander absteht in Ursprung, Mischung und ausgeprägten Gestalten, ungewohnt allseitiger Verbindung und gar kläg- lich nach dem Gebot des Streites, dem sie ihren Ursprung verdanken.

23. Wie wenn Maler bunte Weihetafeln verfertigen, Männer die in Folge ihrer Begabung die Kunst wohl verstehen, und dazu vielfar- bige Gifte mit ihren Händen ergreifen und harmonisch mischen, von dem einen mehr von dem andern weniger, (5) woraus sie Gestalten her- vorbringen, die allem möglichen gleichen, indem sie bald Bäume schaffen bald Männer und Weiber, bald Tiere, Vögel und wassergenährte Fische, bald auch Götter, langlebige und an Ehren reichste: so ist auch (10) die Quelle aller sterblichen Dinge, wenigstens der unzähligen, die uns deut- lich geworden sind, keine andere «als diese (die Elemente). Darüber soll Dir kein Trug den Geist berücken! Nein, dies wisse genau! Du hast ja die Stimme der Gottheit vernommen (durch mein Lied).

24 [447.448 K., 58.59 St.] Prur. de defectu orac. 15 p. 418 Ο ἀλλ᾽ ἵνα μή, τὸ Ἐμπεδόκλειον εἰπεῖν, δόξω χορυφὰς ἑτέρας ἑτέρηισι τιροσάτιτων μύϑων μὴ τελέειν ἀτρατίὸν μίαν, ἐάσατέ με τοῖς πρώτοις τὸ προσῆκον ἐπιϑεῖναι τέλος.

25 [446 K., 59bis St] Zu Ῥηάτονβ Gorg. 498 E συλλόγισαι δὴ χοινῆι μετ᾽ ἐμοῦ τί ἡμῖν συμβαίνει ἐχ τῶν ὡμολογημένων᾽ zul δὶς γάρ τοι καὶ τρίς φασι χαλὸν εἶναι τὰ χαλὰ λέγειν τε καὶ ἐπισχοπεῖσϑαι ὅσποι, [aus Lukillos] πα- φοιμία "dis χαὶ τρὶς τὸ καλόν᾽, ὅτι χρὴ περὲ τῶν καλῶν πολλάκις λέγειν. Ἐμπεδοχλέους τὸ ἔπος, ἀφ᾽ οὗ 2 ἡ παροιμία" φησὶ γὰρ “χαὶ---ἐἥ»νισπεῖν᾽.

. χαὶ δὶς γάρ, ὃ δεῖ, καλόν ἐστιν ἐνισπεῖν. ‚26 [138—149 K., 112—118 (ohne 8---12) St] 1—12 Sumer. phys. 33, 18 καὶ ὀλίγον δὲ προελϑών (nach v. 21, 12) φησιν ᾿ ἐν ---χύχλον᾽ ἐν δὲ μέρει χρατέουσι σπιεριτυλομένοιο χύχλοιο, χαὶ φϑίνει εἰς ἄλληλα χαὶ αὔξεται ἐν μέρει αἴσης. αὐτὰ γὰρ ἔστιν ταῦτα, δι᾿ ἀλλήλων δὲ ϑέοντα ylvovz(aı) ἄνϑρωτιοί ve nal ἄλλων ἔϑνεα ϑηρῶν 5 ἄλλοτε μὲν Φιλότητι συνερχόμεν᾽ εἰς ἕνα χόσμον, ἄλλοτε δ᾽ αὖ dig” ἕχαστα φορούμενα Νείχεος ἔχϑει, εἰσόχεν ἕν συμφύντα τὸ πιᾶν ὑπένερϑε γένηται. οὕτως ἧι μὲν ἕν ἐχ πλεόνων μεμάϑηχε φύεσϑαι, ἠδὲ πάλιν διαφύντος ἑνὸς τιλέον᾽ ἐχτελέϑουσι, 10 τῆι μὲν γίγνονταί τε χαὶ οὔ σφισιν ἔμττεδος αἰών" ἧι δὲ τάδ᾽ ἀλλάσσοντα διαμπερὲς οὐδαμὰ λήγει, ταύτηι δ᾽ αἰὲν ἔασιν ἀχίνητοι χατὰ χύχλον.

24. Von Gipfel zu Gipfel schreitend nicht nur Einen Weg der Lehre vollenden. 25. Denn was man sagen muss, darf man auch zweimal sagen.

26. Abwechselnd herrschen die vier Elemente im Umschwung des Kreises und vergehen und entstehen in und aus einander in festbe- stimmtem Wechsel. Denn nur diese vier giebt es: durcheinander laufend werden sie zu Menschen und andrer Tiere Geschlechtern; (5) bald vereinigen sich alle zu einer Ordnung in Liebe, bald auch trennen sich wieder die einzelnen Zlemente im Hasse des Streites, bis sie, kaum zum All-Einen zusammengewachsen, wieder unterliegen. Insofern nun auf diese Weise Eines aus Mehrerem zu entstehen pflegt und Mehreres wieder- um aus dem Zerfall des Einen entsprosst, (10) insofern findet eine Ent- stehung statt, und ihr Leben bleibt nicht unverändert; sofern aber ihre ständige Veränderung nimmer aufhört, insofern sind sie immerdar im Kreislauf unbewegliche Götter.

27 [72. 73. 59.60 K., 135—138 St] 1.2 Prur. de fac. lun. 12 p. 926 Ὁ ὅρα ἐνν μὴ... τὸ Neixog ἐπάγηις τὸ Ἐμπεδοχλέους τοῖς πράγμασι, μᾶλλον δὲ τοὺς παλαιοὺς χινῆις Τιτᾶνας ἐπὶ τὲν Φύσιν χαὶ Γίγαντας χαὶ τὴν μυϑιχὴν ἐχείνην χαὶ φοβερὰν ἀχοσμίαν χαὶ πλημμέλειαν ἐπιδεῖν ποϑῆις ({ϑεὶς) χωρὶς τὸ βαρὺ πᾶν καὶ χωρὶς τὸ κοῦφον [daraus stammt der schlechte Vers 71 K., 143 St.],“ ἔν 9᾽ — ϑαλασσα᾽, ὡς φησιν E., οὐ γῆ ϑερμότητος μετεῖχεν, οὐχ ὕδωρ πνεύματος, οὐχ ἄνω τι τῶν βαρέων, οὐ χάτω τι τῶν χούφων, ἀλλ᾽ ἄχρατοι καὶ ἄστοργοι [daraus der Vers 144 St.] zal μονάδες αἱ τῶν ὅλων ἀρχαί... ἄχρις οὗ τὸ ἱμερτὸν ἧχεν ἐπὶ τὴν φύσιν ἐκ προνοίας Φιλότητος ἐγγενομένης χαὶ φρο- δίτης καὶ Ἔρωτος, ὡς E. λέγει χαὶ Παρμενίδης καὶ Ἡσίοδος 1.3.4. ΞΙΜΡΙ.. phys. 1183, 28 δύδημος [ἔτ. 11] d& τὴν ἀκινησίαν ἐν τῆι τῆς Φιλίας ἐπιχρατείαι κατὰ τὸν Σφαῖρον ἐχόέχεται, ἐπειδὰν ἅπαντα συγχριϑῖι " ἔν ϑ᾽ -- γυτα᾽, ἀλλ᾽ ὡς φησιν “οὕτως -- yalov.

ἔνϑ᾽ οὔτ᾽ Ἠελίοιο διείδεται ὠχέα γυῖα οὐδὲ μὲν οὐδ᾽ αἴης λάσιον μένος οὐδὲ ϑάλασσα᾽ οὕτως Aguoving πυχινῶι χρύφωι ἐστήριχται Σφαῖρος κυχλοτερὴς μονίηι τιεριηγέι γαίων.

25 [0] 1.2 Stop. Ἐπ].1 1ὅ, 2 ab p. 144, 20 W. vgl. Parm. fr. 25: ἀλλ᾽ ὅ γε πάντοϑεν ἶσος (Env) χαὶ “τάμτιαν ἀπείρων Σφαῖρος χυχλοτερὴς μονίηι ττεριηγέι γαίων.

29 [0] 1—3 Hıpr.Ref. VII29p.247, 34 χαὶ περὶ μὲν τῆς τοῦ χόσμου ἰδέας, ὁποία τίς ἐστιν ὑπὸ τῆς Φιλίας χοσμουμένη, λέγει τοιοῦτόν τινα τρόπον “οὐ --- αὐ- τῶι᾽. τοιοῦτόν τι χαὶ χάλλιστον εἶδος τοῦ χόσμου $ Φιλία dx πολλῶν ὃν ἀπερ- yabstaı' τὸ δὲ Νεῖχος... ἐξ ἑνὸς ἐκεῖνον ἀποσπᾶι zul ἀπεργάζεται πολλά 3 SIMPL. phys. 1124, 1 τὴν Φιλίαν διὰ τῆς ἑνώσεως τὸν Σφαῖρον ποιοῦσαν, ὃν zul ϑεὸν ὀνομάζει [fr. 31], καὶ οὐδετέρως ποτὲ χαλεῖ σφαῖρον Env”.

οὐ γὰρ ἀπὸ νώτοιο δύο χλάδοι ἀΐσσονται, οὐ πόδες, οὐ ϑοὰ γοῦγ(α), οὐ μήδεα γεγγνήεντα, ἀλλὰ σφαῖρος ἔην χαὶ {(πάντοϑενν ἴσος ἑαυτῶι.

30 [66—68 K., 189---141 5:1 1--83 Arıst. Metaph. Β 4. 1000512 χαὶ ἅμα δὲ αὐτῆς τῆς μεταβολῆς αἴτιον οὐθὲν λέγει ἀλλ᾽ ἢ ὅτι οὕτως πέφυχεν “ἀλλ᾽ ὅτε δὴ -- ὅρκου᾽. [explie. Syrian. p. 8690 36 sqq. et Asclep. p. 198, 32]; Sımpr. phys. 1184, 12 λέγει δὲ καὶ ταῦτα 'E. ἐπὶ τῆς τοῦ Νείχους ἐπιχρατείας " αὐτὰρ ἐπεὶ -- δρχου᾽.

u ee a 27. Dort erblickt man nicht des Helios schnelle Glieder, noch der

Erde zottige Kraft noch das Meer. So verwahrt in dem festen Ver- liess der Harmonie liegt der kuglige Sphairos, froh der ringsum herr- schenden Einsamkeit. 28. Aber dieser war von allen Seiten gleich und überall ohne Ende (rund?), der kuglige Sphairos, froh der ringsum herrschenden Einsamkeit. 29. Ihm schwingen sich ja nicht von dem Rücken zwei Zweige, nicht Füsse, noch hurtige Kniee oder zeugende Glieder, sondern eine

Kugel war es und von allen Seiten sich selber gleich. Diels, Fragm. d, Vorsokr. 13

αὐτὰρ ἐπεὶ μέγα Neixog ἐνὶμμελέεσσιν ἐϑρέφϑη ἐς τιμάς τ᾽ ἀνόρουσε τελειομένοιο χρόνοιο, ὅς σφιν ἀμοιβαῖος scharkog σταρελήλαται ὅρχου.

31 [70 K., 142 St.] Sımpr. phys. 1184, 2 [nach fr. 27, 4] ἀρξαμένου δὲ πάλιν τοῦ Neixovg ἐπιχρατεῖν τότε πάλιν κίνησις ἐν τῶι Σφαίρωι γίνεται"

στάντα γὰρ ἑξείης σπιελεμίζετο γυῖα ϑεοῖο.

32 [457 K., p. 63 St.] [Arısr.] de lin. insecab. p. 912Ρ 29 ἔτι τὸ ἄρϑρον δια- φορά πώς Eorıv' διὸ καὶ Ἐ. ἐποίησε ᾿ διὸ δεῖ [δὴ ZA] ὀρϑῶς᾽ [so die Hdss,). δύω δέει ἄρϑρον.

33 [265 K., 279 St] Pur. de amie. multit. 5 p. 95 A ἡ μὲν γὰρ (scil. ἡ φιλία) συνάγει καὶ συνίστησιν χαὶ συνέχει χαταπυχνοῦσα ταῖς ὁμιλίαις καὶ φιλοφροσύναις

ὡς δ᾽ ὅτ᾽ ὀπὸς γάλα λευχὸν ἐγόμφωσεν χαὶ ἔδησε. κατ᾽ ᾿Εμπεδοκλέα (τοιαύτην γὰρ ἢ φιλία a ποιεῖν ἑνότητα καὶ σὐμπηξι»), ἡ δὲ πολυφιλία διίστησι.

34 [208 K. et St.] Arıst. Meteor. Δ 4. 381» 31 τὸ γὰρ ὑγρὸν τῶι ξηρῶι αἴτιον τοῦ ὁρίξεσϑαι xal ἑχάτερον ἑχατέρωι οἷον χόλλα γίγνεται, ὥσπερ καὶ Ἐ. ἐποίησεν ἐν τοῖς Φυσικοῖς"

35 1165181 K., 169—185 St.] 1—15 Smpr. de caelo 528, 30 μήποτε de zav ἐπικρατῆι ἕν τούτωι [561]. τῶι κόσμωι] τὸ Netxos ὥσπερ ἐν τῶι σφαίρωι ἢ Φιλία, ἀλλ᾽ ἄμφω ὑπ᾽ ἀμφοῖν λέγονται γίνεσϑαι. καὶ τάχα οὐδὲν χωλύει παραϑέσϑαι τινὰ τῶν τοῦ Εμπεδοκλέους ἐπῶν τοῦτο δηλοῦντα" αὐτὰρ-- κελευϑους" 3—17 phys. 32, 11 χαὶ πρὸ τούτων δὲ τῶν ἐπῶν [fr. 98] ἐν ἄλλοις τὴν ἀμφοῖν ἐν τοῖς αὐ- τοῖς ἐνέργειαν παραδίδωσι λέγων ᾿ ἐπεὶ --- ἰδέσϑαι᾽" 5 et 10—13 Ipem de caelo 587,8 zal πῶς ταῦτα, φαίη ἄν τις, ἐπὲ τῆς Φιλότητος γίνεσϑαι λέγει ὃ ᾽4ρ., δι᾿ ἣν πάντα ἕν γίνεσϑαι ὁ BE. φησιν “Ev τῆι δὴ --- εἶναι (5); μήποτε οὖν οὐχ ἐν τῆι ἐπιχρατείαι τῆς Φιλίας ταῦτα λέγει γενέσϑαι δ᾽ Ε., ὡς ἐνόμισεν Ἀλέξανόρος, ἀλλὰ τότε, ὅτε οὕπω τὸ Νεῖχος πᾶν —öoun. 14.15 Arıst. poet. 25 p. 14612 28 τὰ δὲ διαιρέσει [scil. λυτέον] οἷον Ἐ. ἡ αἶψα -- κέχρητο᾽. ATHEN. X 423 F Θεόφραστος d ἐν τῶι Περὶ μέϑης ζωρότερον φησιν εἶναι τὸ χεχρα- μένον παρατιϑέμενος Ἐμπεόδοχλέους ταδε ᾿ αἶψα — κελεύϑους᾽. Aus der- selben nachtheophrastischen Schrift Prur. Quaest. conv. V 4,1. 677D Σωσικχλῆς

30. Doch nachdem der Streit in den Gliedern (des Sphairos) gross ge- zogen und zu Ehren emporgestiegen war, als die Zeit sich erfüllte, die ihnen wechselsweise durch einen weitreichenden Eidschwur eingeräumt

Ist, 0 31. Denn da wurden alle Glieder des Gottes der Reihe nach er- schüttert.

33. Wie aber, wenn der Feigensaft die weisse Milch fest macht und bindet...

δ᾽ ὃ ποιητής, τοῦ ᾿Εμπεδοχλέους ἐπιμνησϑεὶς εἰρηκότος ἐν τῆι χαϑόλου μετα- βολῆι γίγνεσϑαι “ζωρώ τε τὰ πρὶν ἄκρητα᾽ μᾶλλον ἔφη τὸ εὔκρατον ἢ τὸ ἔχρατον ὑπὸ τανδρὸς ζωρὸν λέγεσϑαι. αὐτὰρ ἐγὼ scaklvogoog ἐλεύσομαι ἐς τιόρον ὕμνων, τὸν σπιρότερον χατέλεξα, λόγου λόγον ἐξοχετεύων, xeivov' Ercei Νεῖχος μὲν ἐνέρτατον ἵχετο βένϑος δένης, ἐν δὲ μέσηι Φιλότης στροφάλιγγι γένηται, ὅ ἐν τῆι δὴ τάδε πάντα συνέρχεται ὃν μόνον εἶναι, οὐχ ἄφαρ, ἀλλὰ ϑελημὰ συνιστάμεν᾽ ἄλλοϑεν ἄλλα. τῶν δέ τε μισγομένων χεῖτ᾽ ἔϑνεα μυρία ϑνητῶν" πολλὰ δ᾽ ἄμειχϑ᾽ ἕστηχε χεραιομένοισιν ἐναλλάξ, ὅσσ᾽ ἔτι Νεῖχος ἔρυχε μετάρσιον᾽ οὐ γὰρ ἀμεμφέως 10 τῶν πᾶν ἐξέστηχεν Er’ ἔσχατα τέρματα χύχλου, ἀλλὰ τὰ μέν τ᾽ ἐνέμιμνε, μελέων τὰ δέ τ᾽ ἐξεβεβύχει. ὅσσον δ᾽ αἰὲν ὑτεχτιροϑέοι, τόσον αἰὲν ἐχύήεδι ἠπιόφρων Φιλότητος ἀμεμφέος ἄμβροτος ὁρμή" αἶψα δὲ ϑνήτ᾽ ἐφύοντο, τὰ πρὶν μάϑον ἀϑάνατ᾽ εἶναι, 15 ζωρά re τὰ πρὶν ἄχρητα!, ἔχρητο ἢ] διαλλάξαντα χελεύϑουςο. τῶν δέ TE μισγομένων χεῖτ᾽ ἔϑνεα μυρία ϑνητῶν, παντοίαις ἰδέηισιν ἀρηρότα, ϑαῦμα ἰδέσϑαι.

35. Doch ich will von neuem anhebend auf jenen Pfad der Ge- sänge zurückkehren, den ich früher darlegte, aus einem Redestrom den andern ableitend, Wenn der Streit in die unterste Tiefe des Wirbels gekommen und die Liebe in der Mitte des Strudels gelangt ist, (5) da vereinigt sich in ihr gerade alles dies um eine Einheit zu bilden, nicht auf einmal, sondern wie eins aus dem anderen sich willig zusammenfügt Aus dieser Mischung nun ergossen sich unzählige Scharen sterblicher Geschöpfe. Doch blieb noch vieles ungemischt zwischen dem Gemischten stehn, soviel der Streit noch davon in der Schwebe hielt. Denn nicht tadellos (10) trat er aus jenen gänzlich heraus an die Äussersten Grenzen des Kreises, sondern teilweise verharrte er noch drinnen, teilweise war er aber auch schon aus den Gliedern (des Alls = den Elementen) her- ausgefahren. Je weiter er nun stets vorweglief, um soviel rückte stets der mildgesinnte göttliche Drang der untadeligen Liebe vor. So er- wuchsen schnell sterbliche Dinge, die früher unsterblich zu sein ge- wohnt waren, (15) und das vordem Lautre mischte sich im Wechsel der Lebenspfade. Aus dieser Mischung nun ergossen sich unzählige Scharen sterblicher Geschöpfe, in mannigfaltige Formen gefügt, ein Wunder zu schauen.

36 [171 K., 175 5:1 Srop. eel. I 10, 11 [p. 121, 14 W.) nach fr. 6 “τῶν — Neixog’. Arısr. Metaph. B 4. 10006 1 εἰ γὰρ un ἐνῆν τὸ Neixog ἐν τοῖς πράγμασιν, ἕν ἂν ἦν ἅπαντα, ὡς φησιν᾽ ὅταν γὰρ συνέλθϑηι, τότε “ἐξ -- Νεῖκος [der Vers ist vermutlich in fr. 35 statt V.7 (= 16) einzufügen].

τῶν δὲ συνερχομένων ἐξ ἔσχατον ἵστατο Neixog

37 [270. 271 K., 197. 198 51 Arısr. de gen. et corr. Β 6. 888: 35 ἀλλὰ μὲν οὐδ᾽ αὔξησις ἂν εἴη κατ᾿ ᾿Ἐμπεδοχλέα, ἀλλ᾽ ἢ κατὰ πρόσϑεσιν" πυρὶ γὰρ αὔξει τὸ πῦρ,

αὔξει δὲ χϑὼν μὲν σφέτερον δέμας, αἰϑέρα δ᾽ αἰϑήρ. 38 [182—185 Κι, 130—133 St] 1--4 Crem. Strom. V 48 p. 674P. ος εἰ δ᾽ ἄγε τοι λέξω πρῶϑ᾽ ἥλικά τ΄ ἀρχήν, ἐξ ὧν δῆλ᾽ ἐγένοντο τὰ νῦν ἐσορῶμεν ἅπαντα, γαῖά τὲ xal πόντος πολυχύμων ἠδ᾽ ὑγρὸς ἀήρ Τιτὰν ἠδ᾽ αἰϑὴρ σφίγγων τιερὶ χύχλον ἅπαντα.

39 [199—201 K., 146—148 5.1 1--8 Arısr. de caelo Β 13. 294? 21 οἵ μὲν γὰρ διὰ ταῦτα ἄπειρον τὸ κάτω τῆς γῆς εἶναί φασιν, ἐπ᾿ ἀπειρον αὐτὴν ἐρριξῶσϑαι λέγοντες ὥσπερ Ξενοφάνης ὃ Κολοφώνιος [ἴτ. 28], ἵνα μὴ πράγματ᾽ ἔχωσι ζη- τοῦντες τὴν αἰτίαν" διὸ καὶ Ἔ. οὕτως ἐπέπληξεν εἰπών, ὡς

εἴτιερ ἀπείρονα γῆς ve PAIN χαὶ δαψιλὸς αἰϑήρ, ὡς διὰ πολλῶν δὴ γλώσσης ῥηϑέντα ματαίως ἐχχέχυται στομάτων, ὀλίγον τοῦ παντὸς ἰδόντων.

40 [186 K., 149 5:1 Piur. de fac. in orb. lun. 2 p. 920 C ὥς που καὶ Ἐ. τὴν ἑχατέρων ἀποδίδωσιν οὐκ ἀηδῶς διαφοράν" “ἥλιος -- σελήνη᾽, τὸ ἐπαγωγὸν αὐτῆς καὶ ἱλαρὸν καὶ ἄλυπον οὕτω προσαγορεύσας

41 [187 K., 150 5.1 Sereucus bei Macrob. Sat. I 17, 46 und den Etymo-

logen, wie Barroc. 50 (Cramer A. Ὁ. II 427, 29) u. A. ἀλλ᾽ ὁ μὲν ἁλισϑεὶς μέγαν οὐρανὸν ἀμφιπολεύει.

36. Während dies nun sich zusammenballte, begann der Streit her- auszutreten an das äusserste Ende.

37. Feuer nimmt durch Feuer zu, die Erde mehrt ihre Gestalt und der Äther den Äther.

38. Wohlan, so will ich Dir verkünden die ersten und gleichur- sprünglichen Elemente, aus denen das, was wir jetzt betrachten, alles an das Licht kam: die Erde, das wogenreiche Meer, der feuchte Luft- kreis und der Titane Äther, der den ganzen Kreis umschnürt.

39. Wenn wirklich die Tiefen. der Erde unendlich und der Äther in Überfülle vorhanden wäre, wie es in der That durch Vieler Zunge ausgesprochen und ins Gelag hinein aus dem Munde von Leuten aus- gesprudelt worden ist, die nur wenig vom Ganzen erblickt haben.

40. Helios, der scharfe Schütze, und die gnadenreiche Selene.

41. Doch das Sonnenfeuer, das sich (in der Krystalllinse) gesam- melt, umwandelt den grossen Himmelsraum.

42 [194—196 K., 157—159 St.] Prur. de fac. in orbe lun. 16 p. 929 © χατὰ στάϑμην, φησὶ Δημόχριτος, ἱσταμένη [SC. ἡ σελήνη] τοῦ φωτίζοντος ὑπολαμβάνει χαὶ δέχεται τὸν ἥλιον" ὥστ᾽ αὐτήν τε φαίνεσϑαι καὶ διαφαίνειν ἐχεῖνον εἰχὸς ἦν. ἡ δὲ πολλοῦ del τοῦτο ποιεῖν" αὐτή τε γὰρ ἄδηλός ἐστι τηνικαῦτα χαχεῖνον ἀπέχρυψε zul ἠφάνισε πολλάκις ᾿ ἀπεσχεύασεν δὲ οἱ αὐγάς ὥσπερ φησὶν Ἔ. ἔστε αἶαν [so Hdss.] χαϑ. — κήνης᾽, χαϑάπερ εἰς νύχτα χαὶ σχότος οὐχ εἰς ἄστρον ἕτερον τοῦ φωτὸς ἐμπεσόντος... ἀπολείπεται τοίνυν τὸ τοῦ Eune- δοχλέους, ἀνακλάσει τινὲ τοῦ ἡλίου πρὸς τὴν σελήνην γίγνεσθαι τὸν ἐνταῦϑα φωτισμὸν ἀπ᾽ αὐτῆς. ὅϑεν οὐδὲ ϑερμὸν οὐδὲ λαμπρὸν ἀφικνεῖται πρὸς ἡμᾶς, ὥσπερ ἦν εἰχός, ἐξάψεως zul μίξεως (τῶν) φώτων γεγενημένης, ἀλλ᾽ οἷον αἵ τε φωναὶ χατὰ τὰς ἀναχλάσεις ἀμαυροτέραν ἀναφαίνουσι τὴν ἠχὼ τοῦ φϑέγ- ματος....»᾿ ὡς αὐγὴ -- εὐρύν᾽ [fr. 48] ἀσϑενῆ χαὶ ἀμυδρὰν ἀνάρροιαν ἴσχει πρὸς ἡμᾶς διὰ τὴν χλάσιν ἐχλυομένης τῆς δυνάμεως.

ἀγιεστέγασεν δέ οἱ αὐγάς, ἔστ᾽ ἂν ἴηι χαϑύπερϑεν, ἀτιεσχνίφωσε δὲ γαίης τόσσον ὅσον τ᾿ εὖρος γλαυχώτστιδος ἔτελετο μήγης.

43 [192 K., 153 St.] Puur. (zu fr. 42) 929E. ῬΗπ de prov. II 70 ex armen. Aucher p. 92: lunae vero lumen nonne inepte putatur a sole iuscta providentiam desu- mere lucem, cum potius instar speculi casu in se incidentem formam recipiat? quem- admodum Empedocles: "lumen accipiens lunaris globus magnum lar- gumque [oder magnus largusque]) mox illico reversus est ut currens caelum attingeret.

44 [188 K., 151 501 Prour. de Pyth. or. 12 p. 400 B ὑμεῖς δὲ τοῦ μὲν 'Eunsdo- χλέους χαταγελᾶτε φάσχοντος τὸν ὕλιον περὶ γῆν [vgl. A 56 8. 170, 29] dve- χλάσει φωτὸς οὐρανίου γενόμενον αὖϑις ᾿ἀνταυγεῖν -- προσώποις.

ἀνταυγεῖ ττρὸς Okvurcov ἀταρβήτοισι προσώποις.

45 [190 K., 154 St] Acmırr. in Arat. 16 [A 55 p. 92, 34]:

χυχλοτερὲς περὶ γαῖαν ἑλίσσεται ἀλλότριον φῶς.

46 [189 K., 155 St] Prur. de fac. in orbe lunae 9 p. 920 Β Der Mond ist vom Himmel sehr weit entfernt, τῆς δὲ γῆς τρόπον τινὰ ψαύει χαὶ περιφερομένη πλησίον “ἅρματος -- ἀνελίσσεται᾽, φησὶν Ἐ., “ἥ τε περὶ ἄχραν κα κ [Lücke von 13—25 Buchstaben) οὐδὲ γὰρ τὴν σχιὰν αὐτῆς ὑπερβάλλει πολλά- κις ἐπὶ μικρὸν αἰρομένην τῶι παμμέγεϑες εἶναι τὸ φωτίζον, ἀλλ᾽ οὕτως ἔοικεν Ev χρῶι καὶ σχεδὸν ἐν ἀγχάλαις τῆς γῆς περιπολεῖν, ὥστ᾽ ἀντιφράττεσϑαι πρὸς

42. Der Mond deckt ihr (der Sonne) die Strahlen ab, während sie darüber hingeht, und verdunkelt soviel von der Erde, als die Breite des blauäugigen Mondes beträgt.

43. Sobald das Sonnenlicht den weiten Kreis des Mondes getroffen, kehrt es sofort zurück um den Himmel im Lauf zu erreichen.

44. Das Sonnenlicht strahlt dem Olympos mit furchtlosem Antlitz entgegen.

45. Ein kreisrundes, fremdes Licht dreht sich um die Erde (der Mond).

τὸν ὕλιον ὑπ᾽ αὐτῆς μὴ ὑπεραίρουσα τὸν σκιερὸν χαὶ χϑόνιον χαὶ γυχτέριον τοῦτον τὸν τόπον, ὃς γῆς κλῆρός ἐστι. διὸ δεκτέον οἶμαι ϑαρροῦντας ἐν τοῖς erg yns ὅροις εἶναι τὴν σελήνην ὑπὸ τῶν ἄχρων αὐτῆς ἐπιπροσϑουμένην [an- schliessend an fr. 4 Ὁ]

ἅρματος ὡς πέρι yvoln ἑλίσσεται ἥ TE ag ἄχραν...

47 [191 K., 156 51 Anecn. Bekk. 1337,13 [Συναγωγὴ λέξεων χρησ,] ἀγής: τοῦτο ἀπὸ συνϑέτου χαταλείπεται τοῦ εὐαγὴς ἢ παναγής. ᾿Εμπεδοχλῆς"

ἀϑρεῖ μὲν γὰρ ἄναχτος ἐναντίον ayea χύχλον.

48 [197 Κι, 160 5.1 Prur. Quaest. Platon. 3 p. 1006 F οἱ τῶν ὡρολογίων γνώμονες οὐ συμμεϑιστάμενοι ταῖς σκιαῖς ἀλλ᾽ ἑστῶτες ὄργανα χαὶ χρόνου μέτρα γεγόνασι μιμούμενοι τῆς γῆς τὸ ἐπιπροσϑοῦν τῶι ἡλίωι περὶ αὐτὴν ὑποφερομένωι, χαϑάπερ εἶπεν E.'

γύχτα δὲ γαῖα τίϑησιν ὑφισταμένοιο (Ὁ φάεσσι. 49 [198 K., 161 5.1 Pur. Quaest. conv. 1. p. 720 E σχοτεινὸς γὰρ ὧν ὃ ἀὴρ χατ᾽ Ἐμπεδοκλέα γυχτὸς ἐρημαίης ἀλαώπιδος ὅσον τῶν ὀμμάτων ἀφαιρεῖται τοῦ προαισϑάνεσϑαι διὰ τῶν ὠτων ἀποδίδωσιν. 50 [0] Tzerz. Alleg. O 83 ὅπερ φησὶν 'Eunsdoxing εἴτε τις τῶν ἑτέρων" Ἴρις δ᾽ ἐκ σπιελάγους ἄνεμον φέρει ἢ μέγαν ὄμβρον.

51 [202 K., 168 5.1 Hreropıan. schematismi Hom. cod. Darmstadini in Sturzüi Et. Gud. p. 745 [ad Et. M. p. 111, 10] ἀνόπαια" οἱ μὲν ἀφανῆ, τινὲς δὲ τὸ ἄνω φέρεσϑαι. ᾿Εμπεδοχλῆς. “χαρπαλίμως δὲ ἀνόπεαν᾽ ἐπὶ τοῦ πυρός. ἐξ οὗ δῆλον ὅτι καὶ οὐδετέρου γένους ἐστὶ τὸ ἀν ὁπαιον.

52 [207 K., 162 5.1 Procr. in Tim. p. 141 [E p. 335 Schn.] χαὲὶ γὰρ ὑπὸ γῆς

δύακχές εἰσι πυρός, ὡς ποὺ φησι καὶ E. zolla δ᾽ ἔνερϑί( ) οὔδεος πυρὰ xaleraı.

53 [204 K., 167 St.] Arısr. de gen. et corr. B 6. 33421 διέκρινε μὲν γὰρ τὸ Νεῖκος, ἠνέχϑη δ᾽ ἄνω ὃ αἰϑὴρ οὐχ ὑπὸ τοῦ Νείχους, ἀλλ᾽ ὅτὲ μέν φήσιν ὥσπερ ἀπὸ τύχης “οὕτω -- ἄλλως, ὅτὲ δέ φησι πεφυχέναι τὸ πῦρ ἄνω φέ- ρεσϑαι, ὃ δ᾽ ᾿αἰϑήρ φησί, μαχρῆισι --- δίζ αις᾿ [fr. ὅ41. ΤΡῈΜ phys. Β 4. 196219 ἄτοπον οὖν εἴτε μὴ ὑπελάμβανον εἶναι εἴτε οἰόμενοι παρέλιπον, zul ταῦτ᾽ ἐνίοτε χρώμενοι, ὥσπερ Ἐμπεδοχλῆς οὐχ ἀεὶ τὸν ἀέρα ἀνωτάτω ἀποχρί- γεσϑαί φησιν, ἀλλ᾽ ὅπως ἂν τύχηι. λέγει γοῦν ἐν τῆι χοσμοποιίαι ὡς οὕτω συνέχυρσε... ἄλλως

46. Wie des Wagens Nabe sich dreht, die um das äusserste (Ziel wirbelt).

47. Denn er schaut dem heiligen Kreise des Herrn entgegen.

48. Aber Nacht bewirkt die Erde für die Strahlen der Sonne, wenn diese unter sie hinabgeht.

50. Iris bringt aus dem Meere Wind oder grossen Regenguss.

51. Hurtig aber (fuhr das Feuer) nach oben.

52. Viele Feuer aber brennen unter dem Boden.

οὕτω γὰρ συνέχυρσε ϑέων Tore, πτολλάχι δ᾽ ἄλλως.

δὲ [203 K., 166 St.] Arısr. de gen. et corr. B 7. 8845 ὅ [zu fr. 53]

αἰϑήρ (δ᾽ ad) μαχρῆισι κατὰ χϑόνα δύετο δίζαις.

55 [451 K., 165 5:1 Anrısr. Meteorol. B 3. 357224 ὁμοίως δὲ γελοῖον χαὶ εἴ τις εἰπὼν ἱδρῶτα τῆς γῆς εἶναι τὴν ϑάλατταν οἴεταί τι σαφὲς εἰρηκέναι, κα- ϑάπερ E.

56 [206 K., 164 St.] ΗΈΡΗΛΈΕΒΥ. Ench. 1 p. 4,8 Westph. ᾿Εμπεδοχλῆς"

57 232—234 K., 244—246 St] 1--8 Smer. de caelo 586, 29, πῶς de ἂν εἴη μίξεως σημαντιχὸν ἢ ἀναύχενος χόρση καὶ τἄλλα τὰ ὑπὸ τοῦ Ἐμπεδοκλέους λεγόμενα γυμνοὶ — μετὠώπων᾽ καὶ πολλὰ ἄλλα, ἅπερ οὐχ ἔστι μέξεως πα- θαδείγματα; 1 Arıst. de caelo T 2. 3006 25 ἔτι δὲ τοσοῦτον ἐπανέροιτ᾽ ἄν τις πότερον δυνατὸν ἢ οὐχ οἷόν τ᾽ ἦν κινούμενα ἀτάκτως χαὶ μείγνυσθαι τοιαύτας μίξεις ἕνια ἐξ ὧν συνίσταται τὰ κατὰ φύσιν συνιστάμενα σώματα. λέγω δ᾽ οἷον ὀστᾶ καὶ σάρκας, χαϑάπερ Ἔμπ. φησι γίνεσϑαι ἐπὶ τῆς Φιλότητος᾽ λέγει γὰρ πολλαὶ ---ἐβλάστησαν᾽

ἦι πολλαὶ μὲν χόρσαι ἀναύχενες ἐβλάστησαν, γυμνοὶ δ᾽ ἐτυλάζοντο βραχίονες εὔνιδες ὥμων, ὄμματά τ᾽ oUa) ἐττλανᾶτο πτενητεύοντα μετώπων.

58 [0] Smer. de caelo 587, 18 (nach fr. 35, 18) ἐν ταύτηι οὖν τῆι χατα- στάσει [als der Streit noch nicht ganz zurückgetreten] "wovvoueAn ἔτι τὰ γυῖα ἀπὸ τῆς τοῦ Neixovs διαχρίσεως ὄντα ἐπλανᾶτο τῆς πρὸς ἄλληλα μί- ξεως ἐφιέμενα᾽.

59 [234—237 K., 254—256 St] 1--8 Βῖμρι, de caelo 587,20 (nach fr. 58) αὐτὰρ ἐπεί, φησί, κατὰ — δαίμων, ὅτε τοῦ Neixovg ἐπεχράτει λοιπὸν ἢ Φιλότης -ταῦτα τε --- ἐξεγένοντο᾽. ἐπὶ τῆς Φιλότητος οὖν ὃ ᾿Εμπεδοκλῆς ἐχεῖνα εἶπεν, οὐχ ὡς ἐπιχρατούσης ἤδη τῆς Φιλότητος, ἀλλ᾽ ὡς μελλούσης ἐπι- κρατεῖν, ἔτι ὁὲ τὰ ἀμιχτα χαὶ μονόγνια δηλούσης.

αὐτὰρ ἐπεὶ χατὰ μεῖζον ἐμίσγετο δαίμονι δαίμων,

53. Denn die Luft stiess in ihrem Laufe bald so, vielfach auch anders zusammen (mit den übrigen Elementen).

54. Die Luft tauchte mit langen Wurzeln in die Erde hinab.

56. Das Salz aber ward fest, getroffen von der Sonne kräftigen Strahlen.

57. Ihr (der Erde) entsprossten viele Köpfe ohne Hälse, nackte Arme irrten hin und her sonder Schultern, und Augen allein der Stirnen bar schweiften umher.

58. Vereinzelt irrten die Glieder umher Verbindung suchend.

59. Doch als der eine Gott mit dem anderen (die Liebe mit dem Streite) in grösserem Umfange handgemein wurde, da fielen diese

ταῦτά TE Ovurcisteoxov, ὅττην συνέχυρσεν ἕχαστα,

ἄλλα τε πρὸς τοῖς “τολλὰ διηνεχῆ ἐξεγένοντο.

60 [242 K., 261 5.1 Pıor. adv. Colot. 28 p. 1128 Β ταῦτα μέντοι καὶ πολλὰ τούτων ἕτερα τραγικώτερα τοῖς ᾿Εμπεδοχλέους ἐοικότα τεράσμασιν ὧν χατα- γελῶσιν

δἱλίχιοδ᾽ ἀχριτόχειρα καὶ βουγενῆ ἀνδρόπρωιρα᾽ (fr. 61, 2).

61 [288---241 K., 257—260 5.1 1-4 Aa nat. anim. XVI29’E. ὃ φυσιχός φήσι περὶ ζώιων ἰδιότητος λέγων χαὶ ἐχεῖνος δήπου γίνεσθαί τινα συμφυῆ καὶ κράσει μορφῆς μὲν διάφορα, ἑνώσει δὲ σώματος ᾿συμπλαχέντα᾽ ἃ δὲ λέγει ταῦτα ἐστι Ἷ πολλὰ--γυί οις 2SımpL. phys. 371,33 ὥσπερ Ἐμπεδοκλῆς χατὰ τὴν τῆς Φιλίας ἀρχήν φήσι. γενέσϑαι ὡς ἔτυχε μέρη πρῶτον τῶν ζώιων οἷον κεφαλὰς χαὶ χεῖρας χαὶ πόδας, ἔπειτα συνιέναι ταῦτα ᾿βουγενῆ -- ἐξανατέλλειν, ἀνόρογενῆ δηλο- γότι βούπρωιρα, τουτέστιν ἐχ βοὸς καὶ ἀνϑρώπου. zul ὅσα μὲν οὕτω συνέστη ἀλλήλοις ὥστε δύνασϑαι τυχεῖν σωτηρίας, ἐγένετο ξώια χαὶ ἔμεινεν διὰ τὸ ἀλλήλοις ἐκπληροῦν. τὴν χρείαν, τοὺς μὲν ὀδόντας τέμνοντάς τε χαὶ λεαίνον- τας τὴν τροφήν, τὴν δὲ γαστέρα πέττουσαν, τὸ δὲ ἧπαρ ἐξαιματοῦν. χαὶ ῇ μὲν τοῦ ἀνϑρώπου χεφαλὴ τῶι ἀνϑρωπίνωι σώματι συνελϑοῦσα σώιξεσϑαι ποιεῖ τὸ ὅλον, τῶι δὲ τοῦ βοὸς οὐ συναρμόζει zul διόλλυται. ὅσα γὰρ μὴ χατὰ τὸν οἰχεῖον συνῆλϑε λόγον, ἐφϑάρη. 2 Arıst. phys. Β 7. 198» 29 ὅπου μὲν οὖν ἅπαντα συνέβη ὥσπερ κὰν εἰ ἕνεκά του ἐγίνετο, ταῦτα μὲν ἐσώϑη ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου συστάντα ἐπιτηδείως ὅσα ὁὲ μὴ οὕτως, ἀπώλετο xal ἀπόλλυται, καϑάπερ 'E. λέγει τὰ βουγενῆ ἀνδρόπρωιρα

πολλὰ μὲν Augırıodowsca χαὶ ἀμφίστερνα φύεσϑαι, βουγενῆ ἀνδρόπρωιρα, τὰ δ᾽ ἔμπαλιν ἐξανατέλλειν ἀνδροφυῆ βούχρανα, μεμειγμένα τῆι μὲν Are’ ἀνδρῶν τῆι δὲ γυναιχοφυῆ, σχιεροῖς ἠσχημένα γυίοις.

62 [248—255 K., 262—269 St.] 1—8 Sımpr. phys. (zu Arist. a. O0.) 381, 29 εἰπόντος δὲ τοῦ Ἐμπεδοχλέους ἐν τῶι δευτέρωι τῶν Φυσιχῶν πρὸ τῆς τῶν ἀνόρείων καὶ γυναιχείων σωμάτων διαρϑρώσεως ταυτὶ τὰ ἔπη"

γῦν δ᾽ ἄγ᾽, ὅπως ἀνδρῶν τε στολυχλαύτων τε γυναιχῶν

ἐνγυχίους ὅρπηχας ἀγνήγαγξε χρινόμεγον σεῦρ, τῶνδε χλύ᾽" οὐ γὰρ μῦϑος ἀπόσχοπος οὐδ᾽ ἀδαήμων.

Glieder zusammen, wie gerade die einzelnen sich trafen, und auch viel andres ausserdem entsprosste da sich aneinander reihend.

60. Schleppfüssige mit unzähligen Händen.

61. Da (heisst es) wuchsen viele Geschöpfe hervor mit doppeltem Gesicht und doppelter Brust, Gestalten, vorn Männer hinten Ochsen, tauchten auf, andere umgekehrt Männerleiber mit Ochsenköpfen, Misch- geschöpfe, hier männer- dort frauengestaltig, mit beschatteten Scham- gliedern versehen.

62. Jetzt wohlan höre folgendes, wie das sich ausscheidende Feuer die in Nacht verhüllten Sprossen der beklagenswerten Männer und Frauen

οὐλοφυεῖς μὲν πρῶτα τύποι χϑονὸς ἐξανέτελλον, 5 ἀμφοτέρων ὕδατός re καὶ ἔδεος αἶσαν ἔχοντες"

τοὺς μὲν πῦρ ἀνέπεμτιε ϑέλον χερὸς ὁμοῖον ἱχέσϑαι,

οὔτε ti πω μελέων ἐρατὸν δέμας ἐμφαίνοντας

οὔτ᾽ ἐνοττὴν οἷόν τ᾿ ἐπιχώριον ἀνδράσι γυῖον. ταῦτα οὖν εἰπόντος τοῦ Ἐμπεδοχλέους ἐφίστησιν (Arist.), ὅτι χαὶ αὐτὸς (Emp.) ὡς ἔοικε σπέρμα πρὸ τῶν ζώιων γεγονέναι φησί. χαὶ τὸ “οὐλοφυὲς μὲν πρῶτα᾽ παρ᾽ αὐτοῦ εἰρημένον σπέρμα ἢν οὔπω μελέων ἐρατὸν ὁέμας ἐμφαῖνον... εἰ de τὸ σπέρμα αἰ ϑαυμαστῶς Bol δοκεῖ τὸ ᾿οὐλοφυὲς᾽ αὐτῶι “πιπρέπειν. οὐλοφυὲς γὰρ ἐχεῖνο κυρίως ἐστίν, ὃ καϑ' ὅλον ἑαυτὸ πᾶν ἐστιν ὅπερ av ἐστι [vielleicht ἂν m) μήπω γενομένης ἕν αὐτῶι διακρίσεως (vgl. Philop. zu Ar. 1. 319,29) 3 Arist. Phys. B 8. 199 7 ἔτι ἀνάγκη σπέρμα γενέσϑαι πρῶτον, ἀλλὰ μὴ εὐθὺς τὰ ζῶια καὶ τὸ “οὐλοφυὲς μὲν πρῶτα᾽ σπέρμα ἢν. ἔτι χαὶ ἐν τοῖς φυτοῖς ἔνεστι τὸ ἕνεκά του, ἧττον δὲ διήρϑρωται. πότερον ovv καὶ ἐν τοῖς φυτοῖς ἐγένετο ὥσπερ τὰ βουγενὴ ἀνδρόπρωιρα 11301; 2] οὕτω καὶ “ ἀμπελογενῆ ἐλαιόπρωιρα᾽ ἢ οὖ; ἄτοπον γάρ. ἀλλὰ μὴν ἔδει γε, εἴπερ χαὶ ἐν τοῖς ζωιοις.

63 [257 K., 270 5.1 Arısr. de gen. anim. A 18. 1220 10 φησὶ γὰρ (Emp.) ἐν τῶι ἄρρενι = τῶι ϑήλει οἷον σύμβολον ἐνεῖναι, ὅλον δ᾽ ἀπ᾽ οὐδετέρου ἀπιέ- γαι, ἀλλὰ — ἀνδρὸς.

ἀλλὰ διέσπασται μελέων φύσις" ἡ μὲν ἐν ἀνδρός...

64 [266 K., 272 St.] Pur. quaest. nat. 21. 917 Ο ἢ χαὶ τὸ συντρέφεσϑαι καὶ συναγελάζεσϑαι τὰ ϑήλεα τοῖς ἄρρεσιν ἀνάμνησιν ποιεῖ τῶν ἀφροδισίων καὶ συνεχχαλεῖται τὴν ὄρεξιν ὡς En’ ἀνϑρώπων 'E. ἐποίησε᾽ vgl. Arrıus V 19, ὅ [A 12 8. 173, 28]

τῶι δ᾽ ἐπὶ χαὶ Πόϑος εἶσι δι᾿ ὄψιος ἅμματα uloywv

65 [259. 260 K., 273. 214 5:1 Anrıst. de gen. anim. A. 17.723223 εἰ τὸ ϑήλυ zul τὸ ἄρρεν ἐν τῆι κυήσει διαφέρει χαϑάπερ ’E. λέγει “ἐν — avrıaoavra Arıst. de gen. an. A 1. 76421 τὰ μὲν γὰρ εἰς ϑερμὴν ἐλθόντα τὴν ὑστέραν ἄρρενα γίνεσϑαί φησι, τὰ δ᾽ εἰς ψυχρὰν ϑήλεα, τῆς δὲ ϑερμότητος καὶ τῆς ψυχρότητος τὴν τῶν καταμηνίων αἰτίαν εἶναι ῥύσιν ἢ ψυχροτέραν οὖσαν ἢ ϑερμοτέραν καὶ ἢ παλαιοτέραν ἢ προσφατωτέραν᾽

ans Licht brachte. Denn die Lehre ist nicht ziellos oder unkundig. Zuerst tauchten rohgeballte Erdklumpen auf, (5) die mit ihrem richtigen Anteil Wasser und Wärme ausgestattet waren. Diese warf das Feuer in die Höhe, indem es zu dem Gleichen (dem Himmelsfeuer) hinstrebte. Sie zeigten noch nicht der Glieder liebliche Gestalt noch Stimme oder Schamglied, wie es bei den Menschen üblich ist.

63. Aber der Ursprung der (menschlichen) Glieder liegt auseinander: das eine liegt in dem männlichen, (das andere in dem weiblichen Samen verborgen).

64. Ihm naht auch die Liebessehnsucht durch das Auge und schlingt Fesseln um ihn.

ἐν δ᾽ ἐχύϑη χαϑαροῖσι᾽ τὰ μὲν τελέϑουσι γυναῖχες, Wvyeog ἀντιάσαντα, (τὰ δ᾽ ἔμτιαλιν ἄρρενα ϑερμοῦ).

66 66 1261 K., 275 St] SCHOL. ad Eur. Phoen. 18 " un onelos τέχνων ἄλοχα: Ἐ. ὃ φυσικὸς ἀλληγορῶν φησι “σχιστοὺς λειμῶνας Ἀφροδίτης᾽ „ev οἷς ἡ τῶν παίδων γένεσίς ἐστιν. Εὐριπίδης δὲ ταὐτὸν τούτωι φάσχων τήν τε ἔννοιαν τὴν αἰσχρὰν ἀπέφυγε χαὶ τοῖς ὀνόμασιν οἰχείοις ἐχρήσατο χαὶ τεχνικοῖς ταῖς μεταφοραῖς, σπόρον χαὶ ἄλοχα λέγων.

67 [262—264 K., 276—278 51 1—3 Garen. ad Hippocer. Ep. ΥἹ 48 [XVII A Ρ. 1002 K.] τὸ μέντοι ἄρρεν ἐν τῶι δεξιῶι μέρει. τῆς μήτρας κυΐσχεσϑαι χαὶ ἀλ- λοι τῶν παλαιοτάτων ἀγνόρῶΩῶν εἰρήκασιν" ὃ μὲν γὰρ Παρμενίδης οὕτως ἔφη δεξιτεροῖσι --- κούρας᾽ [fr. 117]. ὃ δ᾽ Ἐ. οὕτως" “ἐν — μᾶλλον

ἐν γὰρ ϑερμοτέρωι τοχὰς ἄρρενος ἔπλετο γαστήρ᾽ χαὶ μέλανες διὰ τοῦτο χαὶ ἀνδρωδέστεροι ἄνδρες χαὶ Aayvnevres μᾶλλον.

68 [266 K., 280 5.1 Arısr. de gen. anim. Δ 8. 77727 τὸ γὰρ γάλα πεπεμ- μένον αἷμά ἐστιν, ἀλλ᾽ οὐ διεφϑαρμένον. Ἔ. δ᾽ ἢ οὐχ ὀρϑῶς ὑπελάμβανεν ἢ οὐχ εὖ μετήνεγχε ποιήσας ὡς [τὸ γαλα]

μηγὸς ἐν ὀγδοάτου δεχάτηιν πύον ἔπλετο λευχόν. 69 [0] δέγονοι Proc. in R.P. 1 34, 25 Kroll. ὅτε χαὶ Ἐ. οἶδεν τὸν διπλοῦν τῶν γεννή- σεων χρόνον [von T und 9 Monaten]. διὸ χαὶ τὰς γυναῖχας χαλεῖ διγόνους vgl. Arr. Υ 18,1 [A 75 8.174,13] 70 [p. 474 K.] ἁμνίον Rurvs Ephes. 229 p. 166, 12 Daremberg. τὸ δὲ βρέφος περιέχεται χιτῶσι, τῶι μὲν λεπτῶι καὶ μαλαχῶι" ἀμνίον αὐτὸν E. χαλεῖ. 71 [150—153 K., 210—213 5.1 Smurr. de caelo 529, 28 δὲ δέ τί σοι πιδρὶ τῶνδε λιπόξυλος Erehero πίστις,

65. In den reinen Schooss ergiessen sie sich (der männliche und weibliche Samen). Treffen sie nun da Kälte an, so entstehen Mädchen, (treffen sie aber Wärme, Knaben).

66. In die gespaltenen Auen der Aphrodite.

67. Denn im wärmeren Schoosse bringt der Leib männliches Ge- schlecht zur Welt. Und darum sind die Männer schwärzer und mann- hafter und raucher.

68. Am zehnten Tage des achten Monats pflegt das Blut weisser Biest zu werden.

69. Doppeltträchtig (d. ἡ. im 7. und 10. Monat gebärend).

71. Wenn etwa Dein Glaube hierüber noch mangelhaft blieb, wie

πῶς ὕδατος γαίης τὲ καὶ αἰϑέρος ἠελίου τὲ χιρναμένων εἴδη TE γενοίατο χροῖά τὲ ϑνητῶν τόσσ᾽, ὅσα νῦν γεγάασι συναρμοσϑέντ᾽ ᾿Αφροδίτηι...

72 [234 K. 214 St] Armen. VIII 3848 οὐ λανϑάνει δέ μὲ καὶ ὅτι χοινῶς πάντες οἱ ἰχϑύες χαμασῆνες ὑπὸ Ἐμπεδοχλέους ἐλέχϑησαν τοῦ φυσιχοῦ οὕτως"

πῶς χαὶ δένδρεα μαχρὰ χαὶ εἰνάλιοι χαμασῆνες

73 [209. 210 K. 215. 216 51 ϑβμρι. de caelo 530, 5 (nach fr. 11) zei μετ᾽

ὀλίγα" ᾿ ER ὡς δὲ τότε χϑόνα Κύπρις, Ercel τ᾿ ἐδίηνεν ἐν ὄμβρωι, idea ποιπνύουσα ϑοῶι πυρὶ δῶχε χρατῦνανι...

74 [205 K., 163 St] Pur. Quaest. conviv. V 685 Ε' αὐτῶν δὲ τῶν ζώιων οὐδὲν ἂν χερσαῖον ἢ πτηνὸν εἰπεῖν ἔχοις οὕτω γόνιμον ὡς πάντα τὰ ϑαλατ- tun’ πρὸς ὃ χαὶ πεποίηχεν ὁ E.'

φῦλον ἄμουσον ἄγουσα ττολυστιερέων χαμασήνων.

75 [230. 281 K., 317. 218 St] Ser. de caelo 530, 8 (nach 73,2) τῶν δ᾽ ὅσ᾽ ἔσω μὲν πυχνά, τὰ δ᾽ ἔχτοϑι μανὰ werınye, Κύπριδος ἐν “ταλάμηισι schaöng τοιῆσδε τυχόντα..

76 [220—222 K., 233—235 St] 1—3 Puur. Quaest. Conv. Γ2, ὅ Ὁ. 618 Β «ai τὸν ϑεὸν ὁρᾶις, ὃν ᾿ ἀριστοτέχναν᾽ ἡμῶν ὃ Πίνδαρος προσεῖπεν, οὐ πανταχοῦ τὸ πῦρ ἄνω τάττοντα zul χάτω τὴν γῆν ἀλλ᾽ ὡς ἂν al χρεῖαι τῶν σωμάτων ἀπαιτῶσι" “τοῦτο ---χελύων te’, φησὶν 'E., ᾿ἔνϑ᾽ — ναιεταουσαν᾽.

2.3 Ders. de fac. i. orb. 1. 14 p. 921 Ε οὐδὲ τοῦ πυρὸς τὸ μὲν ἄνω περὶ τὰ ὄμματα ἀποστίλβον κατὰ φύσιν ἐστί, τὸ δ᾽ ἐν χοιλίαι καὶ καρδίαι παρὰ φύσιν, ἀλλ᾽ ἕχαστον οἰχείως καὶ χρησίμως τέτακται. “ναὶ ---χελύων TE χαὶ παν- τος ὀστρέου φύσιν, ὥς φησιν ὃ Ἐμπεδοχλῆς χαταμανϑάνων ᾿ἔνϑ᾽ — ναιε- ταὐυσαν..

τοῦτο μὲν ἐν χόγχαισι ϑαλασσονόμων βαρυνώτοις,

durch Mischung von Wasser, Erde, Luft und Sonne soviel Gestalten und Farben der sterblichen Dinge entstehen könnten, als jetzt durch die Liebe zusammengefügt entstanden sind,....

τῷ. Wie die hohen Bäume und die Fische in der Salzflut...

73. Wie aber damals Aphrodite die Erde, nachdem sie sie im Nass getränkt, Wärme anhauchend dem raschen Feuer zur Festigung über- geben hatte...

74. Sie führt das sanglose Geschlecht der samenreichen Fische.

75. Von den (Tieren) aber, die innen ein festes, aussen aber ein lockres Gefüge zeigen, die unter den Händen der Aphrodite solche Schwammigkeit erhalten haben...

76. Dies ist der Fall bei den schwergepanzerten Schalen der Wasser- bewohner, vor allem der Meerschnecken und der steinschaligen Schild-

ναὶ μὴν χηρύχων τὸ λιϑορρίνων χελύων Te’ ἔνϑ᾽ ὄψει χϑόνα χρωτὸς ὑπέρτατα ναιετάουσαν.

77. 78 [8566. 367 K., 428. 424 St.] Pxur. Quaest. conv. UI2,2 p.698C τὸ δ᾽ ἀειϑαλὲς τρῦτο καὶ ὡς φησιν Ἢ. ἐμπεδό φυλ λον οὐχ ἔστι ϑερμότητος" οὐδὲ γὰρ ψυχρότητος τὸ φυλλοροεῖν.... ἔνιοι μὲν οὖν ὁμαλότητι χράσεως οἴονται παραμένειν τὸ φύλλον. Ἢ. δὲ πρὸς τούτωι καὶ πόρων τινὰ ‚ συμμετρίαν ai- τιᾶται τεταγμένως χαὶ ὁμαλῶς τὴν τροφὴν διέντων. ὥστε ἀρκούντως ἐπιρ- ρεῖν. ΤΉΞΒΟΡΗΚΒ. caus. plant. 113,2 εἰ δὲ χαὶ συνεχῶς ὃ ἀὴρ ἀχολουϑοίη τούτοις [80. τοῖς δένδροις, ἴσως οὐδὲ τὰ παρὰ τῶν ποιητῶν λεγόμενα δόξειεν ἂν ἀλόγως ἔχειν [οὐδ᾽ ὡς E. ἀείφυλλα καὶ ἐμπεδόχαρπά φήσι θάλλειν" καρπῶν — ἐνιαυτόν᾽, ὑποτιϑέμενός τινα τοῦ ἀέρος χρᾶσιν, τὴν ἠρινήν, κοινήν.

(δένδρεα δ᾽ ἐμτιεδόφυλλα χαὶ ἐμτιεδόχαρπα τέϑηλεν χαρτυῶν ἀφϑονίηισι κατ᾽ ἠέρα σιἀντ᾽ ἐνιαυτόν.

79 [245 K., 219 St.] Arısr. de gen. anim. A 23. 73121 ἐν δὲ τοῖς φυτοῖς με- μειγμέναι αὗται αἱ δυνάμεις εἰσὶ χαὶ οὐ κεχώρισται τὸ ϑήλυ τοῦ ἄρρενος. διὸ χαὶ γεννᾶι αὐτὰ ἐξ αὑτῶν χαὶ προΐεται οὐ γονήν, ἀλλὰ χύημα τὰ καλού- μενα σπέρματα. καὶ τοῦτο καλῶς λέγει B. ποιήσας ᾿ οὕτω --- ἐλαίας. τότε γὰρ ὠιὸν κὐημά ἐστι καὶ ἔχ τινος αὐτοῦ γίγνεται τὸ ζῶιον τὸ δὲ λοιπὸν τροφή, καὶ ἐκ τοῦ σπέρματος καὶ ἐκ μέρους γίγνεται τὸ φυόμενον, τὸ δὲ λοιπὸν τροφὴ γίγνεται τῶι βλαστῶι χαὶ τῆι ῥίζηι τῆι πρώτηι. ΤΉΒΟΡΗΝ. caus. plant. A 7,1 τὰ δὲ σπέρματα πάντων ἔχει τινὰ τροφὴν ἐν αὑτοῖς, 7 συναποτίχτεται τῆι ἀρχῆι χαϑάπερ ἐν τοῖς ὠιοῖς" ἧι καὶ οὐ καχῶς Ἐμπεδοκλῆς εἴρηχε φάσχων WL0- Toxelv μαχρὰ δένδρεα᾽ παραπλήσια γὰρ τῶν σπερμάτων ἡ φύσις τοῖς ὠιοῖς.

οὕτω δ᾽ ὠιοτοχεῖ μαχρὰ δένδρεα τιρῶτον ἐλαίας.

80 [246 K., 220 St.] Pxur. Quaest. conv. V 8,2 p. 683D ταῦτα μὲν οὖν ἔφα-

μὲν ἡμεῖς μετρίως λέγεσϑαι" τοῦ δ᾽ ᾿Εμπεδοκλέους εἰρηκότος

οὕνεχεν ÖWiyovoi re σίδαι χαὶ ὑπέρφλοια μῆλα τὸ μὲν τῶν σιδῶν ἐπίϑετον νοεῖν, ὅτι τοῦ φϑινοπώρου λήγοντος ἔδη καὶ τῶν καυμάτων μαραινομένων ἐχπέττουσι τὸν χαρπόν᾽ ἀσϑενῆ γὰρ αὐτῶν TrV ὑγρό- Tre καὶ γλίσχραν οὖσαν οὐχ ἐᾶι λαβεῖν σύστασιν ὃ ἥλιος... τὰ δὲ μῆλα καϑ᾽ ἥντινα διάνοιαν ὃ σοφὸς ὑπέρφλοια προσειρήχοι, διαποθεῖν te folgen fr. 148—150). 3. εἰπόντος οὐν ἐμοῦ ταῦτα, γραμματικοί τινες ἔφασαν ὑπέρ- φλοια λελέχϑαι τὰ μῆλα διὰ τὴν ἀχμήν" τὸ γὰρ ἄγαν ἀχμάζειν χαὶ τεϑηλέναι φλοίειν ὑπὸ τῶν ποιητῶν λέγεσϑαι (eitirt werden Antimachos u. Arat, Δειόνυ- cos Φλοῖος). ἐπεὶ τοίνυν μάλιστα τῶν χαρπῶν ἡ χλωρότης καὶ τὸ τεϑηλέναι τῶι μήλωι παραμένει ὑπέρφλοιον αὐτὸ τὸν φιλόσοφον προσαγορεῦσαι. kröten. Da kannst Du den Erdstoff auf der Oberfläche der Haut lagern sehen.

τ. 78. Immer Blätter und immer Frucht bringende Bäume prangen in Folge der Luftmischung das ganze Jahr hindurch in der Früchte Überfülle.

79. So legen erstlich hohe Olivenbäume Eier.

80. Weshalb die Granaten so spätreif und die Äpfel so überaus saftig sind.

81 [247 K., 221 5.1 Prur. Quaest. nat. 2 p. 9120 τῶν δ᾽ ομβρίων τὸ Ev- τρεπτον αἱ σήψεις κατηγοροῦσιν, εὐσηπτοτέρα γάρ ἔστι τῶν ποταμίων χαὶ φρεατιαίων" n δὲ πέψις ἔοιχεν εἶναι σῆψις ὡς Ἐμπεδοκλῆς μαρτυρεῖ λέγων “οἶνος -- ὕδωφ᾽ ᾿ ibid. 31 p. 9190 ἢ φυζσει σηπτικὸν.) τὸ οἰνῶδές ἐστιν ὡς φησιν 'E. οἶνον ἀπὸ φλοιοῦ πέλεσϑαι σαπὲν ἐν ξύλωι ὕδωρ. ARIST. Top. 85 5. 127217 ὁμοίως δ᾽ οὐδ᾽ ὃ οἶνός ἐστιν ὕδωρ σεσηπός, χαϑάπερ Ἔμπ. φησὶ σαπὲν ἐν ἕξ. ὕ. ἁπλῶς γὰρ οὐχ ἔστιν ὕδωρ.

οἶνος ἀττὸ φλοιοῦ ττέλεται σαττὲν ἐν ξύλωι ὕδωρ. 82 [223. 224 K., 236. 237 St.] Arısr. Meteor. A 9. 3870 1

ταὐτὰ τρίχες χαὶ φύλλα χαὶ οἰωνῶν πτερὰ συχνά

χαὶ λεπίδες γίγνονται ἐπὶ στιβαροῖσι μέλεσσιν.

88 [225. 226 K., 288. 239 5.1 Prur. de fort. 8 p. 980 τὰ μὲν γὰρ ὧπλισται χέρασι zul ὀδοῦσι zul χέντροις, FE

αὐτὰρ ἐχίνοις ὀξυβελεῖς χαῖται νώτοις ἐττιτεφρίχασιν.

84. [802---811 K., 316—324 5.) 1—11 Arısr. de sens. 2 Ρ. 431028 Ἐ. δ᾽ ἔοικε γομίξζοντι ὅτὲ μὲν ἐξιόντος τοῦ φωτός, ὥσπερ εἴρηται πρότερον, βλέπειν. λέγει γοῦν οὕτως" “ὡς — ἡεν᾽, ὅὃτὲ μὲν οὕτως ὁρᾶν φησιν, δὃτὲ δὲ ταῖς ἀπορροίαις ταῖς ἀπὸ τῶν δρωμένων. NE ad h.1.p. 23,8 Wendl. x«&i πρῶτον γε παρατίϑεται αὐτοῦ τὰ ἔπη, di ὧν ἡγεῖται χαὶ αὐτὸς πῦρ εἶναι TO φῶς καὶ τοῦτο ἐκ τῶν ὀφϑαλ- μῶν προχεῖσϑαί τε zul ἐχπέμπεσϑαι χαὶ τούτωι τὸ ὁρᾶν γίνεσϑαι. ἀπειχάζει γὰρ διὰ τῶν ἐπῶν τὸ ἐχπεμπόμενον ἀπὸ τῆς ὄψεως φῶς τῶι διὰ τῶν λυχνσύχων φωτί. ὡς γὰρ ὃδοιπορεῖν τις νυχτὸς μέλλων λύχνον παρασχευασάμενος ἐν- τίϑησιν εἰς λαμπτῆρα (ὃ γὰρ λαμπτὴρ τὰ μὲν ἔξωϑεν πνεύματα ἀπείργει τε zul χωλύει, τοῦ δὲ πυρὸς τὸ λεπτότατον εἰς τὸ ἔξω διίησιν, ὅπερ ἐστὶ φ ὥ ς), οὕτω, φησίν, χαὶ ἐν ταῖς μήνιγξι χαϑειργόμενον τὸ πῦρ ὑπὸ λεπτῶν ὑμέ- γων περιέχεται, οἱ τὰ μὲν ἔξωϑεν προσπίπτοντα λυμαντιχὰ τοῦ πυρὸς ἀπείρ- γουσι zul οὐκ ἐῶσιν ἐνοχλεῖν τῆι χόρηι, τὸ δὲ λεπτότατον τοῦ πυρὸς εἰς τὸ ἔξω διιᾶσιν. ἀμουργοὺς δὲ τοὺς λαμπτῆρας λέγοι ἂν τοὺς ἀπειρχτικοὺς ἀπὸ τοῦ ἀπερύχειν τὰ πνεύματα χαὶ σχέπειν τὸ περιεχόμενον ὑπ᾽ αὐτῶν πῦρ" ἢ ἀμουργοὺς τοὺς πυχνοὺς χαὶ διὰ πυχνότητα ἀπερύχοντας τὰ πνεύματα. ταναὸν δὲ τὸ πῦρ τὸ διὰ λεπτότητα τεινόμενόν τε χαὶ διεχπίπτειν διὰ τῶν πυχνῶν δυνάμενον. κατὰ βηλὸν δὲ χατὰ τὸν οὐρανόν' Ὅμηρος “ölntaoxev τεταγὼν ἀπὸ βηλοῦ, ὄφρ᾽ ἂν ἵχηται γῆν ὀλιγηπελέων᾽ [0 23]. λεπτῆισι δὲ ὀϑόνηισιν ἐχεύατο χυχλοπα κούρην εἶπεν αντὶ τοῦ “λεπτοῖς i υμέσι περιέ- λαβε τὴν χυχλοτερῆ χόρην᾽, πρὸς τὸ ὄνομα τῆς κόρης χρησάμενος ποιητικῶς ταῖς ὀϑόναις ἀντὶ τῶν ὑμένων. δείξας δὲ αὐτὸν διὰ τούτων τῶν ἐπῶν ταῦτα λέγοντα, προστίϑησι τὸ ᾿ὅτὲ μὲν οὕτως ὁρᾶν φησιν», Orte δὲ ταῖς ἀποφροίαις ταῖς ἀπὸ τῶν ὁρωμένων ἀπορρεῖν τινα, ἃ προσπίπτοντα τῆι ὄψει, ὅταν

81. Wein ist von der Rinde her eingedrungenes, innerhalb des Holzes vergohrenes Wasser.

82. Haare, Blätter, der Vögel dichte Federn und Schuppen, die auf den derben Gliedern wachsen, sind derselbe Stoff.

83. Aber den Igeln starren scharfverwundende Borsten auf dem Rücken.

ἐναρμόσηι τοῖς ἐν αὐτῆι πόροις τῶι εἶναι σύμμετρα, εἴσω τε χωρεῖν καὶ οὕτως τὸ ὁρᾶν γίνεσϑαι. ταύτης τῆς δόξης καὶ Πλάτων μνημονεύει ὡς οὔσης Ἔμπε- δοχλέους ἐν Μένωνι [A 92 5. 181,1] χαὶ δρίζεται χατὰ τὴν δόξαν τὴν ἐχείνου τὸ χρῶμα ἀπορροὴν σωμάτων ὄψει σύμμετρον zul αἰσϑητήν. vgl. A 50 S. 177, 1#f.

ὡς δ᾽ ὅτε τις πρόοδον νοέων ὡτιλίσσατο λύχνον

χειμερίην διὰ νύχτα, σπτυρὸς σέλας αἰϑομένοιο

ἅψας, “ταντοίων ἀνέμων λαμτιτῆρας ἀμοργούς,

οἵ τ᾽ ἀνέμων μὲν τιγεῦμα διασχιδνᾶσιν ἀέντων,

5 φῶς δ᾽ ἔξω διαϑρῶισχον, ὅσον ταναώτερον ἦεν,

Adusteoxev χατὰ βηλὸν ἀτειρέσιν ἀχτίνεσσιν᾽

ὡς δὲ τότ᾽ ἐν μήνιγξιν ἐξργμένον ὠγύγιον ττῦρ

λεχυτῆισίν (τ ὀθόνηισι λοχάζετο χύχλοστα χούρην,

(al) χοάνηισι δίαντα τετρήατο ϑεσττεσίηισιν"

10 αἱ δ᾽ ὕδατος μὲν βένϑος ἀττέστεγον ἀμφιναέντος, γῦρ δ᾽ ἔξω διίεσχον, ὅσον ταναώτερον ἦεν. δῦ [198 K., 152 St] Smer. Phys. 881, 3 χαὶ τὰ μόρια τῶν ζώιων ἀπὸ

τύχης γενέσϑαι τὰ πλεῖστά φησιν ὡς ὅταν λέγηι “ἡ δὲ χϑὼν — μάλιστα [fr. 98,1]. χαὲ πάλιν

ἡ δὲ φλὸξ ἱλάξδιρα μινυνϑαδίης τύχε γαίης καὶ ἐν ἄλλοις ᾿ Κύπριδος ---τυχόντα᾽ [ἴτ. 75,2]. za πολλὰ ἂν τις εὕροι ἐχ τῶν Ἐμπεδοκλέους Φυσιχῶν τοιαῦτα παραϑέσϑαι; vgl. A 86 8. 177, 8.

86 [227 K., 240 St] ὅμριχο. de caelo p. 529, 21 (nach fr. 35, 1—15) ἀλλὰ

καὶ NEOL γενέσεως τῶν ὀφϑαλμῶν τῶν σωματιχῶν τούτων λέγων ἐπήγαγεν᾽"

ἐξ ὧν ὄμματ᾽ ἔπηξεν ἀτειρέα ὃδῖ᾽ ᾿αΑφροδίτη.

84. Wie wenn einer einen Ausgang vorhat und dazu sich ein Licht rüstet in der Winternacht und des brennenden Feuers Glanz entzündet, von allen Seiten vor dem Winde schirmende Laternen; sie zerteilen zwar der blasenden Winde Wehen, (5) doch das Licht drang nach aussen durch, weil es soviel feiner war, und leuchtete zum Firmament mit un- ermatteten Strahlen: so barg sich das urewige Feuer damals (bei der Bül- dung des Auges) hinter der runden Pupille in Häute und dünne Gewänder eingeschlossen, die mit göttlich eingerichteten, gerade hindurchgehenden Poren durchbohrt waren. Diese hielten die Tiefe des ringsum erflosse- nen Wassers ab, doch das Feuer liessen sie hinaus, weil es soviel feiner war. |

85. Die milde Flamme erhielt (bei der Bildung des Auges) zufällig nur eine geringfügige Beimischung von Erde.

86. Aus diesen Zlementen bildete die göttliche Aphrodite die uner- müdlichen Augen.

87 [228 K., 241 St.] Super. de caelo p. 529, 24 (nach fr. 86) χαὲ μετ᾽ ὀλίγον"

SS [811 K., 326 St.] Arısr. poet. 21. 145824 ἀφηιρημένον δὲ οἷον τὸ χρῖ καὶ τὸ δῶ καὶ “ule — ὄψ᾽. ὅτκαβο VIII p. 364 aus Apollodoros: παρ᾽ ᾿Εμπεδοκλεῖ δὲ ula — ὀψ᾽, ἢ ὄψις.

μία γίγνεται ἀμφοτέρων ÖW. 89 [267 Κι, 281 St.] Pur. quaest. nat. 19 p. 916 Ὁ σχόπει δὴ zart’ Ἐμπεδοχλέα γνούς, ὅτι πάντων εἰσὶν ἀτιορροαί, ὅσσ᾽ ἐγένοντο. οὐ γὰρ ζώιων μόνον οὐδὲ φυτῶν οὐδὲ γῆς χαὶ ϑαλάττης, ἀλλὰ καὶ λίϑων ἄπεισιν ἐνδελεχῶς πολλὰ ῥεύματα καὶ χαλκοῦ χαὶ σιδήρου" καὶ γὰρ φϑείρεται πάντα χαὶ ὄλωλε τῶι ῥεῖν ἀεί τι χαὶ φέρεσϑαι συνεχῶς.

90 [268. 269 K., 282. 288 501 1.2 Pur. quaest. conviv. IV 1,3 p. 663 A εἴτε γὰρ ἐξ ὁμοίων ἀναλαμβάνει τὸ οἰχεῖον ἡ φίσις εἰς τὸν ὄγχον αὐτόϑεν ἢ ποι- χίλη τροφὴ πολλὰς μεϑιεῖσα ποιότητας ἐξ ἑαυτῆς ἑχάστωι μέρει τὸ πρόσφο- ρον ἀναδίδωσιν" ὥστε γίγνεσϑαι τὸ τοῦ Ἐμπεδοχλέους ἡ ὡς γλυχὺ --- ἐπ᾿ ὀξὺ δαλερὸν δαλεροῦ᾽. λαβέτωσ (so Vindob.) δὲ ἄλλου... (3 Buchst.) ἐπὲ πρόσφορον μένοντος τῆι ϑερμότητι ἔν τῶι πνεύματι τοῦ μίγματος σχεδασϑέν- τος χτλ. Daraus Macro. Sat. ΥἼ ὅ, 17 scimus autem similibus similia nutriri... singula ad se similitudinem sui rapere testis Empedocles qui ait“ ὡς — ἔβη, ϑερμὸν δ᾽ ἐποχεύετο ϑερμῶι.

ὡς γλυχὺ μὲν γλυχὺ μάρτιτε, σιιχρὸν δ᾽ ἐπὶ πιχρὸν ὄρουσεν, ὀξὺ δ᾽ ἐπ᾽ ὀξὺ ἔβη, δαερὸν δ᾽ ἐποχεῖτο δαηρῶι.

91 [272.273 K., 284. 285 St] Auzx. Quaest. II 23 p. 72, 9 Bruns [vgl. A 89 S. 180, 29] neol τῆς Ἡραχλείας λίϑου διὰ τί ἕλκει τὸν σίδηρον;. -. διὰ τί γὰρ μόναι αἱ ἀπὸ τῆς λίϑου ἀπόρροιαι κινεῖν δύνανται τὸν ἐπιπωματίζοντα τοὺς τοῦ σιδήρου πόρους ἀέρα καὶ ἐπέχοντα τὰς ἀπορροίας; ἔτι διὰ τί ἄλλο οὐδὲν πρὸς ἄλλο τι οὕτω φέρεται, καίτοι πολλὰ λέγεται ὑπ᾽ αὐτοῦ συμμέτρους τοὺς πόρους πρὸς ἀλλήλας ταῖς ἀπορροίαις ἔχειν; λέγει γοῦν [Empedokles]‘ ὕδωρ

οἴνων μᾶλλον ἐνάρϑμιον, αὐτὰρ Ehalwı οὐχ ἐϑέλει.

92 [450 Καὶ Arısr. de gen. anim. Β 8. 747234 (über die Aporie διὰ ti τὸ τῶν ἡμιόνων γένος ἄγονον vgl. A 82 8. 176,13) ’E. δ᾽ αἰτιᾶται τὸ μεῖγμα τὸ τῶν σπερ- μάτων γίνεσϑαι πυχνὸν ἐκ μαλακῆς τῆς γονῆς οὔσης ἑχατέρας᾽ συναρμόττειν γὰρ τὰ χοῖλα τοῖς πυχνοῖς (λλήλων, ἐκ δὲ τῶν τοιούτων γίνεσϑαι ἐκ μαλαχῶν σκχλη-

87. Aphrodite, die mit Liebesnägeln (die Vereinigung) hergestellt hatte...

88. Nur Ein Blick dringt aus beiden Augen.

89. Wissend, dass Abflüsse von allem, was da entstanden ist, statt- finden,

%. So griff Süsses nach Süssem, Bittres stürmte auf Bitteres los, Saures stieg auf Saures und Heisses ritt auf Heissem.

91. Wasser ist dem Weine wahlverwandter, aber mit Oel will es sich nicht mischen.

92. Die Samenmischung bei der Erzeugung von Mauleseln bringt,

ρὸν ὥσπερ τῶι χαττιτέρωι μιχϑέντα τὸν χαλχόν, λέγων οὔτ᾽ ἐπὶ τοῦ χαλχοῦ χαὶ τοῦ χαττιτέρου τὴν αἰτίαν 00905... οὔὐὔϑ᾽ ὅλως ἐχ γνωρίμων ποιούμενος τὰς ἀρχάς. τὰ γὰρ κοῖλα καὶ τὰ στερεὰ ἁρμόττοντα ἀλλήλοις πῶς ποιεῖ τὴν μίξιν οἷον οἴνου χαὶ ὕδατος; [vgl. fr. 91]. 98 [274 K., 286 St] Ρυστ. de def. or. 41 p. 433B [p. 113, 15 Ῥαΐοῃ] ἄλλα γὰρ ἄλλοις οἰχεῖα καὶ πρόσφορα χαϑάπερ τῆς μὲν πορφύρας ὃ χύαμος τῆς δὲ χόχχου τὸ νίτρον δοχεῖ τὴν βαφὴν ἄγειν [αὔξειν Wyttenbach; αἴρειν ] με- μιγμένον,

βύσσωι δὲ γλαυχῆς χόχχος χαταμίσγεται ἀχτῆς ὡς E. εἴρηκε.

94 [p. 50 51 Ῥιστ. Quaest. nat. 89 [nach der Übersetzung des Longolius (Köln 1542), dessen griech. Hds. verloren scheint] cur aqua in summa parte alba, in fundo vero nigra spectatur? an quod profunditas nigredinis mater est, ut quae solis radios prius quam ad eam descendant, obtundat et labefactet? superficies autem quomam continuo a sole afficitur, candorem luminis recipiat oportet. quod ip- sum et Empedocles approbat:

et niger in fundo fluvü color exstat ab umbra, alque cavernosis itidem spectatur in antris.

95 [229 K., 242 St.] Smer. de caelo 529, 26 (nach fr. 87) χαὲὶ τὴν αἰτίαν λέ- γων τοῦ τοὺς μὲν ἐν ἡμέραι τοὺς δὲ ἐν νυχτὶ χάλλιον δρᾶν [vgl. A 86 5. 177, 9]°

Κύπριδος, φησίν, ἐν πταλάμηισιν ὅτε ξὺμ πρῶτ᾽ ἐφύοντο.

96 [211—214 K., 199—202 St. 1—4 Smpr. phys. 300, 19 χαὶ γαρ λόγωι τινὶ ποιεῖ σάρχας χαὶ ὀστοῦν xal τῶν ἄλλων ἕχαστον. λέγει γοῦν ἐν τῶι πρώτωι τῶν Φυσιχῶν'" m -- ϑεσπεσίηϑεν᾽ τουτέστιν ἀπὸ τῶν ϑείων αἰτίων καὶ μά- λιστα τῆς Φιλίας ἤτοι Aguoviag' ταῖς γὰρ ταύτης κόλλαις ἁρμόζεται 1—3 ARıST. de anima A 5. 41021 οὐ γὰρ ὁπωσοῦν ἔχοντα τὰ στοιχεῖα τούτων ἕχαστον ἀλλὰ λόγωι τινὶ καὶ συνθέσει, καϑάπερ φησὶ καὶ Ἔ. τὸ ὀστοῦν" “ἡ ---γένοντο᾽. [Para- phrase bei Simpl. zu d. St. 68, 5Hayd. “ἐπίηρος᾽ δέ, τουτέστιν ἐναρμόνιος, εἴρη- ται ἡ γῆ ὡς κύβος χατὰ τὴν Πυϑαγόρειον αἵρεσιν" τὸν γὰρ κύβον διὰ τὸ δώδεχα μὲν ἔχειν πλευρὰς ὀχτὼ δὲ γωνίας ἕξ δὲ ἐπίπεδα τὴν ἁρμονικὴν ποιοῦντα ἀνα- λογίαν ἁρμονίαν ἐχάλουν. ἱχόανα᾽ δὲ καὶ παρὰ τῶι ποιητῆι, ἐν οἷς ἡ τῶν μιγνυμένων γίνεται χρᾶσις, ἀγγεῖα ᾿ φῦσαι δ᾽ ἐν χοάνοισιν ἐείχοσι πᾶσαι ἐφύ- owv [Σ 470], & χαὶ “εὔστερνα᾽ ὡς πλατέα διὰ τὸ χωρητιχὸν χαλεῖ. μίγνυσι δὲ πρὸς τὴν τῶν ὀστῶν γένεσιν τέσσαρα μὲν πυρὸς μέρη, διὰ τὸ ξηρὸν χαὶ

da zwei weiche Stofe zusammenkommen, eine harte Verbindung zu Stande. Denn nur Hohles und Dichtes passt zu einander. Dort aber geht es, wie wenn man Zinn und Kupfer mischt.

9. Mit der Byssosfarbe aber wird die Beere des blauen Holunders gemischt.

9. Und die Schwärze auf dem Grunde des Flusses entsteht aus dem Schatten und ist ebenso in zerklüfteten Höhlen zu sehen.

95. (Bei der Bildung der Augen), als sie unter den Händen der Aphrodite zuerst zusammengesetzt wurden, ergab sich auch der Unter- schied, dass einige bei Tag, andere bei Nacht heller sehen.

λευχὸν χρῶμα ἴσως πλείστου λέγων αὐτα μετέχειν πυρός, δύο δὲ γῆς καὶ ἕν μὲν ἀέρος ἕν δὲ ὕδατος, ἃ δὴ ἄμφω “νῆστιν αἴγλην προσαγορεύει, νῆστιν μὲν διὰ τὸ ὑγρὸν ano τοῦ νάειν zal ῥεῖν, αἴγλην δὲ ὡς διαφανῆ]. vgl. A 78 S. 174, 36. ἡ δὲ χϑὼν ἘΠΕ ΟΟυ ἐν εὐστέρνοις χοάνοισι τὼ δύο τῶν ὀχτὼ μερέων λάχε Νήστιδος αἴγλης, τέσσαρα δ᾽ Hoyaloroıo' τὰ δ᾽ ὀστέα λευχὰ γένοντο Aguovins χόλληισιν ἀρηρότα ϑεσπτδσίηϑεν. 97 [p. 462Κ1. ῥά χες ARIST. de patk anim. A 1 Ρ. 640218 ἢ γὰρ γένεσις ἕνεχα τῆς οὐσίας ἐστίν, ἀλλ᾽ οὐχ n οὐσία ἕνεχα τῆς γενέσεως. διόπερ Eunedoxkng οὐχ ὀρϑῶς εἴρηκε λέγων ὑπάρχειν πολλὰ τοῖς ζώιοις διὰ τὸ συμβῆναι οὕτως ἐν τῆι γενέσει οἷον χαὶ τὴν bayıy τοιαύτην ἔχειν ὅτι στραφέντος καταχϑῆναι συνέβη.

98 [215—219 K., 208---2017 St.] 1—5 ΞΊΜΡΙ, phys. 32,3 χαλεῖ δὲ τὸ μὲν πῦρ χαὶ Ἥφαιστον (96,3) χαὶ ἥλιον (21,3 ὰ. 8.), χαὶ φλόγα (85), τὸ δὲ ὕδωρ ὀμ- Boov (13,1u.a.), τὸν δὲ ἀέρα αἰϑέρα (fr. 100,7 u.a). λέγει οὖν πολλαχοῦ μὲν ταῦτα καὶ ἐν τούτοις δὲ τοῖς ἔπεσιν “ἡ δὲ -- σαρκός vgl. Aet. Υ 22 [A 78 8.174,32]. 1 ΕΒενυ. 33, 8 χαὶ τὰ μόρια τῶν ζώιων ἀπὸ τύχης γενέ- σϑαι τὰ πλεῖστά φησιν ὡς ὅταν λέγηι “ἡ δὲ --- μάλιστα,.

ἡ δὲ Χϑὼν τούτοισιν ἴση συνέχυρσε μάλιστα, Ἡφαίστωι τ᾿ ὄμβρωι τε xal αἰϑέρι raupavowvrı, Κύπριδος δρμισϑεῖσα τελείοις ἐν λιμένεσσιν εἴτ᾽ ὀλίγον μείζων εἴτε σπτλεόνεσσιν ἐλάσσων" ὅ ἐχ τῶν αἷμά re γέντο χαὶ ἄλλης εἴδεα σαρχός. 99 [p. 488 K., 315 $t.] κώδων. σάρχινος 0log

96. Die Erde aber, liebevoll gestimmt, erhielt in ihren breitbrüstigen Tiegeln von den acht Teilen noch zwei von dem Glanze der Nestis (fr. 6, 3) und einen vom Hephaistos hinzu. So entstanden die weissen Knochen, die durch den Leim der Harmonie göttlichschön aneinander gefügt sind.

97. Die Wirbelsäule hat ihre Form daher, dass sie bei der Ent- stehung der Tiere durch eine zufällige Wendung zerbrach.

98. Nachdem aber die Erde in dem vollkommenen Hafen der Aphrodite vor Anker gegangen, begegnete sie diesen ziemlich im gleichen Verhältnisse (dem Hephaistos, dem Wasser und der hellleuchtenden Luft), mag sie nun ein wenig stärker oder der Mehrzahl gegenüber schwächer gewesen sein. (5) Daraus entstand das Blut und die sonstigen Arten von Fleisch.

99. Das Gehör ist gleichsam eine Glocke der gleichgestimmten (Ὁ)

Töne. Er nennt es fleischigen Zweig. Diels, Fragm.d. Vorsokr. 14

THEoPHR. d. sens. 9 [A 86 8. 177,21. A 93 8. 181, 15] ὥσπερ yao εἶναι

κώδωνα τῶν ἴσων [fort. ἔσωϑεν] ἤχων τὴν ἀκοήν, ἣν προσαγορεύει σάρκι- γον 060».

100 [275—299 K., 287—311 St.] Arısr. de respir. 7 p. 472215 λέγει δὲ περὶ ἀνα- πνοῆς καὶ Eun., οὐ μέντοι τίνος γ᾽ ἕνεχα οὐδὲ neol πάντων τῶν ζώιων οὐδὲν ποιεῖ δῆλον εἴτε ἀναπνέουσιν εἴτε μή. καὶ περὶ τῆς διὰ τῶν μυχτήρων ἀναπνοῆς λέγων (v.4) οἴεται καὶ περὶ τῆς χυρίας λέγειν ἀναπνοῆς... 4185 1 γίνεσϑαι δέ φησι τὴν ἀναπνοὴν καὶ ἐχπνοὴν διὰ τὸ φλέβας εἶναί τινας, ἐν αἷς ἔνεστι μὲν αἷμα, οὐ μέντοι πλήρεις εἰσὶν αἵματος (ν. 1), ἔχουσι δὲ πόρους εἰς τὸν ἔξω ἀέρα, τῶν μὲν τοῦ σώματος μορίων ἐλάττους, τῶν δὲ τοῦ ἀέρος μείζους. διὸ τοῦ αἵματος πεφυχότος κινεῖσϑαι ἄνω καὶ χάτω, χάτω μὲν φερομένου εἰσρεῖν τὸν ἀέρα χαὶ γίνεσϑαι ἀναπνοήν, ἄνω δ᾽ ἰόντος ἐχπίπτειν ϑύραζε χαὶ γίνεσθαι τὴν ἐχπνοήν, παρεικάζων τὸ συμβαῖνον ταῖς χλεψύδραις. "ode --- ὀπίσσω᾽

ὧδε δ᾽ dvasıyel πάντα χαὶ ἐχτίνεῖ᾽ πᾶσι λίφαιμοι σαρχῶν σύριγγες πύματον χατὰ σῶμα τέτανται, χαί σφιν ἔπὶ στομίοις πυχναῖς τέτρηνται ἄλοξιν δινῶν ἔσχατα τέρϑρα διαμτηιερές, ὥστε φόνον μέν

ὅ χεύϑειν, αἰϑέρι δ᾽ εὐπορίην διόδοισι τετμῆσϑαι. ἔνϑεν ἔτιευϑ᾽ ὅττόταν μὲν ἀπαΐξηι τέρεν αἷμα, αἰϑὴρ “παφλάζων καταΐσσεται οἴδματι μάργωι, εὖτε δ᾽ ἀναϑρώισχηι, πάλιν ἐχπνέει, ὥσσιερ ὅταν παῖς χλειψύδρηιν παίζηισι διειχιετέος χαλχοῖο᾽

10 εὖτε μὲν αὐλοῦ σπτορϑμὸν Er εὐειδεῖ χερὶ ϑεῖσα εἰς ὕδατος βάπτηισι τέρεν δέμας ἀργυφέοιο, οὐδ᾽ ἔτ᾽ ἐς ἄγγοσδ᾽ ὄμβρος ἐσέρχεται, ἀλλά μιν εἴργει ἀέρος ὄγχος ἔσωϑε σπιεσὼν ἐττὶ τρήματα συχνά, εἰσόχ᾽ ἀπτοστεγάσηι τυυχινὸν δόον᾽ αὐτὰρ ἔπειτα

100. Also atmet alles ein und aus. Blutarme Röhren von Fleisch sind bei allen über die Oberfläche des Körpers hin gespannt, und an ihren Mündungen ist die äusserste Oberfläche der Haut mit vielen Ritzen durchbohrt, so dass zwar das Blut (5) drinnen bleibt, der Luft aber durch die Öffnungen freier Zutritt gewährt ist. Wenn nun dann das dünne Blut von hier abströmt, so stürmt die Luft brausend in rasen- dem Schwalle nach, wenn es dagegen zurückspringt, so fährt die Luft wieder heraus, wie wenn ein Mädchen mit einer Wasseruhr aus glänzen- dem Erze spielt. (10) Solange es die Mündung des Halses gegen die zier- liche Hand gedrückt hält und so die Uhr in den weichen Stoff des silbernen Wassers eintaucht, tritt das Nass nicht mehr in das Gefäss ein, sondern die Wucht der Luft, die von innen auf die zahlreichen Löcher (des Bodens) fällt, hält es zurück, bis es durch Abdecken den verdichteten Luftstrom befreit. Dann aber tritt das entsprechende Maass Wasser

15 πνεύοματο ἐλλείσεοντος ἐσέρχεται αἴσιμον ὕδωρ. ὡς δ᾽ αὔτως, ὅϑ᾽ ὕδωρ μὲν ἔχηι χάτα βένϑεα χαλκοῦ πορϑμοῦ χωσϑέντος βροτέωι χροὶ ἠδὲ σπόροιο, αἰϑὴρ δ᾽ ἐχτὸς ἔσω λελιημένος ὄμβρον ἐρύχει ἀμφὶ χσύλας ἰσϑμοῖο δυσηχέος, ἄχρα χρατύγων,

20 εἰσύχε χειρὶ μεϑῆι᾽ τότε δ᾽ αὖ πάλιν, Euniakıw ἢ στρίν, πνεύματος ἐμπίπτοντος ὑπεχϑέει αἴσιμον ὕδωρ. ὡς δ᾽ αὔτως τέρεν αἷμα χλαδασσόμενον διὰ γυίων Öreröre μὲν παλίνορσον ἀτταΐξειε μυχόνδε, αἰϑέρος εὐθὺς δεῦμα χατέρχεται οἴδματι ϑῦον,

25 εὖτε δ᾽ ἀναϑρώισχηι, στάλιν ἐχτυνέει, ἶσον ὀτιίσσω.

101 [300 K., 812 (818) St.] 1.2 Prur. de curios. 11 p. ὅ20 καὶ χαϑάπερ οἱ χυνηγοὲ τοὺς σχύλαχας οὐχ ἐῶσιν ἐχτρέπεσϑαι καὶ διώκειν πᾶσαν ὀδμήν, ἀλλὰ τοῖς ῥυτῆρσιν ἕλκουσι καὶ ἀναχρούουσι χαϑαρὸν αὐτῶν φυλάττοντες χαὶ ἄχρα- τον τὸ αἰσϑητήριον ἐπὶ τὸ οἰχεῖον ἔργον, ἵν᾿ εὐτονώτερον ἐμφύηται τοῖς ἴχνεσι “τέρματα -- ἐρευνῶν᾽, οὕτω κτλ. DERS. quaest. nat. 23 p. 91TE πότερον αἱ κύνες, ὥς φησιν ὃ Ἐ. «κέμματα — ἐρευνῶσαι᾽ τὰς ἀπορροὰς ἀναλαμβά- γουσιν, ἃς ἐναπολείπει τὰ ϑηρία τῆι ὕληι, ταύτας de τοῦ ἔαρος ἐξαμαυ- ροῦσι καὶ συγχέουσιν αἱ πλεῖσται τῶν φυτῶν καὶ τῶν ὑλημάτων ὀσμαί κτλ.

2 Auzx.q.f. problem. III 102 (p. 22, 7 Usen.) zur Aporie διὰ τί αἱ κύνες οὐκ ὀσφραίνουσι τῶν ἰχνῶν, ὅταν ἀποϑάνηι δασύπους: ζῶντος μὲν οὖν διὰ τὸ συ- »εχῆ εἶναι τὴν ὀσμὴν ἀπὸ τοῦ ϑηρίου αἰσϑάνονται, τεϑνεῶτος δὲ πέπαυται ῥέουσα" οὐ γὰρ καταλείπει, ὥσπερ ᾿Βμπεδοκλῆς, ὡς “ἀπέλειπε -- περιποία᾽

οὐχ οἷόν τε γὰρ διασπᾶσϑαι τὴν ὀσμὴν οὐδὲ τὴν χρόαν, αλλ᾽ ὅταν ἀποϑάνηι χαχεῖνα [die riechenden Partikeln] χαὲ αὐτὴ [die Witterung] ἔφϑαρται.

χέρματα Imosiwv μελέων μυχτῆρσιν ἐρευνῶν {πνεύματά 9) ὅσσ᾽ ἀπτέλεισιε ττοδῶν ἁτταλῆι σπιερὶ molar...

ein, (15) da die Luft eine Lücke lässt. Ebenso ist es, wenn Wasser nur den Bauch des Erzes füllt und der Hals und die Mündung mit der menschlichen Haut verstopft ist und die Luft, die von aussen nach innen strebt, das Nass an den Ausgang des engen, dumpf gur- gelnden Halses zurückdrängt, indem sie die Spitze (des Halses) besetzt hält, (20) bis es (das Mädchen) sie mit der Hand freigiebt. Dann strömt wieder, umgekehrt wie vorher, das entsprechende Maass Wasser unten aus, während die Luft eindringt. So ist es auch mit dem dünnen Blut, das durch die Glieder jagt: wenn es rückwärts gewandt nach dem Innern abströmt, so dringt sofort der Luftstrom in wogendem Schwalle hinab, wenn es dagegen zurückspringt, so fährt die Luft den gleichen Weg wieder heraus.

101. Die von den Gliedern des Wildes zurückgebliebenen Teilchen mit den Nasen erschnüffelnd und die Witterung, die ihr Fuss im zarten Grase zurückgelassen,

102 [301 K., 314 5:1 ΤΉΒΟΡΗΚ. de sens. 22 [D. 505] vgl. A 86 8. 179, 39

ὧδε μὲν οὖν χινοιῆς ve λελόγχασι πάντα χαὶ ὀσμῶν.

105 [312 K., 195 St.] Sımer. Phys. 331,10 (τύχῃ des Emp.) χαὶ πολλὰ ἄν τις εὕροι ἐκ τῶν Ἐμπεδοχλέους Φυσικῶν τοιαῦτα παραϑέσϑαι ὥσπερ καὶ τοῦτο" τῆιδε μὲν οὖν ἰότητι Τύχης epodvnxev ἅτταντα.

‚104 [314 K., 196 St.] Smer. Phys. 331,13 [nach fr. 103] χαὶ μετ᾽ ὀλίγον [ολίγα ἘΠ᾿

χαὶ x ὅσον μὲν ἀραιότατα ξυνέχυρσε πεσόντα.

105 [315—317 K., 327—329 5.1 PoRPHYR. de Styge ap. Stob. 60].1 49, 53 p. 424,14 W. 'E. τε οὕτω φαίνεται ὡς ὀργάνου πρὸς σύνεσιν τοῦ αἵματος ὃν- τος λέγειν ᾿ αἵματος ---νδημα᾽ vgl. A 84 (8. 116, 31). 86 (8. 177, 35)

αἵματος ἔν τιδλάγεσσι τεϑραμμένη ἀντιϑορόντος, τῆι TE νόημα μάλιστα χικλήσχεται ἀνϑρώποισιν᾽ αἷμα γὰρ ἀνϑρώτιοις 7reoindodıdv ἐστι νόημα.

106 [818 K., 880 St.] Arıst. de anima Γ 4.427221 οἵ γε ἀρχαῖοι τὸ φρο- velv χαὶ τὸ αἰσϑάνεσϑαι ταὐτὸν εἶναί φασιν, ὥσπερ καὶ 'E. εἴρηκε πρὸς -- ἀνθρώποισιν χαὶ ἐν ἄλλοις ᾿ ὅϑεν -- παρίσταται (fr. 108) Metaph. T5. 1009 21 Ἐ. μεταβάλλοντας τὴν ἕξιν μεταβάλλειν φησὶ τὴν φρόνησιν πρὸς -- ἀνθρώποισιν". καὶ ἐν ἑτέροις δὲ λέγει ὅτι ὅσσον — παρίστατο᾽

7005 πταρδὸν γὰρ μῆτις ἀέξεται ἀνϑώποισιν.

107 [324. 325 K., 336. 337 St.] ΤΉΞΒΟΡΗΚΒ. de sensu 10 [A 86 S. 177, 34]

ἐχ τούτων {γὰρ) πάντα sreschyaoıv ἁρμοσϑέντα χαὶ τούτοις φρονέουσι καὶ ἧδοντ᾽ ἠδ᾽ ἀνιῶνται.

108 [319. 320 K., 381. 882 St] Arısr. Metaph. T 5. 1009» 18 [vgl. zu fr. 106] χαὶ ἐν ἑτέροις δὲ λέγει ὅτι “ὅσσον — παρίστατο᾽ de anima T 3. 4273 24 [vgl. zu fr. 106] χαὶ ἐν ἄλλοις.ὅϑεν σφίσιν — napioraraı. PHıror. z. ἃ. St. 486,13 ὁ γὰρ Ἐ. τὰς διαφορὰς τῶν ὀνειράτων λέγων φησὶν ὅτι ἐχ τῶν καϑ'᾽ ἡμέραν ἐνεργημάτων αἱ “γνυχτεριναὶ γίνονται φαντασίαι" ταύτην δὲ τὴν φαντασίαν φρόνησιν καλεῖ ἐν οἷς φησιν.ῶϑεν --- παρίσταται vgl. 487,1;

102. So hat alles Odem und Gerüche erhalten.

103. So sind alle Wesen durch den Willen des Zufalls mit Bewusst- sein begabt.

104. Und so weit gerade die leichtesten Körper bei ihrem Falle zu- zammenstiessen.

105. In den Fluten des Blutes, das ihm entgegenspringt, nährt sich das Herz, wo ja gerade das vorzüglich sitzt, was bei den Menschen Denkkraft heisst. Denn das um das Herz mwallende Blut ist den Men- schen die Denkkraft.

106. Nach dem jeweiligen körperlichen Verhältnis wächst den Men- schen der Verstand.

107. Denn aus ihnen (den Elementen) ist alles zusammengefügt und angepasst und mit ihnen denken, freuen und ärgern sie sich.

SImpL. z. ἃ. St. 202, 30 za τὸ φρονεῖν ἐν τοῖς ὀνείροις ἀλλοῖα παρί- oraraı χτλ.;

ὅσσον (δ᾽) ἀλλοῖοι μετέφυν, τόσον ἄρ σφισιν αἰεί

109 [321—323 K., 333—335 St] 1-8 Arıst. de anima A 2. 404} 8 ὅσοι ὁ ἐπὶ τὸ γινώσχεϊν χαὶ τὸ αἰσϑάνεσϑαι τῶν ὄντων [scil. ἀπέβλεψαν), οὗτοι δὲ λέγουσι τὴν ψυχὴν τὰς ἀρχάς, οἱ μὲν πλείους ποιοῦντες οἱ δὲ μίαν ταύτην, ὥσπερ Ἐ. μὲν ἐκ τῶν στοιχείων πάντων, εἶναι δὲ χαὶ ἕχαστον ψυχὴν τούτων λέγων οὕτω" ᾿γαίηι -- λυγρῶι᾽ Metaph. Β 4. 1000» ὅ ἡ δὲ γνῶσις τοῦ ὁμοίου τῶι ὁμοίωι “yalmı μὲν γάρ, φησί, γαῖαν — Avyooı.

γαίηιν μὲν γὰρ γαῖαν ὀττώτιαμεν, ὕδατι δ᾽ ὕδωρ, αἰθέρι δ᾽ αἰϑέρα δῖον, ἀτὰρ “τυρὶ ττῦρ ἀίδηλον, στοργὴν δὲ στοργῆι, νεῖχος δέ τε veixei λυγρῶι.

110 [222—231 St] 1—10 Hıpror. ref. VII 29 p. 261 τοιαύτη τις ἡ κατὰ τὸν Ἐμπεδοκλέα ἡμῖν ἡ τοῦ κόσμου γένεσις καὶ φϑορὼὰ zal σύστασις ἐξ ἀγαϑοῦ καὶ χα- χοῦ συνεστῶσα φιλοσοφεῖται. εἶναι δέ φησι χαὶ νοητὴν τρίτην τινὰ δύναμιν ἣν zul ἐχ τούτων ἐπινοεῖσϑαι δύνασθαι, λέγων ὧδέ πως “el γὰρ --- aloav’... 80 Ρ. 253 (gegen Mareion) τοὺς ᾿Εμπεδοχλέους λανϑάνεις διόάσχων χαϑαρμούς ενν λύεις τοὺς ὑπὸ τοῦ ϑεοῦ συνηρμοσμένους γάμους τοῖς Ἐμπεδοχλέους ἀχο- λουϑῶν δόγμασιν, ἵνα σοι φυλαχϑῆι τὸ τῆς φιλίας ἔργον ἕν ἀδιαίρετον. διαιρεῖ γὰρ ὁ γάμος κατὰ Ἐμπεδοχλέα τὸ ἕν καὶ ποιεῖ πολλά, χαϑὼς ἀπεδείξαμεν 10 ibid. ΥἹ 12 p. 165 (nach fr. 109) πάντα γάρ, φησίν (Simon), ἐνόμιζε (Empe- dokles) τὰ μέρη τοῦ πυρὸς τὰ δρατὰ καὶ τὰ ἀόρατα φρόνησιν ἔχειν καὶ νώματος αἶσαν. Sext. adv. math. VIII 286 Eur. ἔτι παραδοξότερον πάντα ἠξίου λογικὰ τυγχάνειν χαὶ οὐ ζῶια μόνον ἀλλὰ καὶ φυτὰ ῥητῶς γράφων παντα -- αἰσαν᾽

δὲ γάρ χέν σφ᾽ ἀδινῆισιν ὑττὸ πραπίδεσσιν ἐρείσας εὐμενέως χαϑαρῆισιν ἐχτοτιτεύσηις μελέτηισιν, ταῦτά τέ σοι μάλα πάντα δι᾿ αἰῶνος χιαρέσονται, ἄλλα τὸ nohl ἀπὸ τῶνδ᾽ ἐχτήσεαι᾽ αὐτὰ γὰρ αὔξει 5 ταῦτ᾽ εἰς ἦϑος ἕχαστον, ὅπτην φύσις ἐστὶν ἑχάστωι. ee u τοὺς τ ὃ a ne rlie

108. Nach dem Maasse wie sich die Menschen (am Tage überhaupt) ändern, so fällt es ihnen (nachts) bei auch ihre Gedanken zu ändern.

109. Denn mit unserem Erdstoff erblicken wir die Erde, mit unserem Wasser das Wasser, mit unserer Luft die göttliche Luft, mit unserem Feuer endlich das vernichtende Feuer; mit unsrer Liebe ferner die Liebe (der Welt) und ihren Hass mit unserem traurigen Hasse.

110. Wenn Du nämlich auf Deinen festen Geist gestützt wohlge- sinnt mit reinem Bemühen sie (die Lehren des Meisters?) betrachtest, so werden Dir nicht nur diese allesamt für ewige Zeit zu Gebote stehen, nein, Du wirst auch noch viel anderes daraus gewinnen. Denn es wächst von selbst (5) dieser Schatz in Deinen inneren Kern hinein, wo eines

δὲ δὲ σύ γ᾽ ἀλλοίων ἐπορέξεαι, οἷα χατ᾽ ἄνδρας μυρία δειλὰ “τέλονται ἅ τ᾿ ἀμβλύνουσι μερίμνας, ἦ σ᾽ ἄφαρ ἐκχλείνψουσι ττεριτυλομένοιο χρόνοιο σφῶν αὐτῶν ποϑέοντα φίέλην ἐπὶ γένναν ἱχέσϑαι"

10 πάντα γὰρ ἴσϑι φρόνησιν ἔχειν χαὶ νώματος αἶσαν.

111 [424—428 K., 24--32 St] 1--9 Laxer. Diog. VII 59 [A 1 3. 157, 19] 3—5 Crem. Strom. VI 30 p. 754 Pott. Ἐ. τε ὃ ᾿ἀχραγαντῖνος χωλυσανέμας ἐπε- κλήϑη... διὸ καὶ αὐτὸς ἐν τοῖς ἔπεσι γράφει ᾿ παύσεις --- ἐπάξεις᾽

φάρμαχα δ᾽ ὅσσα γεγᾶσι χαχῶν χαὶ γήραος ἄλχαρ χξύσηι, ἐτίεὶ μούνωι σοὶ ἐγὼ χρανέω τάδε πάντα. παύσεις δ᾽ ἀκαμάτων ἀνέμων μένος οἵ T ἐπὶ γαῖαν ὀρνύμενοι σινοιαῖσι χαταφϑινύϑουσιν ἀρούρας"

5 χαὶ πάλιν, ἢν ἐθέληισθϑα, πιαλίντιτα τινεύματ(α) ἐπάξεις" ϑήσεις δ᾽ ἐξ ὄμβροιο χελαινοῦ χαίριον αὐχμόν ἀνθρώποις, ϑήσεις δὲ χαὶ ἐξ αὐχμοῖο ϑερείου ὁεύματα δενδρεόθρετιτα, τά τ᾽ αἰϑέρι ναιήσονται, ἄξεις δ᾽ ἐξ Aldao χκαταφϑιμένου μένος ἀνδρός.

112 [389—400 K., 352—363 St] 1.2. 4—11 Laerr. VII 62 (A 1 S. 157, 33 und $ 54 A 1 8. 156, 14) ὅτι δ᾽ ἦν ᾿ἀχραγαντῖνος ἐχ Σικελίας αὐτὸς ἐναρ- χόμενος τῶν Καϑαρμῶν φησιν" ὦ φίλοι --- πόλεως" 3 Diopor. XIII 83 10. 12 Crem. Strom. ΥἹ 80 p. 754P. (nach fr. 111,5) παραχολουϑεῖν τε αὑτῶι ἔλεγεν τοὺς μὲν μαντοσυνῶν χεχρημένους τοὺς δ᾽ ἐπὶ νοῦσον σιδηρὸν δὴ χαλεποῖσι πεπαρμένους (sol).

Jeden Eigenart ruht. Willst Du aber nach anderen Schätzen trachten, wie sie so bei den Menschen im Schwange sind, unzählige, armselige, die das Nachdenken abstumpfen, wahrlich dann werden sie Dich bald im Umlauf der Zeiten im Stiche lassen. Denn sie sehnen sich danach zu ihrem eignen, angestammten Urgeschlecht zurückzukehren. Denn wisse nur, alles hat Bewusstsein und seinen Anteil am Denken. 111. Alle Gifte wirst Du kennen lernen, die geschaffen sind Krankheit und Alter zu bannen; denn Dir allein will ich dies alles erfüllen. Stillen sollst Du ferner der unermatteten Winde Gewalt, die gegen die Erde los- brechen und mit ihrem Wehen die Fluren vernichten, und umgekehrt sollst Du, wenn es Dir beliebt, die Winde zum Ausgleich herbeirufen können. Kehren sollst Du den dunkeln Regen in Trocknis, gedeihlich den Menschen, kehren sollst Du aber auch wieder die sommerliche Trocknis in baum- ernährende Güsse, die dem Himmel entströmen; zurückführen sollst Du endlich aus dem Hades gestorbene Manneskraft.

B. FR. 110—111. ΠΕΡῚ ΦΥΣΕΩΣ. 112—114. KABAPMOI 215

ὦ φίλοι, ol μέγα ἄστυ κατὰ ξανϑοῦ Argayavrog γαίετ᾽ ἀν᾽ ἄχρα πόλεος, ἀγαϑῶν μελεδήμονες ἔργων, ξείνων αἰδοῖοι λιμένες χαχότητος ἄπειροι, χαίρετ᾽" ἐγὼ δ᾽ ὑμῖν ϑεὸς ἄμβροτος, οὐχέτι ϑνητός πωλεῦμαι μετὰ πᾶσι τετιμένος, ὥστίερ ἔοιχα,. ταινίαις τε σπιερίστεττος στέφεσίν TE ϑαλείοις" τοῖσιν ἅμ᾽ (εὖτ᾽) ἂν ἵχωμαι ἐς ἄστεα τηλεϑάοντα, ἀνδράσιν ἠδὲ γυναιξί, σεβίζομαι" οἱ δ᾽ ἅμ᾽ ἕπονται μυρίοι ἐξερέοντες, ὅττην πρὸς κέρδος ἀταρπός, 10 οἱ μὲν μαντοσυνέων χεχρημένοι, οἱ δ᾽ ἐπὶ νούσων

δηρὸν δὴ χαλεττοῖσι τιδτταρμένοι (ἀμφὶ μόγοισινλ). 113 [401. 402 K., 364. 365 St.] Sexr. adv. math. 1 802 (nach fr. 112, 5)

ἀλλὰ τί τοῖσδ᾽ ἐτείχειμ᾽ ὡσεὶ μέγα χρῆμά τι πράσσων,

δὲ ϑνητῶν τιερίειμι πτολυφϑερέων ἀνϑρώπων; 114 [407—409 K., 366—368 St.] CLem. Strom. V 9 p. 648 Pott.

ὦ φίλοι, οἶδα μὲν οὕνεχ᾽ ἀληϑείη πάρα μύϑοις,

οὗς ἐγὼ ἐξερέω" μάλα δ᾽ ἀργαλέη (ἣν γε τέτυχται ἀνδράσι χαὶ δύσζηλος ἐπὶ φρένα πίστιος ὁρμή.

112. Ihr Freunde, die ihr die grosse Stadt bewohnt, die am gelb- lichen Akragas sich hinabzieht, nahe dem Burgberg, ihr Pfleger treff- licher Werke, ehrwürdiger Hort der Fremdlinge sonder Falsch, seid mir gegrüsst. Ich aber wandle jetzt als unsterblicher Gott, nicht mehr als Sterblicher vor Euch; (5) man ehrt mich als solchen allenthalben, wie es sich für mich gebührt, indem man mir Tänien ums Haupt flicht und blühende Kränze. Sobald ich mit diesen Anhängern, Männern und Frauen, die blühenden Städte betrete, betet man mich an, und Tausende folgen mir nach, um zu erkunden, wo der Pfad zum Heile führe. (10) Die einen wünschen Orakel, die anderen fragen wegen mannigfachen Krank- heiten nach, um ein heilbringendes Wörtlein zu hören; denn zu lange schon winden sie sich in bohrenden Schmerzensqualen.

113. Doch was red’ ich hierüber noch viel, als ob ich etwas grosses vollführe? Bin ich doch mehr als sie, die sterblichen, vielfachem Ver- derben geweihten Menschen!

114. OÖ meine Freunde! Ich weiss zwar, dass Wahrheit den Worten die ich künden werde, innewohnt; doch mühsam ist sie den Menschen zu erringen, und schwer nur dringt das heisse Bemühn um den Glauben in die Seele.

115 [1—7. 13. 14. 19—11 K., 369—382 50. 13. 14. 4—12. 1. 2 Hıpror, Ref. VII 29 p. 249 χαὶ τοῦτό ἐστιν ὃ λέγει περὶ τῆς ἑαυτοῦ γεννήσεως ὃ Ἐ. Tor — ἀλήτης᾽ (18), τουτέστι ϑεὸν χαλῶν τὸ ἕν χαὶ τὴν ἐχείνου ἑνότητα ἐν ὧι ἦν πρὶν ὑπὸ τοῦ Νείχους ἀποσπασϑῆναι χαὶ γενέσϑαι ἐν τοῖς πολ- λοῖς τούτοις τοῖς χατὰ τὴν τοῦ Νείχους διαχόσμησιν" “Nelxei, γάρ φησι, (μαινομένωι πίσυνος), μαινόμενον χαὶ τεταραγμένον zul ἄστατον τὸν δημιουργὸν τοῦδε τοῦ x00uov ὃ E. ἀποχαλῶν. αὕτη γάρ ἐστιν ἡ χατα- δίχη καὶ ἀνάγκη τῶν ψυχῶν, ὧν ἀποσπᾶι τὸ Νεῖκος ἀπὸ τοῦ ἑνὸς χαὶ δη- μιουργεῖ χαὶ ἐργάζεται λέγων τοιοῦτόν τινα τρόπον" “ὃς zul ἐπίορκον -- βίοιο᾽ (A. 5), δαίμονας τὰς ψυχὰς λέγων. μακραίωνας, ὅτι εἰσὶν ἀϑά- varoı χαὶ μακροὺς ζῶσιν αἰῶνας" “τρὶς -- ἀλάλησϑαι᾽ (6), μάκαρας χαλῶν τοὺς συνηγμένους ὑπὸ τῆς Φιλίας ἀπὸ τῶν πολλῶν εἰς τὴν ἑνότητα τοῦ κόσμου τοῦ vonrov. τούτους οὖν φησιν ἀλάλησϑαι zul φυομένους -- κελεύϑους᾽ {1:8} ἀργαλέας --- κελεύϑους. ἀργαλέας χελεύϑους φησὶν εἶναι τῶν ψυχῶν τὰς εἰς τὰ σώματα μεταβολὰς καὶ μεταχοσμήσεις. τοῦτ᾽ ἔστιν ὃ λέγει ἡ ἀργα- λέας--κελεύϑους (8). μεταλλάσσουσι γὰρ αἵ ψυχαὶ σῶμα ἐκ σώματος, ὑπὸ τοῦ Νείχους μεταβαλλόμεναι καὶ κολαζόμεναι, καὶ οὐχ ἐώμεναι μένειν εἰς τὸ ἕν. ἀλλὰ χολάζεσϑαι ἐν πάσαις χκολάσεσιν ὑπὸ τοῦ Νείχους τὰς ψυχὰς μετα- βαλλομένας σῶμα ἐκ σώματος" αἰϑέριον γε, φησί, μένος -- πάντες (9---13). αὕτη ἐστὲν ἡ κόλασις ἣν κολάζει ὃ δημιουργός καϑάπερ χαλχεύς τις μεταχο- σμῶν σίδηρον καὶ ἐκ πυρὸς εἰς ὕδωρ μεταβάπτων᾽ πῦρ γάρ ἐστιν ὃ αἰϑήρ, ὅϑεν εἰς πόντον μεταβάλλει τὰς ψυχὰς ὃ δημιουργύς, χϑὼν δὲ ἡ KL ὅϑεν φησίν ᾿ἐξ ὕδατος εἰς γῆν, ἐχ γῆς δὲ εἰς τὸν ἀέρα, τουτέστιν ὃ λέγει γαῖα δ᾽ ἐς αὐγὰς ἡελί ου — πάντες (10---12). μισουμένας οὖν τὰς ψυχὰς Ὁ» συνάγει ἡ Φιλία ἀγαϑή τις οὖσα καὶ χατοιχτείρουσα τὸν στεναγμὸν αὐτῶν χαὶ τὴν ἄταχτον χαὶ πονηρὰν τοῦ Νείχους τοῦ μαινομένου χατασχευὴν... διὰ τὴν τοιαύτην οὖν τοῦ ὀλεϑρίου Νείχους διακόσμησιν τοῦδε τοῦ μεμερισμένου χόσμου πάντων ἐμψύχων ὃ ᾿Εμπεδοκλῆς τοὺς ἑαυτοῦ μαϑητὰς ἀπέχεσϑαι παρα- χαλεῖ᾽ εἶναι γάρ φησι τὰ σώματα τῶν ζώιων τὰ ἐσϑιόμενα ψυχῶν χεχο- λασμένων οἰχητήρια. χαὶ ἐγχρατεῖς εἶναι τοὺς τῶν τοιούτων λόγων ἀχρο- ὠμένους τῆς πρὸς γυναῖχα ὁμιλίας διδάσχει, ἵνα μὴ συνεργάζωνται χαὶ συνεπιλαμβάνωνται τῶν ἔργων, ὧν ἀηθεθυρ ες τὸ Νεῖχος τὸ τῆς Φιλίας ἔργον λῦον ἀεὶ χαὶ διασπῶν" τοῦτον εἶναί φησιν ὁ ᾿Εμπεδοχλῆς νόμον μέγιστον τῆς τοῦ παντὸς διοικήσεως λέγων ὧδέ πως" “ἔστιν ---ἰ δ ρκοις᾽ (1. 2), ἀνάγχην χαλῶν τὴν ἐξ ὃ ἑνὸς εἰς πολλὰ κατὰ τὸ Νεῖχος χαὶ ἐκ πολλῶν εἰς ἕν κατὰ τὴν Φιλίαν μεταβολήν. ϑεοὺς δέ, ὡς ἔφην, τέσσαρας μὲν ϑνητούς, πῦρ ὕδωρ γῆν ἀέρα, δυο δὲ ἀϑανάτους, ἀγεννήτους, πολεμίους ὃ ξαυτοῖς διὰ παντός, τὸ Νεῖχος χαὶ τὴν Φιλίαν. 1.3.5. 6.13 Pzur. de exil. 17 p. 6070 ὁ ὁ δ᾽ Ἐ. ἐν ἀρχῆι τῆς φι- λοσοφίας προαναφωνήσας “ἔστιν -- ἀλήτης οὐχ {(ὅπως) ἑαυτόν, ἀλλ᾿ ἀφ᾽ ἑαυτοῦ πάντας ἀποδείχνυσι μετανάστας ἐνταῦϑα καὶ ξένους καὶ φυγάδας ἡμᾶς ὄντας.. φεύγει 806. 7 ψυχή] καὶ πλανᾶται ϑείοις ἐλαυνομένη δόγμασι καὶ νόμοις. 13. 14 Prortm. Enn. IV 8,1 [daraus Aeneas Gaz. Theophr. p.5 und 7 ed. Paris 1886] E. τε εἰπὼν ἁμαρτανούσαις »όμον εἶναι ταῖς ψυχαῖς πεσεῖν ἐνταῦϑα καὶ αὐτὸς ᾿φυγὰ ς ϑεόϑεν᾽ γενόμενος ἥκειν πίσυνος μαινομένωι Νείκει τοσοῦτον παρεγύμνου ὅσον καὶ Πυϑαγόρας οἶμαι καὶ οἱ ἀπ᾽ ἐχείνου ἠινίττοντο περί τε τούτου περί τε πολλῶν ἄλλων. Prarons Imitation A 99 S. 181, 41

ἔστιν Avdyans χρῆμα, ϑεῶν ψήφισμα παλαιόν, ἀίδιον, σπ“λατέεσσι χατεσφρηγισμένον ὅρχοις"

εὖτέ τις ἀμτιλαχίηισι φόνων φίλα γυῖα μιήνηι, (Νείχεϊ 3°) ὅς x(e) ἐπτίορχον ἁμαρτήσας ἐπομόσσηι, δαίμονες οἵτε μαχραίωνος λελάχασι βίοιο,

τρίς μιν μυρίας ὧρας ἀπὸ μάχαρων ἀλάλησϑαι, pvousvovg παντοῖα διὰ χρόνου εἴδεα ϑνητῶν ἀργαλέας βιότοιο μεταλλάσσοντα χελεύϑους. αἰϑέριον μὲν γάρ σφε μένος πόντογνδε διώχει,

10 sedvrog δ᾽ ἐς χϑονὸς οὖδας ἀπέπτυσε, γαῖα δ᾽ ἐς αὐγὰς ἠελίου φαέϑοντος, ὃ δ᾽ αἰϑέρος ἔμβαλε δίναις" ἄλλος δ᾽ ἐξ ἄλλου δέχεται, στυγέουσι δὲ πάντεο. τῶν χαὶ ἐγὼ νῦν εἰμι, φυγὰς ϑεόϑεν καὶ ἀλήτης, Neixei μαινομένωι πίσυνος.

116 [69 K., 232 St] Prur. Quaest. conv. ΙΧ ὅ p. 7146 Ο ὁ δὲ Πλάτων dro- πος, ταῖς μὲν aıdloıs χαὶ Yeloıg περιφοραῖς ἀντὲ τῶν Μουσῶν τὰς Σειρῆνας ἐνιδρύων οὐ πάνυ φιλανθρώπους οὐδὲ χρηστοὺς δαίμονας, τὰς δὲ Μούσας ῇ παραλείπων παντάπασιν ἢ τοῖς τῶν Μοιρῶν ὀνόμασι προσαγορεύων zul χαλῶν ϑυγατέρας ᾿Ανάγχης. ἄμουσον γὰρ ᾿ἀνάγχη, μουσικὸν δὲ ἡ Πειϑώ, καὶ Μοῦσα ἡ φιλόδημος οὖσα [μούσαις φιλοδαμοῦσα die Hds.] πολὺ μᾶλλον τῆς Ἔμπε- δοχλέους άριτος

117 [380. 381 K., 383. 384. St.] Laerr. VII 77 [Α 1 ΒΚ. 161, 4]

ἤδη γάρ wor’ ἐγὼ γενόμην χοῦρός τε χόρη τὲ

ϑάμνος τ᾽ οἰωνός τε καὶ ἔξαλος ἔλλοττος ἐχϑύς. EEE SE Fire 115. Es giebt einen Spruch des Schicksals, einen uralten, ur-

ewigen Götterbeschluss, der mit breiten Schwüren versiegelt ist: wenn einer seine Hände mit Mordblut befleckt in Sündenverstriekung, wer ferner im Gefolge des Streites einen Meineid schwört (5) aus der Zahl der Dämonen, die ein ewig langes Leben erloost haben, die müssen dreimal, zehntausend Jahre fernab von den Seligen schweifen und des Lebens müh- selige Pfade wechseln, um im Laufe der Zeit unter allen möglichen Ge- stalten sterblicher Geschöpfe geboren zu werden. Denn der Luft Macht jagt sie zum Meere, (10) das Meer speit sie auf den Erdboden aus, die Erde zu den Strahlen der leuchtenden Sonne, und diese wirft sie in die Wirbel der Luft. Einer nimmt sie vom andern auf, und allen sind sie verhasst. Zu’ diesen gehöre jetzt auch ich, ein von Gott Gebannter und Irrender, da ich dem rasenden Streite vertraute,

116. Die Charis hasst die unerträgliche Notwendigkeit.

117. Ich war bereits einmal Knabe, Mädchen, Strauch, Vogel und flutenttauchender, stummer Fisch.

118 [13 K., 385 51 ὅταν. Strom. III 14 p. 516 Ρ. δῆλος δὲ αὐτῶι (Heraklit) συμφερόμενος καὶ Ἐμπεδοχλῆς λέγων ᾿κλαῦσαά τε---χῶρον᾽ vgl. Sexr. adv. math. XI 96 ἀλλ᾽ εἰώϑασί τινες τῶν ἀπὸ τῆς ᾿Επιχούρου αἱρέσεως [? Hermar- chos]... λέγειν ὅτι φυσικῶς καὶ ἀδιδάχτως τὸ ζῶιον φεύγει μὲν τὴν ἀλγη- δόνα, διώχει δὲ τὴν ἡδονήν᾽ γεννηϑὲν γοῦν zal μηδέπω τοῖς κατὰ δόξαν δου- λεῦον ἅμα τῶι ῥαπισϑῆναι ἀσυνήϑει ἀέρος ψύξει ἔχλαυσέ τε καὶ ἐκώχυ- σεν. 8. Luck. V 226

χλαῦσά τε χαὶ χώχυσα ἰδὼν ἀσυνήϑεα χῶρον.

119 [11. 12 K., 390. 391 5.1 Cuem. Strom. IV 12 p. 569 Pott. παιδεύων de οἶμαι καὶ ἐλέγχων “ ἐξ οἵης — ὄλβου᾽, ὥς φησιν ’E. ὧδε λοιπὸν μετὰ ϑνη- τῶν ἀναστρέφεται Ῥιστ. de exil. 17 p. 607 D (nach fr. 115, 1 ff.) εἶθ᾽ ὥσπερ ἐν νήσωι σάλον ἐχούσηι πολύν, χαϑάπερ φησὶν ὃ Πλάτων “ ὀστρέου τρόπον᾽ ἐνδεδεμένη τῶι σώματι διὰ τὸ μὴ ἀναφέρειν μηδὲ μνημονεύειν “ἐξ οἵης — ö λβου' μεϑέστηχεν... οὐρανοῦ καὶ σελήνης γῆν ἀμειψαμένη [seil. ἡ ψυχή] χαὶ τὸν ἐπὶ γῆς βίον, ἐὰν μικρὸν ἐνταῦϑα τόπον ἐκ τόπου παραλλάξηι, δυσα- γασχετεῖ χαὶ ξενοπαϑεῖ.

ἐξ οἵης τιμῆς Te χαὶ ὅσσου μήχεος ὄλβου (ὧδε πεσὼν χατὰ γαῖαν) ἀναστρέφομαι μετὰ ϑνητοῖς.

120 [31 K., 892 St.] PorrHyr. de antro nymph. 8 p. 61, 19 Nauck. παρά te γὰρ ᾿Εμπεόδοχλεῖ αἱ ψυχοπομποὶ δυνάμεις λέγουσιν

191 [18.21.22 K., 385—388 5.1 1.2.4 Hrerocr. ad c. aur. 24 ad v. ὅ4 sqq. ἄνεισι δὲ χαὶ τὴν ἀρχαίαν ἕξιν ἀπολαμβάνει, εἰ φύγοι τὰ περὶ γῆν καὶ τὸν ἀτερπέα χῶρον ὡς ὃ αὐτὸς λέγει, ἔνϑα -- Κηρῶν, εἰς ὃν οἱ ἐμπεσόντες “Ἄτης --ἠλάσκουσι" ἢ δὲ ἔφεσις τοῦ φεύγοντος τὸν τῆς Ἄτης λειμῶνα πρὸς τὸν Eng ᾿Αληϑείας ἐπείγεται λειμῶνα, ὃν ἀπολιπὼν τῆι δρμῆι τῆς πτε- ρορρυήσεως εἰς γήινον ἔρχεται σῶμα ὀλβίου αἰῶνος ἀμερϑείς. 2.4 Proc. in R. P. II 157, 24 Kroll. vgl. Synes. de prov. 1 [A 99 8.182,17] 2.3 Proc. in Crat. p. 103 Boiss.

ἔνϑα Dh TE Kötos te nal ἄλλων ἔϑνεα Κηρῶν αὐχμηραί τε νόσοι χαὶ σήψιες ἔργα τὸ ῥευστά "Arns ἀν λειμῶνα κατὰ σχότος ἠλάσχουσιν.

122 [24—27 K., 393—396 St. Prur. de trang. an. 15 p.474B αλλὰ μᾶλλον, ὡς E., διτταί τινες ἕχαστον ἡμῶν γιγνόμενον παραλαμβάνουσι χαὶ χατάρχονται

118. Ich weinte und jammerte, als ich den ungewohnten Ort er- blickte.

119. Aus welchem Range, aus welcher Glückesfülle bin ich hier auf die Erde gefallen und verkehre nun mit den Sterblichen.

120. Wir gelangten in diese überdachte Höhle...

121. den freudlosen Ort, wo Mord und Groll und Schaaren anderer ee wo dörrendes Siechtum und Fäulnis und Über- schwemmung auf der Unheilswiese im Düstern hin und her schweifen.

B. FR. 118—126. KA®APMOI 219 μοῖραι καὶ δαίμονες [vgl. fr. 120, 123] ᾿ ἔν 4’ — ᾿Ασάφεια᾽, ὥστε τούτων &xa- στου σπέρματα τῶν παϑῶν ἀνακεκραμένα δεδεγμένης ἡμῶν τῆς γενέσεως χαὶ διὰ τοῦτο πολλὴν ἀνωμαλίαν ἐχούσης, εὔχεται μὲν ὃ νοῦν ἔχων τὰ βελτίονα, προσδοχᾶι δὲ χαὶ ϑάτερα, χρῆται δ᾽ ἀμφοτέροις τὸ ἄγαν ἀφαιρῶν. ἔνϑ᾽ ἦσαν Χϑονίη τε χαὶ Ἡλιόπη vavaanız, Ajeis ϑ᾽ αἱματόεσσα χαὶ Aguovin ϑεμερῶτεις, Καλλιστώ τ᾿ ΑἸἰσχρή τε, Θόωσά τὲ Anvaln τε, Νημερτής τ᾽ ἐρόεσσα μελάγχουρός τ᾽ “σάφεια.

123 [28--8ὺ K., 397—400 St.] CoRNUTUS epidrom. 17 οὗτοι [die Titanen] δ᾽ ἂν εἶεν διαφοραὶ τῶν ὀντων᾽ ὡς γὰρ E. φυσιχῶς ἐξαριϑμεῖται ᾿ Φυσώω -- Me- γιστώ᾽ χαὶ Φορύην καὶ,Σοφήν TE αὶ Ougainv καὶ πολλὰς ἄλλας, τὴν εἰρημένην ποικιλίαν τῶν ὄντων αἰνιττόμενος, οὕτως ὑπὸ τῶν παλαιῶν Ἰαπε- τὸς μὲν ὠνομάσϑη ὃ λόγος χαϑ᾽ ὃν φωνητιχὰ (τὰν ζώια ἐγένετο χαὶ τὸ ὅλον ψόφος ἀπετελέσϑη, ἐαφετός τις ὧν (ia γάρ ἐστιν ἢ φωνή), Κοῖος δὲ χτλ.

Φυσώ τὲ Φϑιμένη ve, καὶ Εὐναίη καὶ Ἔγερσις, Κινώ τ᾽ Aoreugrg τε, πολυστέφανός te Πεγιστώ χαὶ Φορύη, Σωπή τε χαὶ Ὀμφαίη.

124 [14. 15 K., 400. 401 St] 1.2 Crem. Strom. III 14 p- 516 P. (nach fr. 125) χαὶ πάλιν " ὦ πόποι -- ἐγένεσϑε'. ΤΊΜΟΝ fr. 33 Wachsm. σχέτλιοι ἄνϑρω- ποι, χαχ᾽ ἐλέγχεα, γαστέρες οἷον “τοίων ---πέπλασϑε᾽

ὦ πόποι, ὦ δειλὸν ϑνητῶν γένος, ὦ δυσάνολβον,

τοίων ἔκ τ᾿ ἐρίδων ἔχ τε στοναχῶν ἐγένεσϑε.

125 [378 K., 404 St.] Creme. Strom. III 14 p. 516 P. (nach fr. 118)

ἐχ μὲν γὰρ ζωῶν ἐτίϑει νεχρὰ εἴδε᾽ ἀμείβων.

126 [519 Κ, 102 St] Pur. de esu comm. 2, 8 p. 998 C (Palingenesie) ἀλλαάσ- σει δὲ ἡ φύσις ἅπαντα καὶ μετοιχίζει “ σαρκῶν -- χιτῶνι (ohne Autornamen) ῬΟΒΡΗΥΒ. ap. Stob. Ecl. 149, 60 [1 446, 7 W.] αὐτῆς γὰρ τῆς μεταχοσμήσεως εἱμαρμένη χαὶ φύσις ὑπὸ Ἐμπεδοκλέους δαίμων ἀνηγόρευται σα ρκῶν --- χι- τῶνι᾽ καὶ μεταμπίσχουσα τὰς ψυχᾶς.

122. Da waren die Erdmutter und die weitblickende Sonnenjung- frau, die blutige Zwietracht und die ernstblickende Harmonie, Frau Schön und Frau Hässlich, Frau Hurtig und Frau Spät, die ΓΝ Wahrhaftigkeit und die schwarzhaarige Verworrenheit,

123. Und die Geister des Wachstums und Schwundes, des Schlafens und Wachens, der Bewegung und Ruhe, der reichbekränzten Pracht und des Schmutzes, des Schweigens und Redens.

124. Weh’, wehe, du armes Menschengeschlecht, weh’ du jammer- voll unseliges: aus solchen Zwisten und Seufzern seid ihr entsprossen!

125. Denn aus Lebendigem machte er Totes die Gestalten ver- tauschend. -

126. Die Natur wechselt alles, indem sie die Seelen mit fremdartiger Leibeshülle umkleidet.

127 1382. 383 K., 438. 489 St] Arr. nat. an. XII 7 λέγει δὲ καὶ E. τὴν ἀρί- στην εἶναι ὙΕΓΟΙΡΑ τὴν τοῦ ἀνϑρώπου, εἰ μὲν ἐς ζῶιον 7 ἡ λῆξις αὐτὸν μετα- γάγοι, λέοντα γίνεσθαι" εἰ δὲ ἐς φυτόν, δάφνην. ἃ δὲ E. λέγει ταῦτά ἐστιν "EP — ηυχ ὁμοισιν᾽.

ἐν ϑήρεσσι λέοντες ὀρειλεχέες χαμαιεῦναι γίγνονται, δάφναι δ᾽ ἐνὶ δένδρεσιν ἠυχόμοισιν.

128 [368—377 K., 405—414 5.1 PoRPHYRr. de abst. II 20 (aus Theophrast de pietate) τὰ μὲν ἀρχαῖα τῶν ἱερῶν νηφάλια παρὰ πολλοῖς ἦν" νηφάλια δ᾽ ἐστὶν τὰ ὑδρόσπονδα, τὰ δὲ μετὰ ταῦτα μελίσπονδα᾽ τοῦτον γὰρ ἕτοιμον παρὰ μελιττῶν πρῶτον ἐλάβομεν τὸν ὑγρὸν καρπόν" εἶτ᾽ ἐλαιόσπονδα. τέλος δ᾽ ἐπὶ πᾶσιν τὰ ὕστερον γεγονότα οἰνόσπονδα. 721 μαρτυρεῖται. δὲ ταῦτα οὐ μόνον ὑπὸ τῶν χύρβεων... ἀλλὰ καὶ παρ᾽ Ἐμπεόοχλέ ἕους, ὃς περί τε τῶν ϑυμάτων χαὶ περὶ τῆς ϑεογονίας διεξιὼν παρεμφαίνει λέγων [Εμπεδοχλῆς]᾽ οὐδέ -- βασίλεια u ἔστιν ἡ Φιλία" τὴν οἵ γ᾽ -- οὖδα ς᾽ ’ ἅπερ καὶ νῦν ἔτι σώιξεται παρ᾽ ἐνίοις οἷον ἔχνη τινὰ τῆς ἀληϑείας ὄντα, “ταύρων 5 — βωμός; τῆς γὰρ οἶμαι φιλίας καὶ τῆς περὶ τὸ συγγενὲς αἰαϑήσεως παντα κατεχούσης, οὐϑεὶς οὐϑὲν ἐφόνευεν οἰχεῖα εἶναι νομίζων τὰ λοιπὰ τῶν ζώιων. ἐπεὶ δὲ 'ἄρης καὶ Κυδο ἐμ ὃς χαὶ πᾶσα μάχη καὶ πολέμων ἀρχὴ κατέσχεν, τότε πρῶτον οὐϑεὶς οὐϑενὸς ὅλως ἐφείδετο τῶν οἰχείων. 6. 21] “ταύρων — yvia.

οὐδέ τις ἦν χείνοισιν Aons ϑεὸς οὐδὲ Κυδοιμός οὐδὲ Ζεὺς βασιλεὺς οὐδὲ Κρόνος οὐδὲ Ποσειδῶν, ἀλλὰ Κύπρις βασίλεια. τὴν οἵγ᾽ εὐσεβέεσσιν ἀγάλμασιν ἱλάσχοντο 5 γρατιτοῖς τε ζώιοισι μύροισί τε δαιδαλεόδμοις σμύρνης τ᾽ ἀχρήτου ϑυσίαις λιβάνου τε ϑυώδους, ξουϑῶν re σπονδὰς μελιτῶν δίπτοντες ἐς οὔδας" ταύρων δ᾽ ἀχρήτοισι φόνοις οὐ δεύετο βωμός, ἀλλὰ μύσος τοῦτ᾽ ἔσχεν ἐν ἀνθρώποισι μέγιστον, 10 ϑυμὸν ἀπορραίσαντας ἐνέδμεναι ἠέα γυῖα.

127. Bei der Seelenwanderung werden die Menschen am besten zu bergbewohnenden, auf der Erde schlafenden Löwen unter den Tieren und zum Lorbeer unter den schönbelaubten Bäumen.

128. Und bei jenen (Menschen des goldnen Zeitalters) gab es noch keinen Gott des Krieges und Schlachtgetümmels, keinen König Zeus oder Kronos oder Poseidon, sondern nur eine Königin, die Liebe... Sie suchten diese mit frommen Weihegaben zu gewinnen, (5) mit gemalten Bildern und köstlich duftenden Salben, mit Opfern von lauterer Myrrhe und duftendem Weihrauch und aus den braunen Waben schütteten sie Weihgüsse auf den Boden. Doch kein Altar ward benetzt mit lauterem Stierblut, sondern dies galt bei den Menschen als grösster Frevel, (15) das Leben zu rauben und edle Glieder zu verzehren.

129 [440—445 K., 415—420 St] Porn. V. Pyth. 30 αὐτὸς δὲ (Pythagoras) τῆς τοῦ παντὸς ἁρμονίας ἠχροᾶτο συνιεὶς τῆς χαϑολιχῆς τῶν σφαιρῶν χαὶ τῶν χατ᾽ αὐτὰς χινουμένων ἀστέρων ἁρμονίας, ἧς ἡμᾶς μὴ ἀκούειν διὰ σμικρότητα τῆς φύσεως. τούτοις χαὶ Ἐ. μαρτυρεῖ λέγων περὶ αὐτοῦ" nv --- αἰώνεσσιν᾽. τὸ γὰρ περιώσια καὶ τῶν ὄντων λεύσσεσχεν ἕχαστα χαὶ πραπίδων πλοῦτον χαὶ τὰ ἐοικότα ἐμφαντικὰ μάλιστα τῆς ἐξαιρέτου χαὶ ἀχριβεστέρας παρὰ τοὺς ἄλλους διοργανώσεως ἔν τε τῶι ὁρᾶν χαὶ τῶι ἀκούειν καὶ τῶι νοεῖν τοῦ Πυϑαγόρου (aus Nikomachos wie Iambl. V.P.15). 1. 2 Laerr. VII 54 [vgl. A 1. S. 156, 20]

ἦν δέ τις ἐν χείνοισιν ἀνὴρ περιώσια εἰδώς, ὃς δὴ μήχιστον τιρατιίδων ἐχτήσατο σιλοῦτον παντοίων τὲ μάλιστα σοφῶν ἐπιήρανος ἔργων" Örezeöre γὰρ πάσηισιν ὀρέξαιτο πραπίδεσσιν,

5 ῥεῖ ὅ γε τῶν ὄντων navrwv λεύσσεσχεν ἕχαστον χαέ τὲ δέχ᾽ ἀνθρώπων χαί τ᾽ εἴκοσιν αἰώνεσσιν.

130 [364. 365 K., 421. 422 St.] ϑσηου,. Nie. Ther. 452 p- 36, 22

ἦσαν δὲ κτίλα navra χαὶ ἀνθρώποισι χιροσηγῆ, ϑῆρές τ᾽ οἰωνοί ve, φιλοφροσύνη τε δεδήει.

131 [338—341 St.] Hırror. Ref. VII 81 p. 254 κόσμον γάρ φησιν εἶναι ὃ E. τὸν ὑπὸ τοῦ Νείχους διοιχούμενον τοῦ πονηροῦ zul ἕτερον νοητὸν τὸν ὕπο τῆς Φιλίας.... μέσον δὲ εἶναι τῶν διαφόρων ἀρχῶν Δίκαιον λόγον, χαϑ᾽ ὃν συγχρίνεται τὰ διηιρημένα ὑπὸ τοῦ Νείχους χαὶ προσαρμόζεται χατὰ τὴν Φιλίαν τῶι ἑνί. τοῦτον δὲ αὐτὸν τὸν Δίχαιον λόγον τὸν τῆι Φιλίαι συναγω- νιξζόμενον Movoav ὁ Ἐ. προσαγορεύων καὶ αὐτὸς αὑτῶι συναγωνίζεσθαι παρα- καλεῖ λέγων WdE πως"

ei γὰρ ἐφημερίων ἕγεχέν τίνος, ἄμβροτε Ποῦσα,

ἡμετέρας μελέτας {μέλε ro) διὰ φροντίδος ἐλϑεῖν,

εὐχομένων νῦν αὖτε παρίστασο, Καλλιότσεια,

ἀμφὶ ϑεῶν μαχάρων ἀγαϑὸν λόγον ἐμφαίνοντι. ee τ τ ne N

129. Doch es lebte unter jenen ein Mann von übermenschlichem Wissen, der anerkannt den grössten Geistesreichtum besass und mannig- facher Künste mächtig war. Denn sobald er nur mit allen seinen Geister- kräften sich reckte, (5) schaute er leicht auf zehn und zwanzig Menschen- geschlechter hin jedes einzelne Ding in der ganzen Welt.

130. Da waren alle Geschöpfe zahm und den Menschen zuthun- lich: die wilden Tiere und Vögel, und die Flamme der gegenseitigen Freundschaft glühte.

131. Denn wenn es Dir genehm war, unsterbliche Muse, wegen irgend einer menschlichen Angelegenheit Dir unsere Sorgen durch den Sinn gehen zu lassen, so erhöre jetzo wieder mein Gebet, Kalliope, wo ich beginne gute Gedanken über die seligen Götter zu offenbaren.

132 [354. 355 K., 342. 848 St.) Crem. Strom. V 140 p. 183 Pott.

ὄλβιος, ὃς ϑείων τιρατιίδων ἐχτήσατο τιλοῦτον, δειλὸς δ᾽ ὧι σχοτόεσσα ϑεῶν πέρι δόξα μέμηλεν.

135 [356 — 358 K., 344—346 St] Cem. Strom. V 82 p. 694 Pott. τὸ γάρ τοι ϑεῖον, ὃ ΡΣ φησι ποιητής,

οὐχ ἔστιν σπελάσασϑαι ἐν ὀρϑαλμοῖσιν ἐφικτόν ἡμετέροις ἢ χερσὶ λαβεῖν, Niro ve μεγίστη χτδιυϑοῦς ἀνθρώποισιν ἁμαξιτὸς εἰς φρένα ττίτττει.

134 [359363 K, 347—351 St] 1—5 Ammon. de interpr. 249, 1 Busse διὰ ταῦτα δὲ χαὶ ὁ ᾿Ιχραγαντῖνος σοφὸς ἐπιρραπίσας τοὺς περὲ ϑεῶν ὡς άνϑρω- ποειδῶν ὄντων παρὰ τοῖς ποιηταῖς λεγομένους κύϑους, ἐπήγαγε προηγουμένως μὲν περὶ ᾿Απόλλωνος [vgl. A1 ὃ 578.157,4u.238. 165; v. Berl. Sitz. 1898, 404], περὶ οὗ nv αὐτῶι προσεχῶς ὁ λόγος, χατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον zal περὶ τοῦ ϑείου παντὸς ἁπλῶς ἀποφαινόμενος “οὔτε --- ϑοῆι cı διὰ τοῦ “ἱερή ᾿ χαὶ τὴν ὑπὲρ νοῦν αἰνιττόμενος αἰτίαν. [Hieraus Io. Tzetz. Chil. VII 522 mit dem Schwin- deleitate 'E. τῶι τρίτωι τῶν Φυσιχῶν.

οὐδὲ γὰρ ἀνδρομέηι χεφαλῆι κατὰ γυῖα χέχασται,

οὐ πόδες, οὐ ϑοὰ γοῦγν(α), οὐ μήδεα λαχγήεντα,

ἀλλὰ φρὴν ἱερὴ χαὶ ἀϑέσφατος Erchero μοῦγον, 5 φροντίσι χόσμον ἅπαντα χαταΐσσουσα ϑοῆισιν.

135 [404. 406 K., 426. 427 5] Anrısr. rhet. A 18. 1818Ρ 6 ἔστε γὰρ ὃ μαν- τεύονταί τι πάντες φύσει χοινὸν δίκαιον χαὶ ἄδικον, χἂν μηδεμία χοινωνία πρὸς ἀλλήλους ἦε μηδὲ συνϑήκη (Citat der Antigone v. 450ff.) χαὶ ὡς Ἐ. λέγει περὲ τοῦ μὴ κτείνειν τὸ ἔμψυχον" τοῦτο γὰρ οὐ τισὶ μὲν δίχαιον τισὶ δ᾽ οὐ δίχαιον ᾿ ἀλλὰ -- - αὐ γῆς". Cıc. de τ. p. UI 11, 19 (Naturrecht) Pythagoras et Empedocles unam ommium animantium condicionem iuris esse denuntiant cla- mantque inescpiabilis poenas impendere 8 a quibus violatum sit animal. SExT. adv. math. IX 126 (vor fr. 136; aus Poseidonios Timaeuscommentar) εἴπερ χαὶ ἢ δικαιοσύνη κατὰ τὴν ἐπιπλοχὴν τῶν ἀνϑρώπων πρός TE ἀλλήλους χαὶ πρὸς ϑεοὺς εἰσῆχται, εἰ μὴ εἰσὶ ϑεοί, οὐδὲ δικαιοσύνη συστήσεται. vgl. IAmBL. V. Pyth. 108 προσέταξεν (Pyth.) ἀπέχεσϑαι τῶν ἐμψύχων" ἅτε γὰρ βουλομένους ἄκρως δικαιοπραγεῖν ἔδει δήπου μηδὲν ἀδικεῖν τῶν συγγενῶν ζώιων. ἐπεὶ πῶς

132. Glückselig wer einen Schatz göttlicher Gedanken erwarb, arm- selig, wen ein finstrer Wahn über die Götter umfängt.

133. Man kann die Gottheit sich nicht nahe bringen, dass sie unsern Augen erreichbar wäre, oder sie mit Händen greifen, zwei Wege, auf denen die Hauptstrasse des Glaubens ins Menschenherz führt.

134. Denn sie (die Gottheit) ist auch nicht mit menschenähnlichem Haupte an den Gliedern versehen, nicht schwingen sich zwei Zweige herab von dem Rücken, nicht Füsse noch hurtige Kniee oder behaarte Schampglieder, sondern nur ein Geist, ein heiliger und unaussprechlicher, regt sich da, der mit schnellen Gedanken den ganzen Weltenbau durchfliegt.

av ἔπεισαν δίχαια πράττειν τοὺς ἄλλους αὐτοὶ ἁλισχόμενοι ἐν πλεονεξίαι {(χαίπερ ἐχόμενοιν συγγενιχῆι τῆι τῶν ζωιων μετοχῆι, ἅπερ διὰ τὴν τῆς ζωῆς καὶ τῶν στοιχείων τῶν αὐτῶν χοινωνίαν χαὶ τῆς ἀπὸ τούτων συνισταμένης συγχράσεως ὡσανεὶ ἀδελφότητι πρὸς «ἡμᾶς συνέζευχται. ἀλλὰ τὸ μὲν πάντων νόμιμον διά τ᾽ εὐρυμέδοντος αἰϑέρος ἠνεχέως τέταται διά τ᾽ ἀτιλέτου αὐγῆς.

136 [416.417 K., 428.429 St.] Sexrus adv. math. IX 127 (8. zu fr. 135) οἱ μὲν οὖν περὶ τὸν Πυϑαγόραν καὶ τὸν Ἐμπεδοχλέα χαὶ (τὸ) τῶν Ἰταλῶν πλῆϑός φασι μὴ μόνον ὑμῖν πρὸς ἀλλήλους χαὶ πρὸς τοὺς ϑεοὺς εἶναί τινα κοινωνίαν, αλλὰ καὶ πρὸς τὰ ἄλογα τῶν ζώιων. ἕν γὰρ ὑπάρχειν πνεῦμα τὸ διὰ παντὸς τοῦ κόσμου διῆκον ψυχῆς τρόπον τὸ καὶ ἑνοῦν ἡμᾶς “πρὸς ἐχεῖνα (vgl. fr. 184, 5). διόπερ zul κτείνοντες αὐτὰ χαὶ ταῖς σαρξὶν αὐτῶν τρεφόμενοι ἀδικήσομέν τε καὶ ἀσεβύσομεν ὡς συγγενεῖς ἀναιροῦντες. ἔνϑεν χαὶ παρήινουν οὗτοι οἱ φιλόσοφοι ἀπέχεσϑαι τῶν ἐμψύχων καὶ ἀσεβεῖν ἔφασχον τοὺς ἀνϑρώπους ἡ βωμὸν ἐρεύ- ϑοντας μαχάρων ϑερμοῖσι φόνοισιν᾽, καὶ Ἐ. πού φησιν "οὐ -- νόοιο.

οὐ παύσεσϑε φόνοιο δυσηχέος; οὐχ ἐσορᾶτε ἀλλήλους Öarırovres ἀχηδείηισι γόοιο;

137 [410—415 K., 430—435 5.1 1—6 ΒΈχτ. math. IX 129 (nach fr. 136, 2) za “μορφὴν — ἔδουσιν᾽. Orıc. c. Celsum V 49 (wohl aus Celsus) ἐχεῖνοι [Py- thagoreer] μὲν γὰρ διὰ τὸν περὶ ψυχῆς μετενσωματουμένης μῦϑον ἐμψύχων ἀπέχονται καί τις φίλον --- νήπιος.

μορφὴν δ᾽ ἀλλάξαντα πατὴρ φίλον υἱὸν ἀείρας σφάζει ἐπευχόμενος μέγα γήπτιος᾽" οἱ δ᾽ ἐπορεῦνται λισσόμενοι ϑύοντας, ὃ δ᾽ αὖ γήχουστος ὁμοχλέων σφάξας ἐν μεγάροισι χαχὴν ἀλεγύνατο δαῖτα.

ὅ ὡς δ᾽ αὔτως πατέρ᾽ υἱὸς ἑλὼν χαὶ μητέρα παῖδες ϑυμὸν ἀπορραίσαντε φίλας χατὰ σάρχας ἔδουσιν.

138 [0] ARISTOT. poet. 21 p. 1457513 an’ εἴδους δὲ ἐπὶ εἶδος [findet Metapher statt] οἷον

135. Doch das allgemeine Gesetz ist lang und breit ausgespannt durch den weithin herrschenden Feueräther und den unermesslichen Himmelsglanz.

136. Wollt ihr nicht aufhören mit dem misstönenden Morden? Seht ihr denn nicht, wie ihr einander zerfleischt in Unbedachtheit eures Sinnes?

137. Und seinen eigenen Sohn, der die Gestalt gewandelt hat, hebt der Vater zum Todesstreich empor, schlachtet ihn und spricht auch noch ein Gebet dazu, der arge Thor! Die Opfer aber drängen sich hinzu und flehen die Schlächter an, doch jener taub gegen ihr Gewinsel schlachtet sie und rüstet damit im Hause sein Sündenmahl. (5) Ebenso ergreift der Sohn seinen Vater und die Kinder ihre Mutter, rauben ihnen das Leben und verzehren das blutsverwandte Fleisch!

χαλχῶι ἀπὸ ψυχὴν ἀρύσας χαὶ «ταμὼν ἀτειρέι χαλκῶι (fr. 148) ἐνταῦϑα γὰρ τὸ μὲν ἀρύσαι ταμεῖν, τὸ δὲ ταμεῖν ἀρύσαι εἴρηχεν.

189 [9. 10 K., 436. 437 St] PorrHyr. de abst. Π.31 ἐπεὶ δ᾽ ἀναμάρτητος οὐδείς, λοιπὸν ἀκεῖσϑαι τοῖς ὕστερον διὰ τῶν ls ur τὰς (τῶν) πρόσϑε περὶ τὴν τροφὴν ἁμαρτίας. τοῦτο δὲ ὃ ὁμοίως γένοιτ᾽ ἄν, εἰ πρὸ ὀμμάτων ποιη- σάμενοι τὸ δεινὸν ἀνευφημίσαιμεν χατὰ τὸν Εμπεδοχλέα λέγοντες"

οἴμ᾽ ὅτι οὐ πρόσϑεν μὲ διώλεσε νηλεὲς ἦμαρ, χρὶν σχέτνλι᾽ ἔργα βορᾶς περὶ χείλεσι μητίσασϑαι.

140 [419 K., 440 St.] Puur. Quaest. conv. III 1, 2 Ρ. 046 Ὁ zul οὐ μόνης ὡς ἔοιχε KOT ΟΣ τῆς δάφνης τῶν φύλλων ἀπὸ πάμπαν ἔχεσϑαι χρή, ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλων φείδεσθαι δένδρων ἁπάντων. Vielleicht:

δάφνης {(Φοιβείων) φύλλων ἄπο πάμπαν ἔχεσϑαι.

141 [418 K., 441 5.1 Geuxıus IV 11, 9 videtur autem, de χυάμωι non esitato causam erroris fuisse, quia in Empedocli carmine qui disciplinas Pythagorae secutus est, versus hie inwenitur" deıLol— ἔχεσϑαι᾽. 10.opinati enim sunt plerique zva- uo vg legumentum diei ut a vulgo dieitur. sed qui diligentius scitiusque carmina Em- pedoch arbitrati sunt, zvauovg hoc in loco testiculos significare dieunt eosque more Pythagorae operte atque symbolice zvauovc appellatos, quod sint αἴτιοι τοῦ κυεῖν et, geniturae humanae vim praebeant; ideircoque Empedoclen versu isto non a fabulo edendo, sed a rei venerei proluvio volwisse homines deducere. Dı- DYMUS in GEoPoN. Π 35, 8 πρῶτος δὲ ἀπέσχετο κυάμων ᾿Αμφιάραος διὰ τὴν de ὀνείρων μαντείαν" φέρεται δὲ χαὶ Ὀρφέως τοιάδε ἔπη ᾿ δειλοὶ ---ἔχεσϑαι᾽ Kam. fr. 128 (bei Gell. ἃ. Ο.) zai κυάμων ἄπο χεῖρας ἔχειν, ἀνιῶντος ἐδεστοῦ, κηγὼ Πυϑαγόρης ὡς ἐχέλευε λέγω. Krartes in den Θῆρες ἔτ. 11 ([ 185 Κι) ἡμῶν δ᾽ ἄπο χεῖρας ἔχεσϑαι.

δειλοί, σπτάνδειλοι, χυάμων ἄτιο χεῖρας ἔχεσϑαι.

142 [0] Vor. Herc. N. 1012 00]. 18 [coll. alt. VII fol. 15] σοφίην [Kallim. epigr. 7, 3. 4; über das σχῆμα ἀπὸ κοινοῦ] δῆλον γὰρ ὡς οἱ | μὲν χήρυχες φϑένξονται,} ἢ δ᾽ Ἑλλὰς φϑένξεται. μία | δὴ δύναμις τοῦ σημαινομέ- (ὄ)νου. τατὸ δὲ κα[ὶ] παρ᾽ Eu-\nedlox]Asi γέγονεν ὅτε λέ- [γ]εται] “τὸν δ᾽ οὔτ᾽ ἀρ τε Διὸς [τέγεοι δόμοι aiylıoxoıo]) | TE.. OAAOYAE τ τ [((0) Κ ΘΗ ΒΟΟΣ Δ ΕΣ’ [Π.. ΔΟΥ... €. Unsichere Ergänzung:

τὸν δ᾽ οὔτ᾽ ἄρ re Ζιὸς τέγεοι δόμοι αἰγιόχοιο regscor ἂν οὐδ(δ) (αἰνῆς “Εγχζάτ)ης τέγος ζἠλιτόττοινον)

139. Weh mir, dass mich nicht früher ein erbarmungsloser Tag vernichtete, ehe denn meine Lippen der Gedanke an den ungeheuren Frevel des Frasses umspielte!

140. Sich gänzlich der Phoibos geweihten Lorbeerblätter enthalten.

141. Unselige, ganz Unselige! Haltet Eure Hände zurück von den Bohnen!

142. Diese wird schwerlich der überdachte Palast des ägishaltenden Zeus erfreuen noch der /urchtbaren Hekate sündenrächendes(?) Haus.

143 [442.443 K., 442.443 St.] Treo Smyrn. p. 15,7 χατὰ ταὐτὰ δὴ χαὶ ἡ τῶν πολιτικῶν [Πλατωνικῶν Hiller] λόγων παράδοσις τὸ μὲν πρῶτον ἔχει χαϑαρμόν τινα οἷον ἢ ἐν τοῖς προσήχουσι μαϑήμασιν ἐχ παίδων συγγυμνασία. ὁ μὲν γὰρ E. 'κρηνάων ἀπὸ πέντε ταμόντα, φησίν, ἀτειρ ἐι χαλχῶι δεῖν απορ- ρύπτεσϑαι. ARIST. poet. 21 p. 1457513 dr’ eidovg δὲ ἐπὶ εἶδος οἷον χαλκῶι ἀπὸ ψυχὴν ἀρύσας᾽ (fr. 138) zu τεμὼν ἀτειρέι χαλχῶε" ἐνταῦϑα γὰρ τὸ μὲν ἀρύσαι ταμεῖν, τὸ δὲ ταμεῖν ἀρύσαι εἴρηχεν" ἄμφω γὰρ ἀφελεῖν τί ἐστιν.

χρηνάων ἄπο πέντε ταμόντ᾽ (ἐν) ἀτειρέι χαλχῶι.

144 [400 K., 444 St] Pur. de coh. ira 18 p- 464 B τὸ μὲν τοῦ ᾿Εμπεδο- κλέους μέγα καὶ ϑεῖον ἡγούμην τὸ

145 [420. 421 K., 445.446 St.] Cuem. Protr. 2,27 p. 23 P. ταύτηι τοι ἡμεῖς οἱ τῆς ἀνομίας υἱοί ποτε... υἱοὶ γεγόναμεν τοῦ ϑεοῦ" ὑμῖν δὲ zul ὁ ὑμέτερος ὑποδύεται ποιητὴς ὃ ᾿ἀχραγαντῖνος Ἐ.

τοιγάρτοι χαλεπῆισιν ἀλύοντες χαχότησιν οὔποτε δειλαίων ἀχέων λωφήσετε ϑυμόν.

146 [384386 K., 441--(49 811 1---8 ὅταν. Strom. IV 150 ρ. 682 Ρ, φησὶ δὲ χαὶ ὃ Ἐ. τῶν σοφῶν τὰς ψυχὰς ϑεοὺς γίνεσϑαι ὧδέ πως γράφων" “" εἰς -- φέριστοι,.

eis δὲ τέλος μάντεις τε χαὶ ὑμνοπόλοι χαὶ ἐητροί χαὶ πρόμοι ἀνϑρώποισιν ἐπιχϑονίοισι σέλονται, ἔνϑεν ἀναβλαστοῦσι ϑεοὶ τιμῆισε φέριστοι.

147 [387. 888 K., 450. 451 St.] Crem. Strom. V 122 p. 721 P. ἣν δὲ ὁσίως χαὶ δικαίως διαβιώσωμεν, μακάριοι μὲν ἐνταῦϑα, μαχαριώτεροι δὲ μετὰ τὴν ἐνθένδε ἀπαλλαγήν, οὐ χρόνωι τινὶ τὴν εὐδαιμονίαν ἔχοντες, ἀλλ᾽ ἐν αἰῶνι ἀναπαύε- σϑαι δυνάμενοι ᾿ἀϑανάτοις --- ἀτειρεῖς᾽, ἡ φιλόσοφος ᾿Βμπεδοχλέους λέγει momtızr. Schliesst vielleicht an fr. 146 an.

ἀϑανάτοις ἄλλοισιν ὁμέστιοι, αὐτοτράττεζοι, δὔνιες ἀνδρείων ἀχέων, ἀπόχληροι, ἀτειρεῖς.

143. Von fünf Brunnen schöpfend in unverwüstlichem Erze.

145. Darum, dieweil ihr befangen seid in schweren Sünden, werdet ihr nimmer euer Herz von dem unseligen Jammer entlasten können.

146. Zuletzt werden sie zu Sehern,, Sängern, Ärzten und Fürsten unter den irdischen Menschen und wachsen hieraus empor zu Göttern, an Ehren reichsten.

147. Der andern Unsterblichen Herd- und Tischgenossen, mensch- lichen Jammers bar und ledig und unverwüstlich.

148. Menschenumgebenden Erdstoff (d. i. Körper).

149. Wolkensammelnde (Zuft). Diels, Fragm. ἃ. Vorsokr, 15

Prur. Quaest. conviv. V 8,2 p. 683 E (nach fr. 80) zul μάλιστα τοῦ ἀνόρὸς [Emped.] οὐ καλλιγραφίας ἕνεχα τοῖς εὐπροσωποτάτοις τῶν ἐπιϑέτων ὥσπερ ἀνϑηροῖς χρώμασι τὰ πράγματα γανοῦν εἰωϑότος, ἀλλ᾽ ἕκαστον οὐσίας τινὸς ἢ δυνάμεως δήλωμα ποιοῦντος οἷον ᾿ἄμφιβρ ὁτην χϑόνα᾽ τὸ τῆι ψυχῆι περι- χείμενον σῶμα zul νεφεληγερέτην᾽ τὸν ἀέρα καὶ ἡ πολυαίματον᾽ τὸ ἧπαρ.

Ῥυστ. Amat. 13 p. 756 E ξείδωρον γὰρ αὐτὴν [80. ᾿Ἀἀφροδίτην] ’E., xaonov δὲ Σοφοχλῆς ἐμμελῶς πάνυ zul πρεπόντως ὠνόμασαν.

152 [458 K.] Arısr. poet. 21. 1457b 22 N ὃ γῆρας πρὸς βίον χαὶ ἕ ἑσπέρα πρὸς ἡμέραν. ἐρεῖ τοίνυν τὴν ἑσπέραν γῆρας ἡμέρας, ἢ ὥσπερ E., καὶ τὸ γῆρας ἑσπέραν βίου ἢ δυσμὰς βίου.

Hesyon. βαυβώ: τιϑήνη Δήμητρος. σημαίνει δὲ χαὶ κοιλίαν ὡς παρ᾽ ᾿Εμπεδοχλεῖ.

153 ἃ Ip- 475K.] THeo SMYRN, Ρ. 104,1 τὸ γοῦν βρέφος δοκεῖ τελειοῦσϑαι

ἐν ἑπτὰ ἑβδομάσιν, ὡς Ἐ. a ἐν τοῖς Καϑαρμοῖς. Vgl. A 88.

154 [0] Pur. de esu cam. 1 2 p. 993 C [vielleicht aus Poseidonios vgl. Schmekel Mittelstoa288°) ἢ τοῖς μὲν πρώτοις ἐχείγνοις ἐπιχειρήσασι σαρκοφαγεῖν τὴν αἰτίαν ἂν εἴποι πᾶς εἶναι πᾶσαν καὶ die Handschr.] τὴν ἀπορίαν᾽ οὐ γὰρ ἐπιϑυμίαις ἀνόμοις συνδιάγοντες οὐδ᾽ ἐν περιουσίαι τῶν [τινὲ die Handschr.] ἀναγκαίων ὑβρίσαντες εἰς ndovas παρὰ φύσιν ἀσυμφύλους ἐπὶ ταῦτ᾽ ἦλϑον, ἀλλ᾽ εἴποιεν ἂν αἴσϑησιν ἐν τῶι παρόντι καὶ φωνὴν λαβόντες" ὦ μακάριοι καὶ ϑεοφιλεῖς οἱ νῦν ὄντες ὑμεῖς, οἷον βίου λαχόντες αἰῶνα καρποῦσϑε χαὶ γέμεσϑε χλῆρον ἀγαϑῶν ἄφϑονον, ὅσα φύεται ὑμῖν, ὅσα τρυγᾶται, ὅσον πλοῦτον ἐκ πεδίων, ὅσα ἀπὸ φυτῶν ἡδονὰς δρέπεσϑαι πάρεστιν. ἔξεστιν ὑμῖν χαὶ τρυφᾶν un μιαινομένοις. ἡμᾶς δὲ σχυϑρωπότατον zul φοβερώτατον ἐδέξατο βίου καὶ χρόνου μέρος, εἰς πολλὴν καὶ ἀμήχανον ἐχπεσόντας ἀπὸ τῆς πρώτης γενέσεως ἀπορίαν" ἔτι μὲν οὐρανὸν ἔχρυπτεν ἀὴρ καὶ ἄστρα ϑολερῶι χαὶ δυσδιαστα- τοῦντι πεφυρμένα ὑγρῶι χαὶ πυρὶ καὶ ζάλαις ἀνέμων, “οὔπω δ᾽ ἥλιος ἵδρυτο ἀπλανῆ καὶ βέβαιον ἔχων ὁρόμον, ἡῶ

χαὶ δύσιν ἔχρινεν, περὶ δ(ὲ) ἤγαγεν αὖϑις ὀπίσσω

152. “Der Abend, des Tages Greisenalter. Ahnliche Metapher bei Emp.

153a. In sieben mal sieben Tagen wird der Embryo (seiner Gliede- rung nach) durchgebildet.

154. Das war damals (im Anfange der Welt) noch nicht die Zeit, wo die Sonne fest in ihrer unbeirrbaren, sicheren Bahn lief und Morgen und Abend schied und sie (die Bahn) wieder durch den Kranz der

B. FR. 150—153a KABAPMOI. 154—157 ZWEIFELH. U. UNECHTES. 227

χαρποφόροισιν ἐπιστένψνας καλυχοστεφάνοισιν

Ὥραις, γῆ δ᾽ ὕβριστο᾽ ποταμῶν ἐχβολαῖς ἀτάχτοις καὶ πολλὰ λίμναισιν ἄμορφα καὶ πηλοῖς βαϑέσι χαὶ λόχμαις ἀφόροις χαὶ ὕλαις ἐξηγρίωτο" φορᾶς δὲ ἡμέρων χαρπῶν καὶ τέχνης ὄργανον οὐδὲν οὐδὲ μηχανὴ σοφίας" ὁ δὲ λιμὸς οὐχ ἐδίδου χρόνον οὐδὲ ὥρας ἐτησίους σπόρος (πυργῶν τότ᾽ ἀνέμενε. τί ϑαυμαστόν, εἰ ζώιων ἐχρησάμεϑα σαρξὶ παρὰ φύσιν, ὅτ᾽ ἰλὺς ἠσϑίετο καὶ φλοιὸς ἐβρώϑη ξύλον᾽ καὶ ᾿ ἄγρωστιν εὑρεῖν βλαστάνουσαν ἢ φλεώ᾽ τινα ῥίζαν εὐτυχὲς ἦν; βαλάνου δὲ γευσάμενοι χαὶ φαγόντες ἐχόρευσαν ὑφ᾽ ἡδονῆς περὶ δρῦν τινα χαὶ φηγον ζείδωρον [δὲ] καὶ μητέρα zul τροφὸν ἀποχαλοῦντες. ἐχείνην (994) οὖν ὃ τότε βίος ἑορτὴν ἔγνω, τὰ δ᾽ ἄλλα φλεγμονῆς ἦν ἅπαντα μεστὰ καὶ στυγνότητος. ὑμᾶς δὲ τοὺς νῦν τίς λύσσα καὶ τίς οἶστρος ἄγει πρὸς μιαιφονίαν οἷς τοσαῦτα περίεστι τῶν ἀναγχαίων; κτλ.

155 [439 K., p. 18 St] Laerr. Dioc. VIII 43 ἦν χαὶ Τηλαύγης υἱὸς αὐτοῖς (Pythagoras und Theano; vgl. A 1 8. 156, 12), ὃς καὶ διεδέξατο τὸν πατέρα χαὶ xara τινας Ἐμπεδοκλέους χαϑηγήσατο᾽ Ἱππόβοτός γέ τοί φησι λέγειν Ἐμπε- δοχλέα᾽"

Τήλαυγες, κλυτὲ χοῦρε Θεανοῦς Πυϑαγόρεω τε. 156 [435—439 K., p. 9 St] Larrr. VIII 60 nach fr. 1 [A1 8. 157, 29] ἀλλὰ καὶ ἐπίγραμμα εἰς αὐτὸν ἐποίησε" “Παυσανίην -- ἀδύτων᾽ Παυσανίην ἑητρὸν ἐπώνυμον ᾿4γχίτου υἱόν φῶτ᾽ Aozımnıcdnv πατρὶς ἔϑρεινψε Γέλα, ὃς πολλοὺς μογεροῖσι μαραινομέγους χαμάτοισιν φῶτας ἀπέστρεινεν Φερσεφόνης ἀδύτων. 157 [488. 484 K., p. 9 St] Laerr. VIIL65 [A 1 S. 158, 19] ἄχρον ἰατρὸν “χρων᾽ Argayavrivov πατρὸς Axgov KOUTTEL χρημνὸς ἄχρος πατρίδος ἀχροτάτης. τινὲς δὲ τὸν δεύτερον στίχον οὕτω προσφέρονται “ἀχρο τάτης χορυφῆς τύμβος ἄκρος κατέχει. τοῦτό τινες Σιμωνίδου φασὶν εἶναι.

fruchtbringenden, knospenprangenden Horen im Kreislauf zurückführte, wo vielmehr die Erde vergewaltigt war durch das ungeregelte Ausströmen der Flüsse und vieles durch Bildung von Seen verunstaltet und durch tiefen Schlamm und unfruchtbares Gestrüpp und Dickicht verödet

155. Telauges, berühmter Spross der Theano und des Pythagoras.

156. Den Arzt Pausanias, der seinen Namen (Leidstiller) mit Recht trägt, den Sohn des Anchitos, den Abkömmling des Asklepios, hat Gela geboren und erzogen. Viele Männer, die an schmerzlichen Leiden hin- welkten, hat er aus der Persephone innerstem Gemache zurückgerufen.

157. Akron (Hoche), den hochberühmten Arzt aus Akragas, Akros’ (Hoch’s) Sohn, birgt der hohe Hügel seiner himmelhohen Vaterstadt.

228 21, EMPEDOKLES FR. 158—161. UNECHTES. 22. MENESTOR.

158 [389 St.] Hrerocı. z. fr. 121 (Schluss) αἰῶνος auso#eig=Hom. X 58.

159 [145 St] Arıst. de gener. et corr. A 8. p. 3256 19 ’Eunsdoxier δὲ τὰ μὲν ἄλλα φανερὸν ὅτι μέχρι τῶν στοιχείων ἔχει τὴν γένεσιν χαὶ τὴν φϑορᾶν, αὐτῶν δὲ τούτων πῶς γίνεται καὶ φϑείρεται τὸ σωρευόμενον μέγεϑος οὔτε δῆλον xt). [Ist kein Fragm.]

160 [0] Die von Stein Philol. XV 143 aus Cramers An. Ox. III 184 zuge- fügten Empedoklesverse sind Spielereien des Michael Italicus (s. XIl] vgl. Her- mes XV 177 und M. Treu Bye. Zeitschr. IV 1 ff.

161 [0] Über die sog. Σφαῖρα Ἐμπεδοκχλέους vgl. F. Wieck (diss. Gryph.) 1897, E. Maass Comm. in Arat. reliqu. 154 5α4. und A.Elter Analecta Graeca Bonn 1899 (Natalie. reg.) S. 41.

158. Des Lebens beraubt. 159. Die sich ansammelnde Grösse,

1. Iamer. V. P. 267 p.190,11N. Συβαρῖται Μέτωπος, Ἵππασος, Πρόξενος Εὐάνωρ, Asavas, Μενέστωρ κτλ.

2. THEOPHR. ἢ. pl. I 2, 3 τὸ μὲν οὖν ὑγρὸν φανερόν, ὃ δὴ χαλοῦσί τινες ἁπλῶς ἐν ἅπασιν ὁπόν, ὥσπερ καὶ Μενέστωρ, οἱ δὲ ἐν τοῖς ἄλλοις μὲν ἄνω- γύμως, ἐν δέ τισιν ὀπὸν καὶ ἐν ἄλλοις δάχρυον.

8, --- — V 9,6 πυρεῖα δὲ γίνεται μὲν ἐκ πολλῶν, ἄριστα δέ, ὡς φησι M., ἐκ χιττοῦ᾽" τάχιστα γὰρ καὶ πλεῖστον ἀναπνεῖ. 4, — caus. pl. I17,3 ἡ μὲν οὖν τῆς συχαμίνου [näml. αὔξησις] διὰ τοῦτο

πρώϊος. ὡς δὲ M. φησίν, ἣ μὲν βλάστησις αὐτῆς ὀψία διὰ τὴν ψυχρότητα τοῦ ὁποῦ, ἡ δὲ πέψις ταχεῖα διὰ τὴν ἀσϑένειαν.

ὅ. — — 21, 5—7 ὥσπερ χαὶ Eunsdoxing λέγει περὶ τῶν ζώιων" τὰ γὰρ ἱπέρπυρα τὴν φύσιν ἄγειν εἰς τὸ ὑγρόν. συνηκολούϑηχε δὲ ταύτηι τῆι δόξηι καὶ M. οὐ μόνον ἐπὶ τῶν ζώιων, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν φυτῶν. ϑερμότατα γὰρ εἶναί φησι τὰ μάλιστα ἔνυγρα οἷον σχοῖνον, κάλαμον, κύπει- ρον" δι᾿ ὃ καὶ ὑπὸ τῶν χειμώνων οὐκ ἐχπήγνυσϑαι. καὶ τῶν ἄλλων ὅσα μαᾶ- λιστα ἔν τοῖς ψυχροῖς ϑύνασϑαι διαμένειν; οἷον ἐλάτην, πεύχην, κέδρον, ἄρ- χευϑον, κιττόν. ἐπὶ τούτου γὰρ οὐδὲ τὴν χιόνα τῆι ϑερμότητι ἐπιμένειν. ἔτι δὲ σχολιὸν εἶναι διὰ τὴν ἐντεριώνην ϑερμὴν οὖσαν καὶ διαστρέφειν. τρίτην δ᾽ αἰτίαν λέγει τοῦ πρωϊβλαστὴῆ καὶ πρωΐχαρπα εἶναι" φύσει γὰρ καὶ ὃ ὀπὸς αὐτὸς [αὐτοῖς ἢ] ὧν ϑερμὸς καὶ βλαστάνειν πρωὶ ποιεῖ καὶ πέττειν τοὺς χαρπούῦς. σημεῖον δὲ ποιεῖ χαὶ τούτου τὸν κιττὸν χαὶ ἕτερ᾽ ἄττα. τετάρτη δὲ ἢ τῶν ἀειφύλλων᾽" διὰ γὰρ ϑερμότητα καὶ ταῦτα οἴεται διατηρεῖν, τὰ δὲ ἐνδείαι τού- του φυλλοβολεῖν. προσεπιλέγει δὲ τοῖς εἰρημένοις καὶ τὰ τοιαῦτα σημειού- μενος ὅτι τὰ πυρεῖα ἄριστα καὶ κάλλιστα ἐχπυροῦται τὰ ἐκ τῶν ἐνύδρων ὡς τὰ ἔγγιστα [3] τοῦ πυρὸς ὄντα τάχιστα ἐχπυρούμενα.

6. — — II43 ἡ δὲ πίειρα [näml. γῆ] πάμπαν οὐδενὶ ξυμφέρει φυτῶι" ξηραίνει γὰρ μᾶλλον τοῦ δέοντος, ὥσπερ καὶ M. φησί. τοιαύτην δ᾽ εἶναι τὴν πλυντρίδα, χρῶμα δ᾽ ὑπόλευχον.

23. XUTHOS. 24. BOIDAS. 25. ION VON CHIOS. 229

1. το — VI3,5 χαὲ ἔτι δὲ χατὰ τὸ μᾶλλον χαὶ ἧττον αἱ διαφοραί [näml. τῶν χυμῶν]. διὸ zul οἱ ὁμογενεῖς πλείους οἷον αὐστηροὲ λιπαροὶ πιχροὲ γλυ- χεῖς. ὅϑεν χαὶ οἱ παλαιοὶ τῶν φυσιολόγων ἀπείρους ἐτίϑεντο τοὺς χυ- μούς, ὥσπερ χαὶ Μο ὁποία γὰρ av τις ἡ μίξις καὶ ἡ πέψις γένηται τοῦ ὑγροῦ ἐμφύτου, τοιοῦτον εἶναι χαὶ τὸν χυμόν.

Arısr. phys. A 9. 216622 εἰσὶ δέ τινες οἱ διὰ τοῦ μανοῦ χαὶ πυχνοῦ οἴονται φανερὸν εἶναι ὅτι ἔστι χενόν. εἰ μὲν γὰρ μὴ ἔστι μανὸν καὶ πυχνόν, οὐδὲ συνιέναι καὶ πιλεῖσϑαι οἷόν τε. εἰ δὲ τοῦτο μὴ εἴη, ἢ ὅλως κίνησις οὐχ ἔσται ἢ χυμανεῖ τὸ ὅλον, ὥσπερ ἔφη Ξοῦϑος. ΜΡ, z.. St. 683,24 5. ὃ Πυϑαγυριχός, χαὶ ὑπερχυϑήσεται χαὶ ἐπὶ πλέον ἐχταϑήσεται, ὡς ἡ ϑάλασσα διὰ τῶν χυμάτων εἰς τοὺς αἰγιαλοὺς ὑπερχεῖται. Vgl. IaAmgr. Υ. Ρ, 267 Koo-

τωνιᾶται... Τίμαιος, Βοῦϑος [Ξοῦϑος Ὁ] und ο, 2ὅ Α 1 Ζ. 247].

SCHOL. Arıstopn. vulg. ad Nub. 96 πρῶτον μὲν γὰρ Δίφιλος [der Iambo- graph PLG II 504 Bergk] εἰς Βοΐδαν τὸν φιλόσοφον ὁλόκληρον συνέταξε ποίημα, δι᾿ οὗ χαὶ εἰς δουλείαν ἐρυπαίνετο ὁ φιλόσοφος. οὐ διὰ τοῦτο δὲ ἐχϑρὸς ἦν. ἕπειτα Εὔπολις, εἰ καὶ δι᾿ ὀλίγων ἐμνήσϑη Σωχράτους μᾶλλον ἢ ᾿ἀριστοφάνης ἐν ὅλαις ταῖς Νεφέλαις αὐτοῦ χαϑήψατο.

29. ION VON CHIOS. A. LEBEN, SCHRIFTEN UND LEHRE.

1. HARPocr, u. Ἴων. Ἰσοχράτης ἐν τῶι Περὶ τῆς ἀντιδόσεως [vgl. A 6). Ἴωνος τοῦ τῆς τραγωιδίας ποιητοῦ μνημονεύοι ἀν νῦν ὃ ῥήτωρ, ὃς ἦν Χῖος μὲν γένος, υἱὸς δὲ Ὀρϑομένους, ἐπίκλησιν δὲ Ξούϑου. ἔγραψε δὲ χαὶ μέλη πολλὰ χαὶ τραγωιδίας zul φιλόσοφόν τι σύγγραμμα τὸν Τριαγμὸν ἐπιγρα- φόμενον, ὅπερ Καλλίμαχος ἀντιλέγεσϑαί φησιν, ὡς ᾿Επιγένους [verwirrt, 5. Β. 2]. ἐν ἐνίοις δὲ χαὶ πληϑυντιχῶς ἐπιγράφεται Τριαγμοί, καϑὰ 4ημήτριος ὃ Σχήψιος χαὶ ᾿Απολλωνίδης ὃ Νικαεύς. ἀναγράφουσι χτλ. [=B1].

οὐκ ἦν ἄρ᾽ οὐδ᾽ ἃ λέγουσι, κατὰ τὸν ἀέρα ὡς ἀστέρες γιγνόμεϑ'᾽, ὅταν τις ἀποϑάνηι; — μάλιστα. --- zul τίς ἐστιν ἀστὴρ νῦν ἐχεῖ

835 Ἴων ὃ Χῖος: --- ὅνπερ ἐποίησεν πάλαι Evdade, τὸν ᾿Δοῖόν ποϑ᾽" ὡς δ᾽ N, εὐθέως ᾿Δοῖον αὐτὸν πάντες ἐχάλουν ἀστέρα.

Dazu ScHor. Ἴων 6 Χῖος: διϑυράμβων καὶ τραγωιδίας χαὶ μελῶν ποιη- τῆς. ἐποίησε δὲ ὠϊδήν, ἧς ἡ ἀρχή “ἀοῖον ἀεροφοίταν ἀστέρα μείναμεν «ελίου λευχῆι πτέρυγι προόδρομον᾽ [fr. 10 Bergk]. φαίνεται δὲ τετελευ- τηχὼς ἐκ τούτων. παίζων οὖν ὁ ᾿ἀριστοφάνης ᾿Δοῖον αὐτόν φησιν ἀστέρα

χληϑῆναι" περιβόητος δὲ ἐγένετο. ἔγραψε δὲ χαὶ κωμωιδίας [Satyrdramen 7] χαὶ ἐπιγράμματα χαὶ παιᾶνας χαὶ ὕμνους zul σχολιὰ καὶ ἐγκώμια χαὶ ἐλε- γεῖα, καὶ καταλογάδην τὸν Πρεσβευτικὸν λεγόμενον, ὃν νόϑον ἀξιοῦσιν εἶναί τινες χαὶ οὐχὲ αὐτοῦ. φέρεται δὲ αὐτοῦ χαὶ Κτίσις [näml. Χίου] καὶ Κοσμολογικός [(d. 1. Τριαγμ ὁς] καὶ Ὑπομνήματα [d. i. ᾿Επιδημίαι] καὶ ἄλλα τινά. — χαὶ πάνυ δόχιμος ἦν. φασὶ δὲ αὐτὸν ὁμοῦ διϑύραμβον χαὶ τραγωιδίαν ἀγωνισάμενον ἐν τῆι ᾿Αττιχῆει νικῆσαι, zul εὐνοίας χάριν προῖχα Χῖον οἶνον πέμψαι ᾿Αϑηναίοις (Σωχράτους δὲ τοῦ φιλοσόφου ἔστιν εἰς αὐτὸν λόγος λεγό- μενος Ἴων). μέμνηται αὐτοῦ καὶ Καλλίμαχος ἐν τοῖς Χωλιάμβοις, ὅτι πολλὰ ἔγραψε.

3. Sum. Ἴων ΛΔος. τραγιχὸς καὶ λυρικὸς χαὶ φιλ όσοφος, υἱὸς Ὀρϑομέ- γους, ἐπίχλησιν δὲ Ξούϑου. ἤρξατο δὲ τὰς er διδάσχειν ἐπὶ τῆς πβ ὀλυμπιάδος [452---449]1. δράματα δὲ αὐτοῦ ıB, οἱ δὲ λ, ἄλλοι δὲ u φασίν.

4, [Lonaım.] de subl. 88,5 τί δ᾽; ἐν μέλεσι μᾶλλον ἂν εἶναι Βαχχυλίδης ἕλοιο ἢ Πίνδαρος, χαὶ ἐν τραγωιδίαι γῶν ὃ Χῖος ἢ νὴ Ale “Σοφοκλῆς; ἐπειδὴ οἱ μὲν ἀδιάπτωτοι καὶ ἐν τῶι γλαφυρῶι πάντη χεχαλλιγραφημένοι, ὃ δὲ Πίν- δαρος καὶ ὃ Σοφοχλῆς ÖTk μὲν οἷον πάντα ἐπιφλέγουσι τῆι φορᾶι, σβέννυνται δ᾽ ἀλόγως πολλάχις καὶ πίπτουσιν ἀτυχέστατα.

5. Ο1. 4.1 395 (n. d. Schrift Mitte V. Jahrh.) [7]ov ἀνέϑηχεν ἄγ[αλμα τ]ῆι ᾿4Αϑηναίηι.

6. Isocr. antid. 268 τοὺς λόγους τοὺς τῶν παλαιῶν σοφιστῶν ὧν ὃ μὲν ἄπειρον τὸ πλῆϑος ἔφησεν εἶναι τῶν ὄντων, Ἐμπεδοχλῆς δὲ τέτταρα χαὶ Νεῖκος χαὶ Φιλίαν ἐν αὐτοῖς, Ἴων δ᾽ οὐ πλείω τριῶν. PHrLor. de gen. et corr. p. 207, 18 Vit. πῦρ μὲν χαὶ γῆν Παρμενίδης ὑπέϑετο, ταὐτὰ δὲ μετὰ τοῦ ἀέρος Ἴων ὃ Χῖος ὃ τραγωιδοποιός, Ἐμπεδοκλῆς δὲ τὰ τέσσαρα ὑπέϑετο (vgl.p.227, 14).

7. Art. I 25,11 (nsol σελήνης οὐσίας) [Ὁ. 856] Ἴων σῶμα τῆι μὲν ὑελοειδὲς διαυγές, τῆι δ᾽ ἀφεγγές.

Von den Prosaschriften Χίου κτίσις [62—64 E. S. Koepke de Ionis Chii vita et fragm. Berol. 1836], ᾿Επιδημίαι [65—76, dazu Plut. de prof. in virt. 8 p. 795 und Ioann. Alexandr. (Articella Venet. 1493) f. 105 enthält keine Philo- sophisches ausser dem Triagmos.

IQNOZE TPIATMO2. Vgl. Arısr. de caelo A 1. 268210 χαϑάπερ γάρ φασι καὶ οἱ Πυϑαγόρειοι, τὸ πᾶν καὶ τὰ πᾶντα τοῖς τρισὶν ὥρισται.

1 [77 Koepk.] HArPocr. α. Ἴων [nach A 1] ἀναγράφουσι δὲ ἐν αὐτῶι τάδε᾽ ἀρχὴ δέμοι τοῦ λόγου" πάντα τρία χαὶ (οὐδὲν) πλέον (ἢ) ἔλασσον τούτων τῶν τριῶν᾽ ἑνὸς ἑχάστου ἀρετὴ τριάς" σύνεσις χαὶ χράτος χαὶ τύχη. Vorher stand

FRAGMENTE DES DREIKAMPFS. 1. Anfang aber meines Wortes ist: Alles ist drei und nichts mehr oder weniger als diese drei. Eines jeden einzelnen Vorzüglichkeit eine Dreiheit: Verstand, Kraft, Glück.

2 [78] Droc. VIIIS Ἴων δὲ ὁ Χῖος ἐν τοῖς Τριαγμοῖς φησιν αὐτὸν (Pythagoras) ἔνια ποιήσαντα ἀνενεγχεῖν εἰς Ὀρφέα. Crem. Str. 1131 p. 8971 P. Ἴων δὲ ὃ Χῖος ἐν τοῖς Τριαγμοῖς καὶ Πυϑαγόραν εἰς Ὀρφέα ἀνενεγχεῖν τινὰ ἱστορεῖ. Enıyevng δὲ ἐν τοῖς Περὶ τῆς εἰς Ὀρφέα (ἀναφερομένης) ποιήσεως Κέρχωπος εἶναι λέγει τοῦ Πυϑαγορείου τὴν Εἰς “Διδου χατάβασιν zul τὸν Ἱερὸν λόγον, τὸν δὲ Πέπλον καὶ τὰ Φυσικὰ Βροντίνου [s. oben c.5 und 7, 4]. Crc. nat. ἃ. 1 38 Orpheum poetam docet Aristoteles numquam fuisse et hoc Orphicum carmen Pythagorei ferunt cwiusdam fuisse Cercopis. Missverstanden Harpoer. A 1 und Sum. u. Ὀρφεύς. ἔγραψε τριασμούς [sie], λέγονται δὲ εἶναι Ἴωνος τοῦ τραγιχοῦ᾽ ἐν δὲ τούτοις τὰ ἱεροστολικὰ καλούμενα.

3 [79] Prur. de fort. Rom. 1 p. 316D Ἴων μὲν οὖν ὃ ποιητὴς ἐν τοῖς δίχα μέτρου καὶ καταλογάδην αὐτῶι γεγραμμένοις φησὶν ἀνομοιότατον πρᾶγμα τῆι σοφίαι τὴν τύχην οὖσαν ὁμοιοτάτων πραγμάτων γίγνεσϑαι δη- μιουργόν. Vgl. Quaest. conv. ΥἹΠ 1, 1 ἔφη γὰρ οὐ φαύλως εἰπεῖν Ἴωνα περὶ τῆς τύχης ὅτι πολλὰ τῆς σοφίας διαφέρουσα πλεῖστα αὐτῆι ὅμοια ποιεῖ.

Von der Poesie Ions enthalten die Dramen [Nauck FT 2732 ff., Trag. dict. ind. S. XXV] nichts Philosophisches. Von der Lyrik [PLG *251ff. Bergk.] ge- hören hierher folgende

4 [4 B.] Dioc. 1 119ff. φησὶ δὲ Δοῦρις ἐν τῶι δευτέρωι τῶν “Ὥρων [näml. Σαμίων FHG I 481 fr. 51] ἐπιγεγράφϑαι αὐτῶι [Pherekydes] τὸ ἐπίγραμμα τόδε"

[120] τῆς σοφίης πάσης ἐν ἐμοὶ τέλος" ἢν δέ τι πλεῖον [sie],

Πυϑαγόρηι τὠμῶι λέγε ταῦϑ᾽ ὅτι πρῶτος ἁπάντων ἔστιν av’ Ἑλλάδα γῆν" οὐ ψεύδομαι ὧδ᾽ ἀγορεύων. Ἴων δ᾽ ὃ Xiog φησι περὶ αὐτοῦ" ὡς ὃ μὲν ἠνορέηι τε κεκασμένος ἠδὲ zul αἰδοῖ καὶ φϑίμενος ψυχῆι τερπνὸν ἔχει βίοτον, εἴπερ Πυϑαγόρης ἐτύμως ὃ σοφὸς περὶ πάντων ἀνϑρώπων γνώμας ἤιδεε χαξέμαϑεν. Über Duris’ Glaubwürdigkeit s. unten ce. 43 Sımos.

5 Creoxip. is. harm. 12 [Mus.ser. ed. Jan p.202,9] ἐπὶ μὲν οὖν τοῦ φϑόγγου χρῶνται τῶι ὀνόματι [näml.Tovog] οἱ λέγοντες ἑπτάτονον τὴν φόρμιγγα καϑάπερ ταν ςτὸ τ σὴ, Ξε ον ee σὸς νην δι

2. Pythagoras habe einiges, was er gemacht habe, auf Orpheus zurückgeführt.

3. Glück, der Kunst so ganz unähnlich, bringt doch sehr viel ähn- liches wie sie hervor,

4. So hat nun dieser, den Mannesmut und Würde zierten, auch nach seinem Hinscheiden fröhliches Leben für seine Seele zu erwarten, wenn denn in Wahrheit Pythagoras der Weise mehr denn alle Menschen Einsichten er- worben und erforscht hat (Grabschrift auf Pherekydes).

232 25. ION VON CHIOS B. FR.5. 26. HIPPON A. 1—5.

Tegnavdgog χαὶ Ἴων. ὃ μὲν γάρ φησιν “ἡμεῖς τοι — tuvovg [fr. 5 Bergk] ὁ δέ" δνδεχάχορδε λύρα, δεχαβάμονα τάξιν ἔχοισα εἰς συμφωνούσας ἁρμονίας τριόδους, πρὶν μέν σ᾽ ἑπτάτονον ψάλλον διὰ τέσσαρα πάντες Ἕλληνες σπανίαν μοῦσαν ἀειράμενοι. Scheint von demselben Fälscher (alexandrinischem Pythagoreer) herzustammen, der das vorherstehende, längst als unecht erkannte Terpanderfragment gefertigt und das Dekret der Spartaner gegen Timotheos [Boeth. inst. m. 1 1 p. 182 Friedl.] gefälscht hat, wo τὰν διὰ τᾶν ἑπτὰ χορόᾶν χκιϑάριξιν ἀποστρεφόμενος mit Terp.5,1 τετράγηρυν ἀποστρέψαντες [so Strabo, Anatolius] ἀοιδάν zu vergl. Wäre das Fr. alt, gehörte es jedenfalls dem Elegiker Ion v. Samos, dem Zeitgenossen des Timotheos, den das delphische Lysanderepigramm kennen lehrt. Vgl. fr. 8 Bergk.

5. Elfsaitige Leier, die du eine für die zusammenklingenden Dreiwege der Harmonie eingerichtete zehnstufige Intervallenordnung besitzest, dich haben ehedem alle Hellenen mit sieben Saiten gespielt, wobei sie denn freilich nur eine ärmliche Quartenmusik erzielten.

Ä. LEBEN UND LEHRE. 1. IAmer. V. P. 267 [Katalog der Pythagoreer] Σάμιοι Μέλισσος...

Ἔλωρις, Innwv. CENSoRIm. 5,2 Hipponi vero Metapontino sive ut Aristoxenus

auctor est |FHG U 282 fr. 38] Samio etc. [s. S. 234, 21. 236,5]. Sexrt. P.h. DI 14 Ἵ. δὲ ὃ Ῥηγῖνος Is. Ζ. 44]. 2. ScHOL. ARISTOPH. Ven. ad Nub. 94 ff. ψυχῶν σοφῶν τοῦτ᾽ ἔστι φροντιστήριον᾽ 95 ἐνταῦϑ᾽ ἐνοικοῦσ᾽ ἄνδρες, οἱ τὸν οὐρανὸν λέγοντες ἀναπείϑουσιν ὡς ἔστιν πνιγεύς, χάστιν περὲ ἡμᾶς οὗτος, ἡμεῖς ὁ᾽ ἄνϑρακχες. ταῦτα ὁὲ πρότερος Κρατῖνος ἔν Πανόπταις δράματι (fr. 155 Kock.] περὲ Ἵπ- πωνος τοῦ φιλοσόφου κωμωιδῶν αὐτὸν λέγει. ὥσηοι. ÜULEM. Protr. IV 103 Klotz τοῦ δὲ Ἵππωνος καὶ αὐτοῦ ὡς ἀσεβοῦς γενομένου μέμνηται ὃ Koarivog.. Hırror. refut. I 16 [D. 566] Ἵ. δὲ ὃ Ῥηγῖνος ἀρχὰς ἔφη ψυχρὸν τὸ ὕδωρ Dh ϑερμὸν τὸ πῦρ. γενόμενον δὲ τὸ πῦρ ὑπὸ ὕδατος κατανικῆσαι τὴν τοῦ γεννήσαντος δύναμιν συστῆσαί τε τὸν κόσμον. τὴν δὲ ψυχὴν ποτὲ μὲν ἐγχέφαλον λέγει, ποτὲ de ὕδωρ᾽ χαὶ γὰρ τὸ σπέρμα εἶναι τὸ φαινόμενον ἡμῖν ἐξ ὑγροῦ, ἐξ οὗ φησι ψυχὴν γίνεσϑαι. > 4. SmepL. phys. 23,22 [s. oben Κ΄. 11 n.13] Θαλῆς... zul Ἵ., ὃς δοχεῖ χαὶ ἄϑεος γεγονέναι, ὕδωρ ἔλεγον τὴν ἀρχὴν ἐχ τῶν φαινομένων κατὰ τὴν αἴσϑησιν εἰς τοῦτο προαχϑέντες" καὶ γὰρ τὸ ϑερμὸν τῶι ὑγρῶι ζῆι, χαὶ τὰ γνεχρούμενα ξηραίνεται: καὶ τὰ σπέρματα πάντων ὑγρὰ χαὶ ἢ τροφὴ πᾶσα ΧῈ λώδης" ἐξ οὗ δέ ἐστιν ἕκαστα τούτωι καὶ τρέφεσϑαι πέφυχεν" τὸ δὲ ὕδωρ ἀρχὴ τῆς ὑγρᾶς φυσεώς ἐστι χαὶ συνεκτικὸν πάντων" διὸ πάντων ἀρχὴν ὑπέλαβον εἶναι τὸ ὕδωρ καὶ τὴν γῆν ἐφ᾽ ὕδατος ἀπεφήναντο κεῖσϑαι. 5. Sexr. Pyrrh. hypot. III 14 “I. δὲ ὃ Pnyivos πῦρ καὶ ὕδωρ.

6. Aurx. (z. n. 7) 26, 21 Ἵππωνα ἱστοροῦσιν ἀρχὴν ἁπλῶς τὸ ὑγρὸν ἀδιορίστως ὑποθϑέσϑαι οὐ διασαφήσαντα πότερον ὕδωρ ὡς Θαλῆς ἢ ἀὴρ ὡς ᾿Ἀναξιμέν ης χαὶ Διογένης. Ioann. Duc. Alleg. in Hes. Theog. 116 ὃ δὲ τὴν γῆν [!, nänl. ἀρχὴν ἔϑετο)] ὡς Ἵππων ὃ ἄϑεος.

. ARISTOT. Metaphys. A 3. 9842 3 nach Thales [n. 12 5. 11] Ἵππωνα γὰρ οὐχ ἄν τις ἀξιώσειε ϑεῖναι μετὰ τούτων διὰ τὴν εὐτέλειαν αὐτοῦ τῆς διανοίας.

8. CLEem. protr. 24 p. 20P. ϑαυμάζειν ἔπεισί μοι, ὅτωι τρόπωι Βυήμερον τὸν ᾿Αχραγαντῖνον χαὶ Νικάνορα τὸν Κύπριον χαὶ Διαγόραν καὶ Ἵππωνα τὸν Μήλιον [1]. Ἵππωνα καὶ Διαγόραν τὸν M. nach Arnob. IV 29] τόν τε Κυρη- ναῖον ἐπὶ τούτοις ἐχεῖνον (ὃ Θεόδωρος ὀνομα αὐτῶιμ) zul τινας ἄλλους συ- χνοὺς σωφρόνως βεβιωχότας καὶ καϑεωρακότας ὀξύτερόν που τῶν λοιπῶν ἀν- ϑρώπων τὴν aupi τοὺς ϑεοὺς τούτους πλάνην ἀϑέους ἐπικεκλήκασιν. PHıtor. de anima 88, 23 οὗτος ἄϑεος ἐπεχέκλητο δι᾿ αὐτὸ τοῦτο, ὅτι τὴν τῶν πάντων αἰτίαν οὐδενὲ ἄλλωι ἢ τῶι ὕδατι ἀπεδίδου. Vgl. Arr. V. Η. II 31; fr. 88.

0, [ALEX.] in Metaphys. 462,29 Ἵππων μὲν πρότερον ὃ ἄϑεος ἐπικχλη- ϑείς (οὐδὲν γὰρ οὗτος παρὰ τὰ αἰσϑητὰ εἶναι ἀπεφήνατο). Vgl.B2.

10. Arr. IV 3,9 [D. 388] 7. ἐξ ὕδατος τὴν ψυχήν. Arıstor. de anima A 2. 40561 τῶν δὲ φορτικωτέρων zai ὕδωρ τινὲς ἀπεφήναντο Inäml. τὴν ψυχήν), χαϑάπερ "I. πεισϑῆναι δ᾽ ἐοίχασιν &x τῆς γονῆς, ὅτι πάντων ὑγρά" καὶ γὰρ ἐλέγχει τοὺς αἷμα φάσκοντας τὴν ψυχήν [vgl. oben S. 162 n.4] ὅτι ἡ γονὴ οὐχ αἱμα" ταύτην δ᾽ εἶναι τὴν πρώτην ψυχήν. "24 οἱ δὲ ϑάτερον τῶν ἔναν- τίων, οἷον ϑερμὸν ἢ ψυχρὸν ῇ τι τοιοῦτον ἄλλο, χαὶ τὴν ψυχὴν ὁμοίως ἕν τι τούτων τιϑέασιν" διὸ χαὶ τοῖς ὀνόμασιν ἀχολουϑοῦσιν" οἱ μὲν γὰρ τὸ ϑερμὸν λέγοντες, ὅτι διὰ τοῦτο χαὶ τὸ ζῇν ὠνόμασται, οἱ δὲ τὸ ψυχρὸν διὰ τὴν ἀνα- πνοὴν καὶ τὴν κατάψυξιν χαλεῖσϑαι ψυχήν. PHivor. z. ἃ. St. 92,2 ϑάτερον τῶν ἐναντίων τίϑεται Ἵ. χαὶ Ἡράκλειτος, ὁ μὲν τὸ ϑερμόν" πῦρ γὰρ τὴν ἀρχὴν εἶναι" ὃ δὲ τὸ ψυχρόν, ὕδωρ τιϑέμενος τὴν ἀρχήν. ἑκάτερος οὖν τούτων, φησί, χαὶ ἐτυμολογεῖν ἐπιχειρεῖ τὸ τῆς ψυχῆς ὄνομα πρὸς τὴν οἰχείαν δόξαν, ὃ μὲν λέγων διὰ τοῦτο ζῆν λέγεσϑαι τὰ ἔμψυχα παρὰ τὸ δεῖν, τοῦτο δὲ τοῦ ϑερμοῦ, ὃ δὲ ψυχὴν κεχλῆσϑαι ἐκ τοῦ ψυχροῦ, ὅϑεν ἔχει τὸ εἶναι, παρὰ τὸ αἰτίαν ἢ ἡμῖν. γενέσϑαι. τῆς διὰ τῆς ἀναπνοῆς ψύξεως. ἐπεὶ γὰρ ἡ μὲν ζωὴ ἐκ τῆς ψυχῆς ὑπάρχει, ἡ δὲ ψυχὴ ἐκ ψυχροῦ (ἐξ ὕδατος γάρ), διὰ τοῦτο δεῖ τῆς ἀναπνοῆς κολαζούσης τῆι ψύξει τὸ περιχάρδιον ϑερμὸν καὲ οὐχ ἐώσης τῆς ψυχικῆς δυνάμεως ἐπικρατέστερον γενέσϑαι, λέγω δὴ τῆς ψυχρᾶς. HERM. irris. 2 [D. 651] οἱ δὲ ὕδωρ γονοποιόν [näml. τὴν ψυχὴν εἶναι; am Rande fügt der Patm. das Lemma Ἵππων zu).

11. ΜΈΝΟΝ AnonymiLondin. 11,22 ‚Ink ov) [oder Inn(ovag)] δὲ 6 Kooro- γιάτης οἴεται ἐν ἡμῖν οἰχείαν εἶναι ὑγρότητα, καϑ' ἣν χαὶ αἰσϑανόμε va καὶ m ξώμεν" ὅταν μὲν ovv οἰχείως ἔχηι ἡ τοιαύτη ὑγρότης, ὑγιαίνει τὸ ζῶιον, ὅταν δὲ ἀναξηρανϑῆι, ἀναισϑητεῖ δὲ τὸ ζῶιον χαὶ ἀποϑνήισκει. διὰ δὴ τοῦτο οἱ γέ- θοντες ξηροὶ καὶ ἀναίσϑητοι, ὅτι χωρὶς ὑγρότητος" ἀναλόγως δὴ τὰ πέλματα ἀναίσϑητα, ὅτι ἄμοιρα ὑγρότητος. χαὶ ταῦτα μὲν ἄχρι τούτου φησίν. ἐν ἄλλωι δὲ βυβλίωι αὑτὸς ἀνὴρ λέγει τὴν Φατωνομασμένην ὑγρότητα μετα- βάλλειν δι᾿ ὑπερβολὴν ϑερμύότητος χαὶ δι᾿ ὑπερβολὴν ψυχρότητος καὶ οὕτως νόσους ἐπιφέρειν,. μεταβάλλειν δέ φησιν αὐτὴν ἢ ἐπὶ τὸ πλεῖον ὑγρὸν ῆ ἐπὶ τὸ ξηρότερον ἢ ἐπὶ τὸ παχυμερέστερον ἢ ἐπὶ τὸ λεπτομερέστερον ἡ Z εἰς ἕτερα, χαὶ τὸ αἴτιον οὕτως νοσολογεῖ, τὰς δὲ νόσους τὰς γινομένας οὐχ ὑπα- γορεύει.

12. CEnsor. 5, 2 [s. 232, 22] Hippomi... ex medullis profluere semen vide- tur idque eo probari, quod post admissionem pecudum, si quis mares interimat, medullas utpote exchaustas non reperiat.

13. — 5,4 illud quogue ambiguam facit inter auctores opinionem, utrumne ex patris tantummodo semine partus nascatur, ut Diogenes et Hippön Stoicique soripserumt, an etiam ex matris. Arr. V 5,3 [D. 418] Ἵ. προΐεσϑαι μὲν σπέρμα τὰς ϑηλείας οὐχ ἥκιστα τῶν ἀρρένων, μὴ μέντοι εἰς ξωιογονίαν τοῦτο ovu- βάλλεσϑαι διὰ τὸ ἐχτὸς πίπτειν τῆς ὑστέρας" ὅϑεν ἐνίας προΐεσϑαι πολλάκις δίχα τῶν ἀνδρῶν σπέρμα zal μάλιστα τὰς χηρευούσας. καὶ εἶναι τὰ μὲν ὀστᾶ παρὰ τοῦ ἄρρενος, τὰς δὲ σάρχας παρὰ τῆς ϑηλείας.

14. Arr. Υ 7,3 [D. 419] Ἱππῶναξ (hier die Vollform wie ὃ 7] παρὰ τὸ συνεστός TE καὶ ἰσχυρὸν (ἢ) παρὰ τὸ ῥευστικόν τε καὶ ἀσϑενέστερον σπέρμα [näml. ἄρρενα καὶ ϑήλεα γίνεσϑαι]. Cens. 6,4 ex seminibus autem tenwioribus feminas, ex densioribus mares fieri Hippon adfirmat. Axr.V 7,7 [D. 420] Ἱππῶναξ [Ἱπποκράτης (nach ΥΠ 418, 5 Littre) Wachtler]‘ εἰ μὲν ἡ γονὴ χρα- τήσειεν ἄρρεν, εἰ δ᾽ ἢ τροφὴ ϑῆλυ.

15. CEnsor. 6,1 H. vero caput, in quo est animi principale [näml. primum crescere).

16. — 9,2 H. qwi diebus LX infantem scribit formari et quarto mense carnem fieri concretam quinto ungues capillumve nasci septimo iam hominem esse perfectum. 7,2 H. Metapontinus a septimo ad decimum mensem nasci posse existimavit. nam septimo partum iam esse maturum eo quod in ommibus nu- merus septenarius plurimum possit, siquidem septem formemur mensibus addi- tisque alteris recti consistere incipiamus et post septimum mensem dentes nobis inmascantur idemque post septimum cadant annum, quarto decimo autem pu- bescere soleamus. sed hanc a septem mensibus incipientem maturitatem usque ad decem perductam ideo quod in alüs ommibus haec eadem natura est, ut sep- tem mensibus annisve tres aut menses aut anmi ad consummationem accedant: nam dentes septem mensum infanti nascı et mascime decimo perfici mense, sep- timo anno primos eorum esccidere, decimo ultimos, post quartum decimum annum nonnullos, sed omnes intra septimum decimum annum pubescere.

17. — 6,3 at Diogenes et H. existimarunt esse in alvo prominens quid- dam, quod infans ore adprehendat (et) ex eo alimentum ita trahat ut, cum editus est, ex matris uberibus.

18. — 6,9 seqwitur de geminis, qwi ut aliquando nascantur modo se- minis fieri H. ratus (est). id enim cum amplius est quam uni satıs fuit, bifa- riam deduci.

19. THEOPHR. hist. plant. 13,5 πᾶν γὰρ ἄγριον χαὶ ἡμερόν φησιν Ἵ. γίνεσϑαι τυγχάνον ἢ μὴ τυγχάνον ϑεραπείας, ἄχαρπα δὲ χαὶ κάρπιμα χαὶ ἀνϑοφόρα καὶ ἀνανϑῆ παρὰ τοὺς τόπους χαὶ τὸν ἀέρα τὸν περιέχοντα, τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ φυλλοβόλα χαὶ ἀείφυλλα. 1Π2, 2 καίτοι φησὶν Ἵ. ἅπαν καὶ ἥμερον καὶ ἄγριον εἶναι; χαὶ ϑεραπευόμενον μὲν ἥμερον, μὴ ϑεραπευ- ὄμενον δὲ ἄγριον, τῆι μὲν ὀρϑῶς λέγων τῆι δὲ οὐχ ορϑώῶς. ἐξαμελούμενον γὰρ ἅπαν χεῖΟῸν γίνεται καὶ ἀπαγριοῦται, ϑεραπευόμενον δὲ οὐχ ἅπαν βέλ- τιον, ὥσπερ εἴρηται.

1 ScmoL. Homer. Genav. p. 197, 19 Nicole zu Homer ὦ 195: 193 ἀλλ᾽ οὐχ ἔστι Au Κρονίωνι μάχεσϑαι τῶι οὐδὲ χρείων ᾿Αχελώιος ἰσοφαρΐξει 196 οὐδὲ ᾿βαϑυρρείταο μέγα σϑένος Ωχεανοῖο, ἐξ οὗπερ πάντες ποταμοὶ χαὶ πᾶσα ϑάλασσα zo) πᾶσαι χρῆναι χαὶ φρείατα μαχρὰ νάουσιν., Κράτης δ᾽ ἐν β τῶν Ὁμηριχῶν δειχνύς, ὅτι ᾿Ωχεανὸς ᾿Πεγάλη ϑά- λασσα᾽ “ταῦτα γάρ, φησίν, μόνως ἂν ἁρμόττοι ῥηϑῆναι περὶ τῆς ἐχτὸς ϑαλάσσης, ἣν ἔτι καὶ νῦν οἱ μὲν ᾿ Πεγάλην ϑαλάτταν᾽ οἱ δὲ

“᾿Ατλαντιχὸν᾽ προσαγορεύουσιν. ποταμὸς δὲ ποῖος ἂν δύναιτο

ταύτην ἔχειν δύναμιν; χαίτοι γ᾽ ἔνιοι [Zenodotos, Megakleides] &Sar- ροῦντες τὸν περὶ τοῦ Ωχεανοῦ στίχον [also 195] τῶι ᾿“χελώιωι περιτιυϑέασι ταῦτα, ὃς οὐχ ὅτι τῆς ϑαλάσσης μείων ἐστίν, ἀλλὰ χαὶ τῶν ἐν αὐτῆι χόλπων, λέγω δὴ Τυρρηνιχοῦ χαὶ ᾿Ιονίου. εἶσιε δὲ τοῖς τρισίν |195—197], φησίν, ὅ,τι χαὶ οἱ μετὰ ταῦτα φυσιχοὶ συνεφώνησαν, τὸ τιξριέχον τὴν γῆν χατὰ τὸ τυλεῖστον μέρος Ὥχεα- γὸν εἶναι, ἐξ οὗπερ τὸ πότιμον. Ἵππων᾽ “τὰ γὰρ ὕδατα πινό- μενα πάντα ἐχ τῆς ϑαλάσσης ἐστίν" οὐ γὰρ δή mov (el) τὰ φρέατα βαϑύτερα ἦν, ϑάλασσα ἐστιν ἐξ ἧς πίένομεν᾽ οὕτω γὰρ οὐχ (ἂν) ἐκ τῆς ϑαλάσσης τὸ ὕδωρ εἴη, ἀλλ᾽ ἄλλοθέν ποϑεν. νῦν δὲ ἡ ϑάλασσα βαϑυτέρα ἐστὶ τῶν ὑδάτων. ὅσα οὖὔνχαϑύυπερϑεν τῆς ϑαλάσσης ἐστί, πάντα art αὐτῆς ἐστιν οὕτως τὰ αὐτὰ εἴρηχεν Ὁμήρωι".

2 Crem. Protr. 55 p. 48 Pott. οὐ νέμεσις τοίνυν οὐδὲ Ἵππωνι ἀπαϑανα- τίζοντι τὸν ϑάνατον τὸν ξαυτοῦ᾽ ὁ Ἵ. γὰρ οὗτος ἐπιγραφῆναι ἐχέλευσεν τῶι μνήματι τῶι ἑαυτοῦ τόδε τὸ ἐλεγεῖον [PLG II 259. B.] Innwvog — καταφϑί - μενον. ALEX. in Metaph. 27,1 τοῦτο de λέγοι ἂν περὶ αὐτοῦ, ὅτι ἄϑεος ἦν" τοιοῦτο γὰρ καὶ τὸ ἐπὶ τοῦ τάφου αὐτοῦ ἐπίγραμμα Ἵππωνος — χκατα- φϑίμενον. k Ἶ ER ν h Innwvos Tode σῆμα, τὸν αϑανάτοισι ϑεοῖσιν

1 Denn alles Trinkwasser stammt aus dem Meere. Denn lägen die Brunnen tiefer, so wäre wohl nicht das Meer unsere Trinkquelle. Denn dann stammte das Wasser nicht aus dem Meere, sondern anders woher. Nun ist ja aber das Meer tiefer als die Wasser. Folglich stammt alles, was davon über dem Meere sich befindet, daraus ab.

2. Dies ist das Denkmal Hippons, den bei seinem Hinscheiden die Moira den unsterblichen Göttern gleich machte.

236 26. HIPPON. B. FR. 3.4. 27. PHALEAS U. HIPPODAMOS.

3 ATHEN. XIII 610B πάντων αὐτὸν [Myrtilos] ἐπὶ τῆι μνήμηι ᾿ϑαυμα- σάντων ὃ Κύνουλχος ἔφη πουλυμαϑημοσύνης τῆς οὐ κενεώτερον οὐδὲν Ἵππων ἔφη ὃ ἄϑεος. Der Vers ist von Timon [fr. 20,2], der bald darauf richtig eitiert wird. Hippons Citat ist ausgefallen.

4 CLAaupıan. MAmeErT. de anima 7 p. 121, 14 Eng. H. Metapontinus ex eadem schola Pythagorae praemissis pro statu sententiae suae insolubilibus ar- gumentis de anima sic pronuntiat “longe aliud anima, aliud corpus est, quae corpore et torpente viget et caeco videt et mortuo vivit.

3. Der Vielwisserei, deren Nichtigkeit nicht zu überbieten ist. 4. Ganz etwas anderes ist Leib und Seele. Denn diese regt sich, wenn jener erstarrt, sieht, wenn jener erblindet, lebt, wenn jener gestorben ist.

1. Arısr. polit. B 7. 1266236 δὁοχεῖ γάρ τισι τὸ περὶ τὰς οὐσίας εἶναι μέγιστον τετάχϑαι χαλῶς" περὲ γὰρ τούτων ποιεῖσϑαί φασι τὰς στάσξις πάν- τας. διὸ Φαλέας ὃ Χαλκχηδόνιος τοῦτ᾽ εἰσήνεγχε πρῶτος. φησὶ γὰρ δεῖν ἴσας εἶναι τὰς χτήσεις τῶν πολιτῶν. τοῦτο δὲ χατοιχιζομέναις μὲν εὐϑὺς οὐ χαλεπὸν WLETO ποιεῖν, τὰς δ᾽ ἤδη κατοικουμένας ἐργωδέστερον μέν, ὅμως δὲ τάχιστ᾽ ἂν ὁμαλισϑῆναι τῶι τὰς προῖχας τοὺς μὲν πλουσίους διδόναι μὲν λαμβάνειν δὲ μή, τοὺς δὲ πένητας μὴ διδόναι μὲν λαμβάνειν δέ κτλ.

1267 20 περὶ μὲν οὖν τῆς Φαλέου πολιτείας σχεδὸν ἐκ τούτων av τις ϑεωρήσειεν, εἶ τι τυγχάνει καλῶς εἰρηχὼῶς ἢ μὴ καλῶς. 8. 1267522 Ἱππόδαμος δὲ Βὐφυφῶντος Μιλήσιος (ὃς καὶ τὴν τῶν πόλεων διαί- ρεσιν εὑρε χαὶ τὸν Πειραιᾶ κατέτεμεν, γενόμενος χαὶ περὶ τὸν ἄλλον βίον περιττότερος διὰ φιλοτιμίαν οὕτως ὥστε δοχεῖν ἐνίοις ζῆν περιερ- γότερον τριχῶν τε πλήϑει χαὶ κόσμωι πολυτελεῖ, ἔτι δὲ ἐσθῆτος εὐτελοῦς μὲν ἀλεεινῆς δὲ οὐκ ἐν τῶι χειμῶνι μόνον ἀλλὰ zul περὲ τοὺς ϑερινοῦς χρό- γους, λόγιος δὲ χαὶ περὲ τὴν ὅλην φύσιν εἶναι βουλόμενος) πρῶτος τῶν μὴ πολιτευομένων ἐνεχείρησέ τι περὶ πολιτείας εἰπεῖν τῆς ἀρίστης. χατεσχεύ- ube δὲ τὴν πόλιν τῶι πλήϑει μὲν μυρίανδρον, εἰς τρία δὲ μέρη διηιρημένην" ἐποίει γὰρ ἕν μὲν μέρος τεχνίτας, ἕν δὲ γεωργούς, τρίτον δὲ τὸ προπολεμοῦν καὶ τὰ ὅπλα ἔχον. διήιρει δ᾽ εἰς τρία μέρη τὴν χώραν, τὴν μὲν ἱερὰν τὴν δὲ δημοσίαν τὴν δ᾽ ἰδίαν" ὅϑεν μὲν τὰ νομιζόμενα ποιήσουσι πρὸς τοὺς ϑεοὺς ἱεράν, ἀφ᾽ ὧν δ᾽ οἱ προπολεμοῦντες βιώσονται κοινήν, τὴν δὲ τῶν γε γῶν ἰδίαν. ὦϊετο δ᾽ εἴδη χαὶ τῶν νόμων εἶναι τρία μόνον᾽ περὶ ὧν γὰρ αἱ δίχαι γένονκαι, τρία ταῦτ᾽ εἶναι τὸν ἀριϑμόν, ὕβριν βλάβην ϑανατον. ἐνομοϑέτει δὲ χαὶ δικαστήριον ἕν τὸ χύριον, εἰς ὃ πάσας ἀνάγεσϑαι δεῖν τὰς μὴ καλῶς κεκρίσϑαι δοχούσας δίκας. τοῦτο δὲ κατεσκεύαζεν ἐχ τινῶν γερόντων αἵρε- τῶν. τὰς δὲ κρίσεις ἐν τοῖς δικαστηρίοις οὐ διὰ ψηφοφορίας ὦιϊετο γίνεσθαι δεῖν, ἀλλὰ φέρειν ἕχαστον πινάκιον, ἐν ὧι γράφειν, εἰ καταδικάζοι ἁπλῶς, τὴν δίχην, εἰ δ᾽ ἀπολύοι ἁπλῶς, χενὸν |näml. φέρειν], εἰ δὲ τὸ μὲν τὸ δὲ μή, τοῦτο διορίξειν. νῦν γὰρ οὐκ ὠιετο νενομοϑετῆσθανς χαλῶς ἀναγχαζειν γὰρ ἐπιορ- κεῖν ἢ ταῦτα ἢ ταῦτα δικάζοντας. ἔτι δὲ νόμον ἐτίϑει περὲ τῶν εὑρισχόν- των τι τῆι πόλει συμφέρον ὅπως τυγχάνωσι τιμῆς, καὶ τοῖς παισὲ τῶν ἐν τῶι πολέμωι τελευτώντων ἐκ δημοσίου γίνεσϑαι τὴν τροφήν, ὡς οὔπω τοῦτο παρ᾽

HIPPODAMOS 1-—5. 28. POLYKLEITOS A. 1—3. 237

ἄλλοις νενομοϑετημένον" ἔστι δὲ καὶ ἐν ᾿Αϑήναις οὗτος ὃ νόμος νῦν καὶ ἐν ἑτέραις τῶν πόλεων. τοὺς δ᾽ ἄρχοντας ὑπὸ τοῦ δήμου αἱρετοὺς εἶναι. πάν- tag’ δῆμον δ᾽ ἐποίει τὰ τρία μέρη τῆς πόλεως" τοὺς ὃ αἱρεϑέντας ὑἐπερθατ λεῖσϑαι χοινῶν χαὶ ξενιχῶν καὶ ὀρφανιχῶν. τὰ μὲν οὖν πλεῖστα χαὶ ie μάλιστα ἀξιόλογα τῆς Innodauov τάξεως ταῦτ᾽ ἐστίν. [Daraus gefälscht bei Stob. fl. 43, 92 Innodauov Πυϑαγορείου ἐκ τοῦ Περὲ πολιτείας. φαμὶ δ᾽ ἐγὼν ἐς μοίρας τρεῖς διεστάσϑαι τὰν σύμπασαν πολιτείαν κτλ. u. Anderes. S. auch Suid. s. v. Θεανώ.]

2. — — H11. 1330021 ἡ δὲ τῶν ἰδίων οἰκήσεων διάϑεσις ἡδίων μὲν νομίζεται zul χρησιμωτέρα πρὸς τὰς ἄλλας πράξεις, ἂν εὔτομος mu κατὰ τὸν νεώτερον καὶ τὸν Ἱπποδάμειον τρόπον, πρὸς δὲ τὰς πολεμιχὰς ἀσφαλείας τοὐναντίον ὡς εἶχον χατὰ τὸν ἀρχαῖον χρόνον.

3. ἨΈΒΥΟΗ. 8. v. Ἱπποόδάμου νέμησις: τὸν Πειραιᾶ Ἱππόόαμος Εὐρυφῶν- τος παῖς ὃ χαὶ μετεωρολόγος διεῖλεν ᾿Αϑηναίοις. οὗτος δὲ ἦν χαὶ 6 μετοική- σας εἰς Θουριαχοὺς Μιλήσιος Wr.

4. ΠΆΑΒΡΟΟΕ. 8. v. Ἱπποδάμεια: Δημοσϑένης ἐν τῶι πρὸς Τιμόϑεον [49, 22). ἀγοράν φησιν εἶναι ἐν Πειραιεῖ χαλουμένην Ἱπποδάμειαν ἀπὸ Ἱπποόάμου Μιλησίου ἀρχιτέχτονος τοῦ οἰχοδομησαμένου τοῖς ᾿Αϑηναίοις τὸν Πειραιᾶ. V. BERK. Lex. p. 266, 28 Ἱπποδάμεια ἀγορώ: τόπος ἐν τῶι Πειραιεῖ ἀπὸ Ἱπ- ποδάμου Μιλησίου ἀρχιτέχτονος ποιήσαντος ᾿Αϑηναίοις τὸν Πειραιᾶ καὶ χκατα- τεμόντος τῆς πόλεως τὰς ὅδούς. Falsch identificiert ScHoL. ArıSToPH. Equ. 327 “ὃ δ᾽ Ἱπποδᾶμου᾽: οὗτος ἐν Πειραιεῖ χατώιχει za) οἰκίαν εἶχεν ἥνπερ ἀνῆχε δημοσίαν εἶναι. καὶ πρῶτος αὐτὸς τὸν Πειραιᾶ κατὰ τὰ ηδικὰ (!) συνήγαγεν.

..zel οἱ μὲν αὐτόν φασι Θούριον, οἱ δὲ Σάμιον, οἱ δὲ Μιλήσιον.

5. STRABO XIV 654 ἡ δὲ νῦν πόλις [Rhodos] ἐχτίσϑη κατὰ τὰ Πελοπον- νησιαχὰ ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ αἀρχιτέχτονος, ὥς φασιν, ὑφ᾽ οὗ zal ὃ Πειραιεύς. Diopvor. XII 75 [0]. 98, 1. 408] οἱ δὲ τῆν Ῥόδον νῆσον χατοιχκοῦντες χαὶ Ἰαλυ- σὸν χαὶ Alvdov καὶ Κάμιρον μετωικίσϑησαν εἰς μίαν πόλιν τὴν νῦν χαλου- μένην Ῥόδον.

1. Praro Prot. 8110 εἰ δὲ παρὰ Πολύχλειτον τὸν ᾿Αργεῖον ἢ Φειδίαν τὸν ᾿Αϑηναῖον ἐπενόεις ἀφικόμενος μισϑὸν ὑπὲρ σαυτοῦ τελεῖν ἐχείνοις κτλ. 3280 ἐπεὲ χαὶ οἱ Πολυχλείτου υἱεῖς, Παράλου χαὶ Ξανϑίππου τοῦδε ἡλικιῶται, οὐδὲν πρὸς τὸν πατέρα εἰσί. [3. Robert Herm. ΧΧΧΥ͂ 185.]

2. Ριαν. N. H. 34,55 idem et doryphorum viriliter puerum fecit et quem Canona artifices vocant liniamenta artis ex eo petentes veluti a lege quadam. solusque homimum artem ipsam fecisse artis opere iudicatur.

3. GAzzn. de temper. 1 9 [1 566K.] ἡ μὲν δὴ μέϑοδος ἥδε. τὸ δ᾽ ἀσχῆσαι γνωρίζειν ἑτοίμως ἐν ἑχάστωι γένει ζώιου zul χατὰ τὰ σύμπαντα τὸ μέσον οὐ τοῦ τυχόντος ἀνδρός, ἀλλ᾽ ἐσχάτως ἐστὶ φιλοπόνου zul διὰ μαχρᾶς ἐμπει- οἰας zul πολλῆς γνώσεως ἁπάντων τῶν χατὰ μέρος ἐξευρίσχειν δυναμένου τὸ μέσον. οὕτω γοῦν καὶ πλάσται zul γραφεῖς καὶ ἀνδριαντοποιοί τε zul ὅλως ἀγαλματοποιοὶ τὰ κάλλιστα γράφουσί τε zul πλάττουσι χαϑ᾽ ἕχαστον εἶδος, οἷον ἄνϑρωπον εὐμορφότατον ἢ ἵππον ἢ βοῦν ἢ λέοντα, τὸ μέσον ἐν ἐχείνωι

τῶι γένει σχοποῦντες. [Vgl. Simon de re equ. Khein. Mus. LI 67,5]. χαί πού τις ἀνόριὰς ἐπαινεῖται Πολυχλείτου Κανὼν ὀνομαζόμενος ἐχ τοῦ πάντων τῶν μορίων ἀχριβῆ τὴν πρὸς ἄλληλα συμμετρίαν ἔχειν ὀνόματος τοιούτου τυχών. de plac. Hipp. et Plat. V p. 425, 14 Müll. ἐδήλωσε γὰρ [Chrysippos] σαφῶς τοῦτο διὰ τῆς προγεγραμμένης ὀλίγον ἔμπροσϑεν ῥήσεως, ἐν ἧι τὴν μὲν ὑγίειαν τοῦ σώματος ἐν ϑερμοῖς καὶ ψυχροῖς καὶ ξηροῖς χαὶ ὑγροῖς συμμετρίαν εἶναί φησιν, ἅπερ δὴ στοιχεῖα δηλονότι τῶν σωμάτων ἐστί, τὸ δὲ κάλλος οὐχ ἐν τῆι τῶν στοιχείων, ἀλλὰ ἐν τῆι τῶν μορίων συμμετρίαι συνίστασϑαι νομίζει, de- χτύλου πρὸς δάχτυλον δηλονότι καὶ συμπάντων αὐτῶν πρός τε μεταχάρπιον

a - χαὶ καρπὸν καὶ τούτων πρὸς πῆχυν χαὶ πήχεως πρὸς βραχίονα καὶ πάντων

πρὸς πᾶντα, κχαϑάπερὲν τῶι Πολυχλείτου Kavovı γέγραπται. πάσας γὰρ ἐχόιδάξας ἡμᾶς ἐν ἐκείνωι τῶι συγγράμματι τὰς συμμετρίας τοῦ σώματος ὁ Π. ἔργωι τὸν λόγον ἐβεβαίωσε δημιουργήσας ἀνδριάντα χατὰ τὰ τοῦ λόγου προστάγματα καὶ καλέσας δὴ καὶ αὐτὸν τὸν ἀνόριάντα χαϑάπερ καὶ τὸ σύγ- yoauua Κανόνα. τὸ μὲν δὴ κάλλος τοῦ σώματος ἐν τῆι τῶν μορίων συμμε- τρίαι κατὰ πάντας ἰατροὺς τε καὶ φιλοσόφους ἐστίν [vgl. de semine IV 605 K.). Ein von Polyklet abhängiger, aber veränderter Kanon bei Vitruv. III 1, 2.

1 Piur. de profect. virt. 17 p.86A [wie A 3 aus Chrysipp| οἵ γε σπρο- χόσιτοντες οἷς ἤδη χαϑάπερ ἱεροῦ τινος οἰχοδομήματος χαὶ βασι- Aırod τοῦ βίου ᾿χεχρότηται χρυσέα χρηπίς᾽, οὐδὲν εἰχῆ προσίενται τῶν γιγνομένων, ἀλλ᾽ οἷον ano στάϑμης τοῦ λόγου προσάγουσι χαὶ πτιροσαρμόττουσιν ἕχαστον. ὑττὲρ οὗ τὸν Πολύχλειτον οἰόμεϑα λέγειν ὡς ἔστι χαλεπώτατον αὐτῶν τὸ ἔργον, οἷς ἂν eig ὄνυχα ὁ πηλὸς ἀφίκηται. [αὐτῶν fehlt Par. 1211, Lips. Tisch. 7; τούτων ἢ] vgl. Quaest. conviv. 11 8, 2 p. 6360 xai γὰρ αἱ τέχναι πρῶ- τον ἀτύπωτα χαὶ ἄμορφα πλάττουσιν, ELF ὕστερον τοῖς εἴδεσιν διαρϑροῦσιν᾽ ἧι II. ὃ πλάστης eine χαλεπώτατον elvaı τὸ ἔργον, ὅταν ἐν ὄνυχι ὃ πηλὸς γένηται. διὸ χαὶ τῆι φύσει τὸ πρῶτον εἰχός ἐστιν ἀτρέμα χινούσηι τὴν ὕλην ἀργοτέραν ὕπτα- χούειν, τύπους ἀμόρφους καὶ ἀορίστους ἐχφέρουσαν WOTLEQ τὰ ὠιάώ, μορφουμένων δὲ τούτων χαὶ διαχαρασσομένων ὕστερον ἐχ- δημιουργεῖσϑαι τὸ ζῶιον.

2 ῬΗπΟ mechan. IV 1 p. 49, 20 πολλοὶ γοῦν ἐνστησάμενοι χα- τασχευὴν ὀργάνων ἐσομεγεϑῶν καὶ χρησάμενοι τῆι τὲ αὐτῆι συντάξει

FRAGMENTE DES KANONS. 1. Das Werk ist im allerschwierigsten Stadium, wenn man mit der Thonbearbeitung zur Nageldicke (zur allerfeinsten Durcharbeitung) gekommen ist.

POLYKLEITOS B. FR.2. 29. OINOPIDES 1—7. 239

χαὶ ξύλοις ὁμοίοις χαὶ σιδήρωιτῶι ἴσωι οὐδὲ τὸν σταϑμὸν αὐτὸν μετα- βάλλοντες, τὰ μὲν μαχροβολοῦντα χαὶ εὔτονα ταῖς σιληγαῖς Eroin- σαν, τὰ δὲ χαϑυστεροῦντα τῶν εἰρημένωνγ᾽ χαὶ ἐρωτηϑέντες, διὰ τί τοῦτο συνέβη, τὴν αἰτίαν οὐχ εἶχον εἰπεῖν. ὥστε τὴν ὑπὸ 11ο- λυχλείτου τοῦ ἀγδριαντοποοιοῦι lad φωνὴν οἰχείαν εἶναι τῶι μέλλοντι λέγεσϑαι" τὸ γὰρ εὖ παρὰ μιχρὸν διὰ πολλῶν ἀριϑμῶν ἔφη γίνεσϑαι. τὸν αὐτὸν δὴ τρόττον χαὶ ἐπεὶ ταύτης τῆς τέχνης συμβαίνει διὰ πολλῶν ἀριϑμῶν συντελουμένων τῶν ἔργων μιχρὰν ἐν τοῖς χατὰ μέρος παρέχβασιν ποιησαμένους μέγα συγχεφαλαιοῦν ἐπὶ πέρας ἁμάρτημα. Vgl. Sexti sent. ed. Elter 9. 10. μέχρι χαὶ τῶν ἐλαχίστων ἀχριβῶς βίου. οὐ γὰρ μιχρὸν ἐν βίωι τὸ παρὰ μιχρόν. Zum pythagoreischen εὖ vgl. Arist. Metaphys. N 6. 1092 "260.

2. Die Vollendung ergiebt sich nur knapp aus vielen Zahlen.

1. Procr. in Eucl. S. 65, 21 [aus Eudem’s Gesch. der Geometrie] μετὰ δὲ τοῦτον [Pythagoras] Avageyooas ὁ Κλαζομένιος πολλῶν ἐφήψατο τῶν κατὰ γεωμετρίαν zul Οἰνοπίδης ὃ Χῖος ὀλίγωι νεώτερος ὧν "Avagayogov.

2. [Prar.) Erast. p. 132 A ἐφαινέσϑην [nämlich δύο τῶν μειρακίων] μέν- τοι ἢ περὶ Avafayopov ἢ περὲ Οἰνοπίδου ἐρίζειν. χύχλους γοῦν yodpew ἐφαινέσϑην χαὶ ἐγχλίσεις τινὰς ἐμιμοῦντο τοῖν χεροῖν ἐπικλίνοντε χαὶ μάλ᾽ ἐσπουδαχότε.

3. Θιοσ. IX 41 εἴη ἂν οὖν [Demokritos] zart’ Ἀρχέλαον τὸν ᾿ἀναξαγόρου. μαϑητὴν καὶ τοὺς περὶ Οἰνοπίδην. καὶ γὰρ τούτου [des Oenopides?] μέμνηται.

4. ἄνομοι. Varıc. 743 ed. Sternbach.n. 420 Οὖν. δρῶν μειράκιον ἀπαί- devrov πολλὰ βιβλία χτώμενον ἔφη" “un τῶι κιβωτῶι, ἀλλὰ τῶι στήϑει᾽.

5. Sexr. Pyrrh. hyp. ΠῚ 30 Oi. δὲ ὃ Xiog πῦρ καὶ ἀέρα [nämlich ἀρ- zas εἶναι].

6. Aer. 17,17 [D. 302] Διογένης [v. Apollonia] zei Κλέανϑης χαὶ Ol. τὴν πρὶ χόσμου ψυχὴν [näml. ϑεὸν εἶναι].

. ΤΗΞΟ Smyrn. p. 198,14 Εὔδημος ἱστορεῖ ἐν ταῖς ᾿Αστρολογίαις [fr. 94 3ρ.} ὅτι ὃν εὗρε πρῶτος τὴν τοῦ ζωιδιαχοῦ διαζωσιν [l. λόξωσι»] καὶ τὴν τοῦ μεγάλου ἐνιαυτοῦ περίστασιν. Aer. Π 12.,2. [D. 340] Πυϑαγόρας πρῶτος ἐπι- »ενοηχέναι λέγεται τὴν λόξωσιν τοῦ ζωιδιαχοῦ χύχλου, ἥντινα Οἷν. ὃ «Χῖος ὡς ἰδίαν ἐπίνοιαν σφετερίζεται. Dıopvor. I 98, 2 Πυϑαγόραν τε τὰ χατὰ τὸν." Br λόγον καὶ τὰ κατὰ γεωμετρίαν ϑεωρήματα zul τὰ περὶ τοὺς ἀριϑμοὺς

. μαϑεῖν παρὰ Αἰγυπτίων. ὑπολαμβάνουσι δὲ καὶ Anuoxgırov παρ᾽ αὐτοῖς ἔζη διατρῖψαι πέντε χαὶ πολλὰ διδαχϑῆναι τῶν χατὰ τὴν ἀστρολογίαν. τόν τε Οἰνοπίδην ὁμοίως συνδιατρίψαντα τοῖς ἱερεῦσι καὶ ἀστρολόγοις μαϑεῖν. ἄλλα τε zul μάλιστα τὸν ἡλιακὸν χύχλον ὡς λοξὴν μὲν ἔχει τὴν πορείαν, ἐναν- τίαν δὲ τοῖς ἄλλοις ἄστροις τὴν φορὰν ποιεῖται. ΑσποΒ. Sat, I 17,31 Ao&iec.

cognominatur [näml. Apolio], ut ait Oenopides, ὅτι ἐχπορεύεται τὸν λοξὸν χύχλον ἀπὸ δυσμῶν ἐπ᾽ ἀνατολὰς κινούμενος, id est quod obliguum circulum ab occasu ad orientem pergit.

8. ΟἜΝΒΟΒΙΝ. 19, 2 [aus Varro] Oenopides [nämlich annum naturalem dies habere prodidit] ccoıxv et dierum duum et viginti partem undesexagesimam.

9. Arı.V.H. 10, 7 Olv. ὃ Ατος ἀστρολόγος ἀνέϑηχεν ἐν Ὀλυμπίοις τὸ χαλ- χοῦν γραμματεῖον ἐγγράψας ἐν αὐτῶι τὴν ἀστρολογίαν τῶν ἑνὸς δεόντων ἑξήκοντα ἐτῶν φήσας τὸν μέγαν ἐνιαυτὸν εἶναι τοῦτον. ὅτι Μέτων ὃ A&vxo- γοεὺς “ἀστρολόγος ἀνέστησε στήλας καὶ τὰς τοῦ ἡλίου τροπὰς κατεγράψατο χαὶ τὸν μέγαν ἐνιαυτὸν ὡς ἔλεγεν εὗρε χαὶ ἔφατο αὐτὸν ἑνὸς δέοντα εἴχοσιν ἐτῶν. Art. 11 82, 2 [D. 868] τὸν δὲ μέγαν ἐνιαυτὸν οἱ μὲν ἐν τῆι ὀχταετηρίδι τίϑενται, οἱ δὲ ἐν τῆι ἐννεαχαιδεχαετηρίδι, οἱ δ᾽ ἐν τοῖς τετραπλασίοις ἔτεσιν, οἱ δὲ ἐν τοῖς ἑξήχοντα ἑνὸς δέουσιν, ἐν οἷς Olv. χαὶ Πυϑαγόρας.

10. Arısr. Meteor. A 8. 345213 τῶν μὲν οὖν χαλουμένων Πυϑαγορείων φασί τινες ὁδὸν εἶναι ταύτην [näml. τὸ γάλα] οἱ μὲν τῶν ἐχπεσόντων τινὸς ἄστρων χατὰ τὴν λεγομένην ἐπὶ Φαέϑοντος φϑοράν, οἱ δὲ τὸν ἥλιον τοῦτον τὸν χύκλον φέρεσϑαί ποτέ φασιν᾿ οἷον οὐν διαχεχαῦσϑαι τὸν τόπον τοῦτον ἢ τι τοιοῦτον ἄλλο πεπονϑέναι πάϑος ὑπὸ τῆς φϑορᾶς αὐτοῦ. ACHILL. isag. ad Arat. 24 p. 55, 18 Maass. [aus Poseidonios] ἕτεροι δέ φασιν ὧν ἐστι καὶ Οἷν. ὃ Χῖος, ὅτι nn διὰ τούτου [näml. γάλαχτος] ἐφέρετο 6 ἥλιος, διὰ δὲ τὰ Θυέστεια δεῖπνα ἀπεστράφη zul τὴν ἐναντίαν τούτωι πεποίηται περιφορᾶν, ἣν νῦν περιγράφει ὃ ζωιδιακχός.

11. ῬΙΟΡΟΒ. 1 41, 1 [D. 228, aus Aristoteles de Nilo fr. 248 Rose. p. 195, 3 durch Agatharchides]) Oiv. δὲ ὃ Χῖός φησι χατὰ μὲν τὴν ϑερινὴν ὥραν τὰ ὑόατα χατὰ τὴν γῆν εἶναι ψυχρά, τοῦ δὲ χειμῶνος τοὐναντίον ϑερμά, zul τοῦτο εὔδηλον ἐπὶ τῶν βαϑέων φρεάτων γίνεσϑαι" χατὰ μὲν γὰρ τὴν ἀκμὴν τοῦ χειμῶνος ἥκιστα τὸ ὕδωρ ἐν αὐτοῖς ὑπάρχειν ψυχρόν, zara δὲ τὰ μέ- γιστα καύματα ψυχρότατον ἐξ αὐτῶν ὑγρὸν ἀναφέρεσϑαι. διὸ zul τὸν Νεῖλον εὐλόγως κατὰ μὲν τὸν χειμῶνα μικρὸν εἶναι καὶ συστέλλεσϑαι, διὰ τὸ τὴν μὲν κατὰ γὴν ϑερμασίαν τὸ πολὺ τῆς ὑγρᾶς οὐσίας ἀναλίσχειν, ὄμβρους δὲ χατὰ τὴν Αἴγυπτον μὴ νεῦσαι, χατὰ δὲ τὸ ϑέρος μηχέτι τῆς κατὰ γῆν ἀπανα- λώσεως γινομένης ἐν τοῖς κατὰ βάϑος τόποις πληροῦσϑαι τὴν χατὰ φύσιν αὐτοῦ ῥύσιν ἀνεμποδίστως.

12. Proc. in Euclid. p. 80, 15 οἱ δὲ περὶ Ζηνόδοτον τὸν προσήκοντα μὲν τῆι Οἰνοπίδου διαδοχῆι, τῶν “μαϑητῶν δὲ “Ανόρωνος. διώριξον τὸ ϑεώρημα τοῦ πφοβλήματος ἧι τὸ μὲν ϑεώρημα ζητεῖ, τί ἐστι τὸ σύμπτωμα τὸ χατηγορού- μενον τῆς ἐν αὐτῶι ὕλης, τὸ δὲ πρόβλημα, re ὄντος τί ἐστιν.

18. --- — p. 288, 4 (ad prop. 12, probl. 7: ἐπὶ τὴν δοϑεῖσαν εὐϑεῖαν ἄπειρον ἀπὸ τοῦ δοϑέντος σημείου ὃ μή ἐστιν en’ αὐτῆς, χάϑετον εὐϑεῖαν γραμμὴν ἀγαγεῖν). τοῦτο τὸ πρόβλημα Οἰνοπίδης ἐζήτησεν χρήσιμον αὐτὸ πρὸς ἀστρολογίαν οἰόμενος. ὀνομάξει δὲ τὴν χάϑετον ἀρχαϊχῶς χατὰ yvw- μονα, διότι χαὶ ὃ γνώμων πρὸς ὀρϑάς ἔστι τῶι ὁρίζοντι.

14. — — p. 888, 1 (ad prop. 28, probl. 9: πρὸς τῆι δοϑείσηι εὐϑείαι χαὶ τῶι πρὸς αὐτῆι σημείωι τῆι δοϑείσηι εὐϑυγράμμωι γωνίαι ἴσην γωνίαν εὐϑύ- γραμμον συστήσασϑαι). πρόβλημα καὶ τοῦτο Οἰνοπίδου μὲν εὕρημα μᾶλλον, ὡς φησιν Εὔδημος (fr. 86 Sp.).

1. Procr. in Euel. p. 66, 4 (aus Eudems Geschichte der Geometrie fr. 84; s.u. Ζ. 18) ἐφ᾽ οἷς [Anaxagoras, Oinopides] Ἱπποκράτης ὃ Χῖος, ὃ τὸν τοῦ μηνίσχου τετραγωνισμὸν εὑρών, χαὶ Θεόδωρος ὃ Κυρηναῖος ἐγένοντο περὶ γεωμετρίαν ἐπιφανεῖς... πρῶτος γὰρ ὃ I. τῶν μνημονευομένων χαὶ Στοι- χεῖα συνέγραψεν. Folgt Platon.

2. Eupen. Eth. H. 14. 1247217 οἷον ‘I. γεωμετρικὸς ὧν αλλὰ περὶ τὰ ἄλλα δοχεῖ βλὰξ χαὶ ἄφρων εἶναι καὶ πολὺ χρυσίον πλέων ἀπώλεσεν ὑπὸ τῶν ἐν Βυζαντίωι πεντηχοστολόγων δι᾿ εὐήϑειαν, ὡς λέγουσιν. ῬΉΠΟΡ. in phys. 31,3 I. Χιός τις ὧν ἔμπορος ληιστρικῆι νηὶ περιπεσὼν χαὶ πάντα ἀπολέσας ἦλϑεν ᾿᾿ϑήναζε γραψόμενος τοὺς ληιστάς, καὶ πολὺν παραμένων ἐν ᾿Αϑήναις διὰ τὴν γραφὴν χρόνον ἐφοίτησεν εἰς φιλοσόφους χαὶ εἰς τοσοῦτον ἕξεως γεω- μετρικῆς ἦλθεν, ὡς ἐπιχειρῆσαι εὑρεῖν τὸν χύχλου τετραγωνισμον. Put. Sol. 2 zal Θαλῆν δέ φασιν ἐμπορίαι χρήσασϑαι χαὶ Ἱπποχράτην τὸν μαϑημα- τιχόν. Vgl. oben 8, 4 S. 84.

3. Arısr. Soph. el. 11. 171512 τὰ γὰρ ψευδογραφήματα οὐχ ἐριστιχὰ κατὰ γὰρ τὰ ὑπὸ τὴν τέχνην οἱ παραλογισμοί), οὐδέ γ᾽ εἴ τί ἐστι ψευδο- γράφημα περὶ ἀληϑές, οἷον τὸ ἹἹπποχράτους [ἢ ὃ τετραγωνισμὸς ὃ διὰ τῶν μηνίσκων]. SımpL. in phys. 60, 22 ὃ μέντοι Εὔδημος ἐν τῆι Γεωμετρικῆι ἵστο- olaı οὐκ ἐπὶ τετραγωνικῆς πλευρᾶς δεῖξαί φησι τὸν Ἱπποχράτην τὸν τοῦ μη- vioxov τετραγωνισμόν, ἀλλὰ χαϑόλου, ὡς ἄν τις εἴποι. εἰ γὰρ πᾶς μηνίσχος τὴν ἐχτὸς περιφέρειαν, ἢ ἴσην ἔχει ἡμικυχλίου ἢ μείζονα ἢ ἐλάττονα, τετρα- γωνίξει δὲ ὃ 1. καὶ τὸν ἔσην ἡμικυχλίου ἔχοντα καὶ τὸν μείζονα χαὶ τὸν ἐλάττονα, χκαϑόλου ἂν εἴη δεδειχὼς ὡς δοχεῖ. - λέγει δὲ ὧδε ἐν τῶι δευ- τέρωι βιβλίωι τῆς Γεωμετριχῆς ἱστορίας (fr. 92 Spengel] ° zul οἱ τῶν μηνίσχων δὲ τετραγωνισμοὶ δόξαντες εἶναι τῶν οὐχ ἐπιπολαίων διαγραμμάτων διὰ τὴν οἰχειότητα τὴν πρὸς τὸν κύχλον ὑφ᾽ Ἱπποχράτους ἐγράφησάν τε πρώτου χαὶ χατὰ τρόπον ἔδοξαν ἀποδοϑῆναι᾽. Folgt der ausführliche Beweis p. 61, 5—68, 32, worüber vgl. F. Rudio Biblioth. math. 3. Folge III 7 ff. (1902).

4. Pseuderatosth. epist. ad Ptolem. [Eutoc. in Archim. III 105, 11 Heib.] πάντων δὲ διαπορούντων ἐπὶ πολὺν χρόνον [betr. Verdoppelung des Würfels] πρῶτος I. ὃ Χῖος ἐπενόησεν, ὅτι ἐὰν εὑρεϑῆι δύο εὐϑειῶν γραμμῶν, ὧν ἢ μείζων τῆς ἐλάσσονός ἐστι διπλασία, δύο μέσας ἀνάλογον. λαβεῖν ἐν συνεχεῖ ἀναλογίαι, διπλασιασϑήσεται ὁ χύβος, ὥστε τὸ ἀπόρημα αὐτοῦ εἰς ἕτερον οὐχ ἔλασσον ἀπόρημα χατέστρεφεν.

5. Arıst. Meteorol. A 6 (περὶ τοῦ χομήτου) p. 842029 τῶν δ᾽ Ἰταλιχῶν τινες χαὶ καλουμένων Iv3ayogelov ἕνα λέγουσιν αὐτὸν εἶναι τῶν πλανήτων ἀστέρων, ἀλλὰ διὰ πολλοῦ τε χρόνου τὴν φαντασίαν αὐτοῦ εἶναι καὶ τὴν ὑπερβολὴν ἐπὶ μικρόν, ὅπερ συμβαίνει zul περὶ τὸν τοῦ Eouov ἀστέρα" διὰ γὰρ τὸ μικρὸν ἐπαναβαίνειν πολλὰς ἐχλείπει φάσεις. ὥστε διὰ χρόνου φαί- γεται πολλοῦ. παραπλησίως δὲ τούτοις καὶ οἱ περὶ Ἱπποχράτην τὸν Χῖον zul τὸν μαϑητὴν αὐτοῦ Αἰσχύλον ἀπεφήναντο. πλὴν τήν γε κόμην οὐχ ἐξ αὑτοῦ φασὶν ἔχειν, ἀλλὰ πλανώμενον διὰ τὸν τόπον ἐνίοτε λαμβάνειν ἀναχλωμένης τῆς ἡμετέρας ὄψεως ἀπὸ τῆς ἑλκομένης ὑγρότητος ὑπ᾽ αὐτοῦ πρὸς τὸν ἥλιον. διὰ δὲ τὸ ὑπολείπεσθαι βραδύτατα τῶι χρόνωι διὰ πλείστου χρόνου φαίνεσϑαι τῶν ἄλλων ἄστρων, ὡς ὅταν ἐχ ταὐτοῦ φανῆι ὑπολελειμμένον ὅλον τὸν ἑαυτοῦ

242 80. HIPPOKRATES VON CHIOS 5.6. 31. THEODOROS

χύχλον. ὑπολείπεσϑαι δ᾽ αὐτὸν καὶ πρὸς ἄρκτον καὶ πρὸς νότον. ἐν μὲν οὖν τῶι μεταξὺ τόπωι τῶν τροπικῶν οὐχ ἕλχειν τὸ ὕδωρ πρὸς ἑαυτὸν διὰ τὸ κεχαῦσϑαι ὑπὸ τῆς τοῦ ἡλίου φορᾶς" πρὸς δὲ νότον ὅταν φέρηται, δαψίλειαν μὲν ἔχειν τῆς τοιαύτης voridog, alla διὰ τὸ μικρὸν εἶναι τὸ ὑπὲρ τῆς γῆς τμῆμα τοῦ χύχλου, τὸ δὲ κάτω πολλαπλάσιον, οὐ δύνασϑαι τὴν ὄψιν τῶν ἀνθρώπων φέρεσϑαι κλωμένην πρὸς τὸν ἥλιον οὔτε τῶι νοτίωι πλησιάζοντος οὐτ᾽ ἐπὶ ϑεριναῖς τροπαῖς ὄντος τοῦ ἡλίου. διόπερ ἐν τούτοις μὲν τοῖς το- ποις οὐδὲ γίγνεσϑαι κομήτην αὐτόν" ὅταν δὲ πρὸς βορέαν ὑπολειφϑεὶς τύχηι, λαμβάνειν κόμην διὰ τὸ μεγάλην εἶναι τὴν περιφέρειαν τὴν ἄνωϑεν τοῦ öel- ζοντος, τὸ δὲ χάτω μέρος τοῦ χύχλου μικρόν" ῥαιδίως γὰρ τὴν ὄψιν τῶν av- ϑρώπων ἀφικνεῖσϑαι τότε πρὸς τὸν ἥλιον. OLYMPIOD. z. d. St. S. 45, 24 Πυϑα- γόρας δὲ καὶ I. (οὐχ ὃ Κώιος αλλ᾽ ὃ Χῖος ὃ τὸν βίον πάλαι ἔμπορος καὶ τὸν παραλογισμὸν τοῦ τετραγωνισμοῦ τοῦ χύχλου ἐξευρηχώς) ἕχτον πλανήτην ἔλεγεν εἶναι τὸν κομήτην ἰσόόρομον τῶι τοῦ Ἑρμοῦ" διὸ ὥσπερ ὃ τοῦ Ἑρμοῦ σπανίως φαίνεται, οὕτω καὶ οὗτος" ἀλλ᾽ ὁ μὲν Πυϑαγόρας χαὶ τὸν ἀστέρα χαὶ τὴν χόμην ἐχ τῆς πέμπτης ἔλεγε γίνεσϑαι οὐσίας, ὃ δέ γε Ἱ. τὸν μὲν ἀστέρα ἐχ τῆς πέμπτης, τὴν δὲ κόμην ἀπὸ τοῦ ὑπὸ σελήνην τόπου. φησὶ γάρ, ὅτι ἀτμοῦ ἀναφερομένου ἀπὸ τοῦ χομήτου ἐπὶ τὰ ἄνω χαὶ ἀναχλωμένης τῆς ὄψεως ἡμῶν πρὸς τὸν ἥλιον γίνεσϑαι τὴν κόμην.

6. Arıst. Meteor. A 8. 34559 ἔτι δ᾽ ἐστὶ τρίτη τις ὑπόληψις περὶ αὐτοῦ" λέγουσι γάρ τινες ἀνάκλασιν εἶναι τὸ γάλα τῆς ἡμετέρας ὄψεως πρὸς τὸν ἥλιον ὥσπερ καὶ τὸν ἀστέρα τὸν κομήτην. OLYMP.z.d.St.68,30 τετάρτη [so rechnet der Commentator] δόξα Ἱπποχράτους τοῦ Δίου. οὗτός φησι τὸν γαλαξίαν γίνεσϑαι ἀνακλάσεως γενομένης πρὸς τὸν ἥλιον, ἀλλ᾽ ἀναχλάσεως οὐκ ἀπὸ ἀτμίδος, καϑάπερ ἔφαμεν ἐπὶ τοῦ χομήτου, ἀλλ᾽ ἀπὸ ἀστέρων. φέρεται οὖν, φησίν, N ὄψις πρὸς τοὺς ἀστέρας καὶ ἐχεῖϑεν ἀνακλᾶται πρὸς τὸν ἥλιον καὶ οὕτω φέ- ρεται πρὸς ἡμᾶς.

1. ΤΑΜ81, Υ. Ρ. 267 p. 198, 4 [Katalog der Pythagoreer] Κυρηναῖοι IIoo- ρος... Θεόδωρος.

2. Eupen. fr. 84 [5. 3. 241,1] ἐφ᾽ οἷς [Anaxagoras, Oinopides] Ἵπστο- χράτης ὁ Χῖος... καὶ ©. ὃ Κυρηναῖος ἐγένοντο περὶ γεωμετρίαν ἐπιφανεῖς.

8. θιοα. I 108 Θεόόδωροι δὲ γεγόνασιν εἴχοσι. πρῶτος Σάμιος υἱὸς Ῥοίχου.. δεύτερος Κυρηναῖος γεωμέτρης, οὗ διήχουσε Πλάτων. 1116 [Plato) ἔπειτα γενόμενος ὀχτὼ καὶ εἴχοσιν ἐτῶν, χαϑά φήσιν Eouodwgos, εἰς Μέγαρα πρὸς Εὐκλείδην σὺν χαὶ ἄλλοις τισὶ Σωχρατικοῖς ὑπεχώρησεν. ἔπειτα εἰς Κυρήνην ἀπῆλϑε πρὸς Θεόδωρον τὸν μαϑηματιχόν᾽" χαχεῖϑεν εἰς Ἰταλίαν πρὸς τοὺς Πυϑαγοριχοὺς Φιλόλαον καὶ Εὔρυτον.

4. Dialogperson in Platons Theaetet, Sophistes, Politikos vgl. z.B. Prar. Theaet. 145 Ὁ Sokr. λέγει δή μοι" μανϑάνεις που παρὰ Θεοδώρου γεωμετρίας ἄττα. — Theaet. ἔγωγε. καὶ τῶν περὶ ἀστρονομίαν τε zul ἁρμονίας καὶ λογι- σμούς; -- προϑυμοῦμαί γε δή. — καὶ γὰρ ἐγώ, ὦ παῖ, παρά τε τούτου καὶ παρ᾽ ἄλλων, ots ἂν οἴωμαί τι ἐπαΐειν. 1411) περὶ δυνάμεών τὸ ἡμῖν Θεόδωρος ode ἔγραφε τῆς τε τρίποδος “πέρι καὶ πεντέποδος ἀποφαίνων ὅτι μήκει οὐ ξύμμετροι τῆι ποδιαίαι καὶ οὕτω κατὰ μίαν ἑκάστην προαιρούμενος μέχρι τῆς

ἐχταχαιδεχάποδος.... ὅσαι μὲν γραμμαὶ τον ἰσόπλευρον καὶ ἐπίπεδον ἀριϑμὸν τετραγωνίζουσι, μῆχος ὡρισάμεϑα, ὅσαι δὲ τὸν ἑτερομήχη, δυνάμεις, ὡς μήκει μὲν οὐ ξυμμέτρους ἐχείναις τοῖς d’ ἐπιπέδοις ἃ δύνανται. καὶ περὲ τὰ στερεὰ ἄλλο τοιοῦτον. 161B οἶσϑ᾽ οὖν, ὦ Θεόδωρε, ὃ ϑαυμάξω τοῦ ἑταίρου σου Πρωταγόρου; 162A Theod. εὖ Σώχρατες, φίλος ἁνήρ Inäml. ῬΙΟΪΆΡΟΓΙΘΒΙ, ὥσπερ σὺ νῦν δὴ εἶπες.

5. XEnoPH. Mem. IV 2,10 ἀλλὰ μὴ γεωμέτρης ἐπιϑυμεῖς, ἔφη, γενέσϑαι ἀγαϑὸς ὥσπερ ὁ Θεόδωρος

32. PHILOLAOS. A. LEBEN, SCHRIFTEN UND LEHRE.

Φιλόλαος Κροτωνιάτης Πυϑαγοριχός. παρὰ τούτου Πλάτων 84

ὠνήσασϑαι τὰ βιβλία τὰ Πυϑαγορικὰ Alovı γράφει (ἐτελεύτα δὲ [Dion!] νομεσϑεὶς ἐπειτίϑεσθαι τυραννέδι. καὶ ἡμῶν ἐστιν εἰς αὐτόν᾽ τὴν ὑπόνοιαν πᾶσι μάλιστα λέγω ϑερατσιεύειν" ei γὰρ καὶ μὴ δρᾶις, ἀλλὰ δοχεῖς, ἀτυχεῖς. οὕτω χαὶ Φιλόλαον ἀνεῖλε Αρότων ποτὲ πάτρη, ὥς uw ἔδοξε ϑέλειν δῶμα τύραννον ἔχει»). δοκεῖ δ᾽ αὐτῶι πάντα ἀνάγχηι χαὶ ἁρμονίαι γένεσϑαι. χαὶ 85 τὴν γῆν χινεῖσθαι χατὰ χύχλον σιρῶτος elnev' οἱ δ᾽ ᾿Ιχέταν τὸν Συραχόσιόν φασιν. | γέγραφε δὲ βιβλίον ἕν, ὅ φησιν Ἕρμιτισιος λέγειν τινὰ τῶν συγγραφέων Πλάτωνα τὸν φιλόσοφον παραγενόμενον εἰς Σικελίαν πρὸς “Ππονύσιον ὠνήσασθαι παρὰ τῶν συγγενῶν τοῦ Φιλολάου ἀργυρίου.“4λεξανδρινῶν μνῶν TErragdxovra χαὶ ἐντεῦϑεν μεταγε- γραφέναι τὸν Τίμαιον. ἕτεροι δὲ λέγουσι τὸν Πλάτωγα λαβεῖν αὐτὰ παρὰ Arovvolov παραιτησάμενον ἐχ τῆς φυλαχῆς veavioxov αἀπτηγμένον τῶν τοῦ Φιλολάου μαϑητῶν. τοῦτόν φησι Amujrgios ἐν Ὁμωνύμοις πρῶτον ἐχδοῦγαι τῶν Πυϑαγορικῶν (ta?) Περὶ φύσεως, ὧν ἀρχὴ ἥδε᾽ “ἃ φύσις δ᾽ ἐν τῶι κόσμωι --- πάντα [fr. 1]. 2. θοα. IX 38 φησὶ δὲ καὶ ᾿Απολλόδωρος ὁ Κυζικηνὸς Φιλολάωι αὐτὸν [Demokritos] συγγεγονέναι. 3. Cıc. de orat. III 34, 189 aut Philolaus Archytam Tarentinum [nämlich instituit). 4. Dıos. VIII 46 τελευταῖοι γὰρ ἐγένοντο τῶν Πυϑαγορείων, οὺς zul ᾿Αριστόξενος [FHG II 275 fr. 12] εἶδε, Ξενόφιλός τε ὁ “Χαλκιδεὺς ἀπὸ Θράιχης χαὶ Φάντων ὃ Φλιάσιος χαὶ Ἐχεχράτης καὶ Διοκλῆς χαὶ Πολύμναστος Φλιάσιοι

᾿ “ \ 4 > - καὶ αὐτοί. ἤσαν δὲ ἀκροαταὶ Φιλολάου καὶ Εὐρύτου τῶν Ταραντίνων. 10

4a. Prur. de genio Socr. 13. p..583 A ἐπεὶ γὰρ ἐξέπεσον αἵ χατὰ πόλεις ἑταιρεῖαι τῶν Πυϑαγοριχῶν στάσει χρατηϑέντων, τοῖς δ᾽ ἔτι συνεστῶσιν ἐν Μεταποντίωι συνεόρεύουσιν ἐν οἰχίαι πῦρ οἱ Κυλώνειοι περιένησαν zul διέ- φϑειραν ἐν ταὐτῶι πάντας πλὴν Φιλολάου χαὶ Avaıdos νέων ὄντων ἔτι ῥώμηι χαὶ χουφότητι διωσαμένων τὸ πῦρ, Φιλόλαος μὲν εἰς Asvzavovg φυγὼν ἐχεῖ- ϑεν ἀνεσώϑη πρὸς τοὺς ἄλλους φίλους ἤδη πάλιν ἀϑροιζομένους καὶ κρατοῦν- τας τῶν Κυλωνείων. Romanhaft, vgl. Iambl. V. P. 250 (oben S. 31). 266.

5. Dıoc. II 6 (Platon) ἔπειτα γενόμενος ὀχτὼ zul εἴχοσιν ἐτῶν, χαϑά φησιν "Eouodwoog, εἰς Μέγαρα πρὸς Εὐκλείδην σὺν καὶ ἄλλοις τισὶ Σωχρατι- χοῖς ὑπεχώρησεν. ἔπειτα εἰς Κυρήνην ἀπῆλϑε πρὸς Θεόδωρον τὸν μαϑημα- τιχόν, χαχεῖϑεν εἰς Ἰταλίαν πρὸς τοὺς Πυϑαγοριχοὺς Φιλόλαον καὶ Εὔρυτον.

6. Vırr. 11,16 quibus vero natura tantum tribuit. sollertiae acuminis memoriae, ut possint geometriam astrologiam musicen ceterasque disciplinas penitus habere notas... hi autem inveniuntur raro, ut aliquando fuerunt Ari- starchus Samius, Philolaus et Archytas Tarentini, Apollonius Pergaeus... qui multas res organicas et gnomonicas numero naluralibusque rationibus inventas atque escplicalas posteris reliquerunt.

7. ArHen. IV 1845 χαὶ τῶν Πυϑαγοριχῶν δὲ πολλοὶ την αὐλητιχὴν ἤσχησαν ὡς Εὐφράνωρ τε καὶ ᾿Αρχύτας Φιλόλαός τε ἄλλοι τε οὐχ ὀλίγοι.

8. Ger. III 17, 4 Timon amarulentus librum maledicentissimum con- scripsit, qui Σίλλος inscribitur. in eo libro Platonem philosophum contumeliose appellat, quod impenso pretio hbrum Pythagoricae disciplinae emisset exque eo Timaeum nobilem illum diologum concinnasset. versus super ea re Timonos hi sunt [fr. 54]

χαὶ σὺ Πλατων᾽ χαὶ γάρ σε μαϑητείης πόϑος ἔσχεν

πολλῶν ὁ᾽ ἀργυρίων ὀλίγην ἠλλάξαο βίβλον,

ἔνϑεν ἀπαρχόμενος τιμαϊογραφδῖν ἐδιδάχϑης. Dıoc. III 9 λέγουσι δέ τινες ὧν ἐστι χαὶ Σάτυρος [FHG II p. 168 n. 16], ὅτι Δίων ἐπέστειλεν εἰς Σιχελίαν ὠνήσασϑαι τρία βιβλία Πυϑαγοριχὰ παρὰ Φιλολάου μνῶν &xarov. FEusepıus adv. Hierocl. p. 64 (380, 8 Kayser) χαὲ μὴν οὐδ᾽ ὁ περιβόητος Πλάτων πάντων γε μᾶλλον τῆς Πυϑαγόρου χεχοινωνηχὼς φιλοσοφίας οὔτ᾽ ᾿Αρχύτας οὔτ᾽ αὐτὸς ἐχεῖνος ὁ τὰς Πυϑαγόρου γραφῆι παρα- δοὺς ὁμιλίας Φιλόλαος. Vgl. Α 1 8. 243, 13.23 und S.31 η. 17; 156, 21.

9. Arr.13,10 [D. 283 über die Prineipien] Φ. ὃ Πυϑαγόρειος τὸ πέρας καὶ τὸ ἄπειρον. Procı. in Tim. p. 125 Schn. κρατεῖται δὲ ὑπὸ τῶν ϑειοτέρων τὰ καταδεέστερα χαὶ εἷς ἀποτελεῖται κόσμος ἐξ ἐναντίων ἡρμοσμένος, ἔχ περαινόντων TE χαὶ ἀπείρων ὑφεστηχὼς χατὰ τὸν Φιλόλαον vgl.B 2.

10. ΤΉΕΟ Smyrn. 20, 19 Hill. ᾿Αρχύτας δὲ καὶ Φ. ἀδιαφόρως τὸ ἕν καὶ μονάδα καλοῦσι χαὶ τὴν μονάδα ἕν.

11. Luc. de lapsu in 88]. 5 εἰσὶ δὲ οἱ xal τὴν τετραχτὺν τὸν μέγιστον 00x0v αὐτῶν [der EyWagürger, ἣν τὸν ἐντελῆ. αὐτοῖς ἀριϑμὸν ἀποτελεῖν οἴζονται τὸν) δέχα, ὑγιείας ἀρχὴν ἐχάλεσαν᾽" ὧν χαὶ Φ. ἐστί.

12. THEoLoc. arithm. p. 55 Ast. Φ. δὲ μετὰ τὸ μαϑηματικὸν μέγεϑος τριχῇ διαστὰν (Ev) τετράδι, ποιότητα zul χρῶσιν ἐπιδειξαμένης τῆς φύσεως ἐν nevradı,

A. 4a—13. LEBEN, SCHRIFTFN UND LEHRE. 245

ψύχωσιν δὲ ἐν ἑξώδι, νοῦν δὲ zul ὑγείαν καὶ τὸ ὑπ᾽ αὐτοῦ λεγόμενον φῶς ἐν ἑβδομάδι, μετὰ ταῦτά φησιν ἔρωτα χαὶ φιλίαν χαὶ μῆτιν χαὶ ἐπίνοιαν ἐπ᾽ oydoadı συμβῆναι τοῖς οὖσιν.

18, — — p.61 [vgl. Tannery Pour l’histoire de la Science hellene 374. 386 ff.) ὅτι χαὶ Σπεύσιππος, 6 Ποτώνης μὲν υἱὸς τῆς τοῦ Πλάτωνος ἀδελφῆς διάδοχος δὲ ᾿Αχαδημίας πρὸ Ξενοχράτους, ἐχ τῶν ἐξαιρέτως σπουδασϑεισῶν ἀεὶ Πυϑαγοριχῶν ἀχροάσεων, μάλιστα δὲ τῶν Φιλολάου συγγραμμάτων, βιβλίδιόν τι συντάξας γλαφυρὸν ἐπέγραψε μὲν αὐτὸ Περὶ Πυϑαγορικῶν ἀριϑμῶν, an’ ἀρχῆς δὲ μέχρι ἡμίσους περὶ τῶν ἐν αὐτοῖς γραμμιχῶν Luue- λέστατα διεξελϑών, πολυγωνίων τε χαὶ παντοίων τῶν ἐν ἀριϑμοῖς ἐπιπέδων ἅμα χαὶ στερεῶν, περί τε τῶν πέντε σχημάτων, ἃ τοῖς χοσμιχοῖς ἀποδίδοται στοιχείοις, ἰδιότητος (TE) αὐτῶν χαὶ πρὸς ἄλληλα χοινότητος, ἀναλογίας τε χαὶ ἀναχολουϑίας, μετὰ ταῦτα λοιπὸν ϑάτερον [ro] τοῦ βιβλίου ἥμισυ περὲ δεχάδος ἄντιχρυς ποιεῖται, φυσικωτάτην αὐτὴν ἀποφαίνων καὶ τελεστιχωτάτην τῶν ὄντων, οἷον εἶδος τι τοῖς χοσμιχοῖς ἀποτελέσμασι [so die Par. Hds.) τεχνιχὸν ap ἑαυτῆς (ἀλλ᾽ οὐχ ἡμῶν νομισάντων ᾿ὶ ὡς ἔτυχε) ϑεμέλιον [ϑέλλων Par.] ὑπάρχουσαν καὶ παράδειγμα παντελέστατον τῶι τοῦ παντὸς ποιητῆι ϑεῶι προεχ- χειμένην. λέγει δὲ τὸν τρόπον τοῦτον περὶ αὐτῆς"

“ἔστι δὲ τα δέχα τέλειος (ἀριϑμός), καὶ ὀρϑῶς τε zul χατὰ φύσιν εἰς τοῦτον καταντῶμεν παντοίως ἀριϑμοῦντες “Ἕλληνές τε χαὶ πάντες ἄνϑρωποι οὐδὲν αὐτοὶ ἐπιτηδεύοντες" πολλὰ γὰρ ἴδια ἔχει, ἃ προσήκει τὸν οὕτω τέλειον ἔχειν [πολλὰ δὲ ἴδια μὲν οὐκ ἔστιν αὐτοῦ" δεῖ δὲ ἔχειν αὐτὰ τέλειον. πρῶ- τον μὲν οὖν ἄρτιον δεῖ εἶναι, ὅπως ἴσοι ἐνῶσιν οἱ περρισσοί τε χαὶ ἄρτιοι, χαὶ μὴ ἑτερομερεῖς" ἐπεὶ γὰρ πρότερος ἀεί ἐστιν Ö περισσὸς τοῦ ἀρτίου, εἰ μὴ ἄρτιος εἴη ὁ συμπεραίνων, πλεονεχτήσει ὃ ἕτερος" εἰ δέ, ἴσους ἔχειν [80 Par.] χρὴ τοὺς πρώτους καὶ ἀσυνϑέτους χαὶ τοὺς δευτέρους καὶ συνϑέτους" ὃ δὲ δέχα ἔχει ἴσους, καὶ οὐδεὶς ἂν ἄλλος ἐλάσσων τῶν δέχα τοῦτο ἔπαϑεν ἀριϑμός, πλείων δὲ τάχα (χαὶ γὰρ ὃ ιβ zal ἄλλοι τινές), ἀλλὰ πυϑμὴν αὐτῶν ὃ δέχα᾽ καὶ πρῶτος τοῦτο ἔχων zul ἐλάχιστος τῶν ἐχόντων τέλος τι ἔχει, καὶ ἰδιόν πως αὐτὸ τοῦτο γέγονε τὸ ἐν πρώτωι αὐτῶι ἴσους ἀσυνϑέτους τε καὶ συνϑέτους ὦφϑαι: ἔχων τε τοῦτο ἔχει πάλιν καὶ τοὺς πολλαπλασίους καὶ τοὺς ὑποπολλαπλασίους, ὧν εἰσι πολλαπλάσιοι" ἔχει μὲν γὰρ ὑποπολλα- πλασίους τοὺς μέχρι πέντε, τοὺς δὲ ἀπὸ τῶν ἕξ μέχρι τῶν δέκα πολλαπλα- σίους αὐτῶν᾽ ἐπεὶ δὲ τὰ δ οὐδενός, ἐξαιρετέον᾽ zul τὰ δ, ὡς πολλαπλάσια τοῦ β, ὥστε ἴσους εἶναι πάλιν δεῖ. ἔτι πάντες οἱ λόγοι ἐν τῶι τ, ὅ τε τοῦ ἴσου χαὶ τοῦ μείζονος χαὶ τοῦ ἐλάττονος χαὶ τοῦ ἐπιμορίου καὶ τῶν λοιπῶν εἰδῶν ἐν αὐτῶι, καὶ οἱ γραμμικοί, οἱ ἐπίπεδοι καὶ οἱ στερεοίἔ. τὸ μὲν γὰρ ἃ στιγμή, τὰ δὲ β γραμμή, τὰ δὲ τρία τρίγωνον, τὰ δὲ δ᾽ πυραμίς" ταῦτα δὲ πάντα ἐστὶ πρῶτα καὶ ἀρχαὶ τῶν καϑ᾽ ἕχαστον ὁμογενῶν. καὶ ἀναλογιῶν δὲ πρώτη αὐτή ἐστιν ἡ ἐν αὐτοῖς ὀφϑεῖσα ἣ τὸ ἴσων [so Par.] μὲν ὑπερέχουσα, τέλος δὲ ἔχουσα ἐν τοῖς δέχα [ἃ.ἷ. 1 - 2 - 8.-ἃ 4 = 10]. Ev τε ἐπιπέδοις χαὶ στερεοῖς πρῶτά ἐστι ταῦτα, στιγμή, γραμμή, τρίγωνον, πυραμίς" ἔχει ταῦτα τὸν τῶν δέχα ἀριϑμὸν χαὶ τέλος ἴσχει" τετρὰς μὲν γὰρ ἐν πυραμίδος γωνίαις ἢ βάσεσι, ἑξὰς δὲ ἐν πλευραῖς. ὥστε δέχα" τετρὰς δὲ πάλιν ἐν στιγμῆς καὶ γραμ-

1?%2 uns διαστήμασι χαὶ πέρασι ἢ FR a ἑξὰς δὲ ἐν τριγώνου πλευραῖς καὶ γωνίαις, ὥστε πάλιν δέχα. καὶ μὴν χαὲὶ ἐν τοῖς σχήμασι χατ᾽ ἀριϑμὸν σχεπτομένωι συμβαίνει" πρῶτον γάρ ἐστι τρίγωνον τὸ ἰσόπλευρον, ὃ ἔχει μίαν πως γραμμὴν

καὶ γωνίαν" λέγω δὲ μίαν, διότι ἴσας ἔχει ἄσχιστον γὰρ ἀεὶ zul ἑνοειδὲς τὸ ἰσον᾽ δεύτερον δὲ τὸ ἡμιτετράγωνον᾽ μέαν γὰρ ἔχον παραλλαγὴν γραμμῶν χαὶ γωνιῶν ἐν δυάδι ὁρᾶται" τρίτον δὲ τὸ τοῦ ἰσοπλεύρου ἢ ἥμισυ τὸ χαὶ ruı- τρίγωνον" πάντως γὰρ ἄνισον χαϑ'᾽ ἕχαστον, τὸ d& πᾶν [τι] αὐτοῦ τρία ἐστί. καὶ ἐπὶ τῶν στερεῶν εὑρίσχοις ἂν ἄχρι τῶν τεττάρων προϊὼν τὸ τοιοῦτο, ὥστε δεχάδος χαὶ οὕτως ψαύει" τρίας [l. ἔοικε] γάρ πῶς n μὲν πρώτη πυρα- μὲς μίαν πως γραμμήν τε καὶ ἐπιφάνειαν ἐν ἰσότητι ἔχουσα (καὶ περὶ) τὴν χατὰ χορυφὴν ὑπὸ τεττάρων συγχλειομένη, παρὰ τῆς [1]. περὶ τὰς] ἐπὶ τῆς βάσεως γωνίας ὑπὸ τριῶν ἐπιπέδων περιεχομένη, (μονάδι, ἡ δὲ δευτέρα * * *) ὥστε ἐχ τούτου δυάδι ἐοιχέναι" ἢ δὲ τρίτη τριάδι, ἐπὶ ἡμιτετραγώνου βεβη- κυῖα χαὶ σὺν τῆι ὀφϑείσηι μιᾶι ὡς ἐν ἐπιπέδωι τῆι ἡμιτετραγώνωι ἔτι zul ἄλλην ἔχουσα διαφορὰν τὴν τῆς κορυφαίας γωνίαν, ὥστε τριάδι ἂν ὁμοιοῖτο πρὸς ὀρϑὰς τὴν γωνίαν ἔχουσα τῆι τῆς βάσεως μέσηι πλευρᾶι. τετράδι δὲ ἡ τετάρτη χατὰ ταῦτα, ἐπὶ ἡμιτετραγώνωι βάσει συνισταμένη, ὥστε τέλος ἐν τοῖς δέχα λαμβάνειν τὰ λεχϑέντα. τὰ αὐτὰ δὲ καὶ ἐν τῆι γενέσει" πρώτη μὲν γὰρ ἀρχὴ εἰς μέγεϑος στιγμή, δευτέρα γραμμή, τρίτη ἐπιφάνεια, τέταρτον στερεόν.

Vgl. Tueor. p. 60,25 Πίστις γε μὴν καλεῖται 80. ἡ dexas), ὅτι χατὰ τὸν Φιλόλαον δεχαδι καὶ τοῖς αὐτῆς μορίοις περὶ τῶν ὄντων οὐ παρέργως καταλαμβανομένοις πίστιν βεβαίαν ἔχομεν. διόπερ χαὶ Μνήμη λέγοιτ᾽ ἂν ἐκ τῶν αὐτῶν, ἀφ᾽ ὧν καὶ μονὰς Mvnuoov vn ὠνομάσϑη. LAur. Lyp. de mens. 115 00905 οὖν αὐτὴν ὃ D. δεχάδα προσηγόρευσεν ὡς δεχτιχὴν τοῦ ἀπείρου. Vgl.B 11.

14. Procr. in Eucl. p. 130, 8 χαὲ γὰρ παρὰ τοῖς Πυϑαγορείοις εὑρήσομεν ἄλλας γωνίας ἄλλοις Yeois ἀναχειμένας ὥσπερ zul ὃ D. πεποίηχε τοῖς μὲν τὴν τριγωνιχὴν γωνίαν τοῖς δὲ τὴν τετραγωνιχὴν ἀφιερώσας χαὶ ἄλλας ἄλλοις χαὶ τὴν αὐτὴν πλείοσι ϑεοῖς καὶ τῶι αὐτῶι πλείους κατὰ τὰς διαφόρους ἐν αὐτῶι δυνάμεις ἀνείς. 166,25 εἰκότως ἄρα χαὶ ὃ DB. τὴν τοῦ τριγώνου γω- γίαν τέτταρσιν ἀνέϑηχεν ϑεοῖς, Κρόνωι καὶ “Αιδηι καὶ "άρει καὶ Διονύσωι.. ὃ μὲν γὰρ Κρόνος πᾶσαν ὑφίστησι τὴν ὑγρὰν καὶ ψυχρὰν οὐσίαν, ὃ δὲ "Aong πᾶσαν τὴν ἔμπυρον φύσιν, χαὶ ὃ μὲν “ιδης τὴν χϑονίαν ὅλην. συνέχει ζωήν, ὃ δὲ Διόνυσος τὴν ὑγρὰν καὶ ϑερμὴν ἐπιτροπεύει γένεσιν, ἧς χαὶ ὃ οἶνος σύμβολον. ὑγρὸς ὧν zul ϑερμός. πάντες δὲ οὗτοι κατὰ μὲν τὰς εἰς τὰ δεύ- 2206 ποιήσεις διεστήχασι, ἥνωνται δὲ ἀλλήλοις. διὸ χαὶ κατὰ μίαν αὐτῶν γωνίαν συνάγει τὴν ἕνωσιν ὃ Φ. ν. 118, 11 χαὶ πρὸς τούτοις ὃ Φ. zar' ἄλλην ἐπιβολὴν τὴν τοῦ τετραγώνου γωνίαν Ῥέας καὶ Δήμητρος χαὶ Ἑστίας ἀπο- χαλεῖ. P. 114,12 τὴν γὰρ τοῦ δωδεχαγώνον γωνίαν Διὸς εἶναι φησιν ὃ Φ,, ὡς χατὰ μίαν ἕνωσιν τοῦ Διὸς ὅλον συνέχοντος τὸν τῆς δυωδεχάδος apıyuor. Damasc. I 127,7 Ruelle διὰ τί γὰρ τῶι μὲν [näml. τῶν ϑεῶν] τὸν χύχλον ἀνιέρουν οἱ Πυϑαγόρειοι, τῶι δὲ τρίγωνον, τῶι δὲ τετράγωνον, τῶι δὲ ἄλλο χαὶ ἄλλο τῶν εὐϑυγράμμων [τῶν] σχημάτων, ὡς δὲ χαὶ μιχτῶν, ὡς τὰ Nuı- χύκλια τοῖς Διοσκούροις; πολλάκις δὲ τῶι αὐτῶι ἄλλο χαὶ ἄλλο ἀπονέμων χατ᾽ ἄλλην ἰδιότητα χαὶ ἄλλην ὃ Φ. ἐν τούτοις σοφός, χαὶ μήποτε ὡς χα- ϑόλου εἰπεῖν τὸ μὲν περιφερὲς κοινὸν σχῆμά ἐστιν πάντων τῶν νοερῶν ϑεῶν ἧς νοεροί, τὰ δὲ εὐθύγραμμα ἰδιὰα ἑχάστων ἄλλα ἄλλων χατὰ τὰς τῶν ἀρι- ϑμῶν, τῶν γωνιῶν. καὶ τῶν πλευρῶν ἰδιότητας" οἷον ᾿Αϑηνᾶς μὲν τὸ τρίγωνον, Eouov δὲ τὸ τετράγωνον. ἤδη δέ φησιν ὃ Φ.᾿ καὶ τοῦ τετραγώνου ἥδε μὲν ἡ γωνία τῆς Ῥέας, ἥδε δὲ τῆς Ἥρας, ἄλλη δὲ ἄλλης ϑεοῦ. καὶ ὅλος ἐστὶν ὃ

ϑεολογικὸς περὶ τῶν σχημάτων ἀφορισμός. Vgl. Prur. de Is. et Osir. 30 p. 363 A φαίνονται dE χαὶ οἱ Πυϑαγορικοὶ τὸν Τυφῶνα δαιμονιχὴν ἡγούμενοι δυναμιν. λέγουσι γὰρ ἐν ἀρτίωι μέτρωι ἕχτωι χαὶ πεντηχοστῶι γεγονέναι Τυφῶνα" καὶ πάλιν τὴν μὲν τοῦ τριγώνου Ἅιδου nal Διονύσου καὶ "Ageog εἶναι᾽ τὴν δὲ τοῦ τετραγώνου Ῥέας καὶ Ἀφροδίτης χαὶ Δήμητρος καὶ Ἑστίας καὶ Ἥρας" τὴν δὲ τοῦ “δωδεχαγώνου Διός" τὴν δ᾽ ἑχχαιπεντηχονταγώνου Τυφῶνος, ὡς Εὔδοξο ἱστόρηχεν.

15. Art. II 6, 3 [D. 334 aus Theophrasts Phys. Dox. wie 16---22]. Πυϑα- γόρας πέντε σχημάτων ὄντων στερεῶν, ἅπερ καλεῖται χαὶ μαϑηματιχά, ἐχ μὲν τοῦ κύβου φησὶ γεγονέναι τὴν γῆν, &x δὲ τῆς πυραμίδος τὸ πῦρ, ἐκ δὲ τοῦ ὀχταέδρου τὸν ἀέρα, ἐκ δὲ τοῦ εἰχοσαέδρου τὸ ἴδωρ, ἐκ δὲ τοῦ δωδεχαέδρου τὴν τοῦ παντὸς σφαῖραν. Vgl. Β 12.

16. — II7,7 [D. 336, vermutlich Theophrast in Poseidonios’ Excerpt] Φ. πῦρ ἐν μέσωι περὲ τὸ χέντρον ὅπερ ἑστίαν τοῦ παντὸς καλεῖ (fr. 7] καὶ Διὸς οἶκον καὶ μητέρα ϑεῶν βωμόν τε χαὶ συνοχὴν καὶ μέτρον φύ- σεως. καὶ πάλιν πῦρ ἕτερον ἀνωτάτω τὸ περιέχον. πρῶτον δ᾽ εἶναι φύσει τὸ μέσον, περὶ δὲ τοῦτο δέχα σώματα ϑεῖα Ζορεύειν, [οὐρανό»} {μετὰ τὴν τῶν ἀπλα- γῶν σφαῖραν) τοὺς ξ πλανῖτας, μεϑ᾽ οὺς ἥλιον, ὑφ᾽ ὧι σελήνην, ὑφ᾽ ἧι τὴν γῆν, ὑφ᾽ ἦι τὴν ἀντίχϑονα, μεϑ᾽ ἃ σύμπαντα τὸ πῦρ ἑστίας περὶ τὰ χέντρα τάξιν ἐπέχον. τὸ μὲν οὖν ἀνωτάτω μέρος τοῦ περιέχοντος, ἐν ὧι τὴν εἱλιερίνειαν εἶναι τῶν στοιχείων ὄλυμπ ον χαλεῖ, τὰ δὲ ὑπὸ τὴν τοῦ ὀλύμπου φορᾶν, ἐν ὧι τοὺς πέντε πλανήτας μεϑ᾽ ἡλίου καὶ σελήνης τετάχϑαι, κόσμον, τὸ δ᾽ ὑπὸ τούτοις ὑποσέληνόν τε καὶ περίγειον μέρος, ἔν ὧι τὰ τῆς φιλομεταβόλου γενέσεως, οὐρανόν. zul περὲ μὲν τὰ τεταγμένα τῶν μετεώρων γίνεσϑαι τὴν σοφίαν, περὶ δὲ τὰ γενόμενα τῆς ἀταξίας τὴν ἀρετήν, τελείαν μὲν ἐχείνην ἀτελῆ δὲ ταύτην. Vgl. Alex. in Metaph. p. 38, 22 Hayd.

17. — UI 11,3 [D. 377 aus Theophrast] &. ὃ Πυϑαγόρειος To μὲν πῦρ μέσον (τοῦτο γὰρ εἶναι τοῦ παντὸς ἑστίαν), δευτέραν δὲ τὴν ἀντίχϑονα, τρίτην δὲ τὴν οἰκουμένην γῆν ἐξ ἐναντίας χειμένην TE χαὶ περιφερομένην τῆι ἀντίχϑονι᾽ παρ᾽ ὃ καὶ μὴ δρᾶσϑαι ὑπὸ τῶν ἐν τῆιδε τοὺς ἔν ἐχείνηι. Vgl. Η 4,15 [D. 332 Th. n. Poseid.] ( Φ.) τὸ ὁὲ ἡ ἡγεμονικὸν ἐν τῶι μεσαιτάτωι πυρί, ὅπερ τρόπεως δίχην προὐὔπεβάλετο τῆς τοῦ παντὸς (σφαίρας) ὃ δημιουρ- γὸς ϑεός.

18. — 15,3 FD. 333] 2. διττὴν εἶναὶ τὴν φϑορὰν τοῦ χόσμου, τὸ μὲν ἐξ οὐρανοῦ πυρὸς ῥυέντος, τὸ δὲ ἐξ ὕδατος σεληνιαχοῦ, περιστροφῆι τοῦ ἀέρος ἀποχυϑέντος" καὶ τούτων εἶναι τὰς ἀναϑυμιάσεις τροφὰς τοῦ κόσμου.

19. — 20, 12 [D. 849] Φ. ὃ Πυϑαγόρειος ὑαλοειδῆ τὸν ἥλιον, «δεχόμενον μὲν τοῦ ἐν τῶι κόσμωι πυρὸς τὴν ἀνταύγειαν, διηϑοῦντα δὲ πρὸς ἡμᾶς τό τε φῶς χαὶ τὴν ἀλέαν, ὥστε τρόπον τινὰ διττοὺς ἡλίους γίνεσθαι, To τε ἐν τῶι οὐρανῶι πυρῶδες χαὶ τὸ ἀπ᾽ αὐτοῦ πυροειδὲς χατὰ τὸ ἐσοπτροειδές [χαὶ ἐσοπτροειδὲς Plut.], εἰ μή τις χαὶ τρίτον λέξει τὴν ἄπο τοῦ ἐνόπτρου κατ᾽ ἀνάχλασιν διασπειρομένην πρὸς ἡμᾶς αὐγήν καὶ γὰρ ταύτην προσονομάζομεν ἥλιον οἱονεὶ εἴδωλον εἰδώλου.

20, — 1{30,1 [D. 361] τῶν Πυϑαγορείων τινὲς μέν, ὧν ἐστι Φ,, γεώδη φαίνεσϑαι τὴν σελήνην διὰ τὸ περιοιχεῖσϑαι αὐτὴν χαϑάπερ τὴν παρ᾽ ἡμῖν

γῆν ζώιοις χαὶ φυτοῖς μείζοσι καὶ καλλίοσιν᾽ εἶναι γὰρ πεντεχαιδεχαπλάσια τὰ ἐπ᾿ αὐτῆς ζῶια τῆι δυνάμει μηδὲν περιττωματιχὸν ἀποχρίνοντα, zul τὴν ἡμέραν τοσαύτην τῶι μήχει.

21. Art. ΠῚ 18,1.2 περὶ κινήσεως γῆς [D. 378]. οἱ μὲν ἄλλοι μένειν τὴν γῆν. Φ. δὲ ὁ Πυϑαγόρειος χύχλωι περιφέρεσϑαι περὶ τὸ πῦρ κατὰ χύχλον λοξὸν ὁμοιοτρόπως ἡλίωι καὶ σελήνηι.

22. CENSOR. 18,8 est et Philolai Pythagorici annus ex annis LIX, in quo sunt menses intercalares xx1. 19,2 Ph. annum naturalem dies habere prodidit CCCLAIIII et dimidiatum.

23. Macroe. S. Scip. I 14, 19 Pythagoras et Philolaus harmoniam [nämlich animam esse dixerunt]. Arısrt. de anima A 4. 4075 27 χαὶ ἀλλη δέ τις δόξα παραδέδοται περὶ ψυχῆς... ἁρμονίαν γὰρ τινα αὐτὴν λέγουσι zul γὰρ τὴν ἁρμονίαν χρᾶσιν zul σύνϑεσιν ἐναντίων εἶναι χαὶ τὸ σῶμα συγχεῖσϑαι ἐξ ἐναντίων. Vgl. Plato Phaedon 868 Ὁ,

24. Nıcom. arithm. 26, 2 p. 135, 10H. τινὲς δὲ αὐτὴν [näml. τὴν μεσότητα vgl. Archytas fr. 2] «ou ovıznv καλεῖσϑαι νομίζουσιν ἀκολούϑως Φιλολάωι ἀπὸ τοῦ παρέπεσϑαι πάσηι γεωμετριχῆι ἁρμονίαι, γεωμετρικὴν δὲ ἁρμονίαν φασὶ τὸν χύβον ἀπὸ τοῦ κατὰ τὰ τρία διαστήματα ἡρμόσϑαι ἰσάκις ἴσα ἰσάχις" ἐν γὰρ παντὶ κύβωι ἥδε N μεσότης ἐνοπτρίζεται. πλευραὶ μὲν γὰρ παντὸς χύβου εἰσὶν ιβ, γωνίαι δὲ η, ἐπίπεδα δὲ ς᾽ μεσότης ἄρα ὃ ἢ τῶν 5 καὶ τῶν ιβ κατὰ τὴν ἁρμονιχήν. ΤΑΜΒ1,. in Nicom. 118, 28 Pist. εὕρημα δ᾽ αὐτήν [näml. die “musika- lische' Proportion] ‚yaoıw εἶναι Βαβυλωνίων καὶ διὰ Πυϑαγόρου πρώτου εἰς Ἑλληνας ἐλϑεῖν. εὑρίσχονται γοῦν πολλοὶ τῶν Πυϑαγορείων αὐτῇ χεχρημένοι ὥσπερ ᾿Αρισταῖος ὃ Κροτωνιάτης καὶ Τίμαιος ὃ Aoxoos χαὶ Φ. χαὶ ᾿Αρχύτας οἱ Ταραντῖνοι καὶ ἄλλοι πλείους χαὶ μετὰ ταῦτα Πλάτων ἐν τῶι Τιμαίωι

25. ῬΟΒΡΗΥΕ. in Ptol. 5 p. 266 Wall. ἀπὸ δὴ τούτου κινηϑέντες τινὲς τῶν μετ᾽ αὐτὸν [Eratosthenes] διάστημα ἐχάλεσαν εἶναι ὑπεροχήν, ὡς Αἰϊλιανὸς ὃ Πλατωνιχός" καὶ Φ. δὲ ἐπὶ πάντων τῶν διαστημάτων {ταύτην εἴληφε τὴν προσηγορίαν.

26. BoETHIVS inst. mus. III 5 p. 276, 15 Friedl. Ph. vero Phythagoricus alio modo tonum dividere temptavit, statuens scilicet primordium toni ab eo numero, qui primus cybum a primo impari, quod maxime apud Phythagoricos honorabile fuit, efficeret. nam cum ternarius numerus primus sit impar, tres tertio atque id ter si duxeris, - XXVII: necessario exsurgent, qui ad - XXIIII- Nu- merum tono distat, eandem ternarii differentiam servans. ternarius enim » XXIIII: summae octava pars est, quae eisdem addita primum a ternario cybum »«XX- ac 717 reddit. ex hoc igitur Philolaus duas effieit partes, unam quae dimidio sit maior, eamque apotomen vocat, reliquam quae dimidio sit minor eamque rursus diesin dicit, quam posteri semitonium minus appellavere; harum vero differentiam comma. ac primum diesin in:xI1I- unitatibus constare arbitratur eo, quod haec inter -ccLYI- et:CCXLIII- pervisa sit differentia, quodque idem numerus, id est -XIII: ex novenario, ternario atque unitate consistat, quae uni- tas puncti obtineat locum, ternarius vero primae inparis lineae, novenarius primi inparis quadrati. ex his igitur causis cum -XIIl- diesin ponat, quod semitonium nuncupatur, reliquam -XXVII- numeri partem, quae - XIIII- unita- tibus continetur, apotomen esse constituit. sed quoniam inter » XIII» et -XIIII- unitas differentiam facit, unitatem loco commalis censet esse ponendam. totum vero tonum in -xXVII- unitatibus locat eo quod inter -ccXxVI- ab -COXLIII- qui inter se distant tono, »xxVII- sit differentia. [Apotome nicht 14, sondern 17?/s,

was Procl. in Tim. 473Schn. δέδειχται μὲν ἐκ τοῦ Φιλολάου τὸ πλῆϑος τῶν παρὰ τῶι Τιμαίωι γραφέντων ὅρων zu Grunde liegt. 5. Böckh S. 79.]