23

23. [14 B.] PorLyz. ΠΥ 20 οὐχ ἂν ἔτι πρέπον εἴη ποιηταῖς χαὶ μυϑογράφοις χρῆσϑαι “μάρτυσι περὶ τῶν ἀγνοουμένων, ὅπερ οἱ πρὸ ἡμῶν περὶ τῶν πλεί-

στων, ἀπίστους ἀμφισβητουμένων πὰρεχόμενοι βεβαιωτὰς χατὰ τὸν Ἡρά- χλειτον.

1 [2 Βγν.} Sext. VII 182 [s. A 16.] {τοῦ δὲν λόγου τοῦδ᾽ ἐόν- τος (ἀεὶ ἀξύνετοι γίγνονται ἄνϑρωποι καὶ πρόσϑεν ἢ ἀκοῦσαι χαὶ ἀκούσαντες τὸ πρῶτον᾽ γινομένων γὰρ (tayrov) κατὰ τὸν λόγον τόνδε ἀπείροισιν ἐοίχασι, πτδιρώμενοι καὶ ἐπέων χαὶ ἔργων τοιούτων, ὅὁχοίων ἐγὼ διηγεῦμαι διαιρέων ἕχαστον κατὰ φύσιν χαὶ φράζων ὅκως ἔχει. τοὺς δὲ ἄλλους ἀνθρώπους λαν- ϑάνξει ὁχόσα ἐγερϑέντες ποιοῦσιν, ὅκωσπερ ὁχόσα εὔδοντεος ἐπιλαγϑάνογνται.

2 [92] --- — 133 διὸ δεῖ ἕπεσϑαι τῶι ζξυνῶι, τουτέστι τῶι) xowöı' ξυνὸς γὰρ ὁ χοινός. τοῦ λόγου δὲ ἐόντος ξυνοῦ ζώουσιν οἱ πολλοὶ ὡς ἰδίαν ἔχοντες φρόνησιν.

3 [0] Aet. II 21, 4 [Doxogr. 351, regt μεγέϑους ἡλίου] εὖρος ποδὸς ἀνϑρωπείου.

4 [J. of phil. IX 280] Albertus M. de veget. VI 401 p. 545 Meyer δὲ Felicitas essetin delectationibus corporis, boves felices diceremus, cum inveniant orobum ad comedendum.

1. Für dies Wort aber, ob es gleich ewig ist, haben die Menschen kein Verständnis weder ehe sie es vernommen noch sobald sie es vernommen. Alles geschieht nach diesem Wort, und doch geberden sie sich wie die Unerfahrenen, so oft sie sich versuchen in solchen Worten und Werken, wie ich sie künde, ein jegliches nach seiner Natur auslegend und deutend, wie sich’s damit verhält. Die anderen Menschen wissen freilich nicht, was sie im Wachen thun, wie sie ja auch vergessen, was sie im Schlafe thun.

2. Drum ist’s Pflicht dem Gemeinsamen zu folgen. Aber obschon das Wort allen gemein ist, leben die meisten so, als ob sie eine eigene Einsicht hätten.

3. Die Sonne hat die Breite des menschlichen Fusses,

4. Bestände das Glück in körperlichen Lustgefühlen, so müsste man die Ochsen glücklich nennen, wenn sie Erbsen zu fressen finden.

[0] Anatolius [cod. Mon. gr. 384, f. 58°) ara λόγον δὲ ὡρέων συμβάλλεται ἑβδομὰς κατὰ σελήνην, διαιρεῖται δὲ χατὰ τὰς ἄρχτους, ἀϑανάτου MovYyunsg σημξεέω [3]. [180. 126] Aristocritus Theosophia (Buresch Klaros 118) 68 xaJ- αἰρονται δ᾽ ἄλλως αἵματι μιαινόμενοι οἷον εἴ τις εἰς πηλὸν ἐμβὰς πηλῶι ἀπονίζοιτο. μαίνεσϑαι ἮΝ ἂν δοκοίη, εἴ τις αὐτὸν ἀνθρώπων ἐπιφράσαιτο οὕτω ποιέοντα. χαὶ τοῖς ἀγάλμασι δὲ τουτέοισιν εὔχον- ται ὅχοῖον εἴ τις δόμοισι λεσχηνεύοιτο (οὔ τι γινώ- σχων ϑεοὺς οὐδ᾽ ἥρωας οἵτινές εἰσι).

[82] Aristoteles Meteor. B 2. 8665 18 ὁ ἥλιος οὐ μόνον, χαϑάττερ öH. φησί, νέος ἐφ᾽ ἡμέρηι ἐστίν, ἀλλ᾽ ἀεί νέος συνεχῶς. [37] — de sensu 5.443°?23 εἰ πάντα τὰ ὄντα χατινὸς γένοιτο, ER ἐς ἂν διαγνοῖεν.

[46] — Eth. Nic. © 2. 1155°4 Ἡ. τὸ ἀντίξουν συμφέρον καὶ ἐχ τῶν διαφερόντων καλλίστην ἁρμονίαν χαὶ πάντα χατ᾽ ἔριν γίνεσϑαι [s. fr. 80].

9 [61] --- -- K.5.1176°7 ὄνους σύρματ᾽ ἂν ἑλέσθαι μᾶλλον

0 [69] [Arist.] de mundo 5. 396°’ 7 ἔσως δὲ τῶν ἐναντίων ἡ φύσις

γλίχεται χαὶ ἔχ τούτων ἀποτελεῖ τὸ σύμφωγον οὐχ Ex τῶν

Nach dem Gesetze der Zeiten aber wird die Siebenzahl bei dem Monde zusammengerechnet, gesondert aber erscheint sie bei den Bären, den beiden Sternbildern des unvergänglichen Gedenkens [Ὁ].

. Reinigung von Blutschuld suchen sie vergeblich, indem sie sich mit

Blut besudeln, wie wenn einer der in Kot getreten, sich mit Kot abwaschen wollte. Für wahnsinnig würde ihn doch halten, wer etwa von den Leuten ihn bei solchem Treiben bemerkte. Und sie beten auch zu diesen Götterbildern, wie wenn einer mit Gebäuden Zwiesprache pflegen wollte. Sie kennen eben die Götter und Heroen nicht nach ihrem wahren Wesen.

. Die Sonne ist neu an jedem Tag.. Würden alle Dinge zu Rauch, könnte man sie nur mit der Nase

. Das auseinander Strebende vereinigt sich und aus den Gegensätzen

entsteht die schönste Vereinigung und alles entsteht durch den Streit.

. Esel würden Häckerling dem Golde vorziehen.

Auch die Natur strebt wohl nach dem Entgegengesetzten und bringt hieraus und nicht aus dem Gleichen den Einklang hervor, wie sie 5*

ὁμοίων, ὥσττερ ἀμέλει τὸ ἄρρεν συνήγαγε πρὸς τὸ ϑῆλυ χαὶ οὐχ ἑχάτερον πρὸς τὸ ὁμόφυλον χαὶ τὴν πιρώτην ὁμόνοιαν διὰ τῶν ἐναντίων συνῆψεν, οὐ διὰ τῶν ὁμοίων. ἔοιχε δὲ χαὶ ἡ τέχνη τὴν φύσιν μιμουμένη τοῦτο σποιδῖν᾽ ζωγραφία μὲν γὰρ λευχῶν τε χαὶ μελάνων ὠχρῶν τε χαὶ ἐρυϑρῶν χρωμάτων &y- χερασαμέγη φύσεις τὰς εἰχόνας τοῖς ττροηγουμέγνοις ἀτιετέλεσε συμφώνους, μουσιχὴ δὲ ὀξεῖς ἅμα χαὶ βαρεῖς μαχρούς τε χαὶ βραχεῖς φϑόγγους μείξασα ἐν διαφόροις φωναῖς μίαν ἀττιετέ- λεσεν ἁρμονίαν, γραμματιχὴ δὲ ἐχ φωνηέντων χαὶ ἀφώγνων γραμμάτων χρᾶσιν ποιησαμένη τὴν ὅλην τέχνην ἀπ᾽ αὐτῶν συνεστήσατο. ταὐτὸ δὲ τοῦτο ἦν χαὶ τὸ πταρὰ τῶι σχοτεινῶι λεγόμενον Hoaxkeirwı' συνάψιες ὅλα χαὶ οὐχ ὅλα, συμ- φερόμενον διαφερόμενον, συνᾶιδον διᾶιδον, χαὶ ἐχ πάντων ὃν χαὶ ἐξ ἑνὸς πάντα.

155] — — 6 p. 401°8 τῶν τε ζώιων τά τε ἄγρια χαὶ ἥμερα τά τὲ ἐν ἀέρι χαὶ ἐπὶ γῆς χαὶ ἐν ὕδατι βοσχόμενα γίνεταί τε χαὶ ἀχμάζει χαὶ φϑείρεται τοῖς τοῦ ϑεοῦ πειϑόμενα ϑεσμοῖς᾽" πᾶν γὰρ ἑρπετὸν {(ϑεοῦ,) πληγῆι νέμεται, ὥς φησιν Ἡράχλειτος.

[41.42] Arius Did. ap. Eus. P. E. XV 20 [Dox. 471,1] Ζήνων τὴν ψυχὴν λέγει αἰσϑητιχὴν ἀναϑυμίασιν, χαϑάπερ H.' βουλόμενος γὰρ ἐμφανίσαι, ὅτι αἱ ψυχαὶ ἀναϑυμιώμεναι νοδραὶ dei γί- γονγται, δἴχασεν αὐτὰς τοῖς ποταμοῖς λέγων οὕτως᾽ ποτα-

z. B. das männliche mit dem weiblichen Geschlechte paarte und nicht etwa beide mit dem gleichen, und die erste Eintracht durch Vereinigung des Gegensätzlichen, nicht des Gleichartigen herstellte. Auch die Kunst bringt dies, offenbar durch Nachahmung der Natur, zu Stande. Die Malerei mischt auf dem Bilde die Bestandteile der weissen und schwarzen, der gelben und roten Farbe und be- wirkt dadurch die Ähnlichkeit mit dem Originale; die Musik mischt hohe und tiefe, lange und kurze Töne in den verschiedenen Stimmen und bringt dadurch eine einheitliche Harmonie zu Stande; die Grammatik mischt tönende und tonlose Laute zusammen und stellt daraus die ganze Kunst zusammen. Das gleiche spricht sich auch in dem Worte des dunklen Herakleitos aus: Verbindungen sind: Ganzes und Nichtganzes, Eintracht und Zwietracht, Einklang und Missklang und aus allem eins und aus einem alles.

Denn alles, was da kreucht, wird mit Gottes Geissel zur Weide ge- getrieben.

uoloı τοῖσιν αὐτοῖσιν ἐμβαίνουσιν ἕτερα χαὶ ἕτερα ὕδατα ἐπιρρεῖ' καὶ ψυχαὶ δὲ ἀπὸ τῶν ὑγρῶν ἀναϑυ- μιῶνται |vgl. 91].

[64] Athen. V p. 178 F δεῖ γὰρ τὸν χαρίεντα μήτε δυττᾶν μήτε αὐχμεῖν μήτε βορβόρωι χαίρειν χαϑ᾽ Ἡράχλειτον.

[124. 125] Clem. Protr. 22 p. 18. 19 Potter. τέσι δὴ uavreverau Ἢ] ὁ Ἐφέσιος; νυχτιπόλοις, μάγοις, βάκχοις, λήναις, μύσταις" τούτοις ἀτιειλεῖ τὰ μετὰ ϑάνατον, τούτοις μαγτεύε- ται τὸ πῦρ. τὰ γὰρ γομιζόμενα κατ᾽ ἀνθρώπους μυ- στήρια ἀνιερωστὶ μυξεῦνται.

[127] --- — 84 p. 80 ei μὴ γὰρ Διονύσωι πτομτὴν ἐποι- οὔντο χαὶ ὕμνεον ἄισμα αἰδοίοισιν, ἀναιδέστατα εἴργαστ᾽ ἄν. ὡυτὸς δὲ Alöng καὶ Διόνυσος, ὅτεωι μαίνονται καὶ ληναΐζου σεν.

[27] — Paedag. II 99 p. 229 λήσεται μὲν γὰρ ἴσως τὸ αἰσϑητὸν φῶς τις, τὸ δὲ νοητὸν ἀδύνατόν ἐστιν, ἢ ὥς φησιν H.' τὸ μὴ δῦνόν ποτε πῶς ἄν τις λάϑοι;

[5] — Strom. Π| 8p.432 οὐ γὰρ φρονέουσι τοιαῦτα (oi) χπολλοί, ὁχκοίοις ἐγκυρεῦσιν, οὐδὲ μαϑόντες γινώ- σχουσιν, ἑωυτοῖσι δὲ δοκέουσι |vgl. Α 16 8 128].

[7] — — IUI17 2.437 ἐὰν μὴ ἔλπηται, ἀνέλπιστον οὐχ ἐξευρήσει, ἀνεξερεύνητον ἐὸν χαὶ ἄπορον.

Wer in dieselben Fluten hinabsteigt, dem strömt stets anderes Wasser zu. Auch die Seelen dünsten aus dem Feuchten hervor. Am Dreck sich ergetzen.

Wem prophezeit Heraklit? Den Nachtschwärmern, Magiern, Bak- chen, Mänaden und Eingeweihten. Diesen droht er mit der Strafe nach dem Tode, diesen prophezeit er das Feuer. Denn in un- heiliger Weise findet die Einführung in die Weihen statt wie sie bei den Leuten im Schwange sind.

Denn wenn es nicht Dionysos wäre, dem sie die Procession veran- stalten und das Phalloslied singen, so wär's ein ganz schändliches Thun. Ist doch Hades eins mit Dionysos, dem sie da toben und Fastnacht feiern!

Wie kann einer verborgen bleiben vor dem was nimmer untergeht! Keineswegs denken sich die meisten solches, wie es ihnen gerade auf- stösst, noch verstehen sie, was sie erfahren: aber sie bilden es sich ein. Wenn er’s nicht erhofft, wird er das Unverhoffte nicht finden. Denn unerforschlich ist's und unzugänglich,

[6] — — U 24 p. 442 ἀχοῦσαι οὐχ ἐπιστάμενοι οὐδ᾽ elmwelv. [86] — — ΠῚ 14 p. 516 Ἡ. γοῦν χαχίζων φαίνεται τὴν γένεσιν,

ἐπειδὰν pie γενόμενοι ζώειν ἐϑέλουσι μόρους τ᾽ ἔχειν, μᾶλλον δὲ ἀναπαύεσϑαι, καὶ παῖδας κατα- λείπουσι μόρους γενέσϑαι.

[64] --- — — 21 p.520 ϑάνατός ἐστιν ὅὁχόσα ἐγερϑέντες ὁρέομεν, ὁχόσα δὲ εὕὔδοντες ὕπνος.

[8] — - IV4p.565 χρυσὸν γὰρ οἱ διζήμενοι γῆν πολλὴν ὀρύσσουσι χαὶ δὑρίσχκχουσιν ὀλίγον.

[60] --- — -- 10 Ρ». 5608 “έκης ὄνομα οὐκ ἂν ἤιδεσαν, εἰ ταῦτα μὴ ἦν.

[102] Clem. Str. IV 16 p. 571 ἀρηιφάτους ϑεοὶ τιμῶσι χαὶ ἄνϑρωπτοι.

[101] — — — 50 Ρ. ὅ86 μόροι γὰρ μέζονες μέζονας μοί- oag Aayyavovoı.

[70] — — — 143 p. 628 ἄνϑρωπος ἐν εὐφρόνην φάος ἅτετεται ἑαυτῶι ἀποθανών, ἀποσβεσϑείς [ὄψεις], ζῶν δὲ ἅπτεται τεϑνεῶτος εὕδων, ἀποσβεσϑεὶς ὄψεις, ἐγρηγορὼς ἅπτεται δεὕδοντος.

[122] — — — 146 p. 630 [Protr. 2 p. 18] ἀνθρώπους μένει τελευτήσαντας ἅσσα οὐχ ἔλπονται οὐδὲ δοχέουσιν.

Leute die weder zu hören noch zu reden verstehen.

. Heraklit scheint die Geburt als ein Unglück zu betrachten, wenn

er sagt: Wann sie geboren sind, schicken sie sich an zu leben und den Tod zu erleiden, oder vielmehr auszuruhen, und sie hinterlassen Kinder, dass auch sie den Tod erleiden.

. Tod ist alles, was wir im Wachen sehen, und Schlaf, was im

. Die Goldgräber schaufeln viel Erde und finden wenig.

. Gäb’ es jenes nicht, so kennten sie der Dike Namen nicht.

. Im Kriege Gefallene ehren Götter und Menschen.

. Grösserer Tod empfängt grössere Belohnung.

. Der Mensch zündet sich in der Nacht ein Licht an, wann er ge-

storben, erloschen ist; im Leben berührt er den toten im Schlummer, wann sein Augenlicht erloschen; im Wachen berührt er den schlum- mernden. Der Menschen wartet nach dem Tode, was sie nicht erwarten oder wähnen.

118] — — V9p.649 δοκέοντα γὰρ ὁ δοχιμώτατος γινώ- σχει, φυλάσσει χαὶ μέντοι καὶ Aixn χαταλήψεται Wevdßv τέχτονας χαὶ μάρτυρας.

[111°] — — — 60 p. 682 [nach fr. 104] αἱρεῦνται γὰρ ἕν ἂν- τία πάντων οἱ ἄριστοι, χλέος ἀέναον ϑνητῶν, οἱ δὲ πολλοὶ χεχόρηνται ὅκωσπερ κτήνξα.

[20] -- --- ---106 Ρ.711 κόσμον (τόνδε), τὸν αὐτὸν ἅπαάν- τῶν, οὔτε τὶς ϑεῶν οὔτε ἀνθρώπων ἐποίησεν, ln ἦν ἀεὶ αὶ ἔστιν nal ἔσται πῦρ deilwov, ἁπτόμενον μέτρα χαὶ ἀποσβεννύμενον μέτρα.

[21] --- — — 101 p. 712 πυρὸς τροπαὶ πρῶτον ϑάλασσα, ϑαλάσσης δὲ τὸ μὲν ἥμισυ γῆ, τὸ δὲ ἥμισυ πρηστήρ. δυνάμει γὰρ λέγει ὅτι τὸ ττῦρ ὑτὸ τοῦ διοικοῦντος λόγου χαὶ ϑεοῦ τὰ σύμπαντα δι᾿ ἀέρος τρέτιεται εἰς ὑγρὸν τὸ ὡς σττέρμα τῆς διαχοσμήσεως, ὃ καλεῖ ϑάλασσαν, ἐχ δὲ τούτου αὖϑις γίνεται γῆ χαὶ οὐρανὸς χαὶ τὰ ἐμττεριεχόμενα. ὅπως δὲ πάλιν ἀναλαμβάνεται χαὶ ἐχπυροῦται, σαφῶς διὰ τούτων δηλοῖ"

[28] ϑάλασσα διαχέεται καὶ μετρέδται εἰς τὸν αὐτὸν

Denn was der Glaubwürdigste erkennt, festhält, ist nur Glaubens- sache. Aber freilich die Lügenschmiede und ihre Eideshelfer wird doch auch Dike zu fassen wissen.

Eins giebt es, was die Bestem allem andern vorziehen: den Ruhm

den ewigen den vergänglichen Dingen. Die Meisten freilich liegen da vollgefressen wie das liebe Vieh.

. Diese Weltordnung, dieselbige für alle Wesen, hat kein Gott und

kein Mensch geschaffen, sondern sie war immerdar und ist und wird sein ewig lebendiges Feuer; sein Erglimmen und sein Verlöschen sind ihre Maasse.

Feuers Wandlungen: erstens Meer, die Hälfte davon Erde, die

andere Glutwind. Das bedeutet, dass das Feuer durch das das Weltall regierende Wort oder Gott durch die Luft hindurch in Wasser verwandelt wird, den Keim der Weltbildung, den er Meer nennt. Daraus entsteht wiederum Erde, Himmel und das dazwischen Liegende. Wie dann die Welt wieder ins Ursein zurückkehrt und der Weltbrand entsteht, spricht er klar im Folgenden aus: Es zer- fliesst das Meer und erhält sein Maass nach demselben Wort, wie es galt, ehe denn es Erde ward.

[65] Clem. Str. V 116 p. 718 ἕν τὸ σοφὸν μοῦνον λέγεσϑαι οὐκ ἐθέλει al ἐϑέλει Ζηνὸς ὄνομα.

[110] — — — 116 p. 718 νόμος καὶ βουλῆι πείϑεσϑαι EVOC.

[3] — — — 116 p. 718 ἀξύνετοι ἀχούσαντες χωφοῖσιν ἐοίκασι φάτις αὐτοῖσιν μαρτυρεῖ παρεόντας ἀπεῖναι.

[49] — — — 141 p. 788 χρὴ γὰρ εὔμάλα πολλῶν ἵστορας φιλοσόφους ἄνδρας εἶναι καϑ' Ἡράχλειτον.

[68] --- — VI16p.746 ψυχῆισιν ϑάνατος ὕδωρ γενέσϑαι,

ὕδατι δὲ ϑάνατος γῆν γενέσϑαι, Ex γῆς δὲ ὕδωρ yYi- νδται, ἐξ ὕδατος δὲ ψυχή.

[53] Columella VIII 4 si modo credimus Ephesio Heracleto qui ait sues caeno, cohortales aves pulvere vel cinere lavari. [38] Diog. 123 [Thales] δοχεῖ δὲ κατά τινας πρῶτος ἄστρο- λογῆσαι.... μαρτυρεῖ δ᾽ αὐτὸ καὶ Ἡράκλειτος χαὶ 4ημό- χριτος.

[112] — 1 88 ἐν Πριήνηι Βίας ἐγένετο ὃ Τευτάμεω, οὗ σλέων λόγος ἢ τῶν ἄλλων.

[16] — IX 1 [5. 5.68 A 1,4] πολυμαϑίη νόον (ἔχειν οὐ διδάσχει' Ἡσίοδον γὰρ ἂν ἐδίδαξε χαὶ Πυϑαγόρην αὖτίς τε Hevopavsa χαὶ Ἑκαταῖον.

. Eins, das allein Weise, will nicht und will doch auch wieder mit

. Gesetz heisst auch dem Willen eines einzigen folgen.. Sie verstehen es nicht, auch wenn sie es vernommen. So sind sie

wie die Tauben. Das Sprichwort bezeugt’s ihnen: ‘Anwesend sind sie abwesend’.

. Gar vieler Dinge kundig müssen weisheitsliebende Männer sein.. Für die Seelen ist es Tod zu Wasser zu werden, für das Wasser

Tod zur Erde zu werden. Aus der Erde wird Wasser, aus Wasser Seele.

. Säue baden sich in Kot, Geflügel in Staub oder Asche.. Thales war nach einigen der erste Astronom. Das bezeugt auch

Heraklit und Demokrit. In Priene lebte Bias des Teutameos Sohn, von dem mehr die Rede ist als von den andern.

. Vielwisserei lehrt nicht Verstand haben. Sonst hätte Hesiod es ge-

lernt und Pythagoras, ferner auch Xenophanes und Hekataios.

[19] --- — [anschl. an 40] εἶναι γὰρ Ev τὸ σοφόν, ἐπίστασθαι γνώμην, ren ἐχυβέρνησε πάντα διὰ πάντων.

[119] — — τόν τε Ὅμηρον ἔφασκεν ἄξιον Ex τῶν ἀγώ- γων ἐχβάλλεσϑαικχαὶ ῥδαπίζεσϑαι xal Aoylkoxov ὁμοίως. [103] — — 2 ὕβριν χρὴ σβεννύναι μᾶλλον ἢ πυρχαϊήν. [100] — — μάχεσϑαι χρὴ τὸν δῆμον ὑπὲρ τοῦ νόμου

[71] Diog. IX 7 ψυχῆι πείρατα ἰὼν οὐχ ἂν ἐξεύροιο, πᾶ- σαν ἐπιπορευόμενος ὅδόν᾽ οὕτω βαϑὺν λόγον ἔχει. [182] — — τήν τε οἴησιν ἱερὰν νόσον ἔλεγε nal τὴν ὅρα- σιν ψεύδεσϑαι.

[48] — --- 73 μὴ εἰκῆ περὶ τῶν μεγίστων συμβαλλώ- μεϑα.

[66] Etym. magn. 198, 27 τῶι οὖν τόξωι ὄνομα βίος, ἔρ- γον δὲ ϑάνατος.

[113] Galen. de diff. puls. VII 7178 Κ. εἷς ἐμοὶ μύριοι, (ἐὰν ἄριστος üt).

[1] Hippol. refut. IX 9 Ἡ. μὲν οὖν (ἕν) φησιν εἶναι τὸ πᾶν διαιρετὸν ἀδιαίρετον, γενητὸν ἀγένητον, ϑνητὸν ἀϑάνατον, λόγον αἰῶνα, πατέρα υἱόν, ϑεὸν δίχαιον᾽ οὐκ ἐμοῦ, ἀλλὰ τοῦ λόγου ἀκούσαντας ὁμολογεῖν σοφόν ἔστιν ἕν πάντα εἶναι.

Eins ist die Weisheit die Vernunft zu erkennen, als welche alles und jedes zu lenken weiss.

Homer verdiente aus den Preiswettkämpfen verwiesen und mit Ruten gestrichen zu werden und ebenso Archilochos.

. Frevelmut soll man eher löschen als Feuersbrunst.. Das Volk soll kämpfen um sein Gesetz wie um seine Mauer.. Der Seele Grenzen kannst du nicht ausfinden und ob du jegliche

Strasse abschrittest; so tiefen Grund hat sie.

Eigendünkel nannte er eine fallende Sucht und trügerisch das Auge.

. Wir wollen uns nicht vorschnell über die wichtigsten Dinge schlüssig

. Des Bogens Name ist nun Leben, sein Werk Tod.. Einer gilt mir zehntausend, falls es der Beste ist.

. Wenn ihr nicht mich, sondern das Wort vernehmt, ist es weise

[46] — — οὐ ξυνιᾶσιν ὅχως διαφερόμενον ἑωυτῶι duo- λογέδι" παλίντροττος ἁρμονίη ὅχωσπερ τόξου καὶ λύρης. [folgt £r. 1.

[79] — — αἰὼν παῖς ἐστι παίζων, πεττεύων᾽ παιδὸς

[44] — — IIöleuog πάντων μὲν πατήρ ἐστι, πάντων δὲ βασιλεύς, καὶ τοὺς μὲν ϑεοὺς ἔδειξε τοὺς δὲ ἀν- ϑρώπους, τοὺς μὲν δούλους ἐποίησε τοὺς δὲ ἐλευ- ϑέρους.

[47] — — ἁρμονίη ἀφανὴς φανερῆς χρείττων.

[18] — — ὅσων ὄψις ἀχοὴ μάϑησις, ταῦτα ἐγὼ προ- τιμ ἕω.

[47 Anm.) Hippol. IX 9 ἐξηπάτηνται οἱ ἄνθρωποι πρὸς

τὴν γνῶσιν τῶν φανδρῶν παραπλησίως Ὁμήρωε, ὃς ἐγένετο τῶν Ἑλλήνων σοφώτερος πάντων. ἐχεῖνόν τὸ γὰρ παῖδες φϑεῖρας καταχτείνοντες ἐξηπάτησαν εἰπόντες", ὅσα εἴδομεν χαὶ ἐλάβομεν, ταῦτα ἀπολεί- σομεν, ὅσα δὲ οὔτε εἴδομεν οὔτ᾽ ἐλάβομεν, ταῦτα φέρομεν.

[35] — IX 10 δεδάσχαλος δὲ πλείστων Ἡσίοδος" τοῦτον ἐπίστανται πλεῖστα εἰδέναι, ὅστις ἡμέρην καὶ εὖ- φρόνην οὐκ ἐγίνωσχεν᾽ ἔστι γὰρ ἕν.

. Sie verstehen nicht, wie das auseinander Strebende ineinander geht:

gegenstrebige Vereinigung wie beim Bogen und der Leier.

. Die Zeit ist ein Knabe, der spielt, hin und her die Brettsteine setzt:

. Krieg ist aller Dinge Vater, aller Dinge König. Die einen macht

er zu Göttern, die andern zu Menschen, die einen zu Sklaven, die andern zu Freien.

. Verborgene Vereinigung besser als offene.. Alles, was man sehen, hören, lernen kann, das ziehe ich vor.. Die Menschen lassen sich über die Kenntnis der sichtbaren Dinge

ähnlich zum besten halten wie Homer, der doch weiser war als die Hellenen allesamt. Ihn foppten nämlich Jungen, die der Läuse- jagd oblagen, indem sie ihm zuriefen: alles was wir gesehen und gegriffen, lassen wir da; was wir aber nicht gesehen und nicht ge- griffen, das bringen wir mit,

. Lehrer aber der meisten ist Hesiod. Sie sind überzeugt, er weiss

am meisten, er der doch Tag und Nacht nicht kannte. Ist ja doch eins!

[57.58] — — xal ἀγαϑὸν χαὶ καχόν. οἱ γοῦν ἰατροὶ τέμνοντες, καίοντες πάντη, βασανίζοντες καχῶς τοὺς ἀρρωστοῦντας, ἐπαιτέονται μηδὲν ἀξιοι μισϑὸν λαμβά- veiv παρὰ τῶν ἀρρωστούντων, ταὐτὰ ἐργαζόμενοι, τὰ ἀγαϑὰ χαὶ τὰς νόσους.

[60] --- --- yvapsiwı Ödög εὐϑεῖα καὶ σχολιὴ (ἡ τοῦ ὀργάνου τοῦ χαλουμένου κοχλίου ἐν τῶι Yvapelwı 7EQLOTEOPN εὐθεῖα χαὶ σχολιή᾽ ἄνω γὰρ. ὁμοῦ καὶ χύχλωι περιέρχεται) μέα ἐστὶ καὶ ἡ αὐτή.

[169] — ---- ὁδὸς ἄνω χάτω μίέα χαὶ ὡυτή.

[52] — — ϑάλασσα ὕδωρ χαϑαρώτατον χαὶ μιαρώ- τατον, ἔχενθαιι μὲν πότιμον καὶ ED? ἀνϑρώ- σοις δὲ ἄποτον χαὶ ὀλέϑριον.

[67] --- --- ἀϑάνατοι ϑνητοί, ϑνητοὶ ἀϑάνατοι, ζῶντες τὸν ἐκείνων ϑάνατον, τὸν δὲ ἐχείνων βίον τεϑνεῶτες.

63 [123] Hippol. IX 10 λέγει δὲ χαὶ σαρχὸς ἀνάστασιν ταύτης (τῆς)

φανερᾶς, ἐν ἧι γεγενήμεϑα, χαὶ τὸν ϑεὸν οἷδε ταύτης τῆς dva- στάσεως αἴτιον οὕτως λέγων᾽ ἔνϑα δ᾽ ἐόντι ἐπανίστασϑαι χαὶ φύλαχας γίνεσϑαι ἐγερτὶ ζώντων καὶ νεχρῶν. λέγει δὲ χαὶ τοῦ χόσμου χρίσιν χαὶ πάντων τῶν ἐν αὐτῶι διὰ πυρὸς γίνεσϑαι λέγων οὕτωςο᾽ τὰ δὲ πάντα οἰακίζει

58. Und Gut und Schlecht si eins. Fordern doch die Ärzte, wenn sie

die Kranken an allen Stellen schneiden, brennen und schlimm quälen, noch Lohn dazu, während sie doch nichts zu erhalten ver- dienten, da sie ja nur dasselbe bewirken, d. h. durch ihre Gutthaten die Krankheiten nur aufheben.

Des Krempels Weg, grad und krumm, ist ein und derselbe.

. Der Weg auf und ab ist ein und derselbe.

Meerwasser ist das reinste und scheusslichste: für Fische trinkbar und lebenerhaltend, für Menschen untrinkbar und tötlich.

. Unsterbliche sterblich, Sterbliche unsterblich: sie leben gegenseitig

. Er spricht auch von einer Auferstehung des Fleisches, des irdischen,

sichtbaren, in dem wir geboren sind, und weiss, dass Gott diese Auferstehung bewirkt. Sein Ausspruch lautet: Vor ihm aber, der dort ist, erhöben sie sich und wach würden Wächter der Lebendigen und der Toten. Er sagt aber auch, es finde ein Gericht der Welt und alles dessen, was drinnen ist, durch Feuer statt, in folgendem:

. Das Weltall aber steuert der Blitz d. h. er lenkt es. Unter Blitz

χεραυνός [28], τουτέστι κατευϑύνει, χεραυνὸν τὸ srüg λέγων τὸ αἰώνιον. λέγει δὲ καὶ φρόνιμον τοῦτο εἶναι τὸ τιῦρ χαὶ τῆς διοικήσεως τῶν ὅλων αἴτιον" καλεῖ δὲ αὐτὸ χρησμοσύνην χαὶ χόρον [24] χρησμοσύνη δέ ἐστιν ἡ διαχόσμησις xar’ αὐτόν, ἡ δὲ ἐχπύρωσις χόρος. πάντα γάρ, φησί, τὸ πῦρ ἐσυελϑὸν κρινεῖ καὶ χαταλήψεται [26].

[390] — — ὁ ϑεὸς ἡμέρη εὐφρόνη, χειμὼν ϑέρος, πόλε- μος δἐρήνη, Ἀόρος λιμός (τἀναντία ἅπιαντα᾽ οὗτος ὃ νοῦτο), ἀλλοιοῦται δὲ ὅχωσπερ (nöo), ὅπόταν συμμιγῆι ϑυώμασιν, ὀνομάζεται καϑ'᾽ ἡδονὴν ἑκάστου.

[129] Iambl. de myst. 1 11 χαὶ διὰ τοῦτο εἰχότως αὐτὰ ἄχεα H. χιροσεῖτιδεν ὡς ἐξαχεσόμενα τὰ δεινὰ χαὶ τὰς ψυχὰς ἐξάντεις ἀπιεργαζόμενα τῶν ἐν τῆι γενέσει συμφορῶν.

[128] Iambl. de myst. V 15 ϑυσιῶν τοίνυν τίϑημι διττὰ εἴδη" τὰ μὲν τῶν ἀποχεχαϑαρμένων σπταγτάπασιν ἀνϑρώτιων, οἷα ἐφ᾽ ἑνὸς ἄν ποτὲ γένοιτο σπανίως, ὥς φησιν H., ἤ τινων ὀλί- γων εὐαριϑμήτων ἀνδρῶν" τὰ δ᾽ ἔνυλα χτλ. [= 497}.

[79 Anm.] — de anima [Stob. ecl. 111, 16] πόσωι δὴ οὖν βέλτιον Ἡ. παίδων ἀϑύρματα νενόμιχεν εἶναι τὰ ἀνϑρώπινα δοξάσματα. [73 Anm.] Mare. Anton. IV 46 (nach 76) μεμνῆσθαι δὲ χαὶ τοῦ ἐσειλανϑανομένου ἧι ἡ ὁδὸς ἄγει.

versteht er nämlich das ewige Feuer. Er sagt auch, dieses Feuer

. sei vernunftbegabt und Ursache der ganzen Weltregierung. Er

nenni es aber Mangel und Überfluss. Mangel ist nach ihm die

. Weltbildung, dagegen der Weltbrand Überfluss. Denn alles, sagt

er, wird das Feuer, das heranrücken wird, richten und verdammen.

. Gott ist Tag Nacht, Winter Sommer, Krieg Frieden, Überfluss und

Hunger. Er wandelt sich aber wie das Feuer, das, wenn es mit Räucherwerk vermengt wird, nach eines jeglichen Wohlgefallen so oder so benannt wird.

Heilmittel nannte er die auf die Seele wirkenden Sühnmittel.

Bei den Opfern sind zwei Arten zu unterscheiden. Die einen werden dargebracht von innerlich vollständig gereinigten Menschen, wie das hier und da bei einem Einzelnen vorkommen mag, mie Heraklit sagt, oder bei einigen wenigen, leicht zu zählenden Männern. Die andern aber sind materiell u. 8. w.

Kinderspiele nannte er die menschlichen Gedanken.

Man soll sich auch an den Mann erinnern, der vergisst, wohin der Weg führt.

[98] — — Öı μάλιστα διηνεκῶς ὁμιλοῦσι λόγωι τῶι ra ὅλα διοιχοῦντι τούτωι διαφέρονται, al οἷο, χα ἡ μέ- ραν ἐγχυροῦσι, ταῦτα αὐτοῖς ξένα φαίνδται.

[94] — — οὐ δεῖ ὥστεερ χαϑεύδοντας ποιεῖν χαὶ Akysıv' χαὶ γὰρ χαὶ τότε δοχοῦμεν ποιεῖν χαὶ λέγειν.:

[97 Anm.] — — οὐ δεῖ (og) παῖδας τοχέων, ὧν τοῦτ ἔστι κατὰ ιϑελόν᾽ χαϑότι παρειλήφαμεν. + [90] — VI 42 τοὺς χαϑεύδοντας οἶμαι ὃ H. ἐργάτας εἶναι λέγει χαὶ συνεργοὺς τῶν ἐν τῶι κόσμωι γινομένων. [25] Max. Tyr. XII 4 p. 489 [nach fr. 60. 62] ζῆι πῦρ τὸν ἀέρος ϑάνατον καὶ ἀὴρ ζῆι τὸν πυρὸς ϑάνατον, ὕδωρ ζῆι τὸν γῆς ϑάνατον, γῆ τὸν ὕδατος.

[72] Numen. fr. 35 Thedinga bei Porphyr. antr. nymph. 10 ὅϑεν χαὶ Ἡράχλειτον Wuyjuoı φάναι τέρψιν ἢ ϑάνατον ὑγρῆισι γενέσθαι, τέρψιν δὲ εἶναι αὐταῖς τὴν εἰς γένεσιν πτῶσιν, ἀλλαχοῦ δὲ φάναι ζῆν ἡμᾶς τὸν ἐχείνων ϑάνατον χαὶ ζῆν ἐχείνας τὸν ἡμέτερον ϑάνατον [fr. 621.

[96] Orig. ὁ. Cels. VI12 p. 82, 23 [wie 79. 80 aus Celsus] ἦϑος γὰρ ἀνθρώπειον μὲν οὐκ ἔχει γνώμας, ϑεῖον δὲ ἔχει. [97] — — [nach 78] ἀνὴρ νήπιος ἤχουσε πρὸς δαίμονος ὅχωστίδρ παῖς πρὸς ἀνδρός.

Mit dem Worte, mit dem sie doch am meisten beständig zu ver- kehren haben, dem Lenker des Alls, entzweien sie sich, und die Dinge auf die sie täglich stossen, scheinen ihnen fremd.

. Man soll nicht handeln und reden wie Schlafende. Denn auch im

Schlaf glauben wir zu handeln und zu reden.

. Man soll es ferner nicht {hun als Kinder der Eltern, deren Art

es einfach ist ‘wie wir es gelernt haben’.

. Die Schlafenden nennt, glaub’ ich, Heraklit Arbeiter und Mitwirker

. Feuer lebt der Luft Tod und Luft des Feuers Tod; Wasser lebt

. Für die Seelen ist es Lust oder Tod nass zu werden. Die Lust be-

stehe aber in ihrem Eintritt in das Leben. Anderswo aber sagt er: Wir leben jener, der Seelen, Tod und jene leben unsern Tod.

Denn des Menschen Sinn kennt keine Zwecke, wohl aber der gött- liche,

Kind heisst der Mann der Gottheit wie der Knabe dem Manne.

80 [62] Orig. e. Cels. VI 42 p. 111, 11 εἰδέναι δὲ χρὴ τὸν πόλε- μον ἐόντα ξυνόν, nal δίχην ἔριν, καὶ γινόμενα πάντα χατ᾽ ἔριν nal χρεώμενα [χρεών].

81 [vgl. 138] Philodem. Rhet. I c. 57. 62 5. 861. 354 Sudh. [aus d. Stoiker Diogenes] ἡ δὲ τῶν ῥητόρων εἰσαγωγὴ στάντα va ϑεωρήματα 70005 τοῦτ᾽ ἔχει τείνοντα χαὶ κατὰ τὸν Ἡράχλειτον χοτείδων ἐστὶν ἀρχηχός.

s2 [99] Plato Hipp. m. 289 A σπειϑήχων ὃ χάλλιστος αἰσχρὸς ἀνϑρώ- σων γένει συμβάλλειν.

88. [98] — ---Β ἀνθρώπων ὃ σοφώτατος πρὸς ϑεὸν πίϑηχος φαγνεῖ- ται χαὶ σοφίαι χαὶ χάλλει χαὶ τοῖς ἄλλοις πᾶσιν.

84 [83. 82] Plotin. Enn. IV 8, 1 μεταβάλλον ἀναπαύεται xal χάματός ἐστι τοῖς αὐτοῖς μοχϑεῖν καὶ ἄρχεσϑαι.

s5 [105] Plut. Coriol. 22 ϑυμῶι μάχεσϑαι χαλεπόν" ὅ τι γὰρ ἂν ϑέληι, ψυχῆς ὠνεῖται.

86 [116] --- — 38 ἀλλὰ τῶν μὲν ϑείων τὰ πολλά, xa$ Ἡράκλει- τον, ἀπιστίην διαφυγγάνει μὴ γιγνώσχεσθαι.

87 [117] — de aud. 7 p.41A βλὰξ ἄνϑρωπος ἐπὶ παντὶ λόγωι ἐπτοῆσϑαι φιλεῖ.

88 [78] — cons. ad Apoll. 10 p. 106E ταὐτό τ᾽ ἔνι ζῶν καὶ τεϑνηχὸς χαὶ τὸ ἐγρηγορὸς καὶ τὸ καϑεῦδον καὶ νέον

80. Man soll aber wissen, dass der Krieg das gemeinsame ist und das Recht der Streit, und dass alles durch Streit und Notwendigkeit zum Leben kommt.

81. Die rednerische Unterweisung zielt mit all ihren Lehrsätzen auf diesen Punkt und nach Heraklit ist sie Führer zur Abschlachtung.

82. Der schönste Affe ist hässlich mit dem Menschengeschlechte ver- glichen.

83. Der weiseste Mensch wird gegen Gott gehalten wie ein Affe er- scheinen in Weisheit, Schönheit und allem andern.

84. Sich wandelnd ruht er aus und Es ist ermattend, denselben Zerren zu frohnen und dienen.

85. Mit dem Herzen zu kämpfen ist hart. Denn jeden seiner Wünsche erkauft man um seine Seele.

86. Die Kenntnis des Göttlichen entzieht sich grösstenteils dem Verständ- nis, weil man nicht daran glaubt.

87. Ein hohler Mensch pflegt bei jedem Wort starr dazustehn.

88. Es ist immer ein und dasselbe was in uns wohnt: Lebendes und Totes und das Wache und das Schlafende und Jung und Alt. Wenn

xal γηραιόν' τάδε γὰρ μεταπεσόντα ἐχεῖνά ἐστι χἀχεῖνα πάλιν μεταπεσόντα ταῦτα.

[96] — de superst. 8 p. 166 ὁ H. φησί τοῖς ἐγρηγορόσιν ἕνα χαὶ χοινὸν χόσμον εἶναι, τῶν δὲ χοιμωμένων ἕχαστον εἰς ἴδιον ἀποστρέφεσϑαι.

[22] Plut. de EI8p.388E πυρός re ἀνταμοιβὴ τὰ πάντα χαὶ πῦρ ἁπάντων ὅχωσπερ χρυσοῦ χρήματα χαὶ χρη- μάτων χρυσός.

[41 Anm.] — — 18 p.392B ποταμῶι γὰρ οὐχ ἔστιν ἐμβῆ- ναι δὶς τῶι αὐτῶι χαϑ' Ἡράχλειτον οὐδὲ ϑνητῆς οὐσίας δὶς ἅψασθαι χατὰ ἕξιν᾽ ἀλλ᾽ ὀξύτητι χαὶ τάχει μεταβολῆς σχίδνησι χαὶ πάλιν συνάγει χαὶ πρόσεισι χαὶ ἄπεισι [40].

2 [12] — de Pyth. or. 6 p. 397 A Σέβυλλα δὲ μαινομένωι

στόματι χαϑ'᾽ Ἡράχλειτον ἀγέλαστα χαὶ ἀκαλλώπιεστα χαὶ ἀμύριστα φϑεγγομένη χιλίων ἐτῶν ἐξιχνεῖται τῆι φωνῆι διὰ τὸν ϑεόν.

[11] — — 18 p.404D ὁ ἄναξ οὗ τὸ μαντεῖόν ἔστι τὸ ἐν 4Φελφοῖς οὔτε λέγει οὔτε χρύπτει ἀλλὰ onualveı.

[29] — de exil. 11 p. 604 ἥλιος γὰρ οὐχ ὑπερβήσεται

es umschlägt, ist dieses jenes und jenes wiederum, wenn es umschlägt, dieses.

. Die Wachenden haben eine gemeinsame Welt, doch jeder Schlum-

. Umsatz findet wechselweise statt des Alls gegen das Feuer und des

Feuers gegen das All, wie des Goldes gegen Waren und der Waren gegen Gold.

Man kann nicht zweimal in denselben Fluss steigen nach Heraklit und nicht zweimal eine vergängliche Substanz in ihrer Individua- lität berühren, sondern durch das Ungestüm und die Schnelligkeit ihrer Ummwandlung zerstreut und sammelt sie wiederum, und naht sie sich und entfernt sich.

. Die Sibylle, die mit rasendem Munde Ungelachtes und Unge-

schminktes und Ungesalbtes redet, reicht mit ihrer Stimme durch tausend Jahre. Denn der Gott treibt sie.

Der Herr, der das Orakel in Delphi besitzt, sagt nichts und birgt nichts, sondern er deutet an.

- Denn die Sonne wird ihre Maasse nicht überschreiten; an-

(ta) uerga' el δὲ μή, Ἐρινύες μὲν Δίχης ἐπέχουροι ἐξευρήσουσιν.

9% [108] — Sympos. III pr. 1. p. 644 ἀμαϑίην γὰρ ἄμεινον χρύστιτειν, ἔργον δὲ ἐν ἀνέσει καὶ sag οἶνον.

96 [85] — — IV 4, 8. ».669Α νέχυες γὰρ χοπρίων ἐχβλητό- τδροι.

97 [116] — an seni resp. 7. p. 7870 χύνες γὰρ χαὶ Bavlovoıv ὃν ἂν μὴ γινώσχωσι.

98 [38] — fac. lun. 28 p. 9458 αἱ ψυχαὶ ὀσμῶνται χα ϑ᾽ ἄιδην.

99 [31] — aqu. et ign. comp. 7 p. 957 A (de fort. 8, p. 98 O) ei μὴ ἥλιος ἦν, (Evsxa τῶν ἄλλων ἄστρων) εὐφρόνη (ἂν) ἦν.

100 [84] — Qu. Plat. 8, 4 p. 1007 Ὁ... περιόδους" ὧν ὅ ἥλιος ἐπιστάτης ὧν καὶ σχοτὸς ὁρίζειν χαὶ βραβεύειν χαὶ ἀναδει- χγύναι χαὶ ἀναφαίνειν μεταβολὰς χαὶ ὥρας ai πάντα φέ- ρουσι χαϑ' Ἡράχλειτον χελ.

101 [80] Plut. adv. Colot. 20. 1118 Ο ἐδεζησάμην ἐμξεωυτόν.

102 [61] Porphyr. zu Δ 4 [I 69, 6 Schr.] τῶι μὲν ϑεῶι χαλὰ πάντα χαὶ ἀγαϑὰ xal δίκαια, ἄνθρωποι δὲ ἃ μὲν ἄδικα ὑπειλήφασιν ἃ δὲ δίκαια.

108 [70] — zu ΚΞ. 200 [1 190 Schr] ξυνὸν γὰρ ἀρχὴ χαὶ πέρας ἐπὶ κύκλου megıpeoeiuc.

104 [111°] Procl. in Alec. p. 525, 21 (1864) τές γὰρ αὐτῶν γόος ἢ φρήν; δήμων ἀοιδοῖσι πείϑονται χαὶ διδασχάλωι

sonst werden sie die Erinyen, der Dike Schergen, ausfindig machen.

95. Denn seinen Unverstand bergen ist besser: nur ist's schwer in der Ausgelassenheit und beim Wein.

90. Denn Leichname sollte man eher wegwerfen als Mist.

97. Denn Hunde bellen sogar jeden an, den sie nicht kennen.

9. Gäb’ es keine Sonne, trotz der übrigen Gestirne wäre es Nacht.

100. Die Sonne als Wächterin des Jahreslaufs bringt die Veränderungen zum Vorschein und die Horen, die alles bringen.

102. Bei Gott ist alles schön und gut und gerecht; die Menschen aber halten einiges für gerecht, anderes für ungerecht.

103. Denn beim Kreisumfang ist Anfang und Ende gemeinsam.

104.Denn was ist ihr Sinn oder Verstand? Strassensängern glauben

χρείωνται ὁμίλωι οὐχ εἰδότες ὅτι οἱ πολλοὶ χαχοί, ὀλίγοι δὲ ἀγαϑοί.

[119 Anm.] Schol. AT zu Σ 251 Ἡ. ἐντεῦϑεν ἀστρολόγον φησὶ τὸν Ὅμηρον χαὶ ἐν οἷς φησι ᾿ μοῖραν δ᾽ οὔ τινά φημι σιε- φυγμένον ἔμμεναι ἀνδρῶν᾽ χτλ.

[120] Seneca ep. 12, 7 unus dies par omni est.

[4] Sext. VII 126 [s. Anh. B16] xaxoi μάρτυρες ἀνϑρώποι- σιν ὀφρϑαλμοὶ χαὶ ὦτα βαρβάρους ψυχὰς ἐχόντων. [18] Stob. flor. I 174 Hense. Ἡραχλείτουι ὅχόσων λόγους Nrovoa, οὐδεὶς ἀφικνεῖται ἐς τοῦτο, ὥστε γινώσκειν ὅτι σοφόν ἐστι πάντων χεχωρισμένον.

[108] — — 175 χρύπτειν ἀμαϑίην κρέσσον ἢ ἐς τὸ μέ- σον φέρειν |= 95?) [104°] — — 176 ἀνθρώποις γίνεσϑαι ὅὁχόσα ϑέλουσιν

[104°] Stob. flor. I 177 H. νοῦσος ὑγιείην ἐποίησεν ἡδύ, χαχὸν ἀγαϑόν, λιμὸς χόρον, χάματος ἀνάπαυσιν. [107] — — 178 τὸ φρονεῖν ἀρετὴ μεγίστη, καὶ σοφίη ἀληϑέα λέγειν καὶ ποιεῖν κατὰ φύσιν ἐπαΐοντας.

sie und zum Lehrer haben sie den Pöbel. Denn sie wissen nicht, dass die meisten schlecht und nur wenige gut sind.

Homer sei ein Astrologe gewesen, schliesst Heraklit aus dieser Stelle (Ilias 18, 251 ‘auch wurden in einer Nacht sie geboren’ ) und aus (6, 478) ‘Nie, so mein ich, entrann von den Sterblichen einer dem Schicksal’.

Schlimme Zeugen sind Augen und Ohren den Menschen, wenn sie Barbarenseelen haben.

Keiner von allen, deren Worte ich vernommen, gelangt dazu zu erkennen, dass die Weisheit etwas von allem abgesondertes ist. Seinen Unverstand zu bergen ist besser als ihn zur Schau zu stellen.

Es ist nicht gut, wenn den Menschen alle ihre Wünsche erfüllt werden.

Krankheit macht die Gesundheit angenehm, Übel das Gute, Hunger den Überfluss, Mühe die Ruhe,

Das Denken ist der grösste Vorzug, und die Weisheit besteht darin

die Wahrheit zu sagen und nach der Natur zu handeln, auf sie hinhörend,

[91] — — 179 ξυνόν ἐστι πᾶσι To φρονέειν.

[91°] — — 179 ξὺν νόωι λέγοντας ἐσχυρίξζεσθϑαι χρὴ τῶι ξυνῶι πάντων, ὅκωσπερ νόμων πόλις, καὶ πολὺ ἐσχυροτέρως. τρέφονται γὰρ πάντες οἱ ἀνθρώπειοι γόμοι ὑπὸ ἑνὸς τοῦ ϑείου᾽ χρατεῖ γὰρ τοσοῦτον ὁχόσον ἐϑέλει χαὶ ἐξαρκεῖ πᾶσι καὶ περιγίνεται. [0] --- — 1806 ψυχῆς ἐστι λόγος ἑαυτὸν αὔξων.

[106] — — V6 ἀνθρώποισι πᾶσι μέτεστι γινώσχειν

[78] -- — 7 ἀνὴρ ὁκόταν μεϑυσϑῆι, ἄγεται ὑχὸ παιδὸς ἀνήβου σφαλλόμενος, οὐχ ἐπαΐων ὅκη βαίνει, ὑγρὴν τὴν ψυχὴν ἔχων.

[74—76] — — 8 αὔη ψυχὴ σοφωτάτη καὶ ἀρίστη. [121] — — 104, 23 Mein. ἦϑος ἀνθρώπωι δαίμων.

[30] Strabo I6 p.3 ἠοῦς καὶ ἑσπέρας τέρματα ἡ ἄρχτος χαὶ ἀντίον τῆς ἄρχτου οὖρος αἰϑρίου Juöos. [114]StraboXIV 26 Ρ.642 ἄξιον Ἐφεσίοις ἡβηδὸν ἀπάγξα- σϑαι {πᾶσι χαὶ τοῖς ἀνήβοις τὴν πόλιν χαταλιπεῖν) οἵτινες Ἑρμόδωρον ἄνδρα ἑωυτῶν ὀνήιστον ἐξέβαλον

Wenn man mit Verstand reden will, muss man sich wappnen mit diesem allen Gemeinsamen wie eine Stadt mit dem Gesetz und noch stärker. Nähren sich doch alle menschlichen Gesetze aus dem einen göttlichen. Denn es gebietet soweit es nur will und genügt allem und siegt ob allem.

Der Seele ist das Wort eigen, das sich selbst mehrt.

Allen Menschen ist es gegeben sich selbst zu erkennen und klug zu sein.

- Hat sich ein Mann betrunken, wird er von einem unerwachsenen

Knaben geführt. Er taumelt und merkt nicht, wohin er geht; denn seine Seele ist feucht.

. Trockene Seele die weiseste und beste., Dem Menschen ist sein Sinn sein Gott.. Die Grenzen von Morgen und Abend sind der Bär und gegenüber

vom Bären der Grenzstein[?] des strahlenden Zeus.

. Recht thäten die Ephesier, wenn sie sich alle Mann für Mann auf-

hängten und den Unmündigen ihre Stadt hinterliessen, sie, die Hermodoros, ihren wackersten Mann, aus der Stadt gejagt haben

φάντες᾽ ἡμέων μηδὲ εἷς ὀνήεστος ἔστω, ei δὲ un, ἄλλη τε καὶ μετ᾽ ἄλλων.

122 [9] Suid. 5. ἀμφισβατεῖν u. ἀγχιβατεῖν: ἀγχιβα σίη ν Ἡράχλειτος.

123 [10] Themist. or. 5 p. 69 φύσιες δὲ χαϑ' Ἡράχλειτον χρύτιτε- σϑαι φιλεῖ. ὶ

124 [46 Anm.) Theophr. Metaphys. 15 p. 7° 10 Usen. ἄλογον δὲ χἀχεῖνο δόξειεν ἂν εἰ ὃ μὲν ὅλος οὐρανὸς χαὶ ἕχαστα τῶν μερῶν ἅτιαντ᾽ ἐν τάξει χαὶ λόγωι, χαὶ μορφαῖς χαὶ δυνάμεσιν χαὶ περιόδοις, ἐν δὲ ταῖς ἀρχαῖς μηϑὲν τοιοῦτον, ἀλλ᾽ ὥ στίερ σάρμα εἰχῆ χεχυμένον ὃ κάλλιστος, φησὶν Ἡράχλειτος, [6] κόσμος.

125 [84] —devert.I καὶ öxvxeov δειίσταται(ζ(μὴ κινούμενος.

126 [39] Tzetz. schol. ad exeg. II p. 126 Herm. τὰ ψυχρὰ ϑέρεται, ϑερμὸν ψύχεται, ὑγρὸν αὐαίνεται, χαρφαλέον vo- τἰζεται.

127 [0] Aristocritus Theos. 69 [nach 5] 6 αὐτὸς πρὸς Αἰγυπτίους ἔφη δὲ ϑεοί εἰσιν, ἵνα τέ ϑρηνεῖτε αὐτούς; el δὲ ϑρηνξεῖτε αὐτούς, μηχέτι τούτους ἡγεῖσϑε ϑεούς.

128 [0] — 74 ὅτι ὃ Ἡράχλειτος ὁρῶν τοὺς Ἕλληνας γέρα τοῖς δαίμοσιν ἀπτονέμοντας εἶπεν δαιμόνων ἀγάλμασιν εὔχον- ται οὐχ ἀκούουσιν, ὥσπερ ἀχούοιεν, οὐχ ἀποδιδοῦ- σιν, ὥσπερ [οὐχ] ἀπ᾿αιτοῖεν |vgl. Act. Apollonii S. 106 Klette in Gebh.-Harn. 7. u. U.XV 2].

„mit den Worten: Von uns soll keiner der wackerste sein oder, wenn schon, dann anderswo und bei andern. 122. Annäherung. 123. Die Natur liebt es sich zu verstecken. 124. Die schönste Weltordnung ist wie ein aufs geradewohl hingeschüt- teter Kehrichthaufen. 125. Auch der Gerstentrank zersetzt sich, wenn man ihn nicht umrührt. 126. Das Kalte wird warm, Warmes kalt, Nasses trocken, Dürres feucht.

127. Wenn es Götter giebt, weshalb beweint ihr sie? Wenn ihr sie aber beweint, haltet sie doch nicht mehr für Götter! 128. Sie beten zu den Götterbildern, die nicht hören können, als ob sie

Gehör hätten, die nichts leisten können, als ob sie zu fordern hätten. 6*

129 [17] Diog. VIII6 Πυϑαγόρης νησάρχου ἱστορίην Norn- σεν ἀνθρώπων μάλιστα πάντων xal ἐχλεξάμενος ταύτας τὰς συγγραφὰς ἐποιήσατο ἑωυτοῦ σοφίην, πολυμαϑείην, vaxoreyvinv.

130 [0] Gnomol. Monac. lat. 1 19 (Caeeil. Balb. Wöfflin p. 18) non con- venit ridiculum esse ita, ut ridiculus ipse videaris. Heraclitus dixit.

131 [134] Gnomol. Paris. ed. Sternbach n. 209 ὅ δέ γε Ἢ. ἔλεγε τὴν οἴησιν προκοτίῆς ἐγκοπῆν.

132 [0] Gnomol. Vatic. 743 n. 312 Sternb. τεμαὶ ϑεοὺς χαὶ dv- ϑρώπους χαταδουλοῦνται.

133 [0] — 313 ἄνϑρωποι κακοὶ ἀληϑινῶν ἀντίδιχοι.

134 [135] — 314 τὴν παιδείαν ἕτερον ἥλιον εἶναι τοῖς γεεπαιδευμένοις.

135 [137] — 315 συντομωτάτην ὅδὸν ἔλεγεν εἰς εὐδοξίαν τὸ γενέσϑαι ἀγαϑόν.

136 [136] Maxim. Serm. 8 p.557 ἡ δὔχαιρος χάρις λιμῶι χαϑ- drceo τροφὴ ἁρμόττουσα τὴν τῆς ψυχῆς ἔνδειαν ἑάται.

137 [36] Stob. ecl. I δ. 78, 11 (mach A&t. 127, 18. Anh. B 8) γράφει γοῦν “ἔστι γὰρ εἱμαρμένα πάντως...

129. Pythagoras, des Mnesarchos Sohn, hat von allen Menschen am meisten sich der Forschung beflissen, und nachdem er sich diese Schriften auserlesen, machte er daraus eigene Weisheit: Vielwisserei, Rabulisterei.

130. Man soll nicht so spasshaft sein, dass man selbst zum Spasse wird.

131. Selbstdünkel ist Fortschritts Hemmschuh.

132. Ehrenbezeugungen verknechten Götter und Menschen.

133. Böse Menschen sind die Widersacher der wahrhaftigen.

134. Bildung ist den Gebildeten eine zweite Sonne.

135. Der kürzeste Weg zum Ruhm ist gut zu werden.

136. Die rechtzeitig gewährte Gunst heilt der Seele Not wie passende Speise den Hunger.

137. Denn es giebt auf alle Fälle Schicksalsbestimmungen...

B. 129—137. FRAGMENTE. C. 1. IMITATION. 85

1. Pseudohippocrates de victu I [s. Fredrich Hippokr. Unters. S. 112ff.]

χωρεῖ δὲ πάντα χαὶ ϑεῖα καὶ ἀνθρώπινα ἄνω καὶ χάτω ausıBousve‘ ἡμέρη χαὶ εὐφρόνη ἐπὶ τὸ μήκιστον καὶ ἐλάχιστον" ὡς σελήνη ἐπὶ τὸ μήκιστον καὶ ἐλάχιστον, πυρὸς ἔφοδος χαὶ ὕδατος, (οὕτως) ἥλιος ἐπὶ τὸ μαχρότατον καὶ βραχύτατον. πάντα ταὐτὰ χαὶ οὐ τὰ. αὐτά" φάος Ζηνί, σχότος ᾿Αἰδηι, φάος ᾿Αἰδηι, σχότος Ζηνί" φοιτᾶι χεῖνα ὧδε χαὶ τάδε κεῖσε, πᾶσαν ὥρην, πᾷ- σαν χώρην, διαπρησσόμενα κεῖνά τε τὰ τῶνδε ταδε τε αὖ τὰ χείνων. χαὶ τὰ μὲν πρήσσουσιν, οὐχ οἴδασιν, ἃ δὲ οὐ πρήσσουσι, δοκχέουσιν εἰδέναι" χαὶ τὰ μὲν δρέουσιν, οὐ γινώσχουσιν, ἀλλ᾽ ὅμως αὐτοῖσι πάντα γίνεται δι᾿ ἀνάγχην ϑείην χαὶ ἃ βούλονται χαὶ ἃ μὴ βούλονται. φοιτώντων τε ἐχείνων ὧδε τῶνδέ τε χεῖσε συμμισγομένων πρὸς ἄλληλα, τὴν πεπρωμένην μοῖραν ἕχαστον ἐχ- πληροῖ χαὶ ἐπὶ τὸ μέζον καὶ ἐπὶ τὸ μεῖον. φϑορὴ δὲ πᾶσιν ἀπ᾿ ἀλλήλων, τῶι μέζονι ἀπὸ τοῦ μείονος χαὶ τῶι μείονι ἀπὸ τοῦ μέζονος, αὔξη τε τῶι μέζονι ἀπὸ τοῦ ἐλάσσονος καὶ τῶι ἐλάσσονι ἀπὸ τοῦ μέζονος.

τὰ δὲ ἄλλα πάντα, καὶ ψυχὴν ἀνϑρώπου χαὶ σῶμα ὁμοίως, ἡ ψυχὴ δια- χοσμεῖται. ἐσέρπει δὲ ἐς ἄνϑρωπον μέρεα μερέων, ὅλα ὅλων, ἔχοντα σύγχρη- σιν πυρὸς καὶ ὕδατος, τὰ μὲν ληψόμενα τὰ δὲ δώσοντα" χαὶ τὰ μὲν λαμβά- vovra πλεῖον ποιεῖ, τὰ δὲ διδόντα μεῖον. πρίουσιν ἄνϑρωποι ξύλον. ὃ μὲν ἕλχει, ὃ δὲ ὠϑεῖ, τὸ δ᾽ αὐτὸ τοῦτο ποιοῦσι" μεῖον δὲ ποιοῦντες πλεῖον ποι- 0001. τοιοῦτον φύσις ἀνϑρώπου" τὸ μὲν ὠϑεῖ, τὸ δὲ ἕλκει τὸ μὲν δίδωσι, τὸ δὲ λαμβάνει" zal τῶι μὲν δίδωσι, τοσούτωι πλέον, τοῦ δὲ λαμβάνει, τοσούτωι μεῖον. χώρην δὲ ἕχαστον φυλάσσει τὴν ἑωυτοῦ, zul τὰ μὲν ἐπὶ τὸ μεῖον ἰόντα διαχρίνεται ἐς τὴν ἐλάσσονα χώρην, τὰ δὲ ἐπὶ τὸ μέζον πορευόμενα συμμισγό- μενα ἐξαλλάσσει ἐς τὴν μέζω τάξιν. τὰ δὲ ξεῖνα (χαὶ) μὴ ὁμότροπα ὠϑεῖται ἐχ χώρης ἀλλοτρίης.

ἑχάστη δὲ ψυχὴ μέζω χαὶ ἐλάσσω ἔχουσα περιφοιτᾶι τὰ μόρια τὰ ἑωυτῆς, (αὐτὴ δὲ) οὔτε προσϑέσιος οὔτε ἀφαιρέσιος δεομένη τῶν μερέων, χατὰ δὲ αὔξησιν τῶν ὑπαρχόντων zul μείωσιν δεομένη χώρης ἕχαστα δια- πρήσσεται, ἐς ἥντιν᾽ ἂν ἔλϑηι, καὶ δέχεται τὰ προσπίπτοντα.

οὐ γὰρ δύναται τὸ μὴ ὁμότροπον ἐν τοῖσιν ἀσυμφόροισι χωρίοισιν ἐμμένειν. πλανᾶται μὲν γὰρ ἀγνώμονα, συγγνώμονα δὲ ἀλλήλοισι γινώσχει πρὸς ὃ προσίζει" προσίζει γὰρ τὸ σύμφορον τῶι συμφόρωι, τὸ δὲ ἀσύμφορον πολεμεῖ καὶ μάχεται καὶ διαλλάσσει an’ ἀλλήλων. διὰ τοῦτο ἀνθρώπου ψυχὴ ἐν ἀνϑρώπωι αὔξεται, ἐν ἄλλωι δὲ οὐδενί. χαὶ τῶν ἄλλων ζώιων τῶν μεγάλων ὡσαύτως ὅσα διαλλάσσει ἀπ᾽ ἀλλήλων, ὑπὸ βίης ἀποχρίνεται.

περὶ μὲν οὖν τῶν ἄλλων ζώιων ἐάσω, περὶ δὲ ἀνθρώπου δηλώσω. ἐσέρπει γὰρ ἐς ἄνϑρωπον ψυχὴ πυρὸς καὶ ὕδατος σύγχρησιν ἔχουσα, μοῖραι δὲ σώματος ἀνθρώπου. (ταῦτα δὲ χαὶ ϑήλεα καὶ ἄρσενα χαὶ πολλὰ καὶ παν- τοῖα τρέφεταί TE καὶ αὔξεται διαίτηι τῆιπερ ἄνθρωπος.) ἀνάγχη δὲ τὰ μέρεα ἔχειν πάντα τὰ ἐσιόντα᾽ οὗτινος γὰρ μὴ ἐνείη μοῖρα ἐξ ἀρχῆς, οὐκ ἂν αὐξη- ϑείη οὔτε πολλῆς τρυφῆς ἐπιούσης οὔτε ὀλίγης" οὐ γὰρ ἔχει τὸ προσαυξό- μενον. ἔχον δὲ πάντα αὔξεται ἐν χώρηι τῆι ἑωυτοῦ ἕχαστον, τροφῆς ἐπιούσης ἀπὸ ὕδατος ξηροῦ zul πυρὸς ὑγροῦ, καὶ τὰ μὲν ἔσω βιαζόμενα τὰ δὲ ἔξω. ὥσπερ οἱ τέχτονες τὸ ξύλον nolovaw' ὁ μὲν ἕλκει, 6 δὲ ὠϑεῖ τωὐτὸ ποιοῦντες.

xx x χάτω δὲ πιεζόντων ἄνω ἕρπει. οὐ γὰρ dv παραδέχοιτο zarw ἰέναι" ἢν δὲ βιάζηται, παντὸς ἁμαρτήσεται. τοιοῦτον τροφὴ ἀνϑρώπου᾽ τὸ μὲν ἕλχει, τὸ δὲ ὠϑεῖ᾽ ἔσω δὲ βιαζομένου ἔξω ἕρπει. ἢν δὲ βιῆται παρὰ χαιρόν, παντὸς ἀποτεύξεται

ἑνὶ δὲ λόγωι πάντα διεχοσμήσατο κατὰ τρόπον αὐτὸ ἑξωνυτῶι τὰ ἐν τῶι σώματι τὸ πῦρ, ἀπομίμησιν τοῦ ὅλου, μικρὰ πρὸς μεγάλα καὶ μεγάλα πρὸς μικρα᾽ κοιλίην μὲν τὴν μεγίστην ὕδατι ξηρῶι καὶ ὑγρῶι ταμιεῖον δοῦναι πᾶσι χαὶ λαβεῖν παρὰ πάντων, ϑαλάσσης δύναμιν, ζώιων συμφόρων τροφόν, ἀσυμ- φόρων δὲ φϑόρον. περὶ δὲ ταύτην ὕδατος ψυχροῦ καὶ ὑγροῦ σύστασιν, διέξο- ὅον πνεύματος ψυχροῦ καὶ ϑερμοῦ" ἀπομίμησιν γῆς τὰ ἐπεισπίπτοντα πάντα ἀλλοιούσης" καὶ τὰ μὲν ἀναλίσχον, τὰ δὲ αὖξον σχέδασιν ὕδατος λεπτοῦ καὶ πυρὸς ἐποιήσατο ἠερίου, ἀφανέος καὶ φανεροῦ, ἀπὸ τοῦ συνεστηχότος ἀπό- χρισιν, ἐν ὧι φερόμενα ἐς τὸ φανερὸν ἀφικνεῖται ἕχαστον μοίραι πεπρωμένηι ἐν δὲ τούτωι ἐποιήσατο (TO) πῦρ περιόδους τρισσάς, περαινούσας πρὸς ἀλλή- λας καὶ ἔσω καὶ ἔξω" αἱ μὲν πρὸς τὰ χοῖλα τῶν ὑγρῶν, σελήνης δύναμιν, αἱ δὲ [πρὸς τὴν ἔξω περιφοράν] πρὸς τὸν περιέχοντα πάγον, ἄστρων δύναμιν, αἵ δὲ μέσαι καὶ ἔσω χαὶ ἔξω περαίνουσαι. τὸ ϑερμότατον καὶ ἰσχυρότατον πῦρ: ὅπερ πάντων χρατεῖ, διέπον ἕχαστα κατὰ φύσιν ἄικτον zul ὄψει καὶ ψαύσει. ἐν δὲ τοῦτωι ψυχή, νόος, φρόνησις, αὔξησις, ὕπνος, ἔγερσις" τοῦτο πάντα διὰ παντὸς χυβερνᾶι zul τάδε καὶ ἐχεῖνα οὐδέποτε ἀτρεμίζον.

οἱ δὲ ἄνϑρωποι ἐκ τῶν φανερῶν τὰ ἀφανέα σχέπτεσϑαι οὐχ ἐπίστανται. τέχνηισι γὰρ χρεόμενοι ὅμοίηισιν ἀνϑρωπίνηι φύσει οὐ γινώσκουσιν. ϑεῶν γὰρ νόος ἐδίδαξε μιμεῖσϑαι τὰ ἑωυτῶν, γινώσχοντας ἃ ποιοῦσι zul οὐ γινώσχοντας ἃ μιμέονται" πάντα γὰρ ὅμοια ἀνόμοια ἐόντα, καὶ σύμφορα πάντα διάφορα ἐόντα, διαλεγόμενα οὐ διαλεγόμενα, γνώμην ἔχοντα ἀγνώμονα, ὑπεναντίος ὃ τρόπος ἑχάστων ὁμολογεόμενος" νόμος γὰρ καὶ φύσις, οἷσι πάντα διαπρησσό- μεϑα, οὐχ ὁμολογεῖται ὁμολογεόμενα. νόμον μὲν ἀνϑρωποι ἔϑεσαν αὐτοὶ ἑξωντοῖσιν, οὐ γινώσχοντες περὶ ὧν ἔϑεσαν, φύσιν δὲ πάντων ϑεοὶ διεχόσμησαν. τὰ μὲν οὖν ἄνϑρωποι διέϑεσαν, οὐδέποτε κατὰ τωὐτὸ ἔχει οὔτε ὀρϑῶς οὔτε μὴ ὀρϑῶς" ὅσα δὲ ϑεοὶ διέϑεσαν, ἀεὶ ὀρϑῶς ἔχει καὶ τὰ ὀρϑὰ καὶ τὰ μὴ 00% τοσοῦτον διαφέρει.

ἐγὼ δὲ δηλώσω τέχνας φανερὰς ἀνϑρώπον παϑήμασιν ὁμοίας ἐούσας χαὶ φανεροῖσι χαὶ ἀφανέσι. μαντικὴ τοιόνδε τοῖσι μὲν φανεροῖσι τὰ ἀφανέδ γινώσκει καὶ τοῖσιν ἀφανέσι τὰ φανερά, καὶ τοῖσιν ἐοῦσι τὰ μέλλοντα χαὶ τοῖσιν ἀποϑανοῦσι τὰ ζῶντα, καὶ τῶι ἀσυνέτωι συνίασιν ὃ μὲν εἰδὼς ἀεὶ ὀρϑῶς ὃ δὲ μὴ εἰδὼς ἄλλοτε ἄλλως.

φύσιν ἀνθρώπου χαὶ βίον ταῦτα μιμεῖται" ἀνὴρ γυναιχὶ συγγενόμενος παιδίον ἐποίησε τῶι φανερῶι τὸ ἄδηλον γινώσχει [ὅτι οὕτως ἔσται! γνώμη ἀνθρώπου ἀφανὶς γινώσχουσα τὰ φανερά. ἐκ παιδὸς ἐς ἄνδρα μεϑίσταται" τῶι ἐόντι τὸ μέλλον γινώσχει. οὐχ ὅμοιον ἀποϑανὼν ζώοντι᾽" τῶι τεϑνηχότι οἷδεν τὸ ζῶον. ἀσύνετον γαστήρ. ταύτηι συνίεμεν ὅτι διψῆι ἢ πεινῆι. ταὐτὰ μαντικῆς τέχνης καὶ φύσιος ἀνθρωπίνης παϑήματα᾽ τοῖσι μὲν γινώσχουσιν ἀεὶ ὀρϑῶς, τοῖσι δὲ μὴ γινώσχουσιν [ἀεὶ ἄλλοτε ἄλλως.

[σιδύρου ὄργανα] τέχνηισι τὸν σίδηρον πυρὶ τήχουσι, πνεύματι ἀναγχά- ἕοντες τὸ πῦρ᾽ τὴν ὑπάρχουσαν τροφὴν ἀφαιρέονται, ἀραιὸν δὲ ποιήσαντες παίουσι χαὶ συνελαύνουσιν, ὕδατος δὲ ἄλλου τροφῆι ἰσχυρὸν γίνεται.

ταὐτὰ πάσχει ἄνϑρωπος ὑπὸ παιδοτρίβου. τὴν ὑπάρχουσαν τροφὴν πῦρ ἀφαιρεῖται, ὑπὸ πνεύματος ἀναγχαζόμενον. ἀραιούμενος κόπτεται, τρίβεται, χαϑαίρεται. ὑδάτων δὲ ἐπαγωγῆι ἄλλοϑεν ἰσχυρὸς γίνεται.

χαὶ οἱ γναφεῖς τοῦτο διαπρήσσονται" λαχτίξουσι, χόπτουσι, ἕλχουσι" λυμαινόμενοι ἰσχυρότερα ποιοῦσι" χείροντες τὰ ὑπερέχοντα χαὶ παραπέχοντες χαλλίω ποιοῦσι" ταὐτὰ πάσχει ἄνϑρωπος.

σχυτεῖς τὰ ὅλα χατὰ μέρεα διαιρέουσι χαὶ τὰ μέρεα ὅλα ποιέουσι" τέμνοντες δὲ χαὶ κεντέοντες τὰ σαϑρὰ ὑγιέα ποιξουσι.

χαὶ ἄνϑρωπος δὲ ταὐτὰ πάσχει. ἐχ τῶν ὅλων μέρεα διαιρεῖται χαὶ ἐχ τῶν μερέων συντιϑεμένων ὅλα γένεται. χεντεόμενοι δὲ καὶ τεμνόμενοι τὰ σαϑρὰ ὑπὸ τῶν ἰητρῶν ὑγιάξονται. καὶ τόδε ἰητρικῆς τὸ λυπέον ἀπαλλασσειν χαὶ ὑφ᾽ οὗ πονεῖ ἀφαιρέοντα ὑγιέα ποιεῖν.

7 φύσις αὐτομάτη ταὐτὰ ἐπίσταται" καϑήμενος πονεῖ ἀναστῆναι, χινεὺ- μενος πονεῖ ἀναπαύσασϑαι. χαὶ ἄλλα τοιαῦτα ἔχει ἣ φύσις ἰητρικῆς.

τέχτονες πρίοντες ὃ μὲν ὠϑεῖ ὃ δὲ ἕλχει᾽ τὸ αὐτὸ ποιοῦντες ἀμφοτέρως. [τρυπῶσιν ὃ μὲν ἕλχει ὃ δὲ ὠϑεῖ! πιεζόντων ἄνω ἕρπει, τὸ δὲ χάτω᾿ μείω ποιοῦντες πλείω ποιοῦσι.

φύσιν ἀνθρώπου μιμέονται᾽ τὸ πνεῦμα τὸ μὲν ἕλχει τὸ δὲ WIE" τὸ αὐτὸ ποιεῖ ἀμφοτέρως" τὰ μὲν χάτω πιέζεται, τὰ δὲ ἄνω ἕρπει. ἀπὸ μιῆς ψυχῆς διαιρεομένης πλείους χαὶ μείζους χαὶ μέζονες χαὶ ἐλάσσονες.

οἰχοδόμοι ἐχ διαφόρων σύμφορα ἐργάζονται" τὰ μὲν ξηρὰ ὑγραίνοντες τὰ δὲ ὑγρὰ ξηραίνοντες, τὰ μὲν ὅλα διαιρεόντες, τὰ δὲ διηιρημένα συντιϑέντες. μὴ οὕτω δὲ ἐχόντων οὐχ ἂν ἔχοι ἧι δεῖ.

δίαιταν ἀνθρώπου μιμέονται" τὰ μὲν ξηρὰ ὑγραίνοντες, τὰ δὲ ὑγρὰ ξῃραίνοντες" τὰ μὲν ὅλα διαιρέουσι, τὰ δὲ διηιρημένα συντιϑέασι" ταῦτα πάντα διάφορα ἐόντα συμφέρει.

[μουσικῆς ὄργανον ὑπάρξαι δεῖ πρῶτον ἐν ὧι δηλώσει ἃ βούλεται] ἄορμο- γίης συντάξιες ἐκ τῶν αὐτῶν οὐχ αἱ αὐταί᾽ ἐχ τοῦ ὀξέος χαὶ ἐχ τοῦ βαρέος, ὀνόματι μὲν δμοίων, φϑόγγωι δὲ οὐχ ὁμοίων. τὰ πλεῖστον διάφορα μάλιστα συμφέρει, τὰ δὲ ἐλάχιστον διάφορα ἥκιστα συμφέρει. εἰ δὲ ὅμοια πάντα ποιή- σειέ τις, οὐκ ἔτι τέρψις. αἱ πλεῖσται μεταβολαὶ zul πολυειδέσταται μάλιστα τέρπουσιν.

μάγειροι ὄψα σκενάζουσιν ἀνθρώποισι, διαφόρων συμφόρων παντοδαπὰ συγχρίνοντες, ἐκ τῶν αὐτῶν οὐ ταὐτά, βρῶσιν zul πόσιν ἀνθρώπωι" εἰ δὲ πάντα ὅμοια ποιήσειεν, οὐχ ἔχει τέρψιν, οὐδ᾽ εἰ ἐν τῶι αὐτῶι πάντα συντά- ξειεν, οὐχ ἂν ἔχοι ὀρϑῶς.

χρούεται τὰ χρούματα ἐν μουσιχῆι τὸ μὲν ἄνω τὰ δὲ κάτω. γλῶσσα μουσιχὴν μιμεῖται, διαγινώσχουσα μὲν τὸ γλυχὺ καὶ τὸ ὀξὺ τῶν προσπιπτόντων, zei διάφωνα zul σύμφωνα.

χρούεται δὲ [τοὺς φϑογγους] ἄνω χαὶ χάτω, καὶ οὔτε τὰ ἄνω χάτω χρουόμενα ὀρϑῶς ἔχει οὔτε τὰ χάτω ἄνω" καλῶς δὲ ἡρμοσμένης γλώσσης τῆι συμφωνίηι τέρψις, ἀναρμόστου δὲ λύπη.

ναχοδέψαι τείνουσι, τρίβουσι, χτενίζουσι, πλύνουσι. ταὐτὰ παιδίων 9ε- oanein.

πλοκεῖς ἄγοντες χύχλωι πλέχουσιν᾽ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ἐς τὴν ἀρχὴν τελευ- τῶσιν. τὸ αὐτὸ πεῤίοδος ἐν τῶι σώματι" ὁχόϑεν ἄρχεται, ἐπὶ τοῦτο τελευτᾶι.

χρυσίον ἐργάζονται" χόπτουσι, πλύνουσι, τήχουσι᾽ πυρὶ μαλαχῶι, ἰσχυρῶι 20

δὲ οὔ, συνίσταται. ἀπειργασμένοι πρὸς πάντα χρῶνται.

ἄνϑρωπος σῖτον κόπτει, πλύνει, ἀλήϑει, πυρώσας χρῆται. ἰσχυρῶι μὲν πυρὶ ἐν τῶι σώματι οὐ συνίσταται, μαλαχώι δέ.

ἀνόριαντοποιοὶ μίμησιν σώματος ποιοῦσι [πλὴν ψυχῖ 7 ς], γνώμην δὲ ἔχοντα οὐ ποιοῦσιν, ἐξ ὕδατος. καὶ γῆς, τὰ ὑγρὰ ξηραίνοντες καὶ τὰ ξηρὰ ὑγραίνοντες. ἀφαιρέονται ἀπὸ τῶν ὑπερεχόντων, προστιϑέασι πρὸς τὰ ἐλλείποντα᾽ ἐκ τοῦ ἐλαχίστου ἐς τὸ μήκιστον αὔξοντες.

ταὐτὰ πάσχει καὶ ἀνϑρωπος᾿ αὔξεται ἐκ τοῦ ἐλαχίστου ἐς τὸ μέγιστον, EX τῶν ὑπερεχόντων ἀφαιρούμενος τοῖσιν ἐλλείπουσι προστιϑείς, τὰ ξηρὰ ὑγραί- γων χαὶ τὰ ὑγρὰ ξηραίνων.

χεραμεῖς τὸν τροχὸν δινέουσι, χαὶ οὔτε πρόσω οὔτε ὀπίσω προχωρεῖ᾽ ἀμφοτέρωσε ἄγει. τοῦ ὅλου ἀπομίμημα τῆς περιφορῆς. ἔν δὲ τῶι αὐτῶι ἐργά- ζονται περιφερομένωι παντοδαπά, οὐδὲν ὅμοιον τὸ ἕτερον τῶι ἑτέρωι ἐκ τῶν αὐτῶν τοῖσιν αὐτοῖσιν ὀργάνοισιν.

ἄνϑρωποι ταὐτὰ πάσχουσι χαὶ τὰ ἄλλα ζῶια᾽ ἐν τῆι αὐτῆι περιφορῆι πάντα ἐργάζονται ἐκ τῶν αὐτῶν οὐδὲν ὅμοιον τοῖσιν αὐτοῖσιν ὀργάνοισιν, ἐξ ὑγρῶν ξηρὰ ποιοῦντες καὶ ἐκ τῶν ξηρῶν ὑγρά.

γραμματικὴ τοιόνόε᾽ σχημάτων σύνϑεσις, σημεῖα ἀνϑρωπίνης φωνῖς" δύναμις τὰ παροιχόμενα μνημονεῦσαι, τὰ ποιητέα δηλώσαι. διὰ ἑπτὰ σχημάτων ῇ γνῶσις" ταὐτὰ πᾶντα ἄνϑρωπος διαπρήσσεται χαὶ ὃ ἐπιστάμενος γράμματα χαὶ ὃ μὴ ἐπιστάμενος,

δι᾿ ἑπτὰ σχημάτων καὶ αἱ αἰσϑήσεις ἀνθρώπωι" ἀχοὴ ψόφου, ὄψις φανε- ρῶν, ὀῖνες ὀσμῆς, γλῶσσα ἡδονῆς καὶ αηδίης, στόμα διαλέχτου, σώ μα ψαύσιος, ϑερμοῦ ἢ ψυχροῦ πνεύματος διέξοδοι ἔξω zul Low" διὰ τούτων ἀνϑρωποισι γνῶσις, ἀγνωσίη.

παιδοτριβίη τοιόνόε᾽ διδάσχουσι παρανομεῖν χατὰ νόμον, ἀδικεῖν δικαίως, ἐξαπατᾶν κλέπτειν ἀρπάζεσϑαι βιάζεσϑαι, τὰ αἴσχιστα ἰχαὶ] κάλλιστα. ὃ μὴ ταῦτα ποιῶν χαχός, ὃ δὲ ταῦτα ποιῶν ἀγαϑός. ἐπίδεξις τῆς τῶν πολλῶν ἀφροσύνης ϑεῶνται ταῦτα χαὶ χρίνουσιν ἕν᾽ ἐξ ἁπάντων ἀγαϑόν, τοὺς dE ἄλλους κακούς" πολλοὶ ϑωμάζουσιν, ὀλίγοι γινώσχουσιν.

ἐς ἀγορὴν ἐλϑόντες ἄνϑρωποι ταὐτὰ διαπρήσσονται᾽ ἐξαπατῶσιν ἄνϑρω- ποι πωλεῦντες χαὶ ὠνεύμενοι᾽ ὃ πλεῖστα ἐξαπατήσας οὗτος ϑωμάζεται, πίνον- τες χαὶ μαινόμενοι ταὐτὰ διαπρήσσονται. τρέχουσι, παλαίουσι, μάχονται, χλέπτουσι, ἐξαπατῶσιν εἷς ἐχ πάντων χρίνεται.

ὑποχριτιχὴ ἐξαπατᾶι εἰδότας ἄλλα λέγουσιν καὶ ἄλλα φρονέουσιν" οἱ αὐτοὶ ἐσέρπουσι καὶ ἐξέρπουσι zul οὐχ οἱ avrol.

ἔνι χἂν ἀνθρώπωι ἄλλα μὲν λέγειν ἄλλα δὲ ποιεῖν, καὶ τὸν αὐτὸν μὴ εἶναι

τὸν αὐτόν, zul τοτὲ μὲν ἄλλην τοτὲ δὲ ἄλλην ἔχειν γνώμην.

οὕτω μὲν αἱ τέχναι πᾶσαι τῆι ἀνθρωπίνηι φύσει ἐπιχοινωνέουσιν.

2. — de nutrimento [IX 98 ff. Littr@]. τροφὴ χαὶ τροφῆς εἶδος μία χαὶ πολλαί. αὔξει δὲ καὶ ῥώννυσι zul σαρχοῖ καὶ ὁμοιοῖ χαὶ ἀνομοιοῖ.

τροφὴ δὲ τὸ τρέφον, τροφὴ δὲ τὸ οἷον [sc. τρέφει»), τροφὴ δὲ τὸ μέλλον 8

ἀρχὴ δὲ πάντων μία καὶ τελευτὴ πάντων μία χαὶ ἣ αὐτὴ τελευτὴ 9

χαὶ πάντων ἐς ϑερμασίην βλάπτει χαὶ ὠφελεῖ" ἐς ψύξιν βλάπτει καὶ 12

C. 1—3. IMITATION. 13. EPICHARMOS. A. 1. LEBEN. 89

χυλοί... αὐτόματοι χαὶ οὐχ αὐτόματοι, ὑμῖν μὲν αὐτόματοι, αἰτίηι δ᾽ 14 οὐχ αὐτόματοι.

μία φύσις ἐστὲ πάντα ταῦτα καὶ οὐ μία᾽ πολλαὶ φυσιές εἰσι πάντα ταῦτα 17 χαὶ μία.

ἐν τροφῖι φαρμακχείη ἄριστον, ἐν τροφῆι φαρμαχείη φλαῦρον" φλαῦρον 19 χαὶ ἄριστον πρός τι.

τροφὴ οὐ τροφή, ἢν um δύνηται, οὐ τροφὴ τροφή, ἢν οἷόν τε ἦι τρέφειν 21 οὔνομα τροφή, ἔργον δὲ οὐχί" ἔργον τροφῇ, οὔνομα δὲ οὐχί.

σύρροια uie, σύμπνοια μία, συμπαϑέα πάντα᾽ χατὰ μὲν οὐλομελίην 23 πάντα, rate μέρος δὲ τὰ ἐν ἑχάστωι μέρει μέρεα πρὸς τὸ ἔργον.

ἀρχὴ μεγάλη ἐς ἔσχατον μέρος ἀφικνεῖται, ἐξ ἐσχάτου μέρεις ἐς ἀρχὴν 24 μεγάλην. ἀφικνεῖται" μία φύσις εἶναι καὶ μὴ εἶναι.

τὸ σύμφωνον διάφωνον, τὸ διάφωνον σύμφωνον, γάλα ἀλλότριον ἀστεῖον, 40 γάλα ἴδιον φλαῦρον, γάλα ἀλλότριον βλαβερόν, γάλα ἴδιον ὠφέλιμον.

οὐχ ἔστιν καὶ ἔστιν τὰ ὀχτάμηνα. γίνεται δὲ ἐν τούτοις χαὶ πλείω χαὶ 42 ἐλάσσω χαὶ ὅλον zul χατὰ μέρος" οὐ πολλὸν δὲ zul πλείω πλείω χαὶ ἐλάσσω ἐλάσσω [nämlich betreffs der Zeit der Schwangerschaft).

3. Skythinos von Teos Ἰάαμβοι περὶ φύσεως (4. Jahrh.). Vgl. A 1, 16. 1. Prur. de Pyth. orac. 16 p. 402A...neol τῆς λύρας, nv ἁρμόζεται Ζηνὸς εὐειδὴς ᾿ἀπόλλων πᾶσιν ἀρχὴν καὶ τέλος συλλαβών, ἔχει ὁὲ λαμπρὸν πλῆχτρον ἡλίου φάος. Vgl. Herakl. fr. 51 und Clem. Str. VIII 49 p. 674P. Κλεάνθην τὸν φιλόσοφον, ὃς ἄντικρυς πλῆκτρον τὸν ἥλιον χαλεῖ. ἐν γὰρ ταῖς ἀνατολαῖς ἐρείδων τὰς αὐγὰς οἷον πλήσσων τὸν χόσμον εἰς τὴν ἐναρμόνιον πορείαν τὸ φῶς ἄγει, ἐκ ὁὲ τοῦ ἡλίου σημαίνει καὶ τὰ ἄστρα. 2. Stop. 60]. 1 8, 48 [Restitution nach Wilamowitz] πάντων χρόνος ὕστατον καὶ πρῶτον ἐστι, zav ἑαυτῶι πάντ᾽ ἔχει χἄστιν εἷς κοὺχ ἔστιν" αἰεὶ δ᾽ ἐξ ἐόντος οἴχεται χαὶ πάρεστιν αὐτὸς αὑτῶι τὴν ἐναντίην ὅδόν. αὔριον γὰρ rulv ἔργωι χϑές, τὸ δὲ χϑὲς αὔριον.

1. Sum. Ἐπίχαρμος Tırigov 7 Χιμάρου χαὶ Σηκίδος Συρακούσιος ἢ &x πόλεως Κραστοῦ τῶν Σικανῶν. ὃς EVDE τὴν χωμωιδίαν ἐν Συρακούσαις ἅμα Φόρμοι. ἐδίδαξε ὁὲ ὁράματα vB, ὡς de “ύχων [der Pythagoreer (Ath.X 418)?] φησί, λε. τινὲς δὲ αὐτὸν Κώιον ἀνέγραψαν τῶν μετὰ Καόμου εἰς Σικελίαν μετοιχησάντων, ἄλλοι Σάμιον, ἄλλοι Μεγαρέα τῶν ἐν Σιχελίαι. ἦν δὲ πρὸ τῶν Περσιχῶν [480] ἔτη ς διδάσκων ἐν Συρακούσαις.

2. Arıst. poet. 5. 14490 ὅ τὸ δὲ μύϑους ποιεῖν [näml. ἀπέδωχεν] Ἐ. zul Φόρμις" τὸ μὲν ἐξ ἀρχῆς ἐκ Σικελίας ἦλϑε. 8. 1448181 τῆς μὲν γὰρ κωμωι- δίας οἱ Μεγαρεῖς οἵ τε ἐνταῖϑα ὡς ἐπὶ τῆς παρ᾽ αὐτοῖς δημοχρατίας γενο- μένης χαὶ οἱ ἐχ Σικελίας [näml. ἀντιποιοῦνται] ἐχεῖϑεν γὰρ ἦν Ἐπίχαρμος ὃ ποιητὴς πολλῶι πρότερος ὧν Χιωνίδου χαὶ αγνητος.

8. Dioc. VIII 18 ’Eniyaouos Ἡλοϑαλοῦς Kouog. καὶ οὗτος ἔχουσε Πυϑα- γόρου. τριμηνιαῖος δ᾽ ὑπάρχων ἀπηνέχϑη τῆς Σικελίας εἰς Μέγαρα, ἐντεῦϑεν δ᾽ εἰς Συραχούσας, ὥς φησι zul αὐτὸς ἐν τοῖς συγγράμμασιν. χαὶ αὐτῶι ἐπὶ τοῦ ἀνδριάντος ἐπιγέγραπται τόδε"

el τι παραλλάσσει φαέϑων μέγας ἅλιος ἄστρων καὶ πόντος ποταμῶν μείζον᾽ ἔχει δύναμιν,

φαμὶ τοσοῦτον ἐγὼ σοφίαι προέχειν ᾿Επίχαρμον, ὃν πατρὶς ἐστέφανωσ᾽ ade Συραχοσίων.

οὗτος ὑπομνήματα χαταλέλοιπεν ἐν οἷς φυσιολ ογεῖ, γνωμολ θγεῖ, ἐατρο- λογεῖ. καὶ παραστιχίδα δὲ ἐν τοῖς πλείστοις τῶν ὑπομνημάτων πεποίηκεν, οἷς διασαφεῖ ὅτι ἑαυτοῦ ἐστι τὰ συγγράμματα. βιοὺς δ᾽ ἔτη ἐνενύχοντα κατέ- στρεψεν.

4. IamgL. V.P. 266 τῶν δὲ. ἔξωϑεν ἀχροατῶν γενέσϑαι χαὶ ᾿Επίχαρμον, ἀλλ᾽ οὐχ ἐκ τοῦ συστήματος τῶν ἀνδρῶν. ἀφικόμενον δὲ εἰς Συραχούσας διὰ τὴν Ἰέρωνος τυραννίδα τοῦ μὲν φανερῶς φιλοσοφεῖν ἀποσχέσϑαι, εἰς μέτρον δ᾽ ἐντεῖναι τὰς διανοίας τῶν ἀνδρῶν, μετὰ παιδιᾶς χρύφα ἐχφέροντα τὰ Πυ- ϑαγόρου δόγματα. 166 περὶ τῶν φυσιχῶν ὅσοι τινὰ μνείαν πεποίηνται, πρῶ- τον Ἐμπεδοχλέα χαὶ Παρμενίδην τὸν ᾿Ελεάτην προφερόμενοι τυγχάνουσιν, οἵ τε γνωμολογῆσαί τι τῶν χατὰ τὸν βίον βουλόμενοι τὰς Ἐπιχάρμου διανοίας προφέρονται, καὶ σχεδὸν πάντες αὐτὰς οἱ φιλόσοφοι κατέχουσι.

5. Marm. Par. 71 ap’ οὗ Ἱέρων Συρακουσῶν ἐτυράννευσεν ἔτη HHRIIN ἄρχοντος ᾿Αϑήνησι Χάρητος [4121]. ἦν δὲ καὶ Ἐπίχαρμος ὃ ποιητὴς χατὰ τοῦτον. Vgl. Xenophan. A 8 8.39. Αἶνον. de com. II 4 S.7,16 Kaibel (CE. Zv- 00X00109). οὗτος πρῶτος τὴν κχωμωιδίαν διερριμμένην ἀνεχτησατο πολλὰ προσφιλοτεχνήσας. χρόνοις δὲ γέγονε χατὰ τὴν 07 ὀλυμπιάδα [488—5], τῆι δὲ ποιήσει γνωμικὸς χαὶ εὑρετικὸς zul φιλότεχνος. σώιζεται δὲ αὐτοῦ ὁράματα u, ὧν αντιλέγονται ὅ.

6. Praro Theaet. p. 152 DE ἔστι μὲν γὰρ οὐδέποτ᾽ οὐδὲν, ἀεὶ δὲ γίγνεται. χαὶ περὶ τούτου πάντες ξξῆς οἱ σοφοὶ πλὴν Παρμενίδου συμφερέσϑων, Πρω- ταγόρας τε χαὶ Ἡράκλειτος χαὶ Ἐμπεδοχλῆς χαὶ τῶν ποιητῶν οἱ ἄχροι τῆς ποιήσεως ἑχατέρας, κωμωιδίας μὲν Ἐπίχαρμος, τραγωιδίας δὲ Ὅμηρος. ALEXIS Linos bei Ath. IV 1640 [Π 846 Καὶ] Auswahl beliebter Bücher: Ὀρφεὺς ἔνεστιν, Ἡσίοδος, τραγωιδίαι, Χοιρίλος, Ὅμηρος, (ἔστ᾽) Ἐπίχαρμος, γράμματα παν- τοδαπα.

7. PoRPHYR. V. Plot. 24 (Apollodoros aus Athen) Ἐπίχαρμον τὸν χωμωι- διογράφον εἰς δέχα τόμους φέρων συνήγαγεν. Nu. u. Διονύσιος υἱὸς τοῦ Σικελίας Tvoavvov χαὶ αὐτὸς τύραννος χαὶ φιλόσοφος. ᾿Επιστολὰς χαὶ Περὶ τῶν ποιημάτων ᾿Επιχάρμου.

8. ΙΑΜΒ1,. V.P. 241 Μητρόδωρος τε ὃ Θύρσου (ἀδελφὸς ἐχ τῆς) τοῦ πατρὸς Erıyaguov χαὶ τῆς ἐχείνου [Pythagoras] διδασχαλίας τὰ πλείονα πρὸς τὴν ἰατρικὴν μετενέγχας ἐξηγούμενος τοὺς τοῦ πατρὸς λόγους πρὸς τὸν ἀδελ- φόν φησι τὸν Ἐπίχαρμον χαὶ πρὸ τούτου τὸν Πυϑαγόραν τῶν διαλέχτων ἀρίστην λαμβάνειν τὴν Δωρίδα χτλ. Metrodors Buch ist nach Aristoxenos

A. 2—10. LEBEN UND SCHRIFTEN. B. FRAGMENTE. 91

Zeit gefälscht. Über ähnliche Fälschung auf den Namen von Helothales, Epi- charm’s Vater s. Pyth. 19 (ὃ. 32).

9, Corumerr. I 1 Siculi quoque non medioeri cura negotium istud [d. h. die Landwirtschaft] prosecuti sunt Hieron et Epicharmus. STAT. silv. Υ 8, 160 quantumque pios ditarit agrestes Ascraeus Siculusque senex vgl. Plin. H. N. ind. I 20—27.

10. Armen. XIV 648D τὴν μὲν ἡμίναν οἱ τὰ εἰς ᾿Επίχαρμον ἀναφερό- μενα ποιήματα πεποιηχότες οἴδασι zav τῶι Klo ovı ἐπιγραφομένωι οὕτω λέ- γεται ἡ καὶ --- δύο [fr. 290 Kaibel). τὰ d& Ῥευδεπιχαρμεια ταῦτα ὁτι πεποιή- κασιν ἄνδρες ἔνδοξοι Χρυσόγονός τε ὁ αὐλητής, ὡς φήσιν 4ριστόξενος ἐν oydowı Πολιτικῶν νόμων, τὴν Πολιτείαν ἐπιγραφομένην. Φιλόχορος ὁ ἐν τοῖς Περὶ μαντιχῆς ᾿Αξιόπιστον τὸν εἴτε “οχρὸν γένος εἴτε Σιχυωνιον τὸν Κανόνα χαὶ τὰς Γνώμας πεποιηχέναι φησίν.

B. FRAGMENTE. (Auswahl nach Kaibel CGF I 91—147).

Echt erscheinen nach Stil, Sprache und Bezeugung durch Alkimos, Stilpons Schüler, in seinen vier Büchern gegen Amyntas (v. Heraclea, Schüler Platons Ind. ac. 6, 1 Ael. V.H. III 19 Diog. III 46) fr. 1—5, worin 2.4 Heraklit, 1 die Eleaten berühren, während 3, das der Form nach echt aussieht, dem Inhalt nach nicht dem Anfang sondern frühestens dem Ende des 5. Jahrh. anzugehören scheint. Zweifelhaft ist auch 6 und trotz des Titels 7 (sokratischer Anklang). Etwa Einlagen zu Ehren Platon’s bei Aufführungen durch Dionysos (vgl. A 7)?

1) Πολιτεία (fr. 56—58), erbärmliche Poesie mit heraklitischen und pytha- goreischen Reminiscenzen, verfasst von dem Flötenvirtuosen Chrysogonos (Zeitg. d. Alkibiades nach Duris, Ath. XII 535).

2) Xlowv (fr. 59—62), Arztliches (vgl. Anth. P. VII 158, 9) in pythago- reischem Kreise (vgl. A 8) nach dem bekannten Buche Hesiods verfasst.

3) Ὀψοποιία (fr. 63). Dergleichen wird im Altertum zur ärztlichen Schrift- stellerei gerechnet, also Teil von ἢ. 2?). |

4) Πρὸς ᾿Αντήνορα (fr. 65) neupythagoreische Fälschung (vgl. Plin. 34, 12 [Varro]. Plut. Num. 8 g. Εἰ).

5) ᾿Επίγραμμα wegen fr. 9 auf Epicharm geschrieben.

6) Unecht als Sammlung sind auch die Γνώμαι des Axiopistos (fr. 8—46), die Ennius in seiner Übersetzung (fr. 47—54) vor sich gehabt hat, da die Akrostichis (Q. Enxtus Fecrt Cie. ἃ. div. II 54, 111) nach A 3 (φυσιολογεῖ γνω- μολογεῖ χτλ.) sich auf diese Schrift beziehen wird. Aber Einzelnes darin scheint alt. Die Form gemahnt z. T. an die Kraft des Echten (fr. 10. 12. 13. 16. 37), Dialogwendungen z. B. 9. 29. 31. 37 sind stehen geblieben, einzelnes ist alt be- zeugt (19. 36. 37) und der Inhalt vor allem geht das 6.—5. Jahrh. an (Xeno- phanes fr. 9(?). 12. 52, Heraklit 17. 48, Anaximenes (vgl. Diogenes v. Ap.) 53, also wie in den echten’ fr. 1.2.4. Vermutlich haben sich früh gnomologische Auszüge seiner Dramen verbreitet (vgl. Theognis, Menander, Publilius Syrus), die seinen Namen im vierten Jahrh. populär machten (vgl. A 6 und fr. 36. 37) und damals einen gewissen Axiopistos veranlassten, dieses Volksbuch zu er-

weitern und pythagoreisch zu bearbeiten (vgl. fr. 9. 22. 47. 50, auf Empedokles weist 49). Er könnte zum Kreis des Pontikers Herakleides gehören, wo man solche Fictionen liebte und mit der Akrostichis Scherze trieb (Diog. V 93).

7) Der Titel κανών desselben Fälschers (fr. 58) deutet auf pythago- reische Secte.

Das Verhältnis der Gnomen zu Euripides (Wilamowitz Herakl. I! 29, Rohde Psyche? II 258, Susemihl Philol. 53, 1894, 564) ist unaufgeklärt. fr. 45 ist nicht sicher herstellbar. Die anderen Berührungen (Eur. fr. 954 — 46, Hel. 1650 = 13, Herc. 1016 = 11, Bacch. 276 = 52, fr. 941 = 53, fr. 909, 6 [Hel. 122 Ὁ] sind an sich unsicher und entscheiden nicht, wer nachahmt.

1—6. Ῥιοα. UI 9—17 πολλὰ δὲ καὶ παρ᾽ Ἐπιχάρμου Tod κωμωιδιοποιου προσωφέληται [Platon] τὰ πλεῖστα μεταγράψας, καϑά φησιν 'ἄλχιμος ἐν Τοῖς πρὸς > ' C Γ᾽ - ’ - \ Αμύνταν, & ἐστι τέτταρα, ἔνϑα καὶ ἐν τῶι πρώτωι φησὶ tevra‘ φαίνεται δὲ

\ r \ - > " r a,, ς r \ καὶ Πλατων πολλὰ τῶν Enıyapuov λέγων" σχεπτέον δέ. ὃ Πλάτων φησὶν αἰσϑητὸν μὲν εἶναι τὸ μηδέποτε ἐν τῶι ποιῶι und τῶι ποσῶι διαμένον, ἀλλ᾽ ἀεὶ ῥέον zul μεταβάλλον: ὡς ἐξ ὧν av τις ἀνέληι τὸν ἀριϑμόν, τούτων οὔτε ἴσων οὔτε τινῶν οὔτε ποσῶν οὔτε ποιῶν ὄντων, ταῦτα d ἐστὶν ὧν ἀεὶ γένεσις, οὐσία δὲ μηδέποτε πέφυχε. νοητὸν δὲ ἐξ οὗ μηδὲν ἀπογίνεται μηδὲ προσγίνε- ται. τοῦτο δ᾽ ἐστὲν ἡ τῶν αἰιδίων φύσις, ἣν ὁμοίαν τε χαὶ τὴν αὐτὴν ἀεὶ συμ- βέβηκεν εἶναι. καὶ μὲν ὃ γε E. περὶ τῶν αἰσϑητῶν καὶ νοητῶν ἐναργῶς εἴρηκεν"

> VIEH ET \ - >,: >, — ἀλλ᾽ ἀδί Tor ϑεοὶ παρῆσαν, χὐπτέλιττον οὐ πτώποχα, τάδε δ᾽ ἀεὶ πάρεσϑ᾽ ὁμοῖα διά τε τῶν αὐτῶν ἀεί. — ἀλλὰ λέγεται μὰν χάος πρᾶτον γενέσϑαι τῶν ϑεῶν. - ΄ NE > ‚ 5» x a -, - πῶς δέ χα; μὴ ἔχον γ᾽ ἀπό τινος ἐνθὲν ὅ τι πρᾶτον μόλοι.

> Er Hr m > ς » 0 \, r οὐχ do ἔμολε πρᾶτον οὐδέν; — οὐδὲ ua Jia δεύτερον

ya, 2 = c x -«- -, 2 2 αν G 2 τ τῶνδέ {(γ) ὧν ἁμὲς νῦν ὧδε λέγομες, ἀλλ᾽ dei τάδ᾽ ἦν.

ai ποτ᾽ ἀριϑμόν τις περισσόν, αἱ δὲ λῆις, πὸτ ἄρτιον, χποτϑέμειν λῆι ψᾶφον ἢ καὶ τᾶν ὑπαρχουσᾶν λαβεῖν,

1. A. Aber Götter hat’s doch stets gegeben und niemals hat’s an ihnen mal gefehlt, die Vorgänge hier (in der Natur) vollziehen sich stets gleich und durch dieselben Kräfte. B. Aber man sagt ja doch, das Chaos sei zuerst von der Götterwelt entstanden. A. Wie kann das sein ὃ Was zuerst kommt, kann doch unmöglich aus irgendwas anderem ge- kommen sein! (5) B. Also kam überhaupt nichts zuerst? A. Gewiss nicht, auch nicht zu zweit, wenigstens von dem, wovon wir hier nun so reden, sondern das war immer da.

2. A. Wenn einer zu einer geraden Zahl, meinthalben auch einer ungeraden, einen Stein zulegen oder von den vorhandenen einen weg-

ἦ δοχεῖ χά τοι γ᾽ (ἔϑ᾽) ωὑτὸς εἶμεν; — οὐχ ἐμίνγα χα. — οὐδὲ μὰν οὐδ᾽ αἱ ποτὶ μέτρον παχυαῖον ποτϑέμειν. ὅ λῆι τις ἕτερον μᾶχος ἢ τοῦ πρόσϑ᾽ ἐόντος ἀποταμεῖν ἔτι χ᾽ ὑπάρχοι χεῖνο τὸ μέτρον; — οὐ γάρ. --- ὧδε νῦν ὅρη χαὶ τὸς ἀνθρώπους" ὃ μὲν γὰρ αὔξεϑ᾽, ὃ δέ γα μὰν φϑίένει, ἐν μεταλλαγᾶι δὲ πάντες ἐντὶ πάντα τὸν χρόνον. ὃ δὲ μεταλλάσσει χατὰ φύσιν χοὔτιοχ᾽ ἐν ταὐτῶι μένει, 1 ἕτερον εἴη χα τόδ᾽ ἤδη τοῦ πιαρεξεσταχότος, χαὶ τὺ δὴ χἀγὼ χϑὲς ἄλλοι καί νυν ἄλλοι τελέϑομιες, καῦϑις ἄλλοι χοὔττοχ᾽ ωὑτοὶ χαττὸν ζαὐτὸν ad) λόγον. [ν 8]. Plut. d. comm. not. 44 p. 1083 A ὃ τοίνυν περὶ αὐξήσεως λόγος ἐστὶ μὲν ἀρχαῖος" ἠρώτηται γάρ, ὥς φησι Χρύσιππος, ὑπ᾿ Enıyaguov. ἃ. sera num. vind. 15 p. 559 ταῦτά γε τοῖς Ἐπιχαρμείοις ἔοικεν, ἐξ ὧν ὃ αὐξόμενος ἀνέφυ τοῖς σοφισταῖς λόγος ὃ γὰρ λαβὼν πάλαι τὸ χρέος νῦν οὐχ ὀφείλει γεγονὼς ἕτερος" ὃ δὲ χληϑεὶς ἐπὶ δεῖπνον ἐχϑὲς ἄκλητος ἤχει τήμερον" ἄλλος γάρ ἐστι. ἔτι φησὶν 6 ᾿Αλχιμος καὶ ταυτί᾽ φασὶν οἱ σοφοὶ τὴν ψυχὴν τὰ μὲν διὰ τοῦ σώματος αἰσϑάνεσϑαι, οἷον ἀχούουσαν, βλέπουσαν" τὰ δ᾽ αὐτὴν χαϑ'᾽ αὑτὴν ἐνθυμεῖσϑαι, μηδὲν τῶι σώματι χρωμένην. διὸ χαὶ τῶν ὄντων τὰ μὲν αἰσϑητὰ εἶναι, τὰ δὲ νοητά. ὧν ἕνεχα zul Πλάτων ἔλεγεν ὅτι δεῖ τοὺς συνι- δεῖν τὰς τοῦ παντὸς ἀρχὰς ἐπιϑυμοῦντας πρῶτον μὲν αὐτὰς χαϑ᾽ αὑτὰς διε- λέσϑαι τὰς ἰδέας, οἷον ὁμοιότητα καὶ μονάδα χαὶ πλῆϑος καὶ μέγεϑος καὶ στά- σιν χαὶ χίνησιν᾽ δεύτερον αὐτὸ καϑ᾽ αὑτὸ τὸ χαλὸν χαὶ ἀγαϑὸν χαὶ δίχαιον χαὶ τὰ τοιαῦτα ὑποϑέσϑαι. τρίτον τῶν ἰδεῶν συνιδεῖν ὅσαι πρὸς ἀλλήλας εἰσίν, οἷον ἐπιστήμην ἢ μέγεϑος ἢ δεσποτείαν, ἐνθυμουμένους ὅτι τὰ παρ᾽ ἡμῖν διὰ τὸ μετέχειν ἐχείνων ὁμώνυμα ἐχείνοις ὑπάρχει λέγω δὲ οἷον δίχαια μὲν ὅσα τοῦ διχαίου, καλὰ δὲ ὅσα τοῦ χαλοῦ. ἔστι δὲ τῶν εἰδῶν ἕν ἕχαστον αἰδιόν TE zul νόημα καὶ πρὸς τούτοις ἀπαϑές᾽ διὸ καί φησιν ἐν τῆι φύσει τὰς ἰδέας ἑστάναι καϑάπερ παραδείγματα, τὰ δ᾽ ἄλλα ταύταις ἐοιχέναι τούτων ὁμοιώ-

ματα χαϑεστῶωτα. 6 τοίνυν Ἐπίχαρμος περί τε τοῦ ἀγαϑοῦ zul περὶ τῶν ἰδεῶν οὕτω λέγει"

N ΠΡ Ι τ, »ὝἭ ͵ \ > 3 1171] — do ἔστιν αὐὔλησίς τι πρᾶγμα; — πάνυ μὲν οὖν.

nehmen will, meinst du wohl, sie‘ bleibe noch dieselbe? B. Bewahre! A. Nun ferner, wenn einer zu einer Elle Maass (5) eine andere Länge zu- legen oder von der vorhandenen abschneiden will, bleibt dann wohl noch jenes Maass bestehn? B. Natürlich nicht. A. Nun so sieh dir auch die Menschen an. Der eine wächst, der andere nimmt halt ab, im Wechsel sind sie alle allezeit. Doch was von Natur wechselt und nimmer auf demselben Flecke bleibt, (10) das wäre ja dann wohl etwas von dem Ver- änderten verschiedenes. Auch du und ich sind gestern und heut andre Leute und wieder andere in Zukunft und so sind wir nie wieder die- selben nach demselben Gesetz.

3. A. Ist Flötenspiel ein Ding? B. Natürlich doch. A. Ist auch

(ἄρ ἔστι κἄνϑρωτιός τι πρᾶγμα; --- πάνυ μὲν οὖν.)

— φέρ(ε) ἴδω, τί δ᾽ αὐλητάς; τίς εἶμέν τοι δοχεῖ;

ὅ ἄνϑρωπος, ἢ οὐ γάρ; --- πάνυ μὲν οὖν. --- οὐχ οὖν δοχεῖς οὕτως ἔχειν (za) χαὶ περὶ τὠγαϑοῦ; τό ya

ἀγαϑὸν τὸ τιρᾶγμ᾽ εἶμεν καϑ' aus" ὅστις δέ κα

ὥστσιερ γάρ Eorlı) αὔλησιν αὐλητὰς μαϑών,

10 ἢ ὄρχησιν ὀρχηστάς τις ἢ ττλοχεὺς “τλοχᾶν,

ἢ πᾶν yle) ὁμοίως τῶν τοιούτων ὅ τι TU λῆις,

οὐκ αὐτὸς εἴη κα τέχνα, τεχγνιχός ya μᾶν.

Πλάτων Ev τῆι περὶ τῶν ἰδεῶν ὑπολήψει φησίν, εἴπερ ἔστι μνήμη, τὰς ἰδέας ἐν τοῖς οὖσιν ὑπάρχειν διὰ τὸ τὴν μνήμην ἠρεμοῦντός τινος καὶ μένοντος εἶναι" μένειν δὲ οὐδὲν ἕτερον ἢ τὰς ἰδέας. “τίνα γὰρ ἂν τρόπον, φησί, διεσώι- ζετο τὰ ζῶια μὴ τῆς ἰδέας ἐφαπτόμενα, καὶ πρὸς τοῦτο τὸν νοῦν φυσικῶς εἰληφότα; νῦν δὲ μνημονεύει τῆς ὁμοιότητος (γενέσεώς) TE καὶ τροφῆς, ὁποία τίς ἐστιν αὐτοῖς, ἐνδειχνύμενα διότι πᾶσι τοῖς ζώιοις ἔμφυτός ἐστιν 7, τῆς ὁμοιότητος ϑεωρία᾽ διὸ καὶ τῶν ὁμοφύλων αἰσϑάνεται. πῶς οὖν ὃ Ἐπίχαρμος;

4 [112 Εὔμαιε, τὸ σοφόν ἐστιν οὐ xa$ Ev μόνον,

ἀλλ᾽ ὅσσα περ ζῆι, πάντα χαὶ γνώμαν ἔχει.

al λῆις χαταμαϑεῖν ἀτενές, οὐ τίκτει τέχνα

5 ζῶντ(α), ἀλλ᾽ ἐπώιζει χαὶ ποιεῖ ψυχὰν ἔχειν.

μόνα᾽ zeescaldevraı γὰρ αὐταύτας ὕπο. ἂν τ τας, τ υολίνμας Φ θυ ες ΟΣ ΘΕΝΝ der Mensch ein Ding? B. Natürlich doch. A. Also ist der Mensch ein Flötenspiel? B. Keineswegs. A. Lass weiter sehn, was ist ein Flöten- spieler? Was dünkt er dich zu sein? (5) Ein Mensch. Nicht wahr? B. Selbstverständlich. A. Glaubst du nun nicht, dass es sich so auch grad mit dem Guten verhält? Das Gute ist doch das Ding für sich; wer es aber gelernt hat und weiss, wird dann zu einem Guten; wie nämlich Flötenspieler der heisst, der das F lötenspiel erlernt hat, (10) oder Tänzer wer Tanzen, Kranzbinder wer das Binden gelernt hat und ebenso all dergleichen was du willst, so ist überall der betreffende nicht selbst Kunst, wohl aber Künstler.

4. Eumaios, die Weisheit ist nicht nur in der Einzahl vorhanden, sondern alles was da lebt, hat auch Verstand. Denn das Hennenvolk bringt (wenn du scharf überlegen willst) keine lebendige Jungen hervor, sondern (5) brütet sie erst aus und verschafft ihnen so eine Seele. Doch wie sich’s mit dieser Weisheit verhält, das weiss die Natur allein. Denn

χαὶ πάλιν" 5 [173] ϑαυμαστὸν οὐδὲν Aue ταῦϑ᾽ οὕτω λέγειν, χαὶ ἁνδάνειν αὐτοῖσιν αὐτοὺς Kai δοχεῖν χαλῶς πεφύχειν᾽ χαὶ γὰρ ἃ χύων xuvi χάλλιστον εἶμεν φαίνεται, καὶ βοῦς βοΐ, 5 ὄνος δ᾽ ὄνωι κάλλιστον, ὕς δέ ϑην ὑἱ. | καὶ ταῦτα μὲν καὶ τὰ τοιαῦτα διὰ τῶν τεττάρων βιβλίων παραπηγνῦσιν 17 ὁ "Arzıuog, παρασημαίνων τὴν ἐξ Erıgaguov Πλάτωνι περιγινομένην ὠφέλειαν. ὅτι δ᾽ οὐδ᾽ αὐτὸς Ἐπίχαρμος ἠγνόει τὴν αὐτοῦ σοφίαν, μαϑεῖν ἔστι κακ του- των ἐν οἷς τὸν ζηλώσοντα προμαντεύεται" ὁ [284] ὡς δ᾽ ἐγὼ δοχέω, δοχέων γὰρ σάφα ἴσαμι τοῦϑ'᾽, ὅτι τῶν ἐμῶν μνάμα or ἐσσεῖται λόγων τούτων ἔτι. χαὶ λαβών τις αὐτὰ περιλύσας τὸ μέτρον ὃ νῦν ἔχει, εἶμα δοὺς χαὶ πορφύραν, λόγοισι ποικίλας χαλοῖς, 5 δυσπάλαιστος ὧν τὸς ἄλλως εὐπαλαΐίστους ἀποφανγεῖ. 7 [18] Eusrkar. 2. Ar. Nie. Γ 7 Κ. 155, 10 Heylb. ἐν. Ἡρακλεῖ τῶι παρὰ Φόλωι. ἀλλὰ μὰν ἐγὼν ἀνάγχαι ταῦτα πάντα ποιξω" οἴομαι δ᾽ οὐδεὶς ἑχὼν πονηρὸς οὐδ᾽ ἄταν ἔχων. ASZIOILISTOY ΓΝΩΜΑ͂Ι. 8 [239] Srop. ΠῚ (flor.) 0. 91, 29 ΝΜ. Μενάνδρου (537 Kock) vgl. fr. 53 ὃ μὲν Ἐπίχαρμος τοὺς ϑεοὺς εἶναι λέγει ἀνέμους, ὕδωρ, γῆν, ἥλιον, πῦρ, ἀστέρας" ἐγὼ δ᾽ ὑπέλαβον χρησίμους εἶναι ϑεούς τἀργύριον ἡμῖν καὶ τὸ χρυσίον μόνον.

>. Kein Wunder, dass wir so sprechen und uns selbst gefallen und uns selber schön gewachsen dünken. Denn ein Hund hält den andern für das schönste Geschöpf, ein Ochse, ein Esel den andern und ein Schwein hält das andre für das Schönste.

6. Wie ich meine (und wenn ich’s meine, so weiss ich es genau), wird von diesen meinen Worten noch einmal die Rede sein. Da wird einer sie hernehmen, das Versmaass, das sie jetzt haben, ihnen von den Gliedern lösen, ihnen ein Gewand und einen Purpurmantel umlegen, sie mit schönen Reden verbrämen (5) und dann die andern damit leicht be- zwingen, er selbst ein schwer bezwungner Held.

7. Doch ich thu’ das alles nur aus Zwang. Freiwillig, dünkt mich, ist Niemand schlecht oder unglücklich.

AXIOPISTOS’ GNOMENSAMMLUNG. 8. Epicharm sagt, die Götter seien Winde, Wasser, Erde, Sonne, Feuer, Sterne. Ich aber habe die Meinung bekommen, nützliche Götter seien für uns nur Gold- und Silbergeld.

9 [245] [Plut.] cons. ad Apoll. & p. 110 A [ef. Epich. Enn. 5V]

συνεχρίϑη χαὶ διεχρίϑη χἀττῆλϑεν ὅϑεν ἦλϑεν πάλιν,

γᾶ μὲν εἰς γᾶν, sıvedua δ᾽ ἄνω᾽ τί τῶνδε χαλετιόν; οὐδὲ ἕν. 10 [246] Cuem. Str. IV 45 p. 584P.

ἅ ya φύσις ἀνδρῶν τί ὦν; ἀσχοὶ repvorau£vor. 11 [247] Sexr. adv. math. 1 218 (vgl. Cie. Tusc. I 8, 15)

ἀποϑανεῖν (un elyn, τεϑνάχειν δ᾽ οὐχ ἐμίν (ya) διαφέρει. 12 [249] Ῥυστ, de fort. Al. II3 p. 336B

voög ὁρῆι χαὶ νοῦς ἀχούει᾽" τἄλλα χωφὰ χαὶ τυφλά. 13 [250] Ῥοισβ. ΧΥ͂ΠΙ 40,4

γᾶφε χαὶ μέμνασ᾽ ἀπιστεῖν᾽ ἄρϑρα ταῦτα τᾶν φρενῶν.

14 [261] Arısr. Metaph. M. 9. 10862 10 χαλεπὸν δ᾽ ἐκ μὲ χαλῶς ἐχόντων λέ- γειν χαλῶς χατ᾿ Ἐπίχαρμον" ἀρτίως τε γὰρ λέλεχται zul εὐϑέως φαίνεται οὐ καλῶς ἔχον.

τὰ πρὸ τοῦ δύ᾽ ἄνδρες ἔλεγον, εἷς ἐγὼν ἀττοχρέω.

ὁ τρόπος ἀνϑρώποισι δαίμων ἀγαϑός, οἷς δὲ χαὶ χαχός.

ἐφόδιον ϑνατοῖς μέγιστόν ἐστιν εὐσεβὴς βίος. 19 [262] Arıst. Rhet. II 21, 1394 13 [ohne Lemma] ἀνδρὶ δ᾽ ὑγιαίνειν ἄριστόν ἐστιν, ὥς γ᾽ ἐμὶν δοχεῖ.

9. Es verband sich und schied sich, es kam wieder hin, wo es herkam: Erde zur Erde, der Hauch in die Höhe! Was ist dabei schwierig; gar nichts!

10. Was ist nun also die Natur der Menschen? Aufgeblasene Bälge.

11. Sterben müssen bleibe mir fern, doch tot sein — das ist mir egal.

12. Nur der Verstand ist’s, der sieht und hört. Alles andere ist taub und blind.

13. Nüchternheit und Misstrauen, das sind des Geistes Arme.

14. Denn es ist schwer aus unrichtigen Vordersätzen einen rich- tigen Schluss zu bilden nach Epicharm. “Eben ist es ausgesprochen und gleich ist der Fehler da.’

16. Was vordem zwei Männer sprachen, dazu bin ich allein Manns genug.

17. Der Charakter ist den Menschen ihr guter Dämon, welchen auch ihr schlechter.

18. Ein frommes Leben ist den Sterblichen das beste Zehrgeld.

19. Für den Menschen ist Gesundheit das Beste, wie’s mir schei- nen will.

20 [263] — — 1394 25 ϑνατὰ χρὴ τὸν ϑνατόν, οὐχ ἀϑάνατα τὸν ϑνατὸν φρονεῖν. 21 [264] Cıc. ad Qu. fr. III 1, 23 γνῶϑι πῶς ἄλλωι χέχρηται... 22 [265] Cuem. Str. IV 170 p. 640 Ρ. [vgl. 245] εὐσεβὴς νόωι πεφυχὼς οὐ πάϑοις x οὐδὲν χαχόν χατϑανών᾽ ἄνω τὸ τινεῦμα διαμενεῖ χατ᾽ οὐρανόν. ἶ 23 [266] — --- V 101. p. 708P. ὃ μὲν ᾿Επίχαρμος (Πυϑαγόρειος δὲ ἡν) λέγων οὐδὲν ἐχφεύγει τὸ ϑεῖον᾽ τοῦτο γινώσχειν τυ δεῖ" αὐτός 809 ἁμῶν ἐπόπτας, ἀδυνατεῖ δ᾽ οὐδὲν ϑεός. 24 [261| --- — VI 18 p.744P. ὡς πολὺν ζήσων χρόνον χὠς ὀλίγον, οὕτως διανοοῦ. 25 [268] — — VI 21 p. 149. ἐγγύα (δ᾽) ἄτας (ya) ϑυγάτηρ, ἐγγύας δὲ ζαμία. 26 [269] — — VII 27 p. 844 Ρ. χαϑαρὸν ἂν τὸν νοῦν ἔχηις, ἅπταν τὸ σῶμα χαϑαρὸς εἶ. 27 [210] Corxur. theol. 14 ‚al τί κα ζατῆις σοφόν, τᾶς νυχτὸς ἐνθυμητέον. xaL’ 25 [271] στάντα τὰ σπουδαῖα νυχτὸς μᾶλλον ἐξευρίσχεται. 29 [272] Ger. I 15, 15 οὐ λέγειν τύγ᾽ ἐσσὶ δεινός, ἀλλὰ σιγᾶν ἀδύνατος. 30 [273] [Plat.] Axioch. p. 366 e a δὲ χεὶρ τὰν χεῖρα νίζει᾽ δός τι χαὶ λάβοις τί χα. 20. Sterbliche Gedanken soll der Sterbliche hegen, nicht unsterb- liche der Sterbliche. 21. Lerne daraus, wie er andere benutzt. 22. Bist Du im Herzen fromm geartet, wird Dir im Tode kein Leid widerfahren. In der Höhe wird der Hauch im Himmel ewig leben. 23. Nichts entflieht der Gottheit; das sollst du lernen. Er selbst ist unser Aufseher, und bei Gott ist kein Ding unmöglich. 24. Dass du sowohl lange als kurz leben kannst, darauf richte dich ein. 25. Der Verblendung Tochter ist die Bürgschaft und der Bürgschaft der Verlust. 26. Hast du reinen Sinn, so ist dein ganzer Körper rein. 27. Suchst du etwas Kluges, so bedenk’ es in der Nacht. 28. Alles Gute findet man eher bei Nacht. 29. Nicht zu reden bist du fähig, sondern zu schweigen unfähig. 30. Hand wird nur von Hand gewaschen, wenn du nehmen willst, so gieb! Diels, Fragm. d. Vorsokr.

31 [274] Prur. Popl. 15 (πρὸς τὸν ἀσωτον) οὐ φιλάνϑρωτσιος τύγ᾽ 800’ ἔχεις νόσον, χαίρεις διδούς. 32 [275] — de aud. poet. 4 p. 21E [ohne Lemma] χοτὶ σττονηρὸν οὐχ ἄχρηστον Örchov ἃ πονηρία. 33 [284] ὅτοβ. flor. (III) 29, 54H. ἁ δὲ μελέτα φύσιος ἀγαϑᾶς zrl£ova δωρεῖται, φίλοι. 34 [285] — 38,21 H. τίς δὲ χα λώιη γενέσϑαι μὴ φϑονούμενος φίλοις; δῆλον ὡς ἀνὴρ παρ᾽ οὐδέν ἐσϑ' ὁ μὴ φϑονούμενος" τυφλὸν ἠλέησ᾽ ἰδών τις, ἐφϑόνησε δ᾽ οὐδὲ εἷς. 35 [286] — 74, 37M. σώφρονος γυναικὸς ἀρετὰ τὸν συνόντα μὴ ἀδιχεῖν [ἄνδρα]. 36 [2817] ΧΈΝΟΡΗ. Mem. II 1,20 μαρτυρεῖ δὲ zul ’E. ἐν τῶιδε" τῶν πόνων πωλοῦσιν ἡμῖν scavra τἀγάϑ᾽ οἱ ϑεοί. χαὶ ἐν ἄλλωι δὲ τόπωι φησίν" 37 [288] ὦ πονηρέ, μὴ τὰ μαλαχὰ μῶσο, μὴ τὰ σχλήρ᾽ ἔχηις. 38 [277] ὅτοβ. Eel. IL 15, 7 πρὸς (δὲ) τοὺς σπτέλας στορεύου λαμπρὸν ἱμάτιον ἔχων χαὶ φρονεῖν πολλοῖσι δόξεις, τυχὸν ἴσως (οὐδὲν φρονῶν). 39 [278] — — 18 (ohne Lemma) τῶι λόγωι μὲν εὖ dıeoynı πάντα, τῶι δ᾽ ἔργωι χαχῶο.

31. Du bist nicht menschenfreundlich; du bist vielmehr krank. Dir macht ja das Schenken Freude.

32. Gegen Schurken ist Schurkerei keine unbrauchbare Waffe.

33. Doch die Übung, Freunde, giebt mehr aus als gute Anlage.

34. Wer würde nicht gern von seinen Freunden beneidet werden ὃ Wer nicht beneidet wird, der Mann taugt klärlich nichts. Einen Blinden bemitleidet mancher, der ihn erblickt, aber beneiden thut ihn keiner,

"835. Einer braven Frau Tugend heisst: ihrem Gatten nicht weh zu thun. |

36. Mühe heisst der Preis, um den uns die Götter alles Gute ver- kaufen.

37. Du Schurke, denk’ nicht auf das Weiche: sonst kriegst du das Harte.

35. Geh zu deinen Bekannten in glänzendem Gewande: dann werden viele meinen, du habest Verstand, wenn du vielleicht auch keinen hast.

39. In deinen Worten führst du alles gut aus, aber in deinen Werken übel.

40 [279] — 31,25 (0. L.) φύσιν ἔχειν ἄριστόν ἐστι, δεύτερον δὲ (uavdaveır). 41 [280] --- flor. IILt. 1, 10 οὐ μετανοεῖν ἀλλὰ προνοεῖν χρὴ τὸν ἄνδρα τὸν σοφόν. 42 [281] — — 20, 8 μὴ (rel μιχροῖς αὐτὸς αὑτὸν ὀξύϑυμον deixvve. 48 [282] rcirroldlew οὔ τι χρὴ τὸν ϑυμόν, ἀλλὰ τὸν νόον. 44 [283] οὐδὲ εἷς οὐδὲν μετ᾽ ὀργᾶς χατὰ τρόττον βουλεύεται. 45 [297] ΑΝΤΗΟΙ,. Manarr. [Flinders Petrie Pap. It. 8] I. Jahrh. v. Chr. a) Ἐπιχάρμου ζἥχιστα γ᾽ ὅσγ)τις δυστυχῶν βίον τ᾽ ἔχων {μηδὲν χαλόν) τε χἀγαϑὸν ψυχᾶι διδδι, (ἐγὼν μὲν αὐτὸν οὔτι φασῶ μαχάριον, (φύλαχα δὲ μ)ᾶλλον χρημάτων χαλῶν (xaxov). b) Εὐριπίδου |fr. 198 N.] ei δ᾽ εὐτυχῶν τις χαὶ βίον χεχτημέγνος μηδὲν δόμοισι τῶν χαλῶν ϑηράσεται, ἐγὼ μὲν αὐτὸν οὔττοτ᾽ ὄλβιον χαλῶ, φύλαχα δὲ μᾶλλον χρημάτων δυσδαίμονα (ἢ).

46 [299] PsıLo Qu. in Gen. IV 203 p. 406 Auch. porro optime dieit Epicharmus “quicungue, ait, minus delinquit, optimus est vir: nemo est enim innocens, nemoreprehensionis expers. et Euripides |fr. 954 N.] quicungue incontinentes sunt et redundat in eis malum inimicitiae et iniustitiae, mali sunt;

in quibus autem opposita praevalent, virtute praediti; in alüs vero ita, quasi aequalis sit commixtio; ita ut nulli sint qui omnia mala hübeant sine ullo bono.

40. Talent haben, das ist das Beste, das zweite, es üben. 41. Nicht nachbedenken, sondern vorbedenken soll der weise

42. Zeige dich nicht über Kleinigkeiten erregt.

43. Nicht der Zorn, sondern der Verstand muss obenauf schwimmen,

44. Kein Einziger pflegt im Zorne Rat, wie sich’s gebührt.

45. Wernicht im geringsten Unglück zu bestehen und sein Auskommen hat, aber seiner Seele nichts Gutes und Schönes gönnt, den werde ich keineswegs glücklich nennen, sondern vielmehr schöner Schätze schlechten Hüter.

46. Wer am wenigsten fehlt, ist der beste Mann. Denn Niemand ist unschuldig, niemand ohne Tadel.

EPICHARMUS ENNI. 47 [1 Vahlen] Cıc. Ac. I 16, 51 at cum somniavit [näml. Ennius], ita narrawit “visus Homerus adesse poeta’ [Ann. 7]; idemque in Epicharmo nam videbar somniare med ego esse mortuum. 48 [5] Prısc. I 341 H. (mentis = mens) - s- „terra corpus est, at mentis ignis est. 49 [3] Varro d. rer. 14,1 eius [näml. agriculturae] principia sunt eadem, quae mundi esse Ennius scribit, aqua terra anima el sol. 50 [6] — d. ling. 1. V 59 itaque Epicharmus (cum) dieit de mente humana ait: istic est de sole sumptus (ignis i. 6. sol) isque totus mentis est, ut humores frigidae sunt humi, ut supra ostendi. 60. quibus iunctis caelum et terra ommia exgenuerunt, quod per hos natura ἡ 51 [2] /rigori miscet calorem atque umori aritudinem. 52 [4] — — 64 dieitur Ops mater quod terra mater. haec enim terris gentis omnis peperit et resumit denuo quae(que) dat cibaria,

ut ait Ennius; quae quod gerit fruges, Ceres. antiquis enim Οὐ quod nunc @.65 idem hi dei Caelum et Terra Iupiter et Iuno, quod ut ait Enmius

53 [1] istic est is Jupiter quem dico, quem Graeci vocant aerem; qui venlus est et nubes, imber postea, atque ex imbre frigus, venlus post fit, aer denuo. haece propter Jupiter sunt ista quae dico tibi, 5 qua mortalis (aeque) alque urbes beluasque omnis iuvat. 54 [8] — 68 hinc Epicharmus Enni Proserpinam quoque [sc. lunam]

47. Denn im Traume dünkt’ es mich, ich sei gestorben.

48. Der Körper ist Erde, aber der Geist Feuer.

49. Wasser, Erde, Hauch und Sonne sind die Elemente der Welt.

50. Jenes Feuer ist von der Sonne genommen und es ist ganz Geist.

51. Durch Mischung von Feuer und Wasser haben Himmel und Erde alles geschaffen, weil die Natur durch sie Wärme der Kälte mischt und Trocknis der Feuchte.

52. Die Mutter Erde hat alle Geschlechter erschaffen und nimmt sie wieder in sich auf. Und sie ist es, die Futter darbietet, die Ceres heisst, weil sie die Früchte im Schosse trägt.

53. Dies ist jener Jupiter, den die Griechen Luft nennen. Er ist Wind und Wolken, dann Regen und aus Regen wird Kälte, dann Wind und auf’s neue Luft. Darum ist all jenes, was ich dir herzähle, Jupiter, insofern er in gleicher Weise allen Menschen wie Städten und Tieren hilft.

54. Proserpina heisst der Mond, weil er unter der Erde zu verweilen

appellat quod solet esse sub terris; dieta Proserpina, quod haec ut 8675 pens modo in dexteram modo in sinisteram partem late movetur.

55 [289] Terturı. de anima 46 (377,8 Wiss.) ceterum E. etiam summum apicem inter divinationes sommüs esctulit cum Philochoro Atheniensi. AT porro quwia non est ex arbitrio somniare (nam et E. ita sentit), quomodo ipsa erit sibi causa alicuius visionis? Für berühmte Traumerfüllungen vorher 377,3 eitirt: Artemon, Antiphon, Strabo, Philochorus, Epicharmus u. 8. Ww.

56 1255] Cem. Str. V 119 p. 19P. 6 τε κωμικὸς Ἐ. σαφῶς περὶ τοῦ λόγου ἐν τῆι Πολιτείαι λέγει WdE πως"

ὃ βίος ἀνϑρώποις λογισμοῦ χἀριϑμοῦ δεῖται πάνυ" ζῶμεν ἀριϑμῶι χαὶ λογισμῶι" ταῦτα γὰρ σώιζει βροτούς.

57 1256. 257] εἶτα διαρρύόην ἐπιφέρει" ö λόγος ἀνϑρώτπτους κυβερνᾶν χατὰ τρόπον σώιζει τ᾽ ἀεί [εἶ]. ἔστιν ἀνϑθρώτιωι λογισμός, ἔστι χαὶ ϑεῖος λόγος" (6 δέ γε) τἀνθρώπου πέφυχεν (ἀπό γε τοῦ ϑείου λόγου, χαὶ φέρει πιόρους ἕχάστω!ς περὶ βίου χαὶ τᾶς τροφᾶς.

ὅ ὃ δέ γε ταῖς τέχναις ἁπάσαις συνέπεται ϑεῖος λόγος, ἐχδιδάσχων αὐτὸς αὐτούς, ὅ τι ποιεῖν δεῖ συμφέρον.

pflegt, Proserpina ist sein Name, weil er wie eine Schlange bald nach rechts»bald nach links sich in die Weite foribewegt.

55. E. legt sogar den grössten Wert unter den Formen der Weissagung den Träumen bei, die nicht willkürlich hervorgerufen werden können.

56. Das menschliche Leben braucht vor allem Verstand und Zahl. Wir leben durch die Zahl und den Verstand. Denn das ist es, was die Sterblichen am Leben erhält.

57. Die Vernunft lenkt die Menschen nach Gebühr und erhält sie immerdar. Der Mensch hat seinen Verstand, es giebt aber auch eine göttliche Vernunft. Und zwar ist die menschliche Vernunft aus der göttlichen geboren und sie bringt einem Jeglichen die Mittel zum Leben und die Nahrung. Doch die göttliche Vernunft macht sich in allen Künsten geltend. Denn sie allein belehrt die Menschen, was man

οὐ γὰρ ἄνϑρωπος τέχναν τιν᾽ εὗρεν, ὁ δὲ ϑεὸς Torcav. ἰφέρει. ὃ δέ γε τἀνϑρώττου πτιέφυχεν ἀτιόγετοῦ ϑείου λόγου =3.4|.

XIP2N. 58 [290] Arnen. XIV 648D [vgl. A 10] χαὶ πιεῖν ὕδωρ διπλάσιον χλιαρόν, ἡμίνας δύο. 59 [248] Censor. VII 6 [Dox. 195] contra eum [Euryphon von Knidos] ferme omnes Epicharmum secuti octavo mense nasci negaverunt. 60 [292] Corumeuı. 11 8,6. E. autem Syracusanus, qui pecudum medicinas

diligentissime conscripsit, affirmat pugnacem arietem mitigari terebra secundum auriculas foratis cormibus, qua curvantur in flexcu.

61 [293] Prm. nat. ἢ. ΧΧ 89 E. testium et genitalium malis hanec [sc. brassi- cam] utilissime inponi etc.

62 [294] — — 94 E. satis esse eam [sc. brassicam silvestrem] contra camis

rabiost morsum imponi, melius si cum lasere et aceto acri, necari quoque Canes ea 8ὲ detur ex carne.

OFOHOLLA. 63 [290] Antiattie. Bekk. 99,1 ἡμ ἐν α᾽ ἐν τῆι ἀναφερομένηι eis ᾿Επίχαρμον Ὀψοποιία [-Ξ 587). EIIITPAMMA.

64 [296] Schol. BT zu X 414 ἔστι δὲ χαὶ ἐπίγραμμα ὃ εἰς ᾿Επίχαρμον ἀνα- φέρεται" δἰμὲ νεχρός᾽" νεχρὸς δὲ χόπρος, γῆ δ᾽ ἡ χόπρος ἐστίν" εἰ δ᾽ ἡ γῆ ϑεός ἐστ᾽, οὐ νεχρός, ἀλλὰ ϑεός. Fördersames zu thun hat. Denn kein Mensch hat irgend eine Kunst erfunden, vielmehr stets nur Gott.

58. Und ein doppelt Quantum laues Wasser trinken, zwei Schoppen.

59. Achtmonatliche Geburt ist nicht lebensfähig.

60. Ein kampflustiger Widder lässt sich zähmen, wenn man ihm die Hörner in der Nähe der Ohren, wo ihre Krümmung wumbiegt, durchbohrt. s

61. Hoden- und Genitalleiden werden durch Auflegen von Kohl mit gutem Erfolg behandelt.

62. Es genügt Woaldkohl gegen den Biss eines tollen Hundes aufzulegen, doch fügt man besser Silphionsaft und scharfen Essig zu. Auch sterben Hunde daran, wenn man ihn ins Fleisch wirken lässt.

6. Eine Leiche bin ich. Leiche ist Mist, Mist ist Erde. Wenn also die Erde Gott ist, so bin ich nicht eine Leiche, sondern Gott.

B. FR. 57-65. 14. ALKMAION. A. LEBEN UND LEHRE. 1.2. 103

65 [295] Prur. Num. 8 Πυϑαγόραν Ῥωμαῖοι τῆι πολιτείαι προσέγ θαψαν, ὡς ἱστόρηκεν. Ἐπίχαρμος ὃ χωμικὸς ἕν τινι λόγωι πρὸς Avon γορα γεγραμμένωι, παλαιὸς ἀνὴρ χαὶ τῆς Πυϑαγορικῆς DEREN μετεσχηχώς.

AN ANTENOR. 65. Die Römer haben Pythagoras zu ihrem Mitbürger gemacht.

Alruciov Κροτωνιάτης. χαὶ οὗτος Πυϑαγόρου διήχουσε. χαὶ τὰ πλεῖστά γε [τὰ] ἐατρικὰ λέγει, ὅμως δὲ καὶ φυσιολογεῖ ἐνίοτε λέγων ᾿ δύο τὰ πολλά ἐστι τῶν ἀνϑρωπίνων᾽ |[vgl.u. 2.22]. δοκχεῖ δὲ σπιρῶτος φυσιχὸν λόγον συγγεγραφέναι, χαϑά φησι Φαβωρῖνος ἐν Παντοδαπῆι ἱστορίαι |FHG UI 26]. χαὶ τὴν σελήνην χαϑόλου ταύτην [χαὶ ὅλον τὸν οὐρανὸν nach A 12 Zeller] ἔχειν ἀίδιον φύσιν. ἦν δὲ Πειρίϑου υἱός, ὡς αὐτὸς ἐναρχόμενος τοῦ συγγράμματός φησιν.2,, « » \ \ \ Ahruaiov ---τεχμαίρεσϑαι χτέ. [ἴν. 1]. ἔφη δὲ χαὶ τὴν ψυχὴν ἀϑάνατον, χαὶ χινεῖσϑαι αὐτὴν συνεχῶς ὡς τὸν ἥλιον. [ἔφη --- ἥλιον vor χαὶ τὴν Z.5 stellte Wachtler de Alcmaeone Lips. 1896].

2. Crem. Strom. 178 p. 364P. ’AAzueiov γοῦν Περίϑου Κροτωνιάτης πρῶ- τος φυσικὸν λόγον συνέταξεν. Gar. in Hipp. de cam. 1 481 Κα. τὰ γὰρ τῶν παλαιῶν ἅπαντα Περὶ φύσεως ἐπιγέγραπται τὰ Μελίσσου, τὰ Παρμενίδου, τὰ ᾿Εμπεδοκλέους, ᾿Αλχμαίωνός τε καὶ Γοργίου χαὶ Προδίκου χαὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων.

3. Arısr. Metaph. A 5. 9862 22 ἕτεροι δὲ τῶν αὐτῶν τούτων τὰς ἀρχὰς δέχα λέγουσιν εἶναι τὰς χατὰ συστοιχίαν λεγομένας, πέρας χαὶ ἄπειρον, πε- οιττὸν χαὶ ἄρτιον, ἕν zul πλῆϑος, δεξιὸν χαὶ ἀριστερόν, ἄρρεν καὶ ϑῆλυ, ἠρε- μοῦν καὶ κινούμενον, εὐϑὺ παὶ καμπύλον, φῶς χαὶ σχότος, ἀγαϑὸν καὶ χαχόν, τετράγωνον καὶ ἑτερόμηκες. ὅνπερ τρόπον ἔοιχε χαὶ ᾿Αλχμαίων ὃ Κροτωνιά- τῆς ὑπολ αβεῖν, καὶ ἤτοι οὗτος παρ᾽ ἐχείνων ἢ ἐχεῖνοι παρὰ τούτου παρέλαβον τὸν λόγον τοῦτον᾽ χαὶ γὰρ ἐγένετο τὴν ἡλικίαν “Ἱλχμαίων (νέος) ἐπὶ γέροντι Πυϑαγόραι, ἀπεφήνατο δὲ παραπλησίως τούτοις" φησὶ γὰρ εἶναι δύο τὰ πολλὰ τῶν ἀνϑρωπίνων, λέγων τὰς ἐναντιότητας οὐχ ὥσπερ οὗτοι διωρισμένας ἀλλὰ τὰς τυχούσας, οἷον λευχὸν μέλαν, γλυχὺ πιχρόν, ἀγαϑὸν κακόν, μέγα μικρόν.

5 οὗτος μὲν οὐν ἀδιορίστως ἀπέρριψε περὶ τῶν λοιπῶν, οἱ δὲ Πυϑαγόρειοι χαὶ

πόσαι καὶ τίνες αἱ ἐναντιώσεις ἀπεφήναντο. παρὰ μὲν οὖν τούτων ἀμφοῖν τοσοῦτον ἔστι λαβεῖν, ὅτι τἀναντία ἀρχαὶ τῶν ὄντων [vgl. Arist. Schrift Πρὸς τὰ ᾿Αλαμαίωνος ἃ Diog. V 25]. Isocr. 15, 268 τοὺς λόγους τῶν παλαιῶν σοφι- στῶν, ὧν ὃ μὲν ἄπειρον τὸ πλῆϑος ἔφησεν εἶναι τῶν ὄντων, 'Eunsdoxirs δὲ τέτταρα καὶ Νεῖχος χαὶ Φιλίαν ἐν αὐτοῖς, Ἴων δ᾽ οὐ πλείω τῶν τριῶν, ᾿Α4λ- χμέων δὲ δύο μόνα.

4. Arrıus II 16,2.3 (Ὁ. 345) (τῶν μαϑηματιχκῶν τινες) τοὺς πλανήτας τοῖς ἀπλανέσιν ἀπὸ δυσμῶν ἐπ᾿ ἀνατολὰς ἀντιφέρεσϑαι. τούτωι de συνομο- λογεῖ καὶ A. 1122,4 (Ὁ. 352) ’4. πλατὺν εἶναι τὸν ἥλιον. 29, 8 (Ὁ. 359) ’A., Ἡρά- χλειτος, Aytıpov χατὰ τὴν τοῦ σχαφοειδοῦς στροφὴν zul τὰς περιχλίσεις (nämlich ἐχλείπειν τὴν σελήνη»).

5. THeornr. de sens. 25 (Ὁ. 506) τῶν δὲ un τῶι ὁμοίωι ποιούντων τὴν:

αἴσϑησιν A. μὲν πρῶτον ἀφορίζει τὴν πρὸς τὰ ζῶια διαφοράν. ἀἄνϑρωπον γάρ φησι τῶν ἄλλων διαφέρειν ὅτι μόνον ξυνίησι, τὰ δ᾽ ἄλλα αἰσϑάνε- ται μέν, οὐ ξυνίησι δέ, ὡς ἕτερον ὃν τὸ φρονεῖν καὶ αἰσϑάνεσϑαι, zul οὔ, χαϑάπερ ᾿Ἐμπεδοχλῆς, ταὐτόν" ἔπειτα περὲ ἑχάστης λέγε. ἀχούειν μὲν οὖν φησι τοῖς ὠσίν, διότι κενὸν ἐν αὐτοῖς ἐνυπάρχει" τοῦτο γὰρ ἠχεῖν (φϑέγγεσϑαι δὲ τῶι χοίλωϊ), τὸν ἀέρα δ᾽ ἀντηχεῖν. ὀσφραίνεσθαι δὲ δισὶν ἅμα τῶι ἀνα- πνεῖν ἀνάγοντα τὸ πνεῦμα πρὸς τὸν ἐγκέφαλον. γλώττηι δὲ τοὺς χυμοὺς χρίνειν" χλιαρὰν γὰρ οὖσαν zul μαλακὴν τήκειν τῆι ϑερμότητι᾽ ὀέχεσϑαι δὲ χαὶ διαδιδόναι διὰ τὴν μανότητα χαὶ ἁπαλότητα. ὀφϑαλμοὺς δὲ δρᾶν διὰ τοῦ πέριξ ὕδατος. ὅτι δ᾽ ἔχει πῦρ δῆλον εἶναι᾽ πληγέντος γὰρ ἐκλάμπειν. δρᾶν δὲ τῶι στίλβοντι καὶ τῶι διαφανεῖ, ὅταν ἀντιφαίνηι, χαὶ ὅσον ἂν χαϑα- ρώτερον ἦι, μᾶλλον. ἅπάσας δὲ τὰς αἰσϑήσεις συνηρτῆσϑαί πως πρὸς τὸν ἐγχέφαλον᾽ διὸ χαὶ πηροῦσϑαι κινουμένου zul μεταλλάττοντος τὴν χωραν᾽ ἐπι- λαμβάνειν γὰρ τοὺς πόρους, di ὧν al αἰσϑήσεις. περὲ δὲ ἁφῆς οὐκ εἴρηχεν οὔτε πῶς οὔτε τίνι γίνεται. [ἀλλ᾽ A. μὲν οὖν ἐπὶ τοσοῦτον ἀφώριχεν.

6. Art. IV 16,2 (Ὁ. 406) A. ἀχούειν ἡμᾶς τῶι χενῶι τῶι ἐντὸς τοῦ ὠτός τοῦτο γὰρ εἶναι τὸ διηχοῦν χατὰ τὴν τοῦ πνεύματος εἰσβολήν" πάντα γὰρ τὰ χοῖλα ἠχεῖ vgl. A 5. Arist. dean.B 8. 419» 34. Hipp. de prine. 15 (VIII 608 Littr.).

7. Arısr. hist. anim. A 11. 492213 χεφαλῆς μόριον, δι᾿ ου ἀκούει, ἄπνουν, τὸ οὖς ’A. γὰρ οὐχ ἀληϑῆ λέγει, φάμενος ἀναπνεῖν τὰς αἶγας χατὰ τὰ ὦτα.

8. Arr. IV 17,1 (D. 407) ’4. ἐν τῶι ἐγχεφάλωι εἶναι τὸ ἡγεμονιχόν" τούὐ- τωι οὖν ὀσφραίνεσϑαι ἕλκοντι διὰ τῶν ἀναπνοῶν τὰς ὀσμαᾶς.

9. — IV 18,1 (Ὁ. 407) ’4. τῶι ὑγρῶι καὶ τῶι χλιαρῶι τῶι ἐν τῆι γλώττηι πρὸς τῆι μαλακότητι διαχρίνεσϑαι τοὺς χυμούς. Vgl. A ὅ, Ζ. 8.

10. — IV 18,12 (Ὁ. 404) (τὴν ὅρασιν γίνεσϑαι) ’A. χατὰ τὴν τοῦ διαφανοῦς ἀντίληψιν (ἀντίλαμψιν ὃ nach A 5, Ζ. 12). Οπάαττρ. in Tim. p. 279 Wrob. demon- stranda igitur oculi natura est, de qua cum plerique alii tum Alcmaeo Ογοίο- niensis, in physicis exercitatus quique primus exsectionem adgredi est ausus, et Calli- sthenes, Aristotelis auditor, et Herophilus multa et praeclara in lucem protulerunt: duas esse angustas semitas quae a cerebri sede in qua est sita potestas animae summa ac principalis ad oculorum cavernas meent naturalem spiritum continentes. quae cum ex uno initio eademque radice progressae aliquantisper coniunctae sint in frontis intimis, separatae bivii specie perveniunt ad oculorum concavas sedes, qua supereiliorum obliqui tramites porriguntur, sinuataeque illie tunicarum gremio naturalem umorem recipiente globos complent munitos tegmine palpe- brarum, ex quo appellantur orbes. porro quod ex una sede progrediantur luci- ferae semitae, docet quidem sectio principaliter; nihilo minus tamen intelligitur ex 60 quoque, quod wlerque oculus moveatur una nec alter sine altero moveri queat. oculi porro ipsius continentiam in quattuor membranis seu tunicis nota- verunt disparili soliditate. quarum differentiam proprietatemque si quis persequi velit, maiorem proposita materia suscipiet laborem. cf. Hipp. de loc. in hom. 2 (VI 278 L.), de prineip. 17 (VII 606 L.) πολλὰ δὲ ταῦτ᾽ ἐστὲ τὰ δέρματα πρὸ

τοῦ δρεόν τος διαφανέα. ὁχοῖόν περ αὐτό ἐστιν᾽ τούτωι γὰρ τῶι διαφανεῖ av- ταυγεῖ τὸ φῶς καὶ τὰ λαμπρὰ πάντα. τούτωι οὖν off τῶι ἀνταυγέοντι. Arısr. d. gen. anim. B 6. 7442 8 ἀπὸ τῆς περὶ τὸν ἐγκέφαλον ὑγρότητος ἀπο- χρίνεται τὸ κχαϑαρώτατον διὰ τῶν πόρων, οἱ φαίνονται φέροντες ἀπ᾽ αὐτῶν πρὸς τὴν μήνιγγα τὴν περὲ τὸν ἐγχέφαλον.

11. Praro Phaedon p. 96 AB (Sokrates spricht) v£og ὧν ϑαυμαστῶς ὡς ἐπεϑὺ μησα ταύτης τῆς “σοφίας ἢν δὴ χαλοῦσι περὶ φύσεως ἱστορίαν... σχοπῶν πρῶτον τὰ τοιάδε" ἀρ᾽ ἐπειδὰν τὸ ϑερμὸν χαὶ τὸ ψυχρὸν RER τινὰ λάβηι ὡς τινες ἔλεγον, τότε δὴ τὰ ζῶια συντρέφεται [Archelaos]; za! πότερον τὸ αἷμά ἐστιν ὧι φρονοῦμεν [Empedokles] ἢ ὃ ‚ang [Anaximenes, Diogenes] ἢ τὸ πῦρ [Herakleitos]; ἢ τούτων μὲν οὐδέν, ὃ δ᾽ ἐγκέφαλός ἐστιν ὃ τὰς αἰσϑήσεις παρέχων τοῦ ἀκούειν καὶ δρᾶν καὶ ὀσφραίνεσθαι, &x τούτων δὲ γίγνοιτο μνήμη χαὶ δόξα, ἐκ δὲ μνήμης καὶ δόξης λαβούσης τὸ ἠρεμεῖν, κατὰ ταῦτα γίγνεσϑαι ἐπιστήμην; vol. A 5,Z.13. Hipp. de morb. sacro 14 6x000v δ᾽ ἂν ἀτρεμήσηι ὃ ἐγκέφαλος χρόνον, τοσοῦτον καὶ φρονεῖ ἄνϑρωπος. 11 διό φημι τὸν ἐγκέ- φαλον εἶναι τὸν ἑρμηνεύοντα τὴν ξύνεσιν. Arist. Anal. pr. B 19. 10023.

12. Arıst. ἃ. anima A 2.4052 29 παραπλησίως de τούτοις [Thales, Dio- genes, Heraklit] χαὲ ’4. ἔοιχεν ὑπολαβεῖν neol ψυχῆς φησὶ γὰρ αὐτὴν αϑάνα- τον εἶναι διὰ τὸ ἐοικέναι τοῖς ἀϑαναάτοις" τοῦτο d ὑπάρχειν αὐτῆι ὡς αεὶ κινουμένηι" χινεῖσϑαι γὰρ καὶ τὰ ϑεῖα πάντα συνεχῶς ἀεί, σελήνην, ἥλιον, τοὺς ἀστέρας zul τὸν οὐρανὸν ὅλον. Cıc.n. ἅ.1 11, 21 Crotoniates autem A., qui soli et lunae reliquisque sideribus omnibus animoque praeterea divinitatem dedit, non sensit 8686 mortalibus rebus immortalitatem dare. CLem. Protr. 66 p. 58P. ὃ γάρ τοι Κροτωνιάτης ’A. ϑεοὺς WLETO τοὺς ἀστέρας εἶναι ἐμψύχους ὄντας. Aet. IV 2, 2 (Ὁ. 386) A. φύσιν αὐτοκίνητον κατ᾽ aidıov χίνησιν καὶ διὰ τοῦτο ἀϑά- varov αὐτὴν χαὶ προσεμφερῆ τοῖς ϑεοῖς ὑπολαμβάνει vgl. Plato Phaedr. 245C.

13. Acer. 8,8 (Ὁ. 411) A. ἐγκεφάλου μέρος (sc. εἶναι τὸ σπέρμα). ÜENSOR. ὅ, 2—5 sed hanc opinionem (sc. e medullis semen profluere), nonnulli refellunt, ut Anaxagoras, Democritus et A. Orotoniates: hi enim post gregum contentionem non medullis modo, verum et adipe multaque carne mares exchauriri respondent. Ullud quoque ambiguam facit inter auctores opinionem, utrumne ex patris tan- tummodo semine partus nascatur, ut Diogenes et Hippon Stoicique scripserunt, an etiam ex matris, quod Anaxagorae et Alcmaeoni nec non Parmenidi Empe- doclique et Epicuro visum est. de conformatione aulem partus nihilo minus definite se scire A. confessus est, ratus neminem posse perspicere ‚guid primum in infante formetur. Aet.V 17,3 (Ὁ. 427) A. τὴν κεφαλήν, ἐν ἦι ἐστι τὸ +- γεμονιχόν (SC. πρῶτον τελεσιουργεῖσϑαι Ev τῆι yaoto)).

14. Cens. 6, 4 ex quo parente seminis amplius fuit, eius sexum reprae- sentari dieit A.

15. Arısr. hist. anim. H 1. 5812 12 φέρειν δὲ σπέρμα πρῶτον ἄρχεται τὸ ἄρρεν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἐν τοῖς ἔτεσι τοῖς die ἑπτὰ τετελεσμένοις" ἅμα δὲ χαὶ τρίχωσις ΠΥ ἥβης ἄρχεται, χαϑάπερ καὶ τὰ φυτὰ μέλλοντα σπέρμα φέρειν ἀνϑεῖν πρῶτον ᾿Α. φησὶν ὃ Κροτωνιάτης. vgl. Solon 27, 8 τοὺς δ᾽ ἑτέρους ὅτε δὴ τελέσηι ϑεὸς ἕπτ᾽ ἐνιαυτούς, ἥβης ἐχφαίνει σήματα γεινομένης. Heraklit Α 18 5. θὅ.

10. ARIST. de gen. an. T 2. 7525 22 τοῖς μὲν γὰρ ζωιοτοχουμένοις ἐν ἄλλωι μορίωι γίνεται 7 τροφή, τὸ καλούμενον γάλα, ἐν τοῖς μαστοῖς τοῖς d ὄρνισι τοῦτο ποιεῖ m φύσις ἐν τοῖς ὠιοῖς, τοὐναντίον μέντοι ἢ οἵτε ἄνϑρωποι οἴονται

καὶ A. φησὶν ὃ Κροτωνιάτης" οὐ γὰρ τὸ λευχόν ἐστι γάλα, ἀλλὰ τὸ ὠχρόν. τοῦτο γάρ ἔστιν n τροφὴ τοῖς νεοττοῖς᾽ οἱ δ᾽ οἴονται τὸ λευχὸν διὰ τὴν ὃμοιό- τητὰα τοῦ χρώματος.

17. Art. V 16, 8 (Ὁ. 426) ’4. δι᾿ ὅλου τοῦ σώματος τρέφεσϑαι (näml. τὰ ἔμβρυα) ἀναλαμβάνειν γὰρ αὐτῶι ὥσπερ σπογγιᾶι τὰ ἀπὸ τῆς τροφῆς ϑρε- πτιχά. Anders Orısas. ΠῚ 156 (aus Rufus) ἔνεστι περίττωμα τοῖς τηλικούτοις ἐν τῶι ἐντέρωι ὃ χρὴ ἐξάγειν, οὐχ ὥσπερ ᾿Α. οἴεται ὅτι ἐν ταῖς μήτραις ὃν τὸ παιδίον ἤσϑιεν στόματι᾽ τοῦτο γὰρ οὐδένα τρόπον δυνατόν.

18. Art. V 24,1 (Ὁ. 435) ’A. ἀναχωρήσει τοῦ αἵματος εἰς τὰς αἱμόρρους φλέβας ὕπνον γίνεσϑαί φησι, τὴν δὲ ἐξέγερσιν διάχυσιν, τὴν δὲ παντελῆ dva- χώρησιν ϑάνατον.

1 [1 Wachtler] Diog. VIII 88 [s. A 1, 1] λχμαίων Κροτωνιήτης τάδε ἔλεξε Πειρίϑου υἱὸς Boovrivwı χαὶ Afovrı χαὶ Βαϑύλλωι περὶ τῶν ἀφανέων, περὶ τῶν ϑνητῶν σα- φήνδιαν μὲν ϑεοὶ ἔχοντι, ὡς δὲ ἀνϑρώποις τεχμαί- οεσϑαει χαὶ τὰ ἑἕξῆς.

2 [11] Arısr. probl. 17, 8. 916,38 τοὺς ἀνϑρώπους φησὶν A. διὰ τοῦτο ἀπόλλυσϑαι, ὅτι οὐ δύνανται τὴν ἀρχὴν τῶι τέλει προσάψαι.

3 [16] Arr. V 14, 1 (Ὁ. 424) 4. τῶν ἡμιόνων τοὺς μὲν ἄρρενας ἀγόνους παρὰ τὴν Aenrörnra τῆς ϑορῆς χαὶ ψυχρότητα, τὰς δὲ ϑηλείας παρὰ τὸ μὴ ἀναχάσχειν τὰς μήτρας᾽ οὕτω γὰρ αὐτὸς εἴρηχε. Vgl. Gal. lex. Hippoer. 154R. χασχῶν᾽ περισπῶν ὁ “Πποσχουρίδης ἀναγιγνώσχει χαί φησιν οὕτως εἰρῆσϑαι τὰς μή- τρας διὰ τὸ ἀνεστομῶσϑαι.

1. Also sprach Alkmaion des Peirithoos Sohn aus Kroton zu Brotinos, Leon und Bathyllos: Über das Unsichtbare wie über das Irdische haben nur die Götter Gewissheit, uns aber als Menschen ist nur Mutmassung gestattet.

2. Die Menschen gehen darum zu Grunde, weil sie den Anfang nicht an das Ende anknüpfen können.

3, Die männlichen Maulesel sind steril wegen der Feinheit und Kälte des Samens, die weiblichen, weil ihre Gebärmutter nicht aufklaffe. So drückt er sich nämlich selbst aus.

A. 16—18. LEBEN UND LEHRE. B. FR. 1—5. 15. IKKO8. 1. 107

4 |22] Art. V 30,1 (Ὁ. 442) 4. τῆς μὲν ὑγείας εἶναι συνεχτιχὴν τὴν ἰσονομίαν τῶν δυνάμεων, ὑγροῦ, ξηροῦ, ψυχροῦ, ϑερμοῦ, σκιχροῦ, γλυχέος χαὶ τῶν λοιπῶν, τὴν δ᾽ ἐν αὐτοῖς μοναρχίαν γόσου ποιητιχήν᾽ φϑοροποιὸν «γὰρ ἑἕχατέρου μοναρχίαν. χαὶ γόσον συμπίπτειν ὡς μὲν ὑφ᾽ οὗ ὑπερβολῆι ϑερμότητος ἢ ψυ- χρότητος, ὡς δὲ ἐξ οὗ διὰ πλῆϑος σίτων ἢ ἔνδειαν, ὡς δ᾽ ἐν οἷς ἢ αἷμα ἢ μυελὸν ἢ ἐγχέφαλον. ἐγγίνεσθαι δὲ τούτοις more χὰἀχ τῶν ἔξωϑεν αἰτιῶν, ὑδάτων ποιῶν ἢ χώρας ἢ χόπων ἢ ἀνάγχης ἢ τῶν τούτοις παραπλησίων. τὴν δὲ ὑγείαν τὴν σύμ- μετρον τῶν ποιῶν χρᾶσιν. Vgl. Hipp. d. prisc. med. T' 16, 2 Kühlew. Plato Symp. 186CD.

5 [23] Crem. Strom. VI 16 p. 746P. “λχμαίωνος γὰρ τοῦ Koorw- γιάτου λέγοντος ἐχϑρὸν ἄνδρα ὅδᾶιον φυλάξασϑαι ἢ φίλον ὃ μὲν Σοφοχλῆς ἐποίησεν Ev τῆι ᾿Αντιγόνηι (652) “τί γὰρ γένοιτ᾽ ἂν ἕλχος μεῖζον ἢ φίλος χαχός ᾿᾿

4, Gesundheitbewahrend sei die Gleichberechtigung der Kräfte, des Feuchten, Trocknen, Kalten, Warmen, Bittern, Süssen u. s. w., die Alleinherrschaft dagegen sei bei ihnen krankheiterregend. Denn verderblich wirke die Alleinherrschaft des einen Gegensatzes. Und zwar liessen sich die Krankheitsfälle, was die Ursache angehe, auf das Übermass von Hitze oder Kälte zurückführen, was die Ver- anlassung, auf Übermass oder Mangel an Speise, was die Örtlich- keit, so würden Blut, Mark oder Hirn betroffen; doch entstehen hier auch Krankheiten aus äusseren Veranlassungen, z. B. durch be- stimmte Wässer oder Gegend oder Anstrengung oder Not oder dergl. Die Gesundheit dagegen beruhe auf der gleichmässigen Mischung der Qualitäten.

5. Vor einem Feinde sich zu schützen ist leichter als vor einem Freunde. (Vielleicht Schlusswarnung |an Brotinos, L. u. B.] vor Überlassung der Schrift an andre Freunde; vgl. Hippoer. lex. 5 IV 642L.)

1. Prato Protag. 316D. ἐγὼ δὲ τὴν σοφιστιχὴν τέχνην φημὶ μὲν εἶναι παλαιάν, τοὺς δὲ μεταχειριζομένους αὐτὴν τῶν παλαιῶν ἀνδρῶν φοβουμένους τὸ ἐπαχϑὲς αὐτῆς πρόσχημα ποιεῖσϑαι καὶ προχαλύπτεσϑαι, τοὺς μὲν ποίησιν οἷον Ὅμηρόν τε χαὶ Ἡσίοδον χαὶ Σιμωνίδην, τοὺς δὲ αὖ τελετάς τε χαὶ χρη- σμωιδίας τοὺς ἀμφί τε Ὀρφέα καὶ Μουσαῖον, ἐνίους δέ τινας ἠισϑημαι χαὶ γυμναστιχὴν οἷον Ἴχχος τε ὃ Ταραντῖνος χαὶ ὃ νῦν ἔτι ὧν οὐδενὸς ἥττων σοφιστὴς Hoodızos ὃ Σηλυμβριανός.

108 15.1Κ ΚΟ5. 2.8. 16.PARON. 17. AMEINIAS. 18. PARMENIDES.

2. Ip. de legg. VIII 839. 840 ὧρ᾽ οὖν οὐκ louev τὸν Ταραντῖνον Ἴχκον ἀκοῆι διὰ τὸν Ὀλυμπίασι τε ἀγῶνα χαὶ τοὺς ἄλλους, ὡς διὰ φιλονικίαν καὶ τέχνην χαὶ τὸ μετὰ τοῦ σωφρονεῖν ἀνδρεῖον ἐν τῆι ψυχῆι κεχτημένος, ὡς λόγος, οὔτε τινὸς πώποτε γυναικὸς ἥψατο οὐδ᾽ αὖ παιδὸς ἐν ὅληι τῆι τὴς ἀσχήσεως ἀχμῆι; Paus. ΥἹ 10, ὅ Ἴ. δὲ ὃ Νικολαΐδα Ταραντῖνος τόν τε Ὀλυμ- πικὸν στέφανον ἔσχεν ἐπὶ RER χαὶ ὕστερον γυμναστὴς ἄριστος λέγεται τῶν ἐφ᾽ αὑτοῦ γενέσϑαι. STEPH. ‚Byz. 8. v. Τάρας: Ἴ. ὃ Ταραντῖνος ἰατρὸς ἐπὶ τῆς οζ ὀλυμπιάδος" μέμνηται τούτου χαὶ Πλάτων ἐν Πρωταγόραι. Ol. 77 [412] unmöglich, 76 [476] (Robert Herm. 35, 165) unsicher.

3. lamgr. V. Pyth. 267 in der Liste der Pythagoreer u. ἃ. Ταραντῖνοι steht Ἴχχος.

Arısr. phys. A 13. 2220 17 οἵ μὲν σοφώτατον ἔλεγον [sc. τὸν χρόνον], ὃ δὲ Πυϑαγόρειος Πάρων ἀμαϑέστατον, ὅτι καὶ ἐπιλανϑάνονται ἐν τούτωι, λέγων ὀρϑότερον. SımpL. 2. ἃ. St. 754, 9 οὗτος δὲ ἔοιχεν εἶναι, οὗ zul Εὔδημος (fr. 52Sp.] ἀνωνύμως ἐμνύσϑη λέγων ἐν Ὀλυμπίαι Σιμωνίδου τὸν χρόνον ἐπαι- γοῦντος ὡς σοφώτατον, εἴπερ ἐν αὐτῶι αἱ μαϑήσεις γίνονται χαὶ αἱ ἀναμνή- σεις, παρόντα τινὰ τῶν σοφῶν εἰπεῖν τί δέ, ὦ Σιμωνίδη, οὐκ ἐπιλανϑανόμεϑα μέντοι ἐν τῶι χρόνωι;

Dioc. IX 21 [s. u.2.4] ἐχοινώνησε δὲ [Parmenides] χαὲ Ausıvlaı Jıoyeira τῶι Πυϑαγοριχῶι, ὡς ἔφη Σωτίων, ἀνδρὶ πένητι μέν, χαλῶι δὲ χἀγαϑῶι. ὧι χαὶ μᾶλλον ἠχολούϑησε zul ἀποθανόντος ἡρῶιον ἱόρύσατο γένους ϑ᾽ ὑπάρχων λαμπροῦ καὶ πλούτου, καὶ ὑπ᾽ ᾿ἀμεινίου, ἀλλ᾽ οὐχ ὑπὸ Ξενοφάνους εἰς ὑσυχίαν προετράπη.

Ξενοφάνους δὲ διήχουσε Παρμενίδης Πύρητος Eledrng (roö- τον Θεόφραστος ἐν τῆι Ercıroufı |Physic. Op. fr. 6a. Dox. 482, 14] ᾿ναξιμάνδρου φησὶν ἀχοῦσαι). ὅμως δ᾽ οὖν ἀχούσας καὶ Zevo- φάνους οὐχ ἠχολούϑησεν αὐτῶι. ἐχοινώνησε δὲ χαὶ Auswiaı Aıo- χαίτα τῶι Πυϑαγοριχῶι, ὡς ἔφη Σωτίων, avdol τπτένητι μέν, χαλῶι δὲ χἀγαϑῶι. ὧι χαὶ μᾶλλον ἠχολούϑησε χαὶ ἀποϑανόντος ἡρῶιον ἱδρύσατο γένους TE ὑπάρχων λαμτύροῦ καὶ τιλούτου, χαὶ nr Ausı- γίου, ἀλλ᾽ οὐχ ὑπὸ Ξενοφάνους εἰς ἡσυχίαν προετράπη. πρῶ- τος δὲ οὗτος τὴν γῆν ἀπέφαινε σφαιροειδῇ χαὶ ἐν μέσωι χεῖ-

σϑαι. δύο τὲ εἶναι στοιχεῖα, τιῦρ χαὶ γῆν, καὶ τὸ μὲν δημιουργοῦ

τάξιν ἔχειν, τὴν δὲ ὕλης. γένεσίν τε ἀνϑρώπων ἐξ ἡλίου τιρῶτον 22

γενέσϑαι" αὐτὸν δὲ ὑπάρχειν τὸ ϑερμὸν χαὶ τὸ ψυχρόν, ἐξ ὧν τὰ “ἄντα συνεστάναι. χαὶ τὴν ψυχὴν χαὶ τὸν νοῦν ταὐτὸν εἶναι, χαϑὰ μέμνηται χαὶ Θεόφραστος ἐν τοῖς Φυσιχοῖς |fr. 6a. Dox. 483, 2] πάντων σχεδὸν ἐχτιϑέμενος τὰ δόγματα. δισσήν τε ἔφη τὴν φιλο- σοφίαν, τὴν μὲν χατὰ ἀλήϑειαν, τὴν δὲ χατὰ δόξαν. διὸ χαὶ φησί που" χρεὼ — ἀλη ϑής |fr. 1, 18—30]. zei αὐτὸς δὲ διὰ σπτοιη- μάτων φιλοσοφεῖ, χαϑάτπερ Ἡσίοδός τε χαὶ Ξενοφάνης χαὶ Ἔμτιε- δοχλῆς. χριτήριον δὲ τὸν λόγον εἶπε᾽ τάς τὲ αἰσϑήσεις μὴ ἀχριβεῖς ὑπάρχειν. φησὶ γοῦν" “μη δέ --- ἔλεγχον |fr. 1, 84---86] διὸ χαὶ περὶ αὐτοῦ φησιν ὃ Τίμων᾽ |fr. 4 W.] Παρμενίδου ve βίην μεγαλόφρονος οὐ:τολύδοξον, ὅς δ᾽ απὸ φαντασίας ἀπάτης ἀνενξίχατο γνώσεις. εἰς τοῦτον χαὶ ΠΙΠλάτων τὸν διάλογον γέγραφε ᾿ Παρμενίδην ἐττι- γράψας “ἢ περὶ ἰδεῶν. ἤχμαζε δὲ χατὰ τὴν ἐνάτην χαὶ ἕξη- χοστὴν ὀλυμπιάδα |504—501]. χαὶ δοχεῖ σπιρῶτος σπτεφωραχέναι τὸν αὐτὸν εἶναι Ἕσπερον χαὶ Φωσφόρον, ὥς φησι Φαβωρῖνος ἐν στέμτττωι ᾿ΑἸπομνημονευμάτων᾽ οἱ δὲ Πυϑαγόραν. Καλλίμαχος δέ φησι μὴ εἶναι αὐτοῦ [Pythagoras] τὸ scoinua. λέγεται δὲ χαὶ γόμους ϑεῖναι τοῖς πολίταις, ὥς φησι Smweioınrmog ἐν τῶι Περὶ φιλοσόφων. καὶ στιρῶτος ἐρωτῆσαι τὸν ᾿4χιλλέα λόγον, ὡς Φαβω- ρῖνος ἐν Havrodasejı ἱστορίαι. γέγονε δὲ χαὶ ἕτερος Παρμενί- δης, ῥήτωρ τεχνογράφος.

Ileousviöng Πύρητος ᾿Ελεάτης φιλόσοφος, μαϑητὴς γεγονὼς Ξενοφάνους τοῦ Κολοφωγνίου, ὡς δὲ Θεόφραστος AvaSıudvdoov τοῦ Πηιλησίου. αὐτοῦ δὲ διάδοχοι ἐγένοντο Eusedoxing ve ὃ χαὶ φιλόσοφος χαὶ ἰατρὸς χαὶ Ζήνων ὁ Ehsarng. ἔγραψε δὲ φυσιο- λογίαν δι᾿ ἐπῶν χαὶ ἄλλα τινὰ χαταλογάδην, ὧν μέμνηται Πλάτων (Soph. 237 A. vgl. Β 7 8. 121] (aus Diogen. abges. vom Schluss).

3. Droc. Π 3 Avasıuevng Εὐρυστράτου Μιλήσιος, ἤκουσεν ᾿Αναξιμάνδρου, ἔνιοι δὲ χαὶ Παρμενίδου φασὶν ἀκοῦσαι αὐτόν [cf. ad A 1517:

4. Iamgriıcnus V. Pyth. 166 [aus Nicomachos] zei περὶ τῶν φυσιχῶν ὅσοι τινὰ μνείαν πεποίηνται πρῶτον ᾿Εμπεδοχλέα zul Παρμενίδην τὸν ᾿Ελεάτην προ- φερόμενοι τυγχάνουσιν (um den Einfluss des Pythagoras auf die Kultur Italiens zu erweisen). Proctus in Parm. I p. 619, 4 (Cous. Par. 1864) ταύτης δ᾽ οὖν ὅπερ εἴπομεν τῆς ἑορτῆς οὔσης ἀφίχοντο Παρμενίδης καὶ Ζήνων ᾿Αϑήναζε, διδάσχαλος μὲν ὃ II. ὧν μαϑητὴς δ᾽ ὃ Ζήνων, ᾿Πλεᾶται δ᾽ ἄμφω χαὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ χαὶ τοῦ Πυϑαγοριχοῦ διδασκαλείου μεταλαβόντε, χαϑάπερ που καὶ Νικόμαχος [so CD u. Gogava: vulgo Καλλίμαχος]. Vıra Pythagorae Pho-

tiana c. 249 p. 439236 Ζήνωνα καὶ Παρμενίδην τοὺς Ἐλεάτας" καὶ οὗτοι δὲ τῆς Πυϑαγόρου ἦσαν διατριβῆς.

5. Prato Theaet. 183E [Sokrates spricht] Π. δέ μοι φαίνεται τὸ τοῦ Ὁμήρου αἰδοῖός τέ μοι εἶναι ἅμα δεινός TE’ συνπροσέμειξα γὰρ δὴ τῶι ἀνδρὶ πάνυ νέος navv πρεσβύτηι καί μοι ἐφάνη βάϑος τι ἔχειν παντάπασι γενναῖον. Sophist. 217 Ο δι᾿ ἐρωτήσεων, οἷόν ποτε zul Παρμενίδηι χρωμένωι καὶ διεξιόντι λόγους παγχάλους παρεγενόμην ἐγὼ νέος ὧν ἐκείνου μάλα δὴ τότε ὄντος πρε- σβύτου. Parm. 127 A ἔφη δὲ δὴ ὃ ᾿Αντιφῶν λέγειν τὸν Πυϑόδωρον ὅτι ἀφί- xoıwro ποτε εἰς Παναϑήναια τὰ μεγάλα Ζήνων τε καὶ Il. τὸν μὲν οὖν Παρμε- γίδην εὖ μάλα δὴ πρεσβύτην εἶναι σφόδρα πολιὸν καλὸν δὲ χἀγαϑὸν τὴν ὄψιν περὶ ἔτη μάλιστα πέντε καὶ ἑξήχοντα᾽ Ζήνωνα δὲ ἐγγὺς ἐτῶν τετταράκοντα τότε εἶναι, εὐμήκη δὲ χαὶ χαρίεντα ἰδεῖν" χαὶ λέγεσϑαι αὐτὸν παιδικὰ τοῦ Παρμενίδου γεγονέναι. καταλύειν δὲ αὐτοὺς ἔφη παρὰ τῶι Πυϑοδώρωι ἐχτὸς τείχους ἐν Κεραμεικῶε" οἱ δὴ καὶ ἀφικέσϑαι τὸν τε Σωχράτη καὶ ἄλλους τινὰς μετ᾽ αὐτοῦ πολλούς, ἐπιϑυμοῦντας ἀκοῦσαι τῶν τοῦ Ζήνωνος γραμμάτων" τότε γὰρ αὐτὰ πρῶτον ὑπ᾽ ἐχείνων χομισϑῆναι" Σωχράτη δὲ εἶναι τότε σφόδρα νέον [cf. Procl. in ἢ. 1]. p. 684, 21]. Dagegen: Athen. X1505 F Παρμενίδηι μὲν γὰρ καὶ ἐλθεῖν εἰς λόγους τὸν τοῦ Πλάτωνος Σωχράτην μόλις ἡ ἡλικία συγχωρεῖ οὐχ ὡς χαὶ τοιούτους εἰπεῖν ἢ ἀκοῦσαι λόγους. τὸ δὲ πάντων σχε- τλιώτατον zul τὸ εἰπεῖν οὐδεμιᾶς χατεπειγούσης χρείας ὅτι παιδικὰ γεγόνοι τοῦ Παρμενίδου Ζήνων ὃ πολίτης αὐτοῦ. [Daraus MAcrop. Sat. 11, ὅ nec mihi fraudi sit, si uni aut alteri ec his quos coetus coegit matura aelas posterior saeculo Praetextati fwit: quod lieito fieri Platomis dialogi testimonio sunt, quippe Socrate ita Parmenides antiqwior, ut huius pueritia vie illıus adprehenderit senectutem). Dıoc. IX 25 Ζήνων Ἐλεάτης. τοῦτον ᾿ἀπολλόδωρός φησιν εἶναι ἐν Koovızois [Πύρητος τὸν δὲ Παρμενίδην] φύσει μὲν Τελευταγόρου, ϑέσει δὲ Παρμενίδου

εν ὃ δὴ Ζήνων διακήκχοε Παρμενίδου χαὶ γέγονεν αὐτοῦ παιδικά.

6. Arıstor. Metaph. A 5. 986° 22 ὃ γαὰὶρ Il. τούτου λέγεται γενέσϑαι μα- ϑητής (des Kenophanes).

7. Aurx. in Metaphys. A 3. 984b3 p. 31, 7 Hayduck περὲ Παρμενίδου zul τῆς δόξης αὐτοῦ καὶ Θεόφραστος ἐν τῶι πρώτωι Περὲ τῶν φυσικῶν [fr. 6. Dox. 482,5] οὕτως λέγει" “τούτωι δὲ ἐπιγενόμενος Π. Πύρητος ὃ Ἐλεάτης (λέγει δὲ [καὶ Ξενοφάνην) ἡ En” ἀμφοτέρας λϑε τὰς ὅδοίς. καὶ γὰρ ὡς aldıov ἔστι τὸ πᾶν ἀποφαίνεται zul γένεσιν ἀποδιδόναι πειρᾶται τῶν ὃν- των, οὐχ ὁμοίως περὶ ἀμφοτέρων δοξάζων, ἀλλὰ zart’ ἀλήϑειαν μὲν ἕν τὸ πᾶν καὶ ἀγένητον καὶ σφαιροειδὲὲς ὑπολαμβάνων, χατὰ δόξαν δὲ τῶν πολλῶν εἰς τὸ γένεσιν ἀποδοῦναι τῶν φαινομένων δύο ποιῶν τὰς ἀρχάς, πῦρ καὶ γῆν, τὸ [τὴν μὲν ὡς ὕλην τὸ δὲ ὡς αἴτιον καὶ ποιοῦν. SIMPL. phys. 22,27... Zevo- φάνην τὸν Κολοφώνιον, τὸν Παρμδνίδου διδάσκαλον (aus Theophr.).

8. ΒΊΜΡΙ,. phys. 28, 4 (aus Theophr. Phys. Op. fr. 8. Dox. 483, 11) Aev- zınnog δὲ ὃ Ἐλεάτης ἢ Μιλήσιος (ἀμφοτέρως γὰρ λέγεται περὲ αὐτοῦ) κοινω- νήσας Παρμενίδηι τῆς φιλοσοφίας οὐ τὴν αὐτὴν ἐβάδισε Παρμενίδηι καὶ Zevo- φάνει περὶ τῶν ὄντων ὁδόν, ἀλλ᾽ ὡς δοχεῖ τὴν ἐναντίαν. ἐκείνων γὰρ ἕν χαὶ ἀχίνητον καὶ ἀγένητον καὶ πεπερασμένον ποιούντων τὸ πᾶν καὶ τὸ μὴ ὃν μηδὲ ζη- τεῖν συγχωρούντων οὗτος ἄπειρα καὶ ἀεὶ κινούμενα ὑπέϑετο στοιχεῖα τὰς ἀτόμους.

9, Laerrıus Πιοα. VII ὅδ ὃ δὲ Θεόφραστος [fr.3. D. 411] Παρμενίδου φησὶ ζηλωτὴν αὐτὸν [Empedokles] γενέσϑαι καὶ μιμητὴν ἐν τοῖς ποιήμασιν" χαὶ γὰρ ἐχεῖνον ἐν ἔπεσι τὸν περὲ φύσεως ἐξενεγχεῖν λόγον.

10. Sımpr. phys. 25, 19 ᾿Εμπεδοχλῆς ὃ ᾿Ἀχραγαντῖνος οὐ πολὺ κατόπιν τοῦ Avugayopov γεγονώς, Παρμενίδου δὲ ζηλωτὴς καὶ πλησιαστὴς καὶ ἔτι μᾶλλον τῶν Πυϑαγορείων [aus Theophr. vgl.n. 9].

11. Evseg. Chron. a) Hieron. 'Bunsdoxing καὶ 1]. φυσιχοὶ φιλόσοφοι ἐγνωρίζοντο 2. J. Abr. 1561; arm. Ol. 81,1 [456].

b) τότε χαὶ Δημόκριτος ᾿Αβδηρίτης φυσικὸς φιλόσοφος ἐγνωρίζετο χαὶ Ἐμπεδοχλῆς ὃ ᾿Αχραγαντῖνος Ζήνων τε καὶ I. οἱ φιλόσοφοι χαὶ Ἱπποκράτης Κῶιος arm. Hier. z. J. Abr. 1581 [436]. vgl. Curoxıc. HENZENIAN. (Inser. Sic. et It. n. 1297,30) zwischen Xerxes und d. peloponn. Krieg; Zahl unkenntlich: ἀφ᾽ οὗ Σωχράτης ὃ φιλόσοφος καὶ Ἡράκλειτος ὁ ᾿Εφέσιος καὶ ᾿Αναξαγόρας καὶ II. καὶ Ζήνων ἔτη. f

12. SeaArO VI 1 p. 252 χάμψαντι δ᾽ ἄλλος συνεχὴς κόλπος, ἐν ὧι πόλις, ἣν οἱ μὲν χτίσαντες Φωκαιεῖς Ὑέλην, οἱ δὲ Ἔλην ἀπὸ χρήνης τινός, οἱ δὲ νῦν Ἐλέαν ὀνομάζουσιν, ἐξ ἧς II. καὶ Ζήνων ἐγένοντο ἄνδρες Πυϑαγόρειοι. δοχεῖ δέ μοι καὶ δι᾿ ἐχείνους χαὶ ἔτι πρότερον εὐνομηϑῆναι [vgl. ἃ 18.109 Ζ. 20]. PrurtArcn. adv. Col. 32 p. 1226 A: II. δὲ τὴν ξαυτοῦ πατρίδα διεκόσμησε νόμοις ἀρίστοις, ὥστε τὰς ἀρχὰς χαϑ᾽ ἕχαστον ἐνιαυτὸν ἐξορχοῦν τοὺς πολίτας ἐμ- μενεῖν τοῖς Παρμενίδου νόμοις.

13. Dıos. 1 16 οἱ δὲ [sc. χατέλιπον] ava ἕν συγγραμμα᾿ Μέλισσος, Π.; Ἀναξαγόρας.

14. Sımpr. de caelo 556, 25 ἢ ὅτι Περὶ φύσεως ἐπέγραφον τὰ συγγράμ- ματα καὶ έλισσος καὶ II.... καὶ μέντοι οὐ περὶ τῶν ὑπὲρ φύσιν μόνοι, ἀλλὰ χαὶ περὶ τῶν φυσικῶν ἐν αὐτοῖς τοῖς συγγράμμασι διελέγοντο καὶ διὰ τοῦτο ἴσως οὐ παρηιτοῖντο Περὶ φύσεως ἐπιγράφειν.

15. PrutarcH. Quomodo adul. poet. aud. deb. 2 p. 160 τὰ δ᾽ Ἐμπεδο- κλέους ἔπη χαὶ Παρμενίδου χαὶ Θηριαχὰ Νικάνδρου χαὶ Γνωμολογίαι Θεόγνιδος λόγοι εἰσὶ κεχρημένοι (χκιχράμενοι Madvig) παρὰ ποιητιχῆς ὥσπερ ὄχημα τὸ μέτρον καὶ τὸν ὄγχον, ἵνα τὸ πεζὸν διαφύγωσιν.

16. Ipem De audiendo 13 p. 46 Β μέμψαιτο δ᾽ ἂν τις ᾿Αρχιλόχου μὲν τὴν ὑπόϑεσιν, Παρμενίδου δὲ τὴν στιχοποιίαν, Φωχυλίδου δὲ τὴν εὐτέλειαν, Εὐρι- πίδου δὲ τὴν λαλιάν, Σοφοχλέους δὲ τὴν ἀνωμαλίαν.

17. Procr. in Tim. p. 105 Bas., p. 248 Schn. ὃ δέ γε Il. καίτοι διὰ ποίησιν ἀσαφὴς ὧν ὅμως zei αὐτὸς ταῦτα ἐνδεικνύμενος φησιν.

18. — in Parm. I p. 665, 11 αὐτὸς ὃ I. ἐν τῆι ποιήσει" καίτοι δι᾽ αὐτὸ δήπου τὸ ποιητικὸν εἶδος χρῆσϑαι μεταφοραῖς ὀνομάτων zul σχήμασι χαὶ τροπαῖς ὀφείλων ὅμως τὸ ἀχαλλώπιστον καὶ ἰσχνὸν καὶ χαϑαρὸν εἶδος τῆς ἀπαγγελίας ἠσπάσατο. δηλοῖ δὲ τοῦτο ἐν τοῖς τοιούτοις (eitirt wird fr. 8, 25, ὅ. 44. 45) καὶ πᾶν 0 τι ἄλλο τοιοῦτον" ὥστε μᾶλλον πεζὸν εἶναι δοχεῖν ἢ ποιητικὸν (TovYy λόγον.

19, SImpL. phys. 36, 25 ἐπειδὴ δὲ χαὶ ᾿Αριστοτέλους ἐλέγχοντος ἀκουσό- μεϑα τὰς τῶν προτέρων φιλοσόφων δόξας χαὶ πρὸ τοῦ “Αριστοτέλους ὁ Πλάτων τοῦτο φαίνεται ποιῶν χαὶ πρὸ ἀμφοῖν 0 τε Π. καὶ Ξενοφάνης, ἰστέον ὅτι τῶν ἐπιπολαιότερον ἀκροωμένων οὗτοι κηδόμενοι τὸ φαινόμενον ἄτοπον ἐν τοῖς λόγοις αὐτῶν διελέγχουσιν, αἰνιγματωδῶς εἰωϑότων τῶν παλαιῶν τὰς ἑαυτῶν ἀποφαίνεσϑαι γνώμας.

20. — — 146, 29: ei δ᾽ “εὐκύκλου σφαίρης ἐναλίγκιον ὄγκωι τὸ ἕν ὃν φησι (fr. 8, 48), μὴ ϑαυμάσηις" διὰ γὰρ τὴν ποίησιν καὶ μυϑικοῦ τινος

παράπτεται πλάσματος. τί οὖν διέφερε τοῦτο εἰπεῖν ἢ ὡς Ὀρφεὺς εἶπεν ὥεον ἀργύφεον᾽; MENANDER [richtiger GEnerHLIos] rhet. 1 2, 2 φυσικοὶ [50. ὕμνοι δὲ ὁποίους οἱ περὶ Παρμενίδην καὶ Ἐμπεδοκλέα ἐτίμησαν [ἐποίησαν Burs.], τίς ἡ τοῦ ᾿Απόλλωνος φύσις, τίς ἡ τοῦ Διὸς παρατιϑέμενοι" καὶ οἱ πολλοὶ τῶν Ὀρ- φέως τούτου τοῦ τρόπου; id. I ὅ, 2 εἰσὶν δὲ τοιοῦτοι, ὅταν ᾿Απόλλωνος ὕμνον λέγοντες ἥλιον αὐτὸν εἶναι φάσκωμεν καὶ περὶ τοῦ ἡλίου τῆς φύσεως διαλεγώμεϑα καὶ περὶ Ἥρας ὅτι ἀήρ, καὶ Ζεὺς τὸ ϑερμόν᾽ οἱ γὰρ τοιοῦτοι ὕμνοι φυσιολο- γιχοί. zul χρῶνται δὲ τῶι τοιούτωι τρόπωι II. τε καὶ ᾿Εμπεδοχλῆς ἀχριβῶς... II. μὲν γὰρ καὶ ᾿Ἐμπεδοκλῆς ἐξηγοῦνται, Πλάτων δὲ ἐν βραχυτάτοις ἀνα- μιμνήισχει.

91. Smmpuic. phys. 144, 25 χαὶ εἴ τωι μὴ δοχῶ γλίσχρος, ἡδέως αν τὰ περὶ τοῦ ἑνὸς ὄντος ἔπη τοῦ Παρμενίδου μηδὲ πολλὰ ὄντα τοῖσδε τοῖς ὑπο- μνήμασι παραγράψαιμι διά τε τὴν πίστιν τῶν ὑπ᾽ ἐμοῦ λεγομένων χαὶ διὰ τὴν σπάνιν τοῦ Παρμενιδείου συγγράμματος.

22. [Prur.) Strom. 5 [Eus. P. E. 1 8, 5, Dox. ὅ80] II. δὲ ὃ ἜἘλεατης, ἑταῖρος Ξενοφάνους, ἅμα μὲν καὶ τῶν τούτου δοξῶν ἀντεποιήσατο, ἅμα δὲ καὶ τὴν ἐναντίαν ἐνεχείρησεν στάσιν. ἀΐδιον μὲν γὰρ τὸ πᾶν καὶ ἀκίνητον ἀπο- φαίνεται [χαὶ] κατὰ τὴν τῶν πραγμάτων ἀλήϑειαν" εἶναι γὰρ αὐτό “μοῦνον -- ἀγένητον᾽ [fr. 8, 41. γένεσιν δὲ τῶν ud ὑπόληψιν ψευδῆ δοχούντων εἶναι. καὶ τὰς αἰσϑήσεις ἐχβάλλει ἐκ τῆς ἀληϑείας. φησὶ δὲ ὅτι εἴ τι παρὰ τὸ ὃν ὑπάρχει, τοῦτο οὐκ ἔστιν Ov' τὸ δὲ μὴ ὃν ἐν τοῖς ὅλοις οὐκ ἔστιν. οὕτως οὖν τὸ ὃν ἀγένητον ἀπολείπει" λέγει δὲ τὴν γῆν τοῦ πυχνοῦ χαταρρυέντος ἀέρος γεγονέναι [aus Theophrasts Phys. Dox. wie im Folgenden N. 28]

93. Hırror. Ref. 111 [Dox. 564] χαὶ γὰρ χαὶ II. ἕν μὲν τὸ πᾶν ὑποτί- ϑεται αἰδιόν τε καὶ ἀγένητον καὶ σφαιροειδὲς οὐδὲ αὐτὸς ἐχφεύγων τὴν τῶν πολλῶν δόξαν πῦρ λέγων καὶ γῆν τὰς τοῦ παντὸς ἀρχᾶς, τὴν μὲν γῆν ὡς ὕλην τὸ δὲ πῦρ ὡς αἴτιον καὶ ποιοῦν. τὸν κόσμον ἔφη φϑείρεσϑαι, ὧι δὲ τρόπωι, οὐχ εἶπεν. ὁ αὐτὸς δὲ εἶπεν ἀίδιον εἶναι τὸ πᾶν καί οὐ γενόμενον καὶ σφαιρο- ειδὲς zul ἕμοιον, οὐκ ἔχον δὲ τόπον ἐν ξαυτῶι, καὶ ἀκίνητον καὶ πεπερασμένον.

94. Arıstor. Metaph. A 5. 986° 18 II. μὲν γὰρ ἔοικε τοῦ κατὰ τὸν λόγον ἑνὸς ἅπτεσϑαι χτλ. (vgl. 5. 45 π. 80). 21 TI. δὲ μᾶλλον βλέπων [βλέπων lässt E u. Simpl. ἃ. οδοὶ. 560, 3 aus] ἔοιχέ που λέγειν. παρὰ γὰρ τὸ ὃν τὸ un ὃν οὐδὲν ἀξιῶν εἶναι, ἐξ ἀνάγκης ἕν οἴεται εἶναι τὸ ὃν zul ἀλλο οὐδέν... ἀναγ- χαζόμενος δ᾽ ἀχολουϑεῖν τοῖς φαινομένοις καὶ τὸ ἕν μὲν κατὰ τὸν λόγον, πλείω δὲ χατὰ τὴν αἴσϑησιν ὑπολαμβάνων εἶναι, δύο τὰς αἰτίας χαὶ δύο τὰς ἀρχὰς πάλιν τίϑησι, ϑερμὸν καὶ ψυχρόν, οἷον πῦρ καὶ γῆν λέγων. τούτων δὲ κατὰ μὲν τὸ ὃν τὸ ϑερμὸν τάττει, ϑάτερον δὲ χατὰ τὸ μὴ ὃν [cf. Alex. h.1.p. 45, 2].

25. — de caelo 1. 29814 οἱ μὲν γὰρ αὐτῶν ὅλως ἀνεῖλον γένεσιν χαί φϑοράν᾽ οὐϑὲν γὰρ οὔτε γίγνεσθαί φασιν οὔτε φϑείρεσϑαι τῶν ὄντων, ἀλλὰ μόνον δοκεῖν ἡμῖν, οἷον οἱ περὶ Μέλισσόν τε καὶ Παρμενίδην, οὺς εἰ καὶ τἄλλα λέγουσι χαλῶς, ἀλλ᾽ οὐ φυσιχῶς γε δεῖ νομίσαι λέγειν᾽ τὸ γὰρ εἶναι ἄττα τῶν ὄντων ἀγένητα καὶ ὅλως ἀκίνητα μᾶλλον ἐστιν ἑτέρας καὶ προτέρας ἢ τῆς φυσικῆς σκέψεως. de gen. et com. AS p. 8262 18 ἐχ μὲν οὖν τούτων τῶν λόγων ὑπερβάντες τὴν αἴσϑησιν καὶ παριδόντες αὐτὴν ὡς τῶι λόγωι δέον ἀχολουϑεῖν ἕν zul ἀκίνητον τὸ πᾶν εἶναί φασι καὶ ἄπειρον ἔνιοι" τὸ γὰρ πέρας

περαίνειν ἂν πρὸς τὸ κενόν. οἱ μὲν οὖν οὕτως χαὶ διὰ ταῦτας τὰς αἰτίας

ἀπεφήναντο περὶ τῆς ἀληϑείας. ἔτι δὲ ἐπὶ μὲν τῶν λόγων δοκεῖ ταῦτα συμ- βαίνειν, ἐπὶ δὲ τῶν πραγμάτων μανίαι παραπλήσιον εἶναι τὸ δοξάζειν οὕτως (Philop. z. ἃ. St. 157, 27 μέμφεται τοὺς περὶ Παρμενίδην, ὅτι ἐνόμισαν τῆι μὲν ἐναργείαι τῶν πραγμάτων μὴ δεῖν ὅλως προσέχειν, μόνηι δὲ τῆι τῶν λόγων ἀχολουϑίαι).

26. Prato Theaet. 151 Α ἐὰν δὲ οἱ τοῦ ὅλου στασιῶται ἀληϑέστερα λέ- γειν δοχῶσι, φευξόμεϑα παρ᾽ αὐτοὺς ἀπ᾽ αὖ τῶν τὰ ἀκίνητα χινούντων. NEXT. adv. math. X 46 μὴ εἶναι δὲ [sc. τὴν zivnow] ot περὶ Παρμενίδην καὶ έλισσον, οὺς ὃ ᾿ἀριστοτέλης fin einem seiner Dialoge mit Anspielung auf die Platonische Stelle] στασιώτας τε καὶ ἀφυσίχους κέχληκεν, στασιώτας μὲν ἀπὸ τῆς στά- σεως, ἀφυσίχους δὲ ὅτι ἀρχὴ κινήσεώς ἐστιν ἢ φύσις, ἣν ἀνεῖλον φάμενοι μηδὲν χινεῖσϑαι.

27. Arıst. phys. Γ 6. 207119 οὕτω γὰρ δριζόμεϑα τὸ ὅλον, οὗ μηϑὲν ἄπε- στιν οἷον ἄνϑρωπον ὅλον ἢ κιβωτόν. ὥσπερ δὲ τὸ καϑ᾽ ἕχαστον οὕτω χαὶ τὸ χυρίως οἷον τὸ ὅλον οὗ μηδέν ἐστιν ἔξω" οὗ δ᾽ ἐστὶν ἀπουσία ἔξω, οὐ πᾶν ὅ τι ἂν ἀπῆι. ὅλον δὲ καὶ τέλειον ἢ τὸ αὐτὸ πάμπαν ἢ σύνεγγυς τὴν φύσιν ἐστίν. τέλειον δ᾽ οὐδὲν μὴ ἔχον τέλος᾽ τὸ δὲ τέλος πέρας. διὸ βέλτιον οἴη- τέον Παρμενίδην Μελίσσου εἰρηχέναι᾽ ὁ μὲν γὰρ τὸ ἄπειρον ὅλον φησίν, ὃ δὲ τὸ ὅλον πεπεράνϑαι ἡ μεσσόϑεν ἐσοπαλές᾽ (fr. 8, 44).

28. Sımpr. phys. 115, 11 τὸν Παρμενίδου λόγον, ὡς ὃ ᾿Αλέξανδρος ἱστορεῖ, ὃ μὲν Θεόφραστος [Phys. Op. 7; Dox. 488] οὕτως ἐχτίϑεται ἐν τῶι πρώτωι τῆς Φυσιχῆς ἱστορίας “To παρὰ τὸ ὃν οὐκ ὄν᾽ τὸ οὐχ ὃν οὐδέν᾽ ἕν ἄρα τὸ ὀν᾽, Εὔδημος δὲ οὕτως ‘To παρὰ τὸ ὃν οὐχ ὄν, ἀλλὰ καὶ μοναχῶς λέγεται τὸ ὀν" ἕν ἄρα τὸ ὄν. τοῦτο δὲ εἰ μὲν ἀλλαχοῦ που γέγραφεν οὕτως σαφῶς Εὔδημος, οὐχ ἔχω λέγειν" ἐν δὲ τοῖς Φυσικοῖς [fr. 11] περὲ Παρμενίδου τάδε γράφει, ἐξ ὧν ἴσως νυναγαγεῖν τὸ εἰρημένον δυνατόν" “I. δὲ οὐ φαίνεται δειχνύειν ὅτι ὃν τὸ ὄν, οὐδὲ εἴ τις αὐτῶι συγχωρήσειε μοναχῶς λέγεσϑαι τὸ ὃν, εἰ μὴ τὸ ἐν τῶι τί χατηγορούμενον ἑχάστου ὥσπερ τῶν ἀνϑρώπων ὃ ἄνϑρωπος. καὶ ἀποδιδομέ- vov τῶν λόγων χαϑ'᾽ ἕχαστον ἐνυπάρξει ὃ τοῦ ὄντος λόγος ἐν ἅπασιν εἷς καὶ ὁ αὐτὸς ὥσπερ καὶ ὃ τοῦ ζώιου ἐν τοῖς ζώιοις. ὥσπερ δὲ εἰ πάντα εἴη τὰ ὄντα χαλὰ καὶ μηϑὲν εἴη λαβεῖν ὃ οὐκ ἔστι χαλόν, χαλὰ μὲν ἔσται πάντα, οὐ μήν ἕν γε τὸ καλὸν ἀλλὰ πολλά (τὸ μὲν γὰρ χρῶμα χαλὸν ἔσται τὸ δὲ ἐπιτήδευμα τὸ δὲ δτιδήποτε), οὕτω δὴ καὶ ὄντα μὲν πάντα ἔσται, ἀλλ᾽ οὐχ ἕν οὐδὲ τὸ αὐ- τό" ἕτερον μὲν γὰρ τὸ ὕδωρ, ἄλλο δὲ τὸ πῦρ. Παρμενίδου μὲν οὖν (οὐχ ἂν) ἀγασϑείη τις ἀναξιοπίστοις ἀχολουϑήσαντος λόγοις καὶ ὑπὸ τοιούτων ἀπατηϑέντος, ἃ οὔπω τότε διεσαφεῖτο (οὔτε γὰρ τὸ πολλαχῶς ἔλεγεν οὐδεὶς ἀλλὰ Πλάτων πρῶτος τὸ δισσὸν εἰσήγαγεν, οὔτε τὸ χαϑ᾽ αὑτὸ καὶ χατὰ συμ- βεβηκός)" φαίνεταί τε ὑπὸ τούτων διαψευσϑῆναι. ταῦτα δὲ ἐχ τῶν λόγων χαὶ ἐκ τῶν ἀντιλογιῶν ἐϑεωρήϑη χαὶ τὸ συλλογίξεσϑαι" οὐ γὰρ συνεχωρεῖτο; εἰ μὴ φαίνοιτο ἀναγχαῖον. οἱ δὲ πρότερον ἀναποδείχτως ἀπεφαίνοντο ᾿

29. Art. 1 24,1 [Dox. 320] II. χαὶ Μέλισσος ἀνήιρουν γένεσιν καὶ φϑορὰν διὰ τὸ νομίζειν τὸ πᾶν ἀκίνητον.

30. Ammon. de interpr. Ῥ. 133, 16 Busse πρῶτον μὲν γάρ, ὡς ὃ Τίμαιος [p- 2106] ἡ ἡμᾶς ἐδίδαξε χαὶ αὐτὸς ὃ “Αριστοτέλης ϑεολογῶν ἀποφαίνεται χαὶ πρὸ τούτων ὃ Π., οὐχ ὃ παρὰ Πλάτωνι μόνον [p. 137 A], ἀλλὰ καὶ ὃ ἐν τοῖς οἰκείοις ἔπεσιν, οὐδέν ἔστι παρὰ τοῖς ϑεοῖς οὔτε παρεληλυϑὸς οὔτε μέλλον, el γε τούτων μὲν ἑχάτερον 002 ὄν, τὸ μὲν οὐχέτι τὸ δὲ οὔπω, καὶ τὸ μὲν μεταβεβληχὸς τὸ

δὲ πεφυχὸς μεταβάλλειν, τὰ δὲ τοιαῦτα τοῖς οντως οὖσι zul μεταβολὴν οὐδὲ xar’ ἐπίνοιαν ἐπιδεχομένοις προσαρμόττειν ἀμήχανον.

31. Aer. 1 1,26 [Dox. 803] II. τὸ ἀκίνητον καὶ πεπερασμένον σφαιροειδές [sc. ϑεὸν εἶναι].

82. --- [25,3 [Dox. 321] II. καὶ Δημόχριτος πάντα χατ ἀνάγχην᾽ τὴν αὐτὴν δὲ εἶναι εἱμαρμένην καὶ δίχην καὶ πρόνοιαν καὶ χοσμοποιόν. [Theodor. fügt χαὶ δαίμονα zu, vielleicht aus Aet. Π΄Ί, 1 vgl.n. 81].

33. Cem. protr. 5, 64 p. 55 Pott. IT. δὲ ὃ Ἐλεάτης ϑεοὺς εἰσηγήσατο πῦρ χαὶ γῆν.

34. Ῥαστ. adv. Colot. 18 p. 1114 ὁ δ᾽ [Parm.] ἀναιρεῖ μὲν οὐδετέραν φύσιν [sc. τῶν νοητῶν καὶ δοξαστῶν), ἑξχατέραι δ᾽ ἀποδιδοὺς τὸ προσῆχον εἰς μὲν τὴν τοῦ ἑνὸς καὶ ὄντος ἰδέαν τίϑεται τὸ »οητόν, ὃν μὲν ὡς aldıov καὶ ἄφϑαρτον, ὃν δ᾽ ὁμοιότητι πρὸς αὑτὸ χαὶ τῶι μὴ δέχεσϑαι διαφορὰν προσαγο- ρεύσας, εἰς δὲ τὴν ἄτακτον χαὶ φερομένην τὸ αἰσϑητόν, ὧν χαὶ κριτήριον ἰδεῖν ἔστιν “ἠμὲν -- ἦτοφ᾽ (fr. 1, 29] τοῦ νοητοῦ καὶ χατὰ ταὐτὰ ἔχοντος ὡσαύτως ἁπτόμενον “ἠδὲ ---ἀληϑής᾽ [fr. 1, 80] διὰ τὸ παντοδαπὰς μεταβολὰς zul πάϑη χαὶ ἀνομοιότητας δεχομένοις ὁμιλεῖν πράγμασι. SIMPL. phys. 39, 10 δοξαστὸν οὖν χαὶ ἀπατηλὸν τοῦτον χαλεῖ τὸν λόγον οὐχ ὡς ψευδή ἁπλῶς, ἀλλ᾽ ὡς ἀπὸ τῆς νοητῆς ἀληϑείας εἰς τὸ φαινόμενον χαὶ δοχοῦν τὸ αἰσϑητὸν ἐχπεπτωχότα. ibid. p. 25, 15 χαὶ τῶν πεπερασμένας [80. ἀρχὰς λεγόντων] οἱ μὲν δύο, ὡς I. ἐν τοῖς πρὸς δόξαν, πῦρ καὶ γῆν ἢ μᾶλλον φῶς χαὶ σχότος.

35. Arısr. de gen. et corr. Β 8. 8800 18 οἱ δ᾽ εὐθὺς δύο ποιοῦντες ὥσπερ Π. πῦρ καὶ γῆν, τὰ μεταξὺ μείγματα ποιοῦσι τούτων οἷον ἀέρα καὶ ὕδωρ. Β 9. 33623 ἐπειδὴ γὰρ πέφυχεν, ὥς φασι, τὸ μὲν ϑερμὸν διακρίνειν τὸ δὲ ψυχρὸν συνιστάναι καὶ τῶν ἄλλων ἕχαστον τὸ μὲν ποιεῖν τὸ δὲ πάσχειν, ἐκ τούτων λέ- γουσι καὶ διὰ τούτων ἅπαντα τἄλλα γίγνεσϑαι χαὶ φϑείρεσϑαι. (το. Ac. Π 37, 118 P.ignem qui moveat, terram quae ab eo formetur [aus Theophr. Phys. op. 3. 112:n,231.

86. Art. ΠΊ, 2 [Dox. 327] Θαλῆς... Iaou.... ἕνα τὸν χύσμον. 4,11 [Dox.332] Ξενοφάνης, Π., Μέλισσος ἀγένητον χαὶ αἰδιον καὶ ἄφϑαρτον τὸν κόσμον.

81. -- 11,1 [Ὁ. 8856] II. στεφάνας εἶναι περιπεπλεγμένας, ἐπαλλήλους, τὴν μὲν ἐχ τοῦ ἀραιοῦ, τὴν δὲ &x τοῦ πυχνοῦ᾽" μικτὰς δὲ ἄλλας ἐκχ φωτὸς χαὶ σχότους μεταξὺ τούτων. καὶ τὸ περιέχον δὲ πάσας τείχους δίχην στερεὸν ὑπάρχειν, dp ὧι πυρώδης στεφάνη, καὶ τὸ μεσαίτατον πασῶν [scil. στερεὸν ὑπάρχει»), * * * περὶ ὃν πάλιν πυρώδης [scil. στεφάνη]. τῶν δὲ συμμιγῶν τὴν μεσαιτάτην ἁπάσαις (ἀρχήν τε καὶ <alrlav) κινήσεως καὶ γενέσεως ὑπάρχειν, ἥντινα καὶ δαίμονα χυβερνῆτιν καὶ χληροῦχον ἰχληιδοῦχον aus fr. 1, 14 Fülle- born] Enovoudss Δίκην TE καὶ ᾿Ανάγχην "πὰ 8, 80 all. zul τῆς μὲν γῆς ἀπό- κρισιν εἶναι τὸν ἀέρα διὰ τὴν βιαιοτέραν αὐτῆς ἐξατμισϑέντα πίλησιν, τοῦ δὲ πυρὸς ἀναπνοὴν τὸν ἥλιον καὶ τὸν γαλαξ iav [vgl. fr. 11, 2] χύχλον. συμμιγῆ δ᾽ ἐξ ἀμφοῖν εἶναι τὴν σελήνην, τοῦ τ᾽ ἀέρος καὶ τοῦ πυρός. περιστάντος δ᾽ ἀνωτάτω πάντων τοῦ αἰϑέρος ὑπ αὐτῶι τὸ πυρῶδες ὑποταγῆναι τοῦϑ᾽ ὅπερ χεχλήχαμεν οὐρανόν, ὑφ᾽ ὧι [οὗ hdss.: corr. Krische] 767 τὰ περίγεια. Cıc. de nat. deor. 112, 28 nam P. quidem commenticium quiddam coronae simile effieit (stefanen appellat), continente ardore [continentem ardorum B!] lueis orbem, qui cingit caelum, quem appellat deum, in quo neque figuram divinam neque sensum quisguam suspicari potest, multaque eiusdem (modi) monstra: quippe qui.Bel- lum, qui Discordiam, qui Qupiditatem ceteraque generis eiusdem ad deum revocat

quae vel morbo vel somno vel oblivione vel vetustate delentur,; eademque de side- ribus, quae reprehensa in alio iam in hoc omittantur.

38. Art. II 11,1 [D. 389] Ἀναξιμένης χαὶ II. τὴν περιφορὰν τὴν ἐξωτάτω τῆς γῆς εἶναι τὸν οὐρανόν. 8 4 [D. 340] II. Ἡράχλειτος. Στράτων, Ζήνων πύρινον εἶναι τὸν οὐρανόν.

89, --- ΤΙ 13,8 [Ὁ.. 842] II. καὶ Ἡράκλειτος πιλήματα πυρὸς τὰ ἄστρα.

40. Anonym. Byzanr. ed. Treu p. 52, 19 [Isag. in Arat. II 14 p. 818, 15 Maass] χαὶ τῶν μὲν ἀπλανῶν τῶν σὺν τῶι παντὶ περιαγομένων Ta μὲν ἀχατονό- μαστα ἡμῖν καὶ ἀπερίληπτα, ὡς καὶ II. ὃ φυσικὸς εἴρηκε, τὰ ὁὲ κατωνομασμένα ἕως ἕχτου μεγέϑους χίλιά εἰσι κατὰ τὸν Ἄρατον.

41. Arr. 1120, 8. [Ὁ. 849] II. χαὶ Μητρόδωρος πύρινον ὑπάρχειν τὸν ἥλιον.

42. — ΤΙ 25, 8 [D. 366] IT. πυρίνην [sc. εἶναι τὴν σελήνην]. 26,2 [D. 357] II. ἴσην τῶι ἡλίωι |sc. εἶναι τὴν σελήνην] χαὶ γὰρ ἀπ᾽ αὐτοῦ φωτίζεται [γὰρ Stob. Plut. (Eus.): fehlt Plut. (ABGal.); φωτίζεσϑαι Zeller]. 28,5 [D. 368] Θαλῆς πρῶτος ἔφη ὑπὸ Tot ἡλίου φωτίζεσϑαι. Πυϑαγόρας, Παρμ.-... ὁμοίως.

48. — II 20, 82 [D. 349] Π. τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην ἐκ τοῦ γαλαξίου χύχλου ἀποχριϑῆναι, τὸν μὲν ἀπὸ τοῦ ἀραιοτέρου μίγματος ὃ δὴ ϑερμόν, τὴν δὲ ἀπὸ τοῦ πυχνοτέρου ὅπερ ψυχρόν.

44. — VIII 48 (Pythagoras) ἀλλὰ μὴν zul τὸν οὐρανὸν πρῶτον ὀνο- μάσαι κόσμον χαὶ τὴν γῆν στρογγύλην, ὡς δὲ Θεόφραστος [Phys. Op. 17] Παρμενίδην, ὡς δὲ Ζήνων Ἡσίοδον. οἷ. A 1 p.48,10. Arr. III 15,7 [D. 380] Π., Δημόχριτος διὰ τὸ πανταχόϑεν ἴσον ἀφεστῶσαν μένειν ἐπὶ τῆς ἰσορροπίας οὐχ ἔχουσαν αἰτίαν δι᾿ ἣν δεῦρο μᾶλλον ἢ ἐχεῖσε ῥέψειεν av‘ διὰ τοῦτο μόνον μὲν χραδαίνεσϑαι, μὴ κινεῖσϑαι de. THEOLoG. arithm. p. 654. Ast. aus Anatolios πρὸς τούτοις φασὶ περὶ τὸ μέσον τῶν τεσσάρων στοιχείων κεῖσϑαί τινα &va- δικὸν διάπυρον χύβον, οὗ τὴν μεσότητα τῆς ϑέσεως καὶ Ὅμηρον εἰδέναι λέγοντα “τόσσον ἔνερϑ᾽ ᾿Αίδεω ὅσον οὐρανός ἐστ᾽ ἀπὸ γαίης [Θ 16]. ἐοίκασι δὲ κατά γε ταῦτα κατηχολουϑηχέναι τοῖς Πυϑαγορείοις οἵ τε περὶ ᾿Εμπεδοχλέα χαὶ Παρμε- vidnv καὶ σχεδὸν οἱ πλεῖστοι τῶν πάλαι σοφῶν, φάμενοι τὴν μοναδικὴν φύσιν Ἕστίας τρόπον ἐν μέσῳ ἱόρῦσϑαι χαὶ διὰ τὸ ἰσόρροπον φυλάσσειν τὴν αὐτὴν ἕόραν.

45. Art. IV 3,4 (D.388] II. δὲ καὶ Ἵππασος πυρώδη [se. εἶναι τὴν ψυχήν]. Macror. 8. 5. 14,20 Parmenides ex terra et igne [sc. animam esse]. Art. ΓΥ͂ 5,5 [D. 391] Π. ἐν ὅλωι τῶι ϑώρακι τὸ ἡγεμονικόν. Π. καὶ Eunsdoxing καὶ Δημό- χριτὸος ταὐτὸν νοῦν χαὶ ψυχήν, χαϑ᾽ οὺς οὐδὲν ἂν ein ζῶιον ἄλογον χυρίως.

46. THEOPHR. de sensu 1 [D. 499] περὶ δ᾽ αἰσϑήσεως αἱ μὲν πολλαὶ καὶ χαϑόλου δόξαι δύ᾽ εἰσιν᾽ οἱ μὲν γὰρ τῶι ὁμοίωι ποιοῦσιν, οἱ δὲ τῶι ἐναντίωι. Π. μὲν καὶ ᾿Ἐμπεδοχλῆς χαὶ Πλάτων τῶι ὁμοίωι, οἱ δὲ περὲ Ἀναξαγόραν καὶ Ἡράχλ gırov τῶι ἐναντίωι. 3 II. μὲν γὰρ ὅλως οὐδὲν ἀφώριχεν ἀλλὰ μόνον ὅτι ὁυοῖν 6 ὄντοιν στοιχείοιν κατὰ τὸ ὑπερβάλλον ἐστὶν ἡ γνῶσις. ἐὰν γὰρ ὑπεραίρηι τὸ ϑερμὸν n τὸ ψυχρόν, ἄλλην γίνεσθαι τὴν διάνοιαν, βελτίω δὲ καὶ καϑαρωτέραν τὴν διὰ τὸ ϑερμόν" οὐ μὴν ἀλλὰ zul ταύτην δεῖσθαί τινος συμμετρίας" ὡς γὰρ ἑκάστοτε, φησίν, ἔχει — vonua' (fr. 16). τὸ γὰρ αἰσϑάνεσϑαι χαὶ τὸ φρονεῖν ὡς ταὐτὸ λέγει" διὸ καὶ τὴν μνήμην καὶ τὴν λήϑην ἀπὸ τούτων [nänl. ϑερμὸν u. ψυχρὸ» γίνεσϑαι διὰ τῆς χράσεως" ἂν d ἰσάζωσι τῆι μίξει, πότερον ἔσται φρονεῖν ἢ οὐ; χαὶ τίς ἢ διάϑεσις, οὐδὲν ἔτι διώρικεν. ὅτι δὲ καὶ τῶι ἐναντίωι χαϑ᾽ αὑτὸ ποιεῖ τὴν αἰσϑησιν, φανερὸν ἐν οἷς φησι τὸν vexgöv φωτὸς μὲν zul ϑερμοῦ χαὶ φωνῆς οὐκ αἰσϑάνεσϑαι διὰ τὴν ἔχλειψιν τοῦ πυρός, ψυχροῦ

δὲ καὶ σιωπῆς zei τῶν ἐναντίων αἰσϑάνεσθϑαι. zul ὅλως δὲ πᾶν τὸ ὃν ἔχειν τινὰ γνῶσιν. οὕτω μὲν οὖν αὐτὸς ἔοιχεν ἀποτέμνεσϑαι τῇ φάσει τὰ συμβαί- vovra δυσχερῆ διὰ τὴν ὑπόληψιν.

47. Axr. IV 9, 6 [D. 397b1] Π., ’Eunedoxing, Ἀναξαγόρας, Δημόχριτος, Ἐπίχουρος, Ἡρακλείδης παρὰ τὰς συμμετρίας τῶν πόρων τὰς zara μέρος al- σϑήσεις γίνεσϑαι τοῦ οἰχείου τῶν αἰσϑητῶν ἑχάστου Exaornı ἐναρμόττοντος.

48. Arı.(?) IV 18, 9. 10 [D. 404] Ἵππαρχος axtivag φησιν ἀφ᾽ ἑχατέρου τῶν ὀφθαλμῶν ἀποτειγομένας τοῖς πέρασιν αὑτῶν οἱονεὶ χειρῶν ἐπαφαῖς περιχαϑαπτούσας τοῖς ἐχτὸς σώμασι τὴν ἀντίληψιν αὐτῶν πρὸς τὸ δρατικὸν ἀναδιδόναι. ἔνιοι χαὶ Πυϑαγόραν τῆι δόξηι ταύτηι συνεπιγράφουσιν ἅτε δὴ βε- βαιωτὴν τῶν μαϑημάτων χαὶ πρὸς τούτωι Παρμενίδην ἐμφαίνοντα τοῦτο διὰ τῶν ποιημάτων.

49. PurLopem. Rhet. fr. inc. 3,7 [1169 Sudh.] οὐδὲ χατὰ II. χαὶ Μέλισσον ὃν τὸ πᾶν λέγοντας εἶναι καὶ διὰ τὸ τὰς αἰσϑήσεις ψευδεῖς εἶναι. Art.IV 9,1 [D. 396,12] Πυϑαγόρας, ᾿Εμπεδοχλῆς, Ξενοφάνης, I. ψευδεῖς εἶναι τὰς ἀισϑήσεις.

50. Art. ΙΝ 9, 14 [Ὁ. 898] Π., ᾿Εμπεδοχλῆς ἐλλείψει τροφῆς τὴν ὄρεξιν [se. yivsodaı).

51. CENSORIN. 4, 8 Empedocles... tale quiddam confirmat. primo membra singula ex terra quasi praegnate passim edita deinde coisse et effecisse solidi hominis materiam igni simul et umori permixtam... haec eadem opinio etiam in Parmenide Veliensi fwit pauculis exceptis ab Empedocle dissensis(?). vgl. Aet. V 19,5 (Emped.)

52. Arıst. de part. anim. B 2 6482 25 ἔνιοι γὰρ τὰ ἔνυδρα τῶν πεζῶν ϑερμότερά φασιν εἶναι, λέγοντες ὡς ἐπανισοῖ τὴν ψυχρότητα τοῦ τόπου ἢ τῆς φύσεως αὐτῶν ϑερμότης χαὶ τὰ ἄναιμα τῶν ἐναίμων χαὶ τὰ ϑήλεα τῶν ἀρ- ρένων, οἷον 1. τὰς γυναῖχας τῶν ἀνδρῶν ϑερμοτέρας εἶναί φησι καὶ ἕτεροί τινες, ὡς διὰ τὴν ϑερμότητα χαὶ πολυαιμούσαις γινομένων τῶν γυναιχείων, ᾿Εμπεδοχλῆς δὲ τοὐναντίον.

53. Aer. V 7,2 [D. 419] nach Empedokles II. ἀντιστρόφως" τὰ μὲν πρὸς ταῖς ἄρχτοις ἄρρενα βλαστῆσαι (τοῦ γὰρ πυχνοῦ μετέχειν πλείονος), τὰ δὲ πρὸς ταῖς μεσημβρίαις ϑήλεα παρὰ τὴν ἀραιότητα. ὃ 4 [D. 420] ᾿ἀναξαγόρας II. τὰ μὲν ἐκ τῶν δεξιῶν [sc. σπέρματα] καταβάλλεσϑαι εἰς τὰ δεξιὰ μέρη τῆς μήτρας τὰ δ᾽ ἐκ τῶν ἀριστερῶν εἰς τὰ ἀριστερά. εἰ δ᾽ ἐναλλαγείη τὰ τῆς χαταβολῆς, γίνεσϑαι ϑήλεα. cf. Arıst. de gen. anim 41. 108" 30 φασὲ γὰρ οἱ μὲν ἐν τοῖς σπέρμασιν εἶναι ταύτην τὴν ἐναντίωσιν εὐϑύς, οἷον ᾿Αναξαγόρας καὶ ἕτεροι τῶν φυσιολόγων" γίνεσϑαί τε γὰρ ἐκ τοῦ ἄρρενος τὸ σπέρμα τὸ δὲ ϑῆλυ παρέχειν τὸν τόπον χαὶ εἶναι τὸ μὲν ἄρρεν ἐκ τῶν δεξιῶν τὸ δὲ ϑῆλυ ἐχ τῶν ἐριστε- ρῶν, καὶ τῆς ὑστέρας τὰ μὲν ἄρρενα ἐν τοῖς δεξιοῖς εἶναι τὰ δὲ ϑήλεα ἐν τοῖς ἀριστεροῖς. ÜENSORIN. ὅ, 2 igitur semen unde exeat inter sapientiae professores non constat. Parmenides enim tum ex dextris tum e laevis partibus oriri putavit.

54. Arr. V 11,2 [D. 422] II. ὅταν μὲν ἀπὸ τοῦ δεξιοῦ μέρους τῆς μή- τρας ὃ γόνος ἀποχριϑῆι, τοῖς πατράσιν, ὅταν δὲ ἀπὸ τοῦ ἀριστεροῦ, ταῖς μητράσιν [80. ὅμοια τὰ τέχνα γίνεσϑαι] CENSORIN. 6, 8 ceterum Parmenidis sen- tentia est, cum dexterae parles semina dederint, tunc filios esse patri consimiles, cum laevae, tunc matri. 6,5 at inter se certare feminas et maris et penes utrum victoria sit, eius habitum referri auctor est Parmenides. Vgl. Lacrant. de opificio 12, 12 dispares quoque naturae hoc modo fieri putantur: cum forte in laevam uteri partem masculinae stirpis semen inciderit, marem quidem gigni

A. 46-54. LEHRE. B. FRAGM. 1,1.2. ΠΕΡῚ ΦΥΣΕΩΣ 117

opinatio est, sed quia sit in feminina parte conceptus, aliquid in se habere femi- neum supra quam decus virile patiatur, vel formam insignem vel nimium cando- rem vel corporis levitatem vel artus delicatos, vel staturam brevem vel vocem gracilem vel animum inbecillum vel ex his plura. item si partem in dexteram semen feminini generis influxerit, feminam quidem procreari, sed quomiam in masculina parte concepta sit, habere in se aliquid virtlitatis ultra quam sexus ratio permittat, aut valida membra aut immoderatam longitudinem aut fuscum colorem aut hispidam faciem aut vultum indecorum aut vocem robustam aut animum audacem aut ex his plura (vgl. fr. 18).

1 [1---82. 52—57 Karst., 1—32. 34—37 Stein.] 1—30. 33—38 Sexr. VII 111sqq. ὁ δὲ γνώριμος αὐτοῦ [des Xenophanes] II. τοῦ μὲν δοξαστοῦ λόγου χατέγνω, φημὶ δὲ τοῦ ἀσϑενεῖς ἔχοντος ὑπολήψεις, τὸν δ᾽ ἐπιστημονικόν, τουτέστι τὸν ἀδιάπτωτον, ὑπέϑετο χριτήριον, ἀποστὰς χαὶ τῆς τῶν αἰσϑή- σεων πίστεως ἐναρχόμενος γοῦν τοῦ Περὶ φύσεως γράφει τὸν τρόπον τοῦτον" “ἵπποι -- λείπεται᾽. Folgt seine Paraphrase ὃ 112—114: ἐν τούτοις γὰρ ὃ Παρμενίδης ἵππους μέν φησιν αὐτὸν φέρειν τὰς ἀλόγους τῆς ψυχῆς δρμάς τε χαὲ ὀρέξεις (1), χατὰ δὲ τὴν πολύφημον ὅδδὸν τοῦ δαίμονος πορεύε- σϑαι τὴν κατὰ τὸν φιλόσοφον λόγον ϑεωρίαν, ὃς λόγος προπόμπου δαίμονος τρόπον ἐπὶ τὴν ἁπάντων δδηγεῖ γνῶσιν (2. 8), κούρας δ᾽ αὐτοῦ προάγειν τὰς αἰσϑήσεις (5), ὧν τὰς μὲν ἀχοὰς αἰνίττεται ἐν τῶι λέγειν ᾿ δοιοῖς --- κύ- χλοις᾽ (7.8), τουτέστι τοῖς τῶν ὦτων, τὴν φωνὴν δι᾿ ὧν χαταδέχονται, τὰς δὲ δράσεις Ἡλιάδας κούρας κχέχληχε (9), δώματα μὲν Nvxröc ἀπολι- πούσας (9), ἐς φάος δὲ ὠὡσαμένας᾽ (10), διὰ τὸ μὴ χωρὶς φωτὸς γίνεσϑαι τὴν χρῆσιν αὐτῶν. ἐπὶ δὲ τὴν “πολύποινον᾽ ἐλθεῖν Δίκην χαὶ ἔχουσαν

᾿κληῖδας duo ıBovg (14), τὴν διάνοιαν ἀσφαλεῖς ἔχουσαν τὰς τῶν πραγμάτων καταλήψεις. ἥτις αὐτὸν ὑποδεξαμένη μ᾿ ἐπαγγέλλεται δύο ταῦτα διδάξειν “ἡ μὲν ---ἡτορ᾽ (29), ὅπερ ἐστὶ τὸ τῆς ἐπιστήμης ἀμετακίνητον βῆμα, ἕτερον δὲ βροτῶν δόξας ---ἀληϑύ ς᾽ (80), τουτέστι τὸ ἐν δόξηι χείμενον πᾶν, ὅτι ἦν ἀβέβαιον. καὶ ἐπὶ τέλει προσδιασαφεῖ τὸ μὴ δεῖν αἰσϑήσεσι προσέχειν ἀλλὰ τῶι λόγωι (88---80). μὴ γάρ σε, φησίν, “E90 — ῥηϑέντα᾽ (34-37). ἀλλ᾽ οὗτος μὲν καὶ αὐτός, ὡς ἐχ τῶν εἰρημένων συμφανές, τὸν ἐπιστημονιχὸν λόγον χανόνα τῆς ἐν τοῖς οὐσιν ἀληϑείας ἀναγοφεύσας ἀπέστη τῆς τῶν αἰσϑήσεων ἐπιστάσεως. 28—32 SımpL. 686]. 557,20 οἱ δὲ ἄνδρες ἐχεῖνοι διττὴν ὑπόστασιν ὑπετίϑεντο, τὴν μὲν τοῦ ὄντως ὄντος τοῦ νοητοῦ, τὴν δὲ τοῦ γινομένου τοῦ αἰσϑητοῦ, ὅπερ οὐχ ἠξίουν χαλεῖν ὃν ἁπλῶς, ἀλλὰ δοχοῦν ὄν. διὸ περὶ τὸ ὃν αλήϑειαν εἶναί φησι, περὶ δὲ τὸ γινόμενον δόξαν. λέγει Bo 6.1.“ χρεὼ — περῶντα..

irczoı ταί μὲ φέρουσιν, ὅσον τ΄ ἐπὶ ϑυμὸς ἱχάνοι, ΄ > ER ei x - 2ὕ, πέμτσιον, ἐπτεί u ἐς ὁδὸν βῆσαν πολύφημον ἄγουσαι

1. Das Rossegespann, das mich trägt, zog mich fürder, soweit ich nur wollte, nachdem es mich auf den vielgerühmten Weg der

δαίμονος, ἣ χατὰ save’ αζὐ)τὴ φέρει εἰδότα φῶτα᾽

τῆι φερόμην" τῆι γὰρ μὲ πολύφραστοι φέρον ἵτίσιοι

ἅρμα τιταίνουσαι, χοῦραι δ᾽ ὅδὸν ἡγεμόνευον. ἄξων δ᾽ ἐν χνοίηισιν (ἵει) σύριγγος ἀυτήν αἰϑόμενος (δοιοῖς γὰρ Errelyero δινωτοῖσιν

χύχλοις ἀμφοτέρωϑεν), ὅτε σττερχοίατο τυέμτύξιν

Ἡλιάδες χοῦραι, τιρολιττοῦσαι δώματα Νυχτός,

10 εἰς φάος, ὠσάμεναι χράτων ἄπο χερσὶ χαλύτσιτρας.

ἔνϑα πύλαι Νυχτός τε χαὶ Ἤματός εἰσι χελεύϑων, χαί σφας ὑπέρϑυρον ἀμφὶς ἔχει χαὶ λάινος οὐδός" αὐταὶ δ᾽ αἰϑέριαι ττλῆνται μεγάλοισι ϑυρέτροις. τῶν δὲ Jin πολύποινος ἔχει χληῖδας ἀμοιβούς"

15 τὴν δὴ παρφάμεναι χοῦραι μαλαχοῖσι λόγοισιν sceloav ἐπιφραδέως, ὥς σφιν βαλανωτὸν ὀχῆα arırsg&wg ὥσειξ πυλέων ἄπο᾽ ταὶ δὲ ϑυρέτρων χάσμ᾽ ἀχανὲς “τοίησαν ἀνατιτάμεναι πολυχάλχους ἄξονας ἐν σύριγξιν ἀμοιβαδὸν εἰλίξασαι

20 γόμφοις καὶ περόνηισιν ἀρηρότε᾽ τῆι da δι᾿ αὐτῶν ἐϑὺς ἔχον χοῦραι zart’ ἀμαξιτὸν ἅρμα χαὶ ἵσπους.

xal μὲ Fed πρόφρων ὑπεδέξατο, χεῖρα δὲ χειρί

Göttin geleitet, der allein den wissenden Mann überallhin führt. Auf diesem also fuhr ich; dorthin nämlich brachten mich die vielverstän- digen Rosse, (5) die den Wagen zogen, und die Mädchen wiesen den Weg. Die Achse, sich heisslaufend in den Naben, knirschte mit pfeifen- dem Tone (denn sie ward beiderseits von zwei wirbelnden Kreisen be- flügelt), wenn die Heliadenmädchen, welche das Haus der Nacht ver- lassen und nun den Schleier (10) von ihrem Haupte zurückgeschlagen hatten, die Fahrt zum Lichte beeilten. Da steht das Thor, wo sich die Pfade des Tages und der Nacht scheiden; Thürsturz und steinerne Schwelle hält es auseinander; das Thor selbst hat eine Füllung von grossen Flügelthüren; die wechselnden Schlüssel verwahrt Dike, die ge- waltige Rächerin. (15) Ihr nun sprachen die Mädchen mit Schmeichel- worten zu und beredeten sie klug, den verpflöckten Riegel ihnen ge- schwind von dem Thore zu stossen. Da sprang es auf und öffnete weit den Schlund der Füllung, als sich die erzbeschlagenen Pfosten, (20) die mit Zapfen und Dornen eingefügten, nach einander in ihren Pfannen drehten. Dorthin mitten durchs Thor lenkten die Mädchen stracks dem Geleise nach Wagen und Rosse. Da nahm mich die Göttin huld- reich auf. Sie ergriff meine Rechte und sprach mich mit folgendem

δεξιτερὴν ἕλεν, ὧδε δ᾽ ἔπος φάτο χαί μὲ προσηύδα᾽ ὦ χοῦρ᾽ ἀϑανάτοισι συνάορος ἡνιόχοισιν,

ἵσχστοις ταί 08 φέρουσιν ἱχάνων ἡμέτερον δῶ

χαῖρ᾽, ἐπεὶ οὔτι σὲ μοῖρα καχὴ zUgovseurme νέεσθαι τήνδ᾽ ὅδόν (ἦ γὰρ ἀπ᾽ ἀνϑρώτιων ἐχτὸς χίάτου ἐστί"), ἀλλὰ ϑέμις τε δίκη τε. χρεὼ δέ 08 πιάντα πυϑέσϑαι ἠμὲν ᾿4ληϑείης εὐχυχλέος ἀτρεμὲς ἦτορ

80 ἠδὲ βροτῶν δόξας, ταῖς οὐχ ἔνι πιίστις ἀληϑής.

(ἀλλ᾽ ἔμπης καὶ ταῦτα μαϑήσεαι, ὡς τὰ δοχοῦντα χρῆν δοχιμῶσ᾽ εἶναι διὰ παντὸς στάντα τιδρῶνταλ. ἀλλὰ σὺ τῆσδ᾽ ἀφ᾽ ὅδοῦ διζήσιος εἶργε νόημα μηδέ σ᾽ ἔϑος ττολύτιειρον ὅδὸν χατὰ τήνδε βιάσϑω,

35 γωμᾶν ἄσχοττον ὄμμα χαὶ ἠχήεσσαν ἀχουήν χαὶ γλῶσσαν, χρῖναι δὲ λόγῳ πολύδηριν ἔλεγχον ἐξ ἐμέϑεν δηϑέντα. μόνος δ᾽ ἔτι ϑυμὸς ὁδοῖο λείπεται...

2 [89—92 K., 37—40 St.] Cem. Strom. 5, 15 p. 653P. ὁ δὲ ᾿Εμπεδοκλῆς ἐν ταῖς ἀρχαῖς καὶ Φιλότητα συγχαταριϑμεῖται συγχριτιχήν τινα ἀγάπην νοῶνὶ “ἣν — τεϑηπώς᾽ (fr. 11,2). ἀλλὰ χαὶ Παρμενίδης ἐν τῶι αὑτοῦ ποιήματι περὲ τῆς ἐλπίδος αἰνισσόμενος τὰ τοιαῦτα λέγει “λεῦσσε -- συνιστάμενον᾽, ἐπεὶ zul ὃ ἐλπίζων χαϑάπερ ὃ πιστεύων τῶι νῶι δρᾶι τὰ νοητὰ καὶ τὰ μέλ- λοντα. εἰ τοίνυν φαμέν τι εἶναι δίχαιον, φαμὲν δὲ χαὶ καλόν, ἀλλὰ χαὶ ἀλή- ϑειάν τι λέγομεν. οὐδὲν δὲ πώποτε τῶν τοιούτων τοῖς ὀφϑαλμοῖς εἰδομεν, ἀλλ᾽ ἢ μόνωι τῶι νῶι.

Worte an: Jüngling, der Du unsterblichen Lenkern gesellt (25) mit dem Rossegespann, das Dich trägt, unserem Hause nahst, sei mir ge- grüsst! Kein böser Stern leitete Dich auf diesen Weg (denn weit ab fürwahr liegt er von der Menschen Pfade), sondern Recht und Ge- rechtigkeit. So sollst Du denn alles erfahren: der wohlgerundeten Wahrheit unerschütterliches Herz (30) und der Sterblichen Wahngedanken, denen verlässliche Wahrheit nicht innewohnt. Doch wirst Du trotz- dem auch das erfahren, wie man bei gründlicher Durchforschung an- nehmen müsste, dass sich jenes Scheinwesen verhalte.e. Doch von diesem Wege der Forschung halte Du Deinen Gedanken fern und lass Dich nicht durch die vielerfahrene Gewohnheit auf diesen Weg zwingen, (3) nur Deinen Blick den ziellosen, Dein Gehör das brausende, Deine Zunge walten zu lassen: nein, mit dem Verstande bringe die vielum- strittene Prüfung, die ich Dir riet, zur Entscheidung. Es bleibt Dir dann nur noch Mut zu einem Wege...

2 ΛΔεῦσσε δ᾽ ὅμως ἀπεόντα νόῳ παρεόντα βεβαίως" οὐ γὰρ ἀποτμήξει τὸ ἐὸν τοῦ ἐόντος ἔχεσϑαι οὔτε σχιδνάμενον 7ravrnı πάντως χατὰ χόσμον οὔτε συνιστάμενον.

3 [41.42 Κ. St.] Proc. in Parm. Ip. 708, 16 (nach 8, 25) ξυνὸν δέ μοί ἐστιν, önnodev ἄρξωμαι" τόϑι γὰρ πάλιν ἵξομαι αὖϑις.

4 [33—40 K., 43—50 St.] Procr. Tim. p. 248 Schn. (nach 1, 80) χαὲ πάλιν “εἰ δ᾽ — ἀταρπόν᾽ καὶ “οὔτε-- φράσαις᾽ 3—8 Sımpr. Phys. 116, 25 εἰ δέ τις ἐπιϑυμεῖ καὶ αὐτοῦ τοῦ Παρμενίδου ταύτας λέγοντος ἀχοῦσαι τὰς προ- τάσεις, τὴν μὲν τὸ παρὰ τὸ ὃν οὐχ ὃν καὶ οὐδὲν λέγουσαν, ἥτις ἢ αὐτή ἐστι τῆι τὸ ὃν μοναχῶς λέγεσϑαι, εὕρησει ἐν ἐχείνοις τοῖς ἔπεσιν" “ἡ μὲν -- φρά- σαις.

εἰ δ᾽ ἄγ᾽ ἐγὼν ἐρέω, χόμισαι δὲ σὺ μῦϑον ἀχούσαςο,

airveg ὁδοὶ μοῦναι διζήσιός εἰσι νοῆσαι" ἡ μὲν ὅπως ἔστιν τὸ χαὶ ὧς οὐχ ἔστι μὴ εἶναι Πειϑοῦς ἐστι χέλευϑος (.4ληϑείηι γὰρ ὀπηδεῖ),

ὅ ἡ δ᾽ ὡς οὐχ ἔστιν τε χαὶ ὡς χρεών ἐστι μὴ εἶναι, τὴν δή τοι φράζω πανατιευϑέα ἔμμεν ἀταρττόν" οὔτε γὰρ ἂν γνοίης τό γε μὴ ἐὸν (οὐ γὰρ dvvorov) οὔτε φράσαις.

5 [40 K., 50 St.] Crem. Strom. VI 28 p. 149}. ᾿ἀριστοφάνης ἔφη ᾿ δύναται γὰρ ἴσον τῶι ὁρᾶν. τὸ vosiv' [fr. 691 K.] χαὶ πρὸ τούτου ὃ Ἐλεάτης I. “To γὰρ --- εἴνα τ᾿ Prorm. Enn. V 1,8 ἥπτετο μὲν οὖν χαὶ II. πρότερον τῆς τοιαύ- της δόξης χαϑόσον εἰς ταὐτὸ συνῆγεν ὃν χαὶ νοῦν χαὶ τὸ ὃν οὐχ ἐν τοῖς

2. Betrachte wie doch das Ferne Deinem Geiste zuverlässig nahe gerückt wird. Denn Du kannst ja das Seiende nicht aus dem Zu- sammenhange des Seienden abtrennen weder so dass es sich in seinem Gefüge überall gänzlich auflockere noch zusammenballe.

3. Ein Gemeinsames (Zusammenhängendes) aber ist mir das Seiende, wo ich auch beginne. Denn dorthin werde ich wieder zurückkommen.

4. Wohlan so will ich denn verkünden (Du aber nimm mein Wort zu Ohren), welche Wege der Forschung allein denkbar sind: der eine Weg, dass das Seiende ist und dass es unmöglich nicht sein kann, das ist der Weg der Überzeugung (denn er folgt der Wahrheit), (5) der andere aber, dass es nicht ist und dass dies Nichtsein notwendig sei, dieser Pfad ist (so künde ich Dir) gänzlich unerforschbar. Denn das Nicht- seiende kannst du weder erkennen (es ist ja unausführbar) noch aus- sprechen.

αἰσϑητοῖς Eridero. τὸ γὰρ -- εἶναι᾽ λέγων καὶ ἀχίνητον λέγει τοῦτο, χαίτοι προστιϑεὶς τὸ νοεῖν σωματιχὴν πᾶσαν κίνησιν ἐξαιρῶν ἀπ᾿ αὐτοῦ. An fr. 4 anzuschliessen.

... τὸ γὰρ αὐτὸ νοεῖν ἐστίν τε xal εἶναι.

ὁ [43—51 K., 51—59 St.] Sımer. phys. 117, 2 (nach fr. 4) ὅτι δὲ ἡ ἀντί- φαᾶσις οὐ συναληϑεύει, δι᾿ ἐχείνων λέγει τῶν ἐπῶν di’ ὧν μέμφεται τοῖς εἰς ταὐτὸ συνάγουσι τὰ ἀντιχείμενα᾽ εἰπὼν γὰρ “ἔστι γὰρ εἶναι — διξήσιος (εἔργω᾽ ἐπάγειν)" “αὐτὰρ -- κέλευϑος᾽ vgl. Simpl. phys. 18, 2 μεμψάμενος γὰρ τοῖς τὸ ὃν χαὶ τὸ μὴ ὃν συμφέρουσιν ἐν τῶι γοητῶι οἷς -- ταυτόν᾽ (6, 8. 9), χαὶ ἀποστρέψας τῆς Ödov τῆς τὸ μὴ ὃν ζητούσης ᾿ ἀλλὰ -- νγοημα (7, 2), ἐπάγει μοῦνος κτλ. (8).

χρὴ τὸ λέγειν ve νοεῖν τ᾽ ἐὸν ἔμμεναι" ἔστι γὰρ εἶναι,

μηδὲν δ᾽ οὐχ ἔστιν᾽ τά σ᾽ ἐγὼ φράζεσϑαι ἄνωγα. πρώτης γάρ σ᾽ ἀφ᾽ ὅδοῦ ταύτης διζήσιος (etoyo),

αὐτὰρ ἔπειτ᾽ ἀπὸ τῆς, ἣν δὴ βροτοὶ εἰδότες οὐδέν

5 σλάττονται, δίχραγοι" ἀμηχανίη γὰρ ἐν αὐτῶν

στήϑεσιν ἐϑύνει τιλαχτὸν νόογν᾽ οἱ δὲ φοροῦνται

χωφοὶ ὁμῶς τυφλοί τε, τεϑητιότες, ἄχριτα φῦλα,

οἷς τὸ στιέλεδιν TE χαὶ οὐχ εἶναι ταὐτὸν γεγόμισται

χοὺ ταὐτόν, sravrwv δὲ παλίντροτιός ἐστι χέλευϑος.

7 [52 K., 60. 61 St.] Praro Soph. 237 A Παρμενίδης δὲ ὃ μέγας, ὦ παῖ, παισὶν ἡμῖν οὖσιν ἀρχόμενός τε καὶ διὰ τέλους τοῦτο ἀπεμαρτύρατο, πεζῆι τὲ ὧδε ἑχάστοτε λέγων [gesprächsweise] zu) μετὰ μέτρων" οὐ γὰρ μήποτε τοῦτ᾽ οὐδαμῆι (80 die hdss.), φησίν, εἶναι μὴ ἐόντα ἀλλὰ --νόημα. Arıstor. Metaph. N 2. 10892 2 ἔδοξε γὰρ αὐτοῖς πάντ᾽ ἔσεσθαι ἕν τὰ ὄντα, αὐτὸ τὸ ὄν, εἰ μή τις λύσει χαὶ ὁμόσε βαδιεῖται τῶι Παρμενίδου λόγωι “οὐ γὰρ ---ἐόντα᾽ ἀλλ᾽ ἀνάγχη εἶναι τὸ μὴ ὃν δεῖξαι ὅτι ἔστιν.

οὐ γὰρ μήτιοτε τοῦτο δαμῆι εἶναι μὴ ἐόντα" ἀλλὰ σὺ τῆσδ᾽ ἀφ᾽ ὅδοῦ διζήσιος εἶργε νόημα. ee χύνουν δ χει τ 0. 0 τὸ τὰς

ὅ. Denn das Seiende denken und sein ist dasselbe.

6. Das Sagen und Denken muss ein Seiendes sein. Denn das Sein existiert, das Nichts existiert nicht; das heiss ich Dich wohl zu beherzigen. Es ist dies nämlich der erste Weg der Forschung, vor dem ich Dich warne. Sodann aber auch vor jenem, auf dem da ein- herschwanken nichts wissende Sterbliche, (5) Doppelköpfe. Denn Rat- losigkeit lenkt den schwanken Sinn in ihrer Brust. So treiben sie hin stumm zugleich und blind, verdutzte, urteilslose Gesellen, denen Sein und Nichtsein für dasselbe gilt und nicht für dasselbe, für die es bei allem einen Gegenweg giebt.

‘. Denn unmöglich kann das Vorhandensein von Nichtseiendem

zwingend erwiesen werden. Vielmehr halte Du Deine Gedanken von diesem Wege der Forschung ferne,

8 [58—120 K., 62—124 St.] 1—52 Smmer. phys. 144, 25 [nach A 21] ἔχει δὲ οὑτωσὶ τὰ μετὰ τὴν τοῦ un ὄντος ἀναίρεσιν (145) “μοῦνος — ἀκούων᾽ 1—14 Ders. 78, 5 (nach ἔν. 7,2) ἐπάγει μοῦνος --πολλὰ μάλα᾽ καὶ παρα- δίδωσι λοιπὸν τὰ τοῦ κυρίως ὄντος σημεῖα" ὡς ἀγένητον --πέδηισιν᾽. ταῦτα δὴ περὶ τοῦ κυρίως ὄντος λέγων ἐναργῶς ἀποδείχνυσιν, ὅτι ἀγένητον τοῦτο τὸ ὄν᾽ οὔτε γὰρ ἐξ ὄντος" οὐ γὰρ προὐπῆρχεν ἄλλο 0V' οὔτε ἐχ τοῦ μὴ ὄν- τος᾽ οὐδὲ γὰρ ἔστι τὸ μὴ ὄν. καὶ διὰ τί δὴ τότε, ἀλλὰ μὴ zul πρότερον ἢ ὕστερον ἐγένετο; ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐχ τοῦ πῆι μὲν ὄντος πῆι δὲ μὴ ὄντος ὡς τὸ γενη- τὸν γίνεται (Neuplatonische Vorstellung)‘ οὐ γὰρ ἂν τοῦ ἁπλῶς ὄντος προῦ- πάρχοι τὸ πῆι μὲν ὃν πῆι δὲ μὴ ὄν, ἀλλὰ μετ᾽ αὐτὸ ὑφέστηχε. 8--4 Cem. Strom. V 113 p. T16P. II. d&... ὧδέ πως περὲ τοῦ ϑεοῦ γράφει" “πολλὰ — ἀτρεμὲς nd ἀγένητον᾽ 38 Praro Theaet. 180 Ὁ ἄλλοι αὖ ταναντία τούτοις ἀπεφήναντο οἷον --- ὄνομ᾽ εἶναι χαὶ ἄλλα ὅσα Μέλισσοί τε καὶ Παρμενίδαι ἐναντιούμενοι πᾶσι τούτοις διισχυρίζονται 39 vgl. ΜΈΤΙΞ505 fr. 7 Covotti εἰ γὰρ ἔστι γῆ καὶ ὕδωρ... καὶ τὰ ἄλλα ὅσα φασὶν οἱ ἄνϑρωποι εἶναι ἀληϑὴῆ 42 οἵ, SIMPL. phys. 147,13 εἴπερ ἕν ἐστι ὁμοῦ τὸ πᾶν᾽ (5) καὶ ἱπεῖ- ρας πύματον 43—45 Prar. Soph. 244E εἰ τοίνυν ὅλον ἐστίν ὥσπερ καὶ II. λέγει ἱπάντοϑεν ---τῆι ἢ τῆν τοιοῦτόν γε ὃν τὸ ὃν μέσον τε καὶ ἔσχατα ἔχει. Eupen. bei Simpl. phys. 148, 4 ὥστε οὐδὲ τῶι οὐρανῶι ἐφαρμόττει τὰ παρ᾽ αὐτοῦ λεγόμενα, ὡς τινας ὑπολαβεῖν ὃ Εὐδημός φησιν [fr. 18 Sp.] ἀκού- σαντας τοῦ -πάντοϑεν -- ὄγκωι)" οὐ γὰρ ἀδιαίρετος ὃ οὐρανός, ἀλλ᾽ οὐδὲ ὅμοιος σφαίραι, ἀλλὰ σφαῖρά ἐστιν 7 τῶν φυσικῶν ἀχριβεστάτη 44 Arısr. phys. Γ 6.207215 βέλτιον οἰητέον Παρμενίδην Μελίσσου εἰρηχέναι᾽ ὃ μὲν γὰρ τὸ ἄπειρον ὅλον φησίν, ὃ δὲ τὸ ὅλον πεπερανϑαιἱμεσσόϑεν σοπαλές 50—61 Sımpr. phys. 38, 28 συμπληρώσας γὰρ τὸν περὲ τοῦ νοητοῦ λόγον ὃ I. ἐπάγει ταυτί.... “ἐν τῶι -- παρελάσση 50—59 ΞΊΜΡΙ,. phys. 80, 18 μετ- ελϑθὼν δὲ ἀπὸ τῶν νοητῶν ἐπὶ τὰ αἰσϑητὰ ὃ Π. ἤτοι ἀπὸ ἀληϑείας, ὡς αὐ- τός φησιν, ἐπὶ δόξαν ἐν οἷς λέγει “ἐν τῶι -- ἀκούων᾽ τῶν γενητῶν ἀρχὰς χαὶ αὐτὸς στοιχειώδεις μὲν τὴν πρώτην ἀντίϑεσιν ἔϑετο, ἣν φῶς χαλεῖ zul σχό- τος (m) πῦρ, καὶ γῆν ἢ πυχνὸν χαὶ ἀραιὸν ἢ ταὐτὸν καὶ ἕτερον, λέγων ἐφεξῆς τοῖς πρότερον παρακειμένοις ἔπεσιν “μορφὰς — ἐμβριϑὲς τε 52 SmpL. phys. 141,28 ἀπατηλὸν χαλεῖ τῶν ἐπῶν τὸν κόσμον τὸν περὶ τὰς βρο- τείους δόξας 53—59 SımpL. phys. 179, 81 χαὶ γὰρ οὗτος ἐν τοῖς πρὸς δόξαν «ϑερμὸν χαὶ ψυχρὸν ἀρχὰς ποιεῖ" ταῦτα δὲ προσαγορεύει πῦρ καὶ γῆν [Arist. p. 1882 20] χαὶ φῶς χαὶ νύκτα ἤτοι σχότος᾽ λέγει γὰρ μετὰ τὰ περὶ ἀλη- ϑείας (ρ. 180) μορφὰς ---ἐμβριϑές re’. — Anzuschliessen an fr. 7.

μοῦνος δ᾽ ἔτι μῦϑος ὅδοῖο λείπεται ὡς ἔστιν" ταύτηι δ᾽ ἐπὶ σήματ᾽ ἔασι πολλὰ μάλ᾽, ὡς ἀγένητον ἐὸν χαὶ ἀνώλεϑρόν ἐστιν οὖλον μουνογενές τὲ χαὶ ἀτρεμὲς ἠδ᾽ ἀτέλεστον" ὅ οὐδέ στοτ᾽ ἦν οὐδ᾽ ἔσται, ἐπεὶ νῦν ἔστιν ὅμοῦ πᾶν,

8. So bleibt nur noch Kunde von einem Wege, dass es ein Sein giebt. Darauf stehn gar viele Merkpfähle: weil ungeboren, ist es auch unvergänglich, ganz, eingeboren, unerschütterlich und ohne Ende. (5) Es war nie und wird nicht sein, weil es allzusammen nur im Jetzt vorhanden

ἕν, συνεχές᾽ τίνα γὰρ γένναν διζήσεαι αὐτοῦ;

πῇ πόϑεν αὐξηϑέν; εκ κ οὔτ᾽ ἐκ μὴ ἐόντος ἐάσσω

φάσϑαι σ(ξ) οὐδὲ νοεῖν᾽ οὐ γὰρ φατὸν οὐδὲ νοητόν

ἔστιν ὅπως οὐχ ἔστι. τί δ᾽ ἄν μιν χαὶ χρέος ὦρσεν

10 ὕστερον ἢ πιρόσϑεν, τοῦ μηδενὸς ἀρξάμενον, φῦν; οὕτως ἢ πάμπαν πιελέναι χρεών ἐστιν ἢ οὐχί.

οὐδέ ποτ᾽ ἐχ μὴ ἐόντος ἐφήσει σπίστιος ἐσχύς γίγνεσϑαί τι παρ᾽ αὐτό" τοῦ εἵνεχεν οὔτε γενέσϑαι οὔτ᾽ ὄλλυσθϑαι ἀνῆχε δίκη χαλάσασα πέδηισιν,

15 ἀλλ᾽ ἔχει" ἡ δὲ χρίσις περὶ τούτων ἐν τῶιδ᾽ ἔστιν᾽ ἔστιν ἢ οὐχ ἔστιν᾽ χέχριται δ᾽ οὖν, ὥσττερ ἀνάγχῆη, τὴν μὲν ἐᾶν ἀνόητον ἀνώνυμον (οὐ γὰρ ἀληϑής ἔστιν ὅδός), τὴν δ᾽ ὥστε πέλειν καὶ ἐτήτυμον εἶναι. γῶς δ᾽ ἂν ἔπειτα πέλοι τὸ ἐόν; πτῶς δ᾽ ἄν χε γένοιτο;

20 δὲ γὰρ ἔγεντ᾽, οὐχ ἔστ(ι), οὐδ᾽ εἴ ποτε μέλλει ἔσεσϑαι. τὼς γένεσις μὲν ἀττέσβεσται χαὶ ἄπυστος ὄλεϑρος.

οὐδὲ διαιρετόν ἐστιν, ἐτιεὶ τᾶν ἐστιν ὁμοῖον᾽

ist, eins und und unteilbar. Denn was für einen Ursprung willst Du für das Seiende ausfindig machen? Wie und woher sein Wachstum? (Weder aus dem Seienden kann es hervorgegangen sein; es gab ja kein anderes Sein vorher), noch kann ich Dir gestatten seinen Ur- sprung aus dem Nichtseienden auszusprechen oder zu denken. Denn es ist unausprechbar und unausdenkbar, wie es nicht vorhanden sein könnte. Welche Verpflichtung hätte es denn auch antreiben sollen, (10) früher oder später mit dem Nichts zu beginnen und zu wachsen? So muss es also entweder auf alle Fälle oder überhaupt nicht vorhanden sein. Auch kann ja die Kraft der Überzeugung niemals einräumen, es könne aus Nichtseiendem irgend etwas anderes als eben Nichtseiendes hervor- gehen. Drum hat die Gerechtigkeit Werden und Vergehen nicht aus ihren Banden freigegeben, (15) sondern sie hält es fest. Die Entscheidung aber hierüber liegt in Folgendem: es ist oder es ist nicht! Damit ist also notwendigerweise entschieden, den einen Weg als undenkbar und unsagbar bei Seite zu lassen (es ist ja nicht der wahre Weg), den andern aber als vorhanden und wirklich zu betrachten. Wie könnte nun dem- nach das Seiende in der Zukunft bestehen, wie könnte es einstmals entstanden sein? (20) Denn entstand es, so ist es nicht und ebensowenig, wenn es in Zukunft einmal entstehen sollte. So ist Entstehen ver- löscht und Vergehen verschollen. Auch teilbar ist es nicht, weil es ganz

οὐδέ τι τῆι μᾶλλον, τό χεν εἴργοι uw συνέχεσϑαι, οὐδέ τι χειρότερον, scav δ᾽ Eurchedv ἐστιν ἐόντος. 235 τῶι ξυνεχὲς “τᾶν ἐστιν" ἐὸν γὰρ ἐόντι ττιελάζει. αὐτὰρ ἀχίνητον μεγάλων ἐν σπιείρασι δεσμῶν ἔστιν ἄναρχον ἄπτταυστον, Errel γένεσις χαὶ ὄλεϑρος τῆλε μάλ᾽ ἐτιλάχϑησαν, ἀπτῶσε δὲ “τίστις ἀληϑής. ταὐτόν τ᾽ ἐν ταὐτῶι Te μένον χαϑ᾽ ἕαυτό Te χεῖται 80 χοὔτως ἔμιτιεδον αὖϑι μένει" χρατερὴ γὰρ Avayan reigarog ἐν δεσμοῖσιν ἔχει, τό uw ἀμφὶς ἐέργει. οὕνεχεν οὐχ ἀτδλεύτητον τὸ ἐὸν ϑέμις εἶναι" ἔστι γὰρ οὐχ ἐπιιδευές, [μὴ] ἐὸν δ᾽ ἂν παντὸς ἐδεῖτο. ταὐτὸν δ᾽ ἐστὶ γοεῖν TE χαὶ οὕγεχέν ἐστι γόημα. 35 οὐ γὰρ ἄνευ τοῦ ἐόντος, ἐν ὧι πιεφατισμένον ἐστίν, εὑρήσεις τὸ νοεῖν" οὐδὲν γὰρ (N) ἔστιν ἢ ἔσται ἄλλο πάρεξ τοῦ ἐόντος, Esel τό γε Moig’ ἐττέδησεν οὖλον ἀχίνητόν τ΄ ἔμεναι" τῶι τιάντ᾽ ὄνομ(α) ἔσται ὅσσα βροτοὶ χατέϑεντο ττεπτουϑότες εἶναι ἀληϑῆ, 40 γίγνεσϑαί τὸ καὶ ὄλλυσϑαι, εἶναί τε χαὶ οὐχί, καὶ τόττον ἀλλάσσειν διά TE χρόα φανὸν ἀμείβερν.

gleichartig ist. Und es giebt nirgend etwa ein höheres Sein, das seinen Zusammenhang hindern könnte, noch ein geringeres; es ist vielmehr ganz von Seiendem erfüllt. (25) Darum ist es auch ganz unteilbar; denn ein Seiendes stösst dicht an das andere. Aber unbeweglich liegt es in den Schranken gewaltiger Bande ohne Anfang und Ende; denn Entstehen und Vergehen ist weit in die Ferne verschlagen, wohin sie die wahre Überzeugung verstiess; und als Selbiges im Selbigen ver- harrend ruht es in sich selbst (30) und verharrt so standhaft alldort. Denn die starke Notwendigkeit hält es in den Banden der Schranke, die es rings umzirkt. Darum darf das Seiende nicht ohne Abschluss sein. Denn es ist mangellos. Fehlte ihm der, so wäre es eben durchaus mangelhaft. Denken und des Gedankens Ziel ist eins; (85) denn nicht ohne das Seiende, in dem es sich ausgesprochen findet, kannst Du das Denken antreffen. Es giebt ja nichts und wird nichts andres geben ausserhalb des Seienden, da es ja das Schicksal an das unzerstückelte und unbewegliche Wesen gebunden hat. Drum ist alles leerer Schall, was die Sterblichen in ihrer Sprache festgelegt haben, überzeugt, es sei wahr: (40) Werden sowohl als Vergehen, Sein sowohl als Nicht- sein, Veränderung des Ortes und Wechsel der leuchtenden Farbe.

αὐτὰρ ἐπεὶ τιεῖρας πύματον, τετελεσμένον ἐστί πάντοϑεν, εὐχύχλου σφαίρης ἐναλίγχιον ὄγχωι, μεσσόϑεν ἰσοπταλὲς πάντητ᾽ τὸ γὰρ οὔτε τι μεῖζον 45 οὔτε τι βαιότερον σιελέναι χρεόν ἐστι τῆι ἢ τῆι. οὔτε γὰρ οὔ τεον ἔστι, τό xev παύοι μὲν ἱχνεῖσϑαι εἰς Öudv, οὔτ᾽ ἐὸν ἔστιν ὅπως εἴη χεν ἐόντος τῆι μᾶλλον τῆι δ᾽ ἧσσον, ἐπεὶ πτᾶν ἐστιν ἄσυλον᾽ οἵ γὰρ τιάντοϑεν ἴσον, ὁμῶς ἐν σιξίρασι χύρει.

ὃ ἐν τῶι σοι παύω πιστὸν λόγον ἠδὲ νόημα ἀμφὶς ἀληϑείης" δόξας δ᾽ ἀπὸ τοῦδε βροτείας μάνϑανε χόσμον ἐμῶν ἐπέων ἀπατηλὸν ἀχούων.

μορφὰς γὰρ χατέϑεντο δύο γνώμας ὀνομάζειν,

τῶν μίαν οὐ χρεών ἔστιν (ἐν ὧι τύδτλανημένοι εἰσίν).

55 ἀντία δ᾽ ἐχρίναντο δέμας χαὶ σήματ᾽ ἔϑεντο

χωρὶς ἀπ᾽ ἀλλήλων, τῆι μὲν φλογὸς αἰϑέριον 7rög,

ἤπιον ὄν, μέγ᾽ [ἀραιὸν] ἐλαφρόν, ἑωυτῶι “τάντοσε τωὐτόν, τῶι δ᾽ ἑτέρωι μὴ τωὐτόν᾽ ἀτὰρ χἀχεῖγο χατ᾽ αὐτό τἀντία νύχτ᾽ ἀδαῆ, πυχινὸν δέμας ἐμβριϑές τε.

ScHoLion zu 56—59. Simpl. phys. 31,3 χαὲ δὴ καὶ καταλογάδην μεταξὺ τῶν ἐπῶν ἐμφέρεταί τι ῥησείδιον ὡς αὐτοῦ Παρμενίδου ἔχον οὕτως" ἐπὶ τῶιδέ ἐστι τὸ ἀραιὸν zul τὸ ϑερμὸν καὶ τὸ φάος καὶ τὸ μαλϑακχὸν χαὶ τὸ κοῦ- φον, ἐπὶ δὲ τῶι πυχνῶι ὠνόμασται τὸ ψυχρὸν xal τὸ ζόφος καὶ σχληρὸν καὶ βαρύ" ταῦτα γὰρ ἀπεχρίϑη ἑχατέρως ἑχάτερα.

Aber da eine letzte Grenze vorhanden, so ist das Seiende abgeschlossen nach allen Seiten hin, vergleichbar der Masse einer wohlgerundeten Kugel, von der Mitte nach allen Seiten hin gleich stark. Es darf ja nicht da und dort etwa grösser (45) oder schwächer sein. Denn da giebt es weder ein Nichts, das seine Vereinigung aufhöbe, noch kann ein Seiendes irgendwie hier mehr, dort weniger vorhanden sein als das Seiende, da es ganz unverletzlich ist. Denn der Mittelpunkt, wohin es von allen Seiten gleichweit ist, zielt gleichmässig auf die Grenzen. (50) Damit beschliesse ich mein verlässliches Reden und Denken über die Wahrheit. Von hier ab lerne die menschlichen Wahngedanken kennen, indem Du meiner Verse trüglichen Bau anhörs. Denn sie haben vermeint zwei Formen benennen zu müssen; nur eine derselben, das sei unerlaubt (dabei sind sie freilich in die Irre gegangen). (55) Sie schieden aber beide als Gegensätze an Gestalt und sonderten ihre Merk- zeichen von einander: hier das ätherische Flammenfeuer, das milde, gar leichte, sich selber überall gleiche, dem andern aber ungleiche. Dagegen gerade entgegengesetzt die lichtlose Finsternis, ein dichtes und schweres

6 τόν σοι ἐγὼ διάχοσμον ἐοιχότα “ἄντα φατίζω,

ὡς οὐ un στοτέ τίς oe βροτῶν γνώμη σ“ταρελάσσηι.

9 [121---124 K., 125—128 St.] Simer. phys. 180, 8 (nach 8, 59) zul μετ᾽ ὀλίγα πάλιν" αὐτὰρ ἜΘ ΤΙ εἰ de μηδετέρωι μέτα μη δέν᾽, καὶ ὅτι αρχαὶ ἄμφω χαὶ ὅτι ἐναντίαι δηλοῖται.

αὐτὰρ ἐπειδὴ zedavra φάος χαὶ νὺξ ὀνόμασται χαὶ τὰ χατὰ σφετέρας δυνάμεις Erri τοῖσί τε χαὶ τοῖς, γᾶν στλέον ἐστὶν ὁμοῦ φάξος χαὶ νυχτὸς ἀφάντου ἴσων ἀμφοτέρων, ἐπεὶ οὐδετέρῳ μέτα μηδέν.

10 [132—138 K., p. 797 St.] Crem. Strom. V 139 p. 182 P. ἀφιχόμενος οὖν ἐπὶ τὴν ἀληϑῆ μάϑησιν [Christi] 6 βουλόμενος ἀχουέτω μὲν Παρμενίδου τοῦ Ἐλεάτου ὑπισχνουμένου" εἴσηι -- ἄστρων. οἷ. Plut. adv. Col. 1114B über Parme- nides: ὃς γε καὶ διάχοσμον πεποίηται καὶ στοιχεῖα μιγνὺς τὸ λαμπρὸν zul σχο- τεινὸν &x τούτων τὰ φαινόμενα πάντα χαὶ διὰ τούτων ἀποτελεῖ" καὶ γὰρ περὶ γῆς εἴρηκε πολλὰ καὶ περὶ οὐρανοῦ καὶ ἡλίου καὶ σελήνης καὶ ἄστρων zul γέ- γεσιν ἀνθρώπων ἀφήγηται" καὶ οὐδὲν ἄρρητον, ὡς ἀνὴρ ἀρχαῖος ἐν φυσιολογίαι χαὶ συνϑεὶς γραφὴν ἰδίαν,... τῶν κυρίων παρῆκεν.

εἴσην δ᾽ αἰϑερίαν τὲ φύσιν τά τ᾽ ἐν αἰϑέρι navre σήματα χαὶ χαϑαρᾶς εὐαγέος ἠδλίοιο λαμτιάδος ἔργ᾽ ἀίδηλα καὶ ὅδηυσιόϑεν ἐξεγένοντο, ἔργα TE χύχλωτιος τιεύσην sregiporra σελήνης χαὶ φύσιν, εἰδήσεις δὲ καὶ οὐρανὸν ἀμφὶς ἔχοντα ἔνϑεν [μὲν γὰρ] ἔφυ τὸ χαὶ ὥς uw ἄγουσί(α) Err&önoev Avayan χδίρατ᾽ ἔχειν ἄστρων.

11 [139—142 K., 129—132 St.] ΞΊΜΡΙ,. 086]. 559, 20 II. d& περὶ τῶν αἰσϑη- τῶν ἀρξασϑαί φησι λέγειν"

πῶς γαῖα χαὶ ἥλιος ἠδὲ σελήνη αἰϑήρ τὲ ξυνὸς γάλα τ᾽ οὐράνιον χαὶ ὄλυμττος

Gebilde. (60) Diese Welteinrichtung will ich Dir, ganz scheinbar wie sie ist, mitteilen; so ist's unmöglich, dass Dir irgend welche menschliche Ansicht den Rang ablaufen wird.

9. Aber da alles Licht und Finsternis benannt und nach ihren Kräften diese Namen diesen und jenen zugeteilt worden, so ist es ganz voll von Licht und zugleich von unsichtbarer Finsternis, die sich beide die Wage halten. Denn keinem kommt ein Anteil am andern zu.

10. Du wirst aber erfahren des Äthers Wesen und alle Sternbilder im Äther und der reinen klaren Sonnenfackel sengendes Wirken, und woher sie entstanden, und das irrende Wirken und Wesen des rund- äugigen Mondes wirst Du erkunden, (5) wirst aber auch erfahren, wo- her der rings umfassende Himmel entspross und wie die Notwendigkeit ihn führend die Schranken der Gestirne festzuhalten zwang.

11. Ich will reden beginnend, wie Erde und Sonne und Mond

ἔσχατος ἠδ᾽ ἄστρων ϑερμὸν μένος ὡρμήϑησαν γίγνεσϑαι.

χαὶ τῶν γινομένων καὶ φϑειρομένων μέχρι τῶν μορίων τῶν ζώιων τὴν γένεσιν παραδίδωσι.

12 [125—130 K., 133—138 501 1—3 ΒΊΜΡΙ,. phys. 89, 12 (nach fr. 8, 61) μετ᾽ ὀλίγα δὲ πάλιν περὶ τῶν δυεῖν στοιχείων εἰπὼν ἐπάγει καὶ τὸ ποιητικὸν λέγων οὕτως “αἱ γὰρ --χυβερνᾶι[ 2--θ EBENDA 81, 10 χαὲὶ ποιητικὸν δὲ αἴτιον οὐ σωμάτων μόνον τῶν ἐν τῆι γενέσει ἀλλὰ καὶ ἀσωμάτων τῶν τὴν γένεσιν συμπληρούντων σαφῶς παραδέδωχεν ὃ II. λέγων “αἱ δ᾽ ἐπὶ — ϑηλυ- τέρωϊι 4 EBEND. 84, 14 χαὶ ποιητιχὸν αἴτιον ἐχεῖνος μὲν ἕν χοινὸν τὴν ἐν μέσωι πάντων ἱδρυμένην καὶ πάσης γενέσεως αἰτίαν δα ίμον α τίϑησιν. vgl. A 37.

αἱ γὰρ στεινότεραι τυλῆντο πυρὸς ἀχρήτοιο, αἱ δ᾽ ἐπὶ ταῖς νυχτός, μετὰ δὲ φλογὸς ἵεται aloa' ἐν δὲ μέσῳ τούτων δαίμων ἣ πάντα χυβερνᾶι" πάντα γὰρ (N) στυγεροῖο τόχου χαὶ μέξιος ἄρχει πέμστουσ᾽ ἄρσενι ϑῆλυ μιγῆν τό τ᾿ ἐναντίον αὖτις ἄρσεν ϑηλυτέρωι.

13 [131 K., 189 St.] Arısror. Metaph. A 4 p. 9840 23 ὑποπτεύσειε δ᾽ ἂν τις Ἡσίοδον πρῶτον ζητῆσαι τὸ τοιοῦτον, κἂν εἶ τις ἄλλος ἔρωτα ἢ ἐπιϑυμίαν ἐν τοῖς οὖσιν ἔϑηχεν ὡς ἀρχὴν οἷον χαὶ Παρμενίδης" οὗτος γὰρ κατασχευάζων τὴν τοῦ παντὸς γένεσιν πρώτιστον μέν, φησίν, Ἔρωτα --- πάντων. Prur. Amat. 13 p. 756F διὸ IT. μὲν ἀποφαίνει τὸν Ἔρωτα τῶν Ayoodtıng ἔργων πρεσβύτατον ἐν τῆι κοσμογονίαι γράφων “πρώτιστον --- πάντων". SMPL. phys. 39, 18 (nach fr. 12, 8) ταύτην χαὶ ϑεῶν αἰτίαν εἶναί φησι λέγων ἱπρώωτι- στον -- πάντων᾽ χτέ. καὶ τὰς ψυχὰς πέμπειν ποτὲ μὲν ἐχ τοῦ ἐμφανοῦς εἰς τὸ ἀειδές, ποτὲ δὲ ἀνάπαλίν φησιν.

πρώτιστον μὲν Ἔρωτα ϑεῶν μητέσατο σπιάντων. 14 [145 K., 140 St.] Prur. Colot. 15 p. 1116 A οὐδὲ γὰρ ὃ πῦρ un λέγων εἶναι τὸν πεπυρωμένον σίδηρον n τὴν σελήνην ἥλιον, ἀλλὰ χατὰ Παρμενίδην νυχτιφαὲς περὶ γαῖαν ἀλώμενον ἀλλότριον φῶς ἀναιρεῖ σιδήρου χρῆσιν ἢ σελήνης φύσιν. ee τς N - has und der gemeinsame Äther und die himmlische Milchstrasse und der äusserste Olympos und der Sterne heisse Kraft zur Geburt strebten. 12. Denn die engeren Kränze wurden angefüllt mit ungemischtem Feuer, die nach diesen folgenden mit Finsternis, dazwischen aber er- giesst sich des Feuers Anteil. In ihrer Mitte ist die Göttin, die alles lenkt. Denn überall regt sie weherfüllte Geburt und Paarung an, (5) in- dem sie das Weib dem Manne zur Gattung sendet und umgekehrt den Mann dem Weibe, 13. Zuerst erschuf sie (die Dämon) von allen Göttern den Eros 14. Nachterhellendes, um die Erde irrendes, fremdes Licht.

15 [144 K., 141 501 Pıur. de fac. lun. 16, 6 p. 929 A τῶν ἐν οὐρανῶι TO-

σούτων τὸ ἊΣ ὑῦς ὄντων μόνη φωτὸς ἀλλοτρίου ὁεομένη περίεισι [Mond] χατὰ Π.

αἰδὶ τιατιταίνουσα πρὸς αὐγὰς ἠελίοιο 16 [145—148 K., 149—152 5.1 Arıst. Metaph. T 5. 1009" 21 vgl. A 46 ὡς γὰρ ἑχάστοτ᾽ ἔχει χρᾶσιν μελέων scokvschayerov, τὼς νόος ἀνϑρώποισι πιαριστᾶται" τὸ γὰρ αὐτό ἔστιν Örreo φρονέει μελέων φύσις ἀνθρώποισιν χαὶ πᾶσιν χαὶ παντί᾽ τὸ γὰρ πλέον ἐστὶ νόημα.

17 [149 K., 142 St.] Garen. in Epid. V148 (XVII A 1002 K.) τὸ μέντοι ἄρρεν ἐν τῶι δεξιῶι μέρει τῆς μήτρας χυΐσχεσθαι καὶ ἄλλοι τῶν παλαιοτάτων ἀνδρῶν εἰρήχασιν. ὃ μὲν γὰρ I. οὕτως ἔφη"

δεξιτεροῖσιν μὲν χούρους, λαιοῖσι δὲ χούρας

18 [150—155 K., 143—148 511 1—6 Caer. Avreuıanvs Morb. chron. IV 9 p. 545 Amman. (Amst. 1709): Parmenides libris quos de natura scripsit, eventu inquit conceptionis molles aligquando seu subactos homines generari. cuius qwia graecum est epigramma, et hoc versibus intimabo. latinos enim ut potwi simili modo composwi, ne linguarum ratio misceretur. “femina — sexum. vult enim seminum praeter materias esse virtutes quae si se ita miscuerint, et Il. ut] eiusdem corporis faciant unam, congruam sexuwi generent voluntatem. si autem permisto semine corporeo virtutes separatae permanserint utriusque vene- ris natos adpetentia seguatur [Übersetzung aus Soranos]. femina virque simul Veneris cum germina miscent, venis informans diverso ex sanguine virtus temperiem servans bene condita corpora fingit. nam si virtutes permixto semine pugnent 5 nec faciant unam permixto in corpore, dirae nascenlem gemino vexabunt semine sexum.

15. Der Mond stets schauend nach der Sonne Strahlen.

16. Denn wie sich der Sinn jedesmal verhält in Bezug auf die Mischung seiner vielfach irrenden Organe, so tritt er dem Menschen nahe. Denn ein und dasselbe ists was denkt bei den Menschen, allen und einzelnen: die Beschaffenheit seiner Organe. Denn das Mehrere ist der Gedanke.

17. Auf der Rechten die Knaben, auf der Linken die Mädchen.

18. Denn wenn Mann und Frau der Liebe Keime mischen, formt die Kraft, die sie in den Adern aus verschiedenem Blute bildet, wenn sie die gleichmässige Mischung erhält, wohlgebaute Körper. Doch wenn in dem gemischten Samen verschiedene Kräfte streiten und diese in dem gemischten Körper keine Einheit schaffen, (5) so werden sie graunvoll das keimende Leben durch Doppelgeschlechtigkeit heimsuchen.

B. FR. 15—19. 20 ZWEIFELH. 21—25 UNECHTES. 129

19 [157—159 K., 153—155 St.] Sımpr. cael. 558, 8 παραδοὺς δὲ τὴν τῶν αἰσϑητῶν διαχόσμησιν ἐπήγαγε πάλιν" οὕτω τοι χατὰ δόξαν ἔφυ τάδε χαί νυν ἔασι χαὶ werden ἀπὸ τοῦδε τελευτήσουσι τραφέντα" τοῖς δ᾽ ὄνομ᾽ ἄνϑρωποι χατέϑεντ᾽ ἐπίσημον ἑχάστωι.

20 Hıpror. Ref. V 8 p. 115,76 μικρὰ δέ, φησίν [ein Gnostiker], ἐστὲ τὰ μυστήρια τὰ τῆς Περσεφόνης κάτω, περὲ ὧν μυστηρίων καὶ τῆς δόοῦ τῆς ἀγούσης ἐχεῖ οὔσης πλατείας καὶ εὐρυχώρου χαὶ φερούσης τοὺς ἀπολλυμένους ἐπὶ τὴν Περσεφόνην...... χαὶ ὃ ποιητὴς [Parmenides nach Meineke] δέ φησιν"

αὐτὰρ ὑττ᾿ αὐτήν ἐστιν ἀταρτιιτὸς ὀχρυόεσσα, χοίλη, πτηλώδης" ἡ δ᾽ ἡγήσασϑαι ἀρίστη ἄλσος ἐς ἱμερόεν σπτολυτιμήτου ᾿Αφροδίτης.

21 Aür. II 30, 4 (Dox. 361® 24) περὶ ἐμφάσεως σελήνης, διὰ τί γεώδης φαίνεται... - Il. διὰ τὸ παραμεμῖχϑαι τῶι περὶ αὐτὴν πυρώδει τὸ ζοφῶδες" ὅϑεν ψευδοφανῆ τὸν ἀστέρα καλεῖ. Vgl. fr. 14. Das Wort stammt von Theophrast.

22 Sumas 8. v. ὡς: λίαν. Παρμενίδης" ᾿ϑαυμασίως ὡς dvoavansıorov. --- Plato Parm. p. 135 A.

23 — 8. v. μαχάρων νῆσοι: ἡ ἀχρόπολις τῶν ἐν Βοιωτίαι Θηβῶν To παλαιόν, ὡς Παρμενίδης. Fiorillo Aousvidag.

24 ϑυξτοκιῦβ (Miller M&l. 417) Terxiveg.... τούτους οἱ μὲν ϑαλάσσης παῖ- das φασι, Παρμενίδης δ᾽ ἐκ τῶν ᾿Αχταίωνος χυνῶν γενέσϑαι μεταμορφω- ϑέντων ὑπὸ Διὸς εἰς ἀνθρώπους. lies φασιν, ᾿Αρμενίδας.

25 Stop. ἘΠῚ. I 144, 19 Wachsm. ἀλλ᾽ ὅγε πάντοϑεν ἶσος κτλ. τε Empedoel. fr. 28.

19. Also entstand dies nach dem Wahne und besteht noch jetzt und wird von nun an in Zukunft so wachsen und dann sein Ende nehmen. Einem jeglichen dieser Dinge aber haben die Menschen ihren Namensstempel aufgedrückt.

20. Aber darunter befindet sich ein Pfad, ein schauriger, lehmiger Hohlweg. Dieser führt am besten zum lieblichen Haine der weitver- ehrten Aphrodite.

22. Wunderbar schwer zu überzeugen (= Plato Parm, 135 A).

23. Inseln der Seligen hiess vor Alters die Burg des böotischen Theben.