Chapter 8 of 26
· 8
अहं ब्रक्षस्य रोखि । कीर्तिः प्रष्ठ गिरेरिव । उरध्वेपवित्रो वाजिनीव स्वस्र- तमस्मि । द्रविण सवचंसम् । सुमेधा
¢ भद्रं कर्णेभिः श्रणुयाम देवाः। भदरं ५ | परयेमाक्षभियंजलाः । स्थिरेरङ्गस्तुष्टुवा- सस्तनूभिः । व्यशेम देवहितं यदा- युः । स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः । स्व- स्ति नः पूषा विश्ववेदाः । स्वस्ति न- स्त्या अरिषठनेमिः । स्वस्ति नो ब्रह स्पतिदःधातु ॥
पणमदः प्रणमिदं प्रणास्पूणमुदच्य- ते । प्रणस्य प्रणमादाय प्रणेमेवावरि- ष्यते ॥ ॐ दान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥
+ श्चक्षुः श्रोत्रमथो बरूमिन्द्ियाणि च (८ अ क च
# [त ~ स्वणि । सर्वं ब्रह्मोपनिषदं माहं ब्रह्म ए | निरकुर्या मा मा ब्रह्य निराकरोदनिरा- करणमस्त्वनिराकरणं मस्त । तदात्म नि निरते य उपनिषत्सु धर्मास्ते मयि सन्तु ते मयि सन्तु ॥
वाङ् मे मनसि प्रतिष्ठिता । मनो मे वाचि पतिष्ठितम् । आविरावीमं एधि । वेदस्य म आणीस्थः । श्चुत मे मा प्रहा- सीः । अनेनाधीतेन । अहोरात्रान्संदधा- मि। ऋतं वदिष्यामि, सयं वदिष्यामि । तन्मामवतु । तद्वक्तारमवतु । अवतु माम् । अवतु वक्तारमवतु वक्तारम् ॥
उ शान्तिः दान्तिः शान्तिः ॥ यो ब्रह्माणं विदधाति प्रवं योवे ¶ क अ, (क स्मे वेदांश्च प्रहिणोति तस्मे त ह देव- मास्मबुद्धिपरकादं मुमुक्षुर्वै शरणमहं परपय्ये ॥
+ { ५4 0 (> ८ (6 ¢ १ ` ।२ ~ (५ / र ५५५८, 1 # 4 ५९,
0६ ८.2 7६ तद्धमाणामपि सुतरामितरेतरभावानु- ८. 03209८4 पपत्तिः-- इयतः अस्मल्रययगोचरे
/,0 (* | (५ णि (~. ध ष्मः गो - 29.1४9 विषयिणि चिदात्मके युष्मलययगो
चरस्य विषयस्य तद्धमौणां चाध्यासः तद्विपर्ययेण पिषयि-
णस्तद्धर्माणां च विषयेऽध्यासो भिभ्येति भवितुं युक्तम् । तथाप्यन्योन्यस्मिन्नन्योन्यात्मकतामन्योन्यधर्मौश्चाध्यस्येतरे- तराविवेकेन अलयन्तविविक्तयोधेमेधर्मिणोः भिभ्याज्ञाननि- मित्त: सलयानचृते मिथुनीकरय ‹ अहमिदम् ` "ममेदम् ` इति
आह--कोऽयमध्यासो नामेति । उच्यते-- स्मृतिरूपः परत्र पूवेदृष्टावभासः । तं केचित् अन्यच्रान्यधमोध्यास इति वदन्ति । केचित्तु यत्र यदध्यासः तद्धिवेकाग्रहनिवन्धनो भ- म इति । अन्ये तु यत्र यद्ध्यासः तस्यैव विपरीतधरमत्व- ४१ € । ¶ कर्पनामाचक्षते । सवथापि तु अन्यस्यान्यधमावभासतां न व्यभिचरति । तथा च लोकेऽनुभवः-- गुक्तिका हि रजतवदव भासते, एकश्चन्द्रः सदहितीयवदिति ॥
कथं पुनः प्रत्यगास्मन्यविषये अध्यासो विषयतद्धमाणा- म् £ सर्वो हि पुरोऽवस्थित एव विषये विषयान्तरमध्यस्यति; युष्मतप्रत्ययापेतस्य च प्रत्यगात्मनः अविषयत्वं व्रवीषि | उच्यते-- न तावद्यमेकान्तेनाविषयः, अस्मसप्रस्ययविष- यत्वात् अपरोक्षत्वाच्च प्रत्यगासम्रसिद्धेः; न चायमस्ति नियमः-- पुरोऽवस्थित एव विषये विषयान्तरमध्यसितन्य- मिति; अप्रव्यक्षेऽपि ह्याकाशे बाखाः तखमलिनतादि अध्य-
सू. १.] प्रथमोऽध्यायः । < स्यन्ति; एवसविर्द्भः प्रस्यगातव्मन्यपि अनात्माध्यासः ॥
तमेतमेवंलक्षणमध्यासं पण्डिता अविद्येति मन्यन्ते । तद्विवेकेन च वस्तुस्वरूपावधारणं विद्यामाहुः । तत्रैवं सति, यत्र यदभ्यासः, तत्कृतेन दोषेण गुणेन वा अणुमात्रेणापि स॒ न संबध्यते] तमेतमविद्याख्यमात्मानाव्मनोरितरेतरा- ध्यासं पुरस्कृत्य सर्वे प्रमाणप्रमेयव्यवहारा छोकिकाः प्रवृत्ताः, सबोणि च रास्नाणि विधिभ्रतिषेधमोक्षपरया- णि । कथं पुनरविद्यावद्विषयाणि प्रयक्षादीनि प्रमाणानि शाख्राणि चति, उच्यते-- देहेन्द्रियादिषु अहंममाभि- मानरहितस्य प्रमातरत्वानुपपत्त प्रमाणप्रवर््यनुपपत्तेः । न हीन्द्रियाण्यनुपादाय प्रयक्मादिव्यवहारः संभवति । न चाधि- एानमन्तरेण इन्द्रियाणां व्यापारः संभवति । न चानध्य स्तादमभावेन देहेन कथ्चिन्याभ्रियते । न चैतस्मिन् सर्वस्मि- ननसति असङ्गस्यात्मनः प्रमावृत्वसुपपद्यते । न च प्रमादृत्व- मन्तरेण प्रमाणप्रबुत्निरस्ति । तस्माद विद्यावद्विषयाण्येव प्रय- क्षादीनि प्रमाणानि शाख्राणि चेति । पश्रादिभिश्चाविरोषात् | यथा हि पश्वादयः शब्दादिभिः श्रोत्रादीनां संबन्धे सति शब्दादि विज्ञाने प्रतिक्टे जाते ततो निवतेन्ते, अनुकूटे च प्रवतेन्ते; यथा दण्डोद्यतकरं पुरुषमभिमुखमुपटभ्य ‹मां
हन्तुमयमिच्छति ' इति पलायितुमारभन्ते, हरितदृणपूणे- पाणिमुपरभ्य तं प्रति अभिमुखीभवन्ति; एव पुरूषा अपि वयुतपन्नचित्ताः क्रूरदृष्ठीनाकरोशतः खन्ञोद्रतकरान्वरुवत उप भ्य ततो निवर्वन्ते, तद्विपरीतान्प्रति अभिसुखीभवन्ति । अतः समानः प्श्रादिभिः पुरुषाणां प्रमाणप्रमेयव्यवहारः । प्रादीनां च प्रसिद्ध एव अविवेकपूवैकः प्रयक्षादिव्यवहारः । तत्सामान्यदरौनाद्वञ्युतयत्तिमतामपि पुरुषाणां प्रयक्षादिन्यव- हारस्तत्काछः समान इति निश्चीयते । रासख्नीये तु व्यवहरे यद्यपि बुद्धिपूर्वकारी नाविदिता आत्मनः परलोकसंबन्धम- धिक्रियते, तथापि न वेदान्तवेद्यमदनायाद्यतीतमपेतव्रह्मभष्- त्रादिमेदमसंसायोत्मतन््वमधिकारेऽपेक््यते, अनुपयोगात् अ- धिकारविरोधाच्च । प्राक् च तथाभूतात्मविज्ञानात् प्रव्तंमा- नं साख्रमविद्यावद्विषयत्वं नातिवतेते । तथा हि--“ ब्राह्मणो यजेत ` इयादीनि दाख्माण्यात्मनि वणांश्रमवयोवस्थादिवि- रोषाध्यासमाश्रित्य प्रवतेन्ते। अध्यासो नाम अतस्मिस्तदरद्धि- रिलयवोचाम । तद्यथा--पुत्रभायादिषु विकटेषु सकटेषु वा अहमेव विकलः सको वेति बाद्यधमानार्मन्यध्यस्यति; तथा देहधमान् ' स्थुलोऽहं कृशोऽदं गौरोऽहं तिष्ठामि ग- च्छामि लङ्यामि च ' इति; तथेन्द्रियधमान--“मूकः काणः
छीबो बधिरोऽन्धोऽहम् ` इति; तथान्तःकरणधर्मान् कामस- कर्पविचिकित्साध्यवसायादीन । एवमहम्रययिनमरोषस्वप्र- चारसाक्षिणि प्रयगास्मन्यध्यस्य तं च प्रयगात्मानं सवेसाक्षि- णं तद्विपयेयेणान्तःकरणादिष्वध्यस्यति । एवमयमनादिरन- न्तो नेसरिकोऽध्यासो मिभ्याप्रययरूपः कढैत्वभोक्तुतवप्रव- तकः सवेटोकम्रयक्षः । अस्यानर्थहेतोः प्रहाणाय आत्मैकत्व- विद्याप्रतिपत्तये सर्वे बेदान्ता आरभ्यन्ते । यथा चायमर्थः सर्वेषां वेदान्तानाम्, तथा वयमस्यां शारीरकमीमांसायां प्रद- रोयिष्यामः । बेदान्तमीमांसाशाखस्य व्याचिख्यासितस्ये- दमादिम सूत्रम्- अथातो बह्यजिज्ञासा ॥ १ ॥ अत्र अथशब्दः आनन्तयौथेः परिगृह्यते; नाधिकारा्थः, ब्रह्मजिन्ञासाया अनधिकायत्वात्; मङ्गटस्य च वाक्यार्थे १, जिज्ञासा- समन्वयाभावात्; अथोन्तरम्रयुक्त एव धिकरणम् । द्यथशब्दः श्रव्या मङ्गरप्रयोजनो भवतिः; पूवेप्रकृतापेक्षायाश्च फर्त आनन्तर्याव्यतिरेकात् । सति च आनन्तयाथेत्वे, यथा धमेजिज्ञासा पूवृत्तं वेदाध्ययनं नियमे- नापेक्षते, एवं ब्रह्मजिज्ञासापि यत्पूवेवृन्तं नियमेनापेश्षते तद्रक्तव्यम् । स्वाध्यायाध्ययनानन्तय तु समानम् । नन्विह
कमौववोधानन्त्यं विशेषः; न; धर्मजिज्ञासायाः प्रागपि अधीतवेदान्तस्य ब्रह्मजिज्ञासोपपत्तेः । यथा च दृद्याद्यव- दानानामानन्तयनियमः, कमस्य विवक्षितत्वात् ›, न तथेह क्रमो विवक्षितः; शेषशेषित्वे अधिकरृताधिकारे वा प्रमाणा- भावात् धर्मन्रह्मजिज्ञासयोः । फटजिज्ञास्यभेदाच्च । अभ्युद्- यफलं धर्मज्ञानम्, तच्ानुष्ठानपेक्षम्; निःभ्रेयसफरं तु ब्रह्मज्ञानम्, न चायुष्ानान्तरपेश्म्; भव्यश्च धर्मो जिज्ञा- स्यो न ज्ञानकाटेऽस्ति, पुरुषन्यापारतन्त्रत्वात्; इह तु भूतं ब्रह्म जिज्ञास्यं नियवृत्तत्वान्न पुरुषनव्यापारतनच्रम् । चोदना- परवृत्तिभेदाच्च। या हि चोदना धममस्य लक्षणम्, सा स्वविषये नियुजानैव पुरुषमवबोधयति; ब्रह्मचोदना तु पुरुषमवबोध- यत्येव केवलम्; अवबोधस्य चोदनाजन्यत्वान्न पुरुषोऽव- बोधे नियुज्यते-यथा अक्षाथसंनिकर्षणाथांवबोधे, तद्त् । तस्माक्किमपि वक्तव्यम्, यदनन्तरं ब्रह्मजिज्ञासोपदिदयत इति । उच्यत-- नियानियवस्तुविवेकः, इहामुत्रार्थभोगवि- रागः, शमदमादिसाधनसंपत्, मुसुष्चं च । तेषु हि सत्स, प्रागपि धर्मजिज्ञासाया उध्वं च, राक्यते ब्रह्म जिज्ञासितुं ज्ञातु च; न विपयंये । तस्मात् अथराब्देन यथोक्तसाधन- संपन्त्यानन्त्य॑मुपदि श्यते |
अतःशब्दः हेत्वथेः । यस्मादेद एव अश्रिहोत्रादीनां श्रेयः- साधनानामनियष्तां दरछयति-- तद्यथेह क्भ॑वितो खो- कः क्षीयत एवमेवामुत्र पुण्यचितो छोकः क्षीयते" इल्यादिः; तथा ब्रह्यज्ञानादपि परं पुरुषार्थं दर्चयति-- " ब्रह्मविदाप्रो- ति परम् ` इत्यादिः; तस्मात् यथोक्तसाधनसंपन्त्यसन्तरं च- ह्यजिज्ञासा कव्या ॥
ब्रह्मणो जिज्ञासा ब्रह्मजिज्ञासा । ब्रह्म च वक्ष्यमाणरक्ष- णम् “ जन्माद्यस्य यतः इति । अत एव न ब्र्यराब्दस्य जा- याद्यथोन्तरमाशषङ्कितव्यम् । ब्रह्मण इति कर्मणि षष्ठा, न शे- घे; जिज्ञास्यापेश्षप्वाज्िज्ञासायाः, जिज्ञास्यान्तरानिर्देशा्च । ननु रषषष्ठीपरिग्रहेऽपि ब्रह्मणो जिज्ञासाकर्मत्वं न विरुध्य- ते, संबन्धसामान्यस्य विङोषनिष्ठत्वात्; एवमपि प्रयक्ष ज- ह्मणः कमत्वसुत्छञ्य सामान्यद्वारेण परोक्षं कत्वं कल्पय - ती व्यथं; प्रयासः स्यात् | न व्यर्थः, ब्रह्माभिताशेषविचारभ्र- तिज्ञानाथत्वादिति चेत्, न; प्रधानपरिमहे तदपेक्चितानामप्य- ोक्षिप्रत्वात् । ब्रह्म हि ज्ञानेनाप्तुमिष्टतमत्वास्रधानम् । तस्मि- न्प्रधनि जिज्ञासाक्मणि परिगृहीते, येजिज्ञासितेर्विना ब्रह्म जिज्ञासितं न भवति, तान्यथोशिप्रान्येवेति न प्रथक्सूत्रथित- व्यानि । यथा ‹ राजासौ गच्छति ' इत्युक्ते सपरिवारस्य राज्ञो
गमनमुक्तं भवति, तह्त् । श्रयनुगमाच | (यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते इत्याद्याः श्रुतयः ‹ तद्विजिज्ञासस्व तद्भह्म ' इति प्रयक्षमेव ब्रह्मणो जिज्ञासाकमत्वं दरेयन्ति । तच्च कर्मणिषष्ठीपरियरहे सूतरेणानुगत भवति । तस्माद्भद्ण इति कर्मणि षष्री ॥
ज्ञातुमिच्छा जिज्ञासा । अवगतिप्यन्तं ज्ञान सन्वाच्या- या इच्छायाः कम, फट्विषयत्वादिच्छायाः । ज्ञानेन हि प्रमा- णेनावगन्तुमिष्ठं ब्रह्म | ब्रह्मावगतिर्हि पुरुषाथः, निःरोषसंसा- रबीजाविदयाद्यनथेनिबहंणात् | तस्माद्रद्य जिज्ञासितव्यम् ॥
तत्पुनब्रह्म प्रसिद्धमप्रसिद्धं वा स्यात्; यदि प्रसिद्धं न जिज्ञासितव्यम् । अथाप्रसिद्धं नैव शक्यं जिज्ञासितमिति । उच्यते-- अस्ति तावद्भह्य नियष्ुदधबुद्धसुक्तस्वभावं सर्वज्ञं सवंशक्तिसमन्वितम । ब्रह्मशब्दस्य हि व्युत्पाद्यमानस्य नियशुद्धत्वादयोऽथीः प्रतीयन्त, बरंहतेधीतोरथोनुगमात । सवेस्यात्मत्वाञ्च ब्रह्मास्तित्वप्रसिद्धिः । सर्वा द्यात्मास्तितवं प्रत्येति, न (नाहमस्मि ` इति । यदि हि नात्मास्तित्वप्रसिद्धिः स्यात्, सर्वो लोकः ' नाहमस्मि. इति प्रतीयात् । आत्मा च॒ बह्म । यदि तर्हि छोके जह्य आत्मत्वेन प्रसिद्धमस्तिः ततो ज्ञातमेवेत्यजिज्ञास्यत्वं पुनरापन्नम्; न; तद्िशेषं
प्रति विप्रतिपत्तेः । देहमात्रं चैतन्यविशिष्टमासेति प्राकता जना ठौकायतिकाश्च प्रतिपन्नाः । इन्द्रियाण्येव चेतनान्या- स्मेत्यपरे । मन इत्यन्ये । विज्ञानमात्रं क्षणिकमित्येके । रुन्यभिस्यपरे । अस्ति देहादिव्यतिरिक्तः संसारी कतां भोक्तेस्यपरे । भोक्तैव केवरं न कर्तेस्येके । अस्ति तन्यति- रिक्त इंश्ररः सयज्ञः स्वशक्तिरिति केचित् । आत्मा स भोक्तुरित्यपरे । णवं बहवो विप्रतिपन्ना युक्तिवाक्यतदा- भाससमाश्रयाः सन्तः । तत्राविचा्यै यक्किचिस्प्रतिपद्यमानो निःश्रेयसासरतिहन्येत, अनर्थं चेयात् । तस्माद्र द्यजिज्ञासो- पन्यासमुखेन वेदान्तवाक्यमीमांसा तदविरोधितर्कोपकरणा निःश्रेयसप्रयोजना प्रस्तूयते ॥
ब्रह्म जिज्ञासितन्यमि्युक्तम् । किंलक्षणं पुनस्तद्रद्यस्यत आह भगवान्सूत्रकारः-
जन्माद्यस्य यतः ।॥ २॥ जन्म॒ उत्पत्तिः आदिः अस्य--इति तद्ुणसंविज्ञानो बहुत्रीहिः । जन्मस्थितिभङ्गं समासाः | जन्मनश्चादित्वं २. जन्माय- श्रतिनिर्दरापेक्षं वस्तुवरत्तापेक्षं च । श्रुतिनि- धिकरणम् । देशस्तावत्- यतो वा इमानि भूतानि
जायन्ते इति, अस्मिन्वाक्ये जन्मस्थितिभ्रख्यानां कमदशेनात्। वस्तुव्ृत्तमपि-~ जन्मना रुब्धसत्ताकस्य धर्मिणः स्थिति- प्रखयसंमवात्। अस्येति प्रयक्षादिसनिधापितस्य घर्मिण इदमा निर्देशः । षष्ठौ जन्मादिधमेसंबन्धाथौं । यत इति कारणनि- दश्च: । अस्य जगतो नामरूपाभ्यां व्याकृतस्य अनेककतैभो- क्तृसंयुक्तस्य प्रतिनियतदेशकाटनिमित्तक्रियाफटश्रयस्य मन- साप्यचिन्यरचनारूपस्य जन्मस्थितिभङ्गं यतः सर्वज्ञात्सर्व- राक्तेः कारणाद्भवति, तद्भह्येति वाक्यशेषः । अन्येषामपि भा- वविकाराणां च्रष्वेवान्तभांव इति जन्मस्थितिनाश्ानामिह ग्रहणम् । यास्कपरिपठितानां तु * जायतेऽस्ति इलयादीनां ग्रहणे तेषां जंगतः स्थितिकाले संभाव्यमानत्वान्मूककारणदुत्पत्ति- स्थितिनाश्चा जगतो न गृहीताः स्थुरित्याशाङ्कषेत; तन्मा शङ्कि; इति या उत्पत्तिव्रैह्यणः कारणात्, तत्रैव स्थितिः प्रल्यश्च, ते गृह्यन्ते । न च यथोक्तविशेषणस्य जगतो यथोक्तविरोषणमीश्ररं मुक्त्वा, अन्यतः प्रधानादचेतनात् अणुभ्यो वा अभावाद्वा सं- सारिणो वा उत्पत्त्यादि संभावयितुं शक्यम् । न च सखभा- वतः, विरि्टदेशकाखनिमित्तानामिहोपादानात् । एतदेवानु- मानं संसारिव्यतिरिक्तेप्ररास्तित्वादिसाधनं मन्यन्ते इंश्र- कारणवादिनिः ॥
नन्विहापि तदेवोपन्यस्तं जन्मादिसूत्रे; न; वेदान्तवा- क्यकुसुमथरथनाथैत्वास्सूत्राणाम् । वेदान्तवाक्यानि हि सूत्रै- सुदाय विचायन्ते । वाक्यार्भविचारणाध्यवसाननि्ृत्ता हि ब्रह्मावगतिः, नानुमानादिप्रमाणान्तरनिव्रेत्ता । सत्यु तु वेदान्तवाक्येषु जगतो जन्मादिकारणवादिषु, तदथेग्रहणदा- हयाय अनुमानमपि वेदान्तवाक्याविरोधि प्रमाणं मवत्. न निवाते, श्रुत्यैव च सहायत्वेन तकक॑स्याप्यभ्युपेतत्वात् । तथा दहि-- “श्रोतव्यो मन्तन्यः' इति श्रुतिः " पण्डितो मेधावी गन्धारानेवोपसंपद्ेतैवमेवेहाचार्यवान्पुरुषो वेद इति च पुरुषवुद्धिसादाय्यमात्मनो दशयति । न धमेजिज्ञसा- यामिव श्रुल्ादय एव प्रमाणं ब्रह्मजिज्ञासायाम् । किंतु श्र लयादयोऽनुभवादयश्च यथासंमवमिह प्रमाणम्, अनुभवावस।- नत्वाद्भूतवस्तुविषयत्वाज्च ब्रह्मज्ञानस्य । कतेव्ये हि विषये नानुभवपेक्षास्तीति श्रयादीनामेव प्रामाण्यं स्यात्, पुरुषाधी- नात्मरखाभत्वाच्च करतैव्यस्य । कलमकतुँमन्यथा वा कर्तु श- क्यं दौकिकं त्रैदिकं च कर्म; यथा अश्रेन गच्छति, पद्धथा- म्, अन्यथा वा, न वा गच्छतीति । तथा “ अत्तिरात्रे षोड- शिनं ग्रह्णाति, नातिरात्रे षोडशिनं गृह्णाति ` ‹ उदिते जुहोति, अनुदिते जुहोति ` इति । विधिप्रतिषेधाञ्च अत्र अथेवन्तः
स्युः, विकर्पोत्सर्गापवादाश् । नं तु वस्तु ‹ एवम्, नैवम् ८ अस्ति, नास्ति" इति वा विकस्प्यते । विकर्पनास्तु पुरुष- बुद्धपेक्षाः । न वस्तुयाथास्म्यज्ञानं पुरुषवुद्धयपेक्षम् । किं तर्हिं वस्तुतन्त्रमेव तत् । न हि स्थाणवेकस्मिन् ‹ स्थाणुवौ, पुरुषोऽन्यो वा' इति तन्तवज्ञानं भवति । तत्र ‹ पुरुषोऽन्यो वा ' इति भिभ्याज्ञानम् । ` स्थाणुरेव इति तत्त्वज्ञानम्, वस्तुत- नत्रत्वात् । एवं भूतवस्तुचिषयाणां प्रामाण्यं वस्तुतन्त्रम् । तत्रैवं सति ब्रह्मज्ञानमपि वस्तुतन्त्रमेव, भूतवस्तुविषयत्वात् । ननु भूतवस्तुविषयलवे ब्रह्मणः प्रमाणान्तरधिषयत्वमेवेति वेदा- न्तवाक्यविचारणा अनथिकैव प्राप्ता; न; इन्द्रियाविषयत्वेन संबन्धाग्रहणात् । स्वभावतो विषयविषयाणीन्द्रियाणि, न बरह्म- विषयाणि । सति हीन्द्रियविषयत्वे ब्रह्मणः, इदं ब्रह्मणा सं- बद्धं कार्यमिति गृह्येत । कायेमात्रमेव तु गृद्यमाणम्-- किं ब्रह्मणा संबद्धम् १ किमन्येन केनचिद्वा संबद्धम् £-- इति न शक्य निश्चेतुम् । तस्माजन्मादिसूत्रं नानुमानोपन्यासार्थम्, किं तर्हिं बेदान्तवाक्यप्रद्छना्थैम् । किं पुनस्तदेदान्तवाक्यं यत् सूम्रेणेह किक्षयिषितम् । “शरव वारुणिः । वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति" इत्युपक्रम्याह-- “यतो बा इमानि भूतानि जायन्ते । येन जातानि जीव-
Use the ← → keys to move between chapters.